੨. ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਂ

੧੫੫. ਦ੍ਵਾਦਸਾਯਤਨਾਨਿ – ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ, ਸੋਤਾਯਤਨਂ, ਘਾਨਾਯਤਨਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਯਤਨਂ, ਕਾਯਾਯਤਨਂ, ਮਨਾਯਤਨਂ, ਰੂਪਾਯਤਨਂ, ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਂ, ਗਨ੍ਧਾਯਤਨਂ, ਰਸਾਯਤਨਂ, ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਂ, ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ.

੧੫੬. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ? ਯਂ ਚਕ੍ਖੁ [ਚਕ੍ਖੁਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕ.) ਧ. ਸ. ੫੯੬-੫੯੯] ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ, ਯੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਪ੍ਪਟਿਘੇਨ ਰੂਪਂ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਪਸ੍ਸਿ ਵਾ ਪਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਪਸ੍ਸੇ ਵਾ, ਚਕ੍ਖੁਮ੍ਪੇਤਂ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਮ੍ਪੇਤਂ ਚਕ੍ਖੁਧਾਤੁਪੇਸਾ ਚਕ੍ਖੁਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ਪੇਤਂ ਲੋਕੋਪੇਸੋ ਦ੍ਵਾਰਾਪੇਸਾ ਸਮੁਦ੍ਦੋਪੇਸੋ ਪਣ੍ਡਰਮ੍ਪੇਤਂ ਖੇਤ੍ਤਮ੍ਪੇਤਂ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਪੇਤਂ ਨੇਤ੍ਤਮ੍ਪੇਤਂ ਨਯਨਮ੍ਪੇਤਂ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਮ੍ਪੇਤਂ ਸੁਞ੍ਞੋ ਗਾਮੋਪੇਸੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ’’.

੧੫੭. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸੋਤਾਯਤਨਂ? ਯਂ ਸੋਤਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ, ਯੇਨ ਸੋਤੇਨ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਪ੍ਪਟਿਘੇਨ ਸਦ੍ਦਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਸੁਣਿ ਵਾ ਸੁਣਾਤਿ ਵਾ ਸੁਣਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਸੁਣੇ ਵਾ, ਸੋਤਮ੍ਪੇਤਂ ਸੋਤਾਯਤਨਮ੍ਪੇਤਂ ਸੋਤਧਾਤੁਪੇਸਾ ਸੋਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ਪੇਤਂ ਲੋਕੋਪੇਸੋ ਦ੍ਵਾਰਾਪੇਸਾ ਸਮੁਦ੍ਦੋਪੇਸੋ ਪਣ੍ਡਰਮ੍ਪੇਤਂ ਖੇਤ੍ਤਮ੍ਪੇਤਂ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਪੇਤਂ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਮ੍ਪੇਤਂ ਸੁਞ੍ਞੋ ਗਾਮੋਪੇਸੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸੋਤਾਯਤਨਂ’’.

੧੫੮. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਘਾਨਾਯਤਨਂ? ਯਂ ਘਾਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ, ਯੇਨ ਘਾਨੇਨ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਪ੍ਪਟਿਘੇਨ ਗਨ੍ਧਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਘਾਯਿ ਵਾ ਘਾਯਤਿ ਵਾ ਘਾਯਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਘਾਯੇ ਵਾ, ਘਾਨਮ੍ਪੇਤਂ ਘਾਨਾਯਤਨਮ੍ਪੇਤਂ ਘਾਨਧਾਤੁਪੇਸਾ ਘਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ਪੇਤਂ ਲੋਕੋਪੇਸੋ ਦ੍ਵਾਰਾਪੇਸਾ ਸਮੁਦ੍ਦੋਪੇਸੋ ਪਣ੍ਡਰਮ੍ਪੇਤਂ ਖੇਤ੍ਤਮ੍ਪੇਤਂ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਪੇਤਂ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਮ੍ਪੇਤਂ ਸੁਞ੍ਞੋ ਗਾਮੋਪੇਸੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਘਾਨਾਯਤਨਂ’’.

੧੫੯. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਜਿਵ੍ਹਾਯਤਨਂ? ਯਾ ਜਿਵ੍ਹਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ, ਯਾਯ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਾਯ ਸਪ੍ਪਟਿਘਾਯ ਰਸਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਸਾਯਿ ਵਾ ਸਾਯਤਿ ਵਾ ਸਾਯਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਸਾਯੇ ਵਾ, ਜਿਵ੍ਹਾਪੇਸਾ ਜਿਵ੍ਹਾਯਤਨਮ੍ਪੇਤਂ ਜਿਵ੍ਹਾਧਾਤੁਪੇਸਾ ਜੀਵ੍ਹਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ਪੇਤਂ ਲੋਕੋਪੇਸੋ ਦ੍ਵਾਰਾਪੇਸਾ ਸਮੁਦ੍ਦੋਪੇਸੋ ਪਣ੍ਡਰਮ੍ਪੇਤਂ ਖੇਤ੍ਤਮ੍ਪੇਤਂ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਪੇਤਂ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਮ੍ਪੇਤਂ ਸੁਞ੍ਞੋ ਗਾਮੋਪੇਸੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਜਿਵ੍ਹਾਯਤਨਂ’’.

੧੬੦. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਕਾਯਾਯਤਨਂ? ਯੋ ਕਾਯੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਸਾਦੋ ਅਤ੍ਤਭਾਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ, ਯੇਨ ਕਾਯੇਨ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਪ੍ਪਟਿਘੇਨ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਫੁਸਿ ਵਾ ਫੁਸਤਿ ਵਾ ਫੁਸਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਫੁਸੇ ਵਾ, ਕਾਯੋਪੇਸੋ ਕਾਯਾਯਤਨਮ੍ਪੇਤਂ ਕਾਯਧਾਤੁਪੇਸਾ ਕਾਯਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ਪੇਤਂ ਲੋਕੋਪੇਸੋ ਦ੍ਵਾਰਾਪੇਸਾ ਸਮੁਦ੍ਦੋਪੇਸੋ ਪਣ੍ਡਰਮ੍ਪੇਤਂ ਖੇਤ੍ਤਮ੍ਪੇਤਂ ਵਤ੍ਥੁਮ੍ਪੇਤਂ ਓਰਿਮਂ ਤੀਰਮ੍ਪੇਤਂ ਸੁਞ੍ਞੋ ਗਾਮੋਪੇਸੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਕਾਯਾਯਤਨਂ’’.

੧੬੧. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਮਨਾਯਤਨਂ? ਏਕਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਫਸ੍ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ.

ਦੁਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਅਤ੍ਥਿ ਸਹੇਤੁਕਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਹੇਤੁਕਂ.

ਤਿਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ.

ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਅਤ੍ਥਿ ਕਾਮਾਵਚਰਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਰੂਪਾਵਚਰਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਰੂਪਾਵਚਰਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ.

ਪਞ੍ਚਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਅਤ੍ਥਿ ਸੁਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਸੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਉਪੇਕ੍ਖਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ.

ਛਬ੍ਬਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਂ. ਏਵਂ ਛਬ੍ਬਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ.

ਸਤ੍ਤਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਮਨੋਧਾਤੁ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ. ਏਵਂ ਸਤ੍ਤਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ.

ਅਟ੍ਠਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਿ ਸੁਖਸਹਗਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸਹਗਤਂ, ਮਨੋਧਾਤੁ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ. ਏਵਂ ਅਟ੍ਠਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ.

ਨਵਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਮਨੋਧਾਤੁ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ. ਏਵਂ ਨਵਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ.

ਦਸਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਸੋਤਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਘਾਨਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞਾਣਂ, ਕਾਯਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਿ ਸੁਖਸਹਗਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਸਹਗਤਂ, ਮਨੋਧਾਤੁ, ਮਨੋਵਿਞ੍ਞਾਣਧਾਤੁ ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ. ਏਵਂ ਦਸਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ.

ਏਕਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਫਸ੍ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ.

ਦੁਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਅਤ੍ਥਿ ਸਹੇਤੁਕਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਹੇਤੁਕਂ.

ਤਿਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ – ਅਤ੍ਥਿ ਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਦੁਕ੍ਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਾਯ ਵੇਦਨਾਯ ਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ…ਪੇ…. ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧੇਨ ਮਨਾਯਤਨਂ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਮਨਾਯਤਨਂ’’.

੧੬੨. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਰੂਪਾਯਤਨਂ? ਯਂ ਰੂਪਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਨੀਲਂ ਪੀਤਕਂ ਲੋਹਿਤਕਂ [ਪੀਤਂ ਲੋਹਿਤਂ (ਸੀ.)] ਓਦਾਤਂ ਕਾਲ਼ਕਂ ਮਞ੍ਜਿਟ੍ਠਕਂ [ਮਞ੍ਜੇਟ੍ਠਕਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਹਰਿ ਹਰਿਵਣ੍ਣਂ ਅਮ੍ਬਙ੍ਕੁਰਵਣ੍ਣਂ ਦੀਘਂ ਰਸ੍ਸਂ ਅਣੁਂ ਥੂਲਂ ਵਟ੍ਟਂ ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਂ ਚਤੁਰਸ੍ਸਂ ਛਲ਼ਂਸਂ ਅਟ੍ਠਂਸਂ ਸੋਲ਼ਸਂਸਂ ਨਿਨ੍ਨਂ ਥਲਂ ਛਾਯਾ ਆਤਪੋ ਆਲੋਕੋ ਅਨ੍ਧਕਾਰੋ ਅਬ੍ਭਾ ਮਹਿਕਾ ਧੂਮੋ ਰਜੋ ਚਨ੍ਦਮਣ੍ਡਲਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾ ਸੂਰਿਯਮਣ੍ਡਲਸ੍ਸ [ਸੁਰਿਯਮਣ੍ਡਲਸ੍ਸ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਵਣ੍ਣਨਿਭਾ ਤਾਰਕਰੂਪਾਨਂ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾ ਆਦਾਸਮਣ੍ਡਲਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾ ਮਣਿਸਙ੍ਖਮੁਤ੍ਤਵੇਲ਼ੁਰਿਯਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾ ਜਾਤਰੂਪਰਜਤਸ੍ਸ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾ, ਯਂ ਵਾ ਪਨਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਰੂਪਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਵਣ੍ਣਨਿਭਾ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ, ਯਂ ਰੂਪਂ ਸਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਪ੍ਪਟਿਘੇਨ ਪਸ੍ਸਿ ਵਾ ਪਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਪਸ੍ਸਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਪਸ੍ਸੇ ਵਾ, ਰੂਪਮ੍ਪੇਤਂ ਰੂਪਾਯਤਨਮ੍ਪੇਤਂ ਰੂਪਧਾਤੁਪੇਸਾ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਰੂਪਾਯਤਨਂ’’.

੧੬੩. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਂ? ਯੋ ਸਦ੍ਦੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ ਭੇਰਿਸਦ੍ਦੋ ਮੁਦਿਙ੍ਗਸਦ੍ਦੋ [ਮੁਤਿਙ੍ਗਸਦ੍ਧੋ (ਸੀ.)] ਸਙ੍ਖਸਦ੍ਦੋ ਪਣਵਸਦ੍ਦੋ ਗੀਤਸਦ੍ਦੋ ਵਾਦਿਤਸਦ੍ਦੋ ਸਮ੍ਮਸਦ੍ਦੋ ਪਾਣਿਸਦ੍ਦੋ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਨਿਗ੍ਘੋਸਸਦ੍ਦੋ ਧਾਤੂਨਂ ਸਨ੍ਨਿਘਾਤਸਦ੍ਦੋ ਵਾਤਸਦ੍ਦੋ ਉਦਕਸਦ੍ਦੋ ਮਨੁਸ੍ਸਸਦ੍ਦੋ ਅਮਨੁਸ੍ਸਸਦ੍ਦੋ, ਯੋ ਵਾ ਪਨਞ੍ਞੋਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਸਦ੍ਦੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ, ਯਂ ਸਦ੍ਦਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਸੋਤੇਨ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਪ੍ਪਟਿਘੇਨ ਸੁਣਿ ਵਾ ਸੁਣਾਤਿ ਵਾ ਸੁਣਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਸੁਣੇ ਵਾ, ਸਦ੍ਦੋਪੇਸੋ ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਮ੍ਪੇਤਂ ਸਦ੍ਦਧਾਤੁਪੇਸਾ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਦ੍ਦਾਯਤਨਂ’’.

੧੬੪. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਗਨ੍ਧਾਯਤਨਂ? ਯੋ ਗਨ੍ਧੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ ਮੂਲਗਨ੍ਧੋ ਸਾਰਗਨ੍ਧੋ ਤਚਗਨ੍ਧੋ ਪਤ੍ਤਗਨ੍ਧੋ ਪੁਪ੍ਫਗਨ੍ਧੋ ਫਲਗਨ੍ਧੋ ਆਮਗਨ੍ਧੋ ਵਿਸ੍ਸਗਨ੍ਧੋ ਸੁਗਨ੍ਧੋ ਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧੋ, ਯੋ ਵਾ ਪਨਞ੍ਞੋਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਗਨ੍ਧੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ, ਯਂ ਗਨ੍ਧਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਘਾਨੇਨ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਪ੍ਪਟਿਘੇਨ ਘਾਯਿ ਵਾ ਘਾਯਤਿ ਵਾ ਘਾਯਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਘਾਯੇ ਵਾ, ਗਨ੍ਧੋਪੇਸੋ ਗਨ੍ਧਾਯਤਨਮ੍ਪੇਤਂ ਗਨ੍ਧਧਾਤੁਪੇਸਾ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਗਨ੍ਧਾਯਤਨਂ’’.

੧੬੫. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਰਸਾਯਤਨਂ? ਯੋ ਰਸੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ ਮੂਲਰਸੋ ਖਨ੍ਧਰਸੋ ਤਚਰਸੋ ਪਤ੍ਤਰਸੋ ਪੁਪ੍ਫਰਸੋ ਫਲਰਸੋ ਅਮ੍ਬਿਲਂ ਮਧੁਰਂ ਤਿਤ੍ਤਕਂ ਕਟੁਕਂ ਲੋਣਿਕਂ [ਲਪਿਲਕਂ (ਸੀ.), ਲਮ੍ਪਿਕਂ (ਕ. ਸੀ.)] ਖਾਰਿਕਂ ਲਮ੍ਬਿਕਂ ਕਸਾਵੋ ਸਾਦੁ ਅਸਾਦੁ, ਯੋ ਵਾ ਪਨਞ੍ਞੋਪਿ ਅਤ੍ਥਿ ਰਸੋ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੋ ਸਪ੍ਪਟਿਘੋ, ਯਂ ਰਸਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਜਿਵ੍ਹਾਯ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਾਯ ਸਪ੍ਪਟਿਘਾਯ ਸਾਯਿ ਵਾ ਸਾਯਤਿ ਵਾ ਸਾਯਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਸਾਯੇ ਵਾ, ਰਸੋਪੇਸੋ ਰਸਾਯਤਨਮ੍ਪੇਤਂ ਰਸਧਾਤੁਪੇਸਾ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਰਸਾਯਤਨਂ’’.

੧੬੬. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਂ? ਪਥਵੀਧਾਤੁ ਤੇਜੋਧਾਤੁ ਵਾਯੋਧਾਤੁ ਕਕ੍ਖਲ਼ਂ ਮੁਦੁਕਂ ਸਣ੍ਹਂ ਫਰੁਸਂ ਸੁਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮ੍ਫਸ੍ਸਂ ਗਰੁਕਂ ਲਹੁਕਂ, ਯਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਂ ਸਪ੍ਪਟਿਘਂ ਕਾਯੇਨ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨੇਨ ਸਪ੍ਪਟਿਘੇਨ ਫੁਸਿ ਵਾ ਫੁਸਤਿ ਵਾ ਫੁਸਿਸ੍ਸਤਿ ਵਾ ਫੁਸੇ ਵਾ, ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬੋਪੇਸੋ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਮ੍ਪੇਤਂ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਧਾਤੁਪੇਸਾ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾਯਤਨਂ’’.

੧੬੭. ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ? ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ, ਯਞ੍ਚ ਰੂਪਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਅਪ੍ਪਟਿਘਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ, ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਚ ਧਾਤੁ.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ? ਏਕਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਫਸ੍ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਦੁਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਸਹੇਤੁਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਹੇਤੁਕੋ. ਤਿਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਦਸਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧੇਨ ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਵੇਦਨਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ? ਏਕਵਿਧੇਨ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਫਸ੍ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਦੁਵਿਧੇਨ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਸਹੇਤੁਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਹੇਤੁਕੋ. ਤਿਵਿਧੇਨ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਦਸਵਿਧੇਨ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧੇਨ ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮੋ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ? ਏਕਵਿਧੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਦੁਵਿਧੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਹੇਤੁ, ਅਤ੍ਥਿ ਨ ਹੇਤੁ. ਤਿਵਿਧੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ – ਅਤ੍ਥਿ ਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਕੁਸਲੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਦਸਵਿਧੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ…ਪੇ… ਏਵਂ ਬਹੁਵਿਧੇਨ ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧੋ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਰੂਪਂ ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਅਪ੍ਪਟਿਘਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ? ਇਤ੍ਥਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪੁਰਿਸਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ…ਪੇ… ਕਬਲ਼ੀਕਾਰੋ ਆਹਾਰੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਰੂਪਂ ‘‘ਅਨਿਦਸ੍ਸਨਅਪ੍ਪਟਿਘਂ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ’’.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੁ? ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ, ਦੋਸਕ੍ਖਯੋ, ਮੋਹਕ੍ਖਯੋ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਅਸਙ੍ਖਤਾ ਧਾਤੁ’’.

ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਧਮ੍ਮਾਯਤਨਂ.

ਅਭਿਧਮ੍ਮਭਾਜਨੀਯਂ.