੪. ਚਤੁਕ੍ਕਨਿਦ੍ਦੇਸੋ

੭੯੩. (੧. ਕ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਂ? ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਹੁਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਸੁਕਤਦੁਕ੍ਕਟਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਫਲਂ ਵਿਪਾਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਯਂ ਲੋਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਪਰੋ ਲੋਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਮਾਤਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਪਿਤਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਸਤ੍ਤਾ ਓਪਪਾਤਿਕਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਮ੍ਮਗ੍ਗਤਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਇਮਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ – ਯਾ ਏਵਰੂਪਾ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਂ’’. ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਂ ਞਾਣਂ, ਸਬ੍ਬਾਪਿ ਸਾਸਵਾ ਕੁਸਲਾ ਪਞ੍ਞਾ ਕਮ੍ਮਸ੍ਸਕਤਞਾਣਂ.

(ਖ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਂ ਞਾਣਂ? ‘‘ਰੂਪਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਵੇਦਨਾ…ਪੇ… ਸਞ੍ਞਾ… ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ‘‘ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਨਿਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ਯਾ ਏਵਰੂਪੀ ਅਨੁਲੋਮਿਕਾ ਖਨ੍ਤਿ ਦਿਟ੍ਠਿ ਰੁਚਿ ਮੁਦਿ ਪੇਕ੍ਖਾ ਧਮ੍ਮਨਿਜ੍ਝਾਨਕ੍ਖਨ੍ਤਿ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਚ੍ਚਾਨੁਲੋਮਿਕਂ ਞਾਣਂ’’.

(ਗ) ਚਤੂਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਞਾਣਂ.

(ਘ) ਚਤੂਸੁ ਫਲੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਫਲਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਞਾਣਂ.

੭੯੪. (੨) ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਞਾਣਂ ਦੁਕ੍ਖੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯਪੇਤਂ ਞਾਣਂ.

(ਕ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣਂ? ਦੁਕ੍ਖਂ ਆਰਬ੍ਭ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਞਾਣਂ’’.

(ਖ-ਘ) ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂ ਆਰਬ੍ਭ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ ਆਰਬ੍ਭ…ਪੇ… ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਆਰਬ੍ਭ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ’’.

੭੯੫. (੩) ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤੇ ਪਞ੍ਞਾ ਕਾਮਾਵਚਰਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤੇ ਪਞ੍ਞਾ ਰੂਪਾਵਚਰਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਅਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲਾਬ੍ਯਾਕਤੇ ਪਞ੍ਞਾ ਅਰੂਪਾਵਚਰਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਚਤੂਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਫਲੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਅਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਾ ਪਞ੍ਞਾ.

੭੯੬. (੪. ਕ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਂ? ਚਤੂਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਚਤੂਸੁ ਫਲੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਂ.

(ਖ) ਸੋ ਇਮਿਨਾ ਧਮ੍ਮੇਨ ਞਾਤੇਨ ਦਿਟ੍ਠੇਨ ਪਤ੍ਤੇਨ ਵਿਦਿਤੇਨ ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹੇਨ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇਨ ਨਯਂ ਨੇਤਿ. ‘‘ਯੇ ਹਿ ਕੇਚਿ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ [ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਿਂਸੁ (ਸ੍ਯਾ.) ਏਵਮੁਪਰਿਪਿ], ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਇਮਞ੍ਞੇਵ ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਇਮਞ੍ਞੇਵ ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਇਮਞ੍ਞੇਵ ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ, ਇਮਞ੍ਞੇਵ ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ. ਯੇ ਹਿ ਕੇਚਿ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਇਮਞ੍ਞੇਵ ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਇਮਞ੍ਞੇਵ ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਇਮਞ੍ਞੇਵ ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਇਮਞ੍ਞੇਵ ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਅਭਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ – ਯਾ ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਅਨ੍ਵਯੇ ਞਾਣਂ’’.

(ਗ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਪਰਿਯੇ ਞਾਣਂ? ਇਧ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਰਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਰਪੁਗ੍ਗਲਾਨਂ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਸਰਾਗਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵੀਤਰਾਗਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਵੀਤਰਾਗਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਦੋਸਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਦੋਸਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵੀਤਦੋਸਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਵੀਤਦੋਸਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਮੋਹਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਮੋਹਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵੀਤਮੋਹਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਵੀਤਮੋਹਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਂਖਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਂਖਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਮਹਗ੍ਗਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਮਹਗ੍ਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਮਹਗ੍ਗਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਮਹਗ੍ਗਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਉਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਉਤ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਸਮਾਹਿਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਅਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਵਿਮੁਤ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤੀਤਿ – ਯਾ ਤਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਪਰਿਯੇ ਞਾਣਂ’’.

(ਘ) ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਂ ਅਨ੍ਵਯੇ ਞਾਣਂ ਪਰਿਯੇ ਞਾਣਂ, ਅਵਸੇਸਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸਮ੍ਮੁਤਿਞਾਣਂ.

੭੯੭. (੫. ਕ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਪਞ੍ਞਾ ਆਚਯਾਯ ਨੋ ਅਪਚਯਾਯ? ਕਾਮਾਵਚਰਕੁਸਲੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਚਯਾਯ ਨੋ ਅਪਚਯਾਯ.

(ਖ) ਚਤੂਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਅਪਚਯਾਯ ਨੋ ਆਚਯਾਯ.

(ਗ) ਰੂਪਾਵਚਰਾਰੂਪਾਵਚਰਕੁਸਲੇ ਪਞ੍ਞਾ ਆਚਯਾਯ ਚੇਵ ਅਪਚਯਾਯ ਚ.

(ਘ) ਅਵਸੇਸਾ ਪਞ੍ਞਾ ਨੇਵ ਆਚਯਾਯ ਨੋ ਅਪਚਯਾਯ.

੭੯੮. (੬. ਕ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਪਞ੍ਞਾ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਨੋ ਪਟਿਵੇਧਾਯ? ਯਾਯ ਪਞ੍ਞਾਯ ਕਾਮੇਸੁ ਵੀਤਰਾਗੋ ਹੋਤਿ, ਨ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ ਨ ਚ ਸਚ੍ਚਾਨਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਪਞ੍ਞਾ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਨੋ ਪਟਿਵੇਧਾਯ’’.

(ਖ) ਸ੍ਵੇਵ ਪਞ੍ਞਾਯ ਕਾਮੇਸੁ ਵੀਤਰਾਗੋ ਸਮਾਨੋ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯੋ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ ਨ ਚ ਸਚ੍ਚਾਨਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਪਞ੍ਞਾ ਪਟਿਵੇਧਾਯ ਨੋ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ’’.

(ਗ) ਚਤੂਸੁ ਮਗ੍ਗੇਸੁ ਪਞ੍ਞਾ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਚੇਵ ਪਟਿਵੇਧਾਯ ਚ.

(ਘ) ਅਵਸੇਸਾ ਪਞ੍ਞਾ ਨੇਵ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਨੋ ਪਟਿਵੇਧਾਯ.

੭੯੯. (੭. ਕ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਹਾਨਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ? ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭਿਂ ਕਾਮਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਹਾਨਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ.

(ਖ) ਤਦਨੁਧਮ੍ਮਤਾ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਠਿਤਿਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ.

(ਗ) ਅਵਿਤਕ੍ਕਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ.

(ਘ) ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭਿਂ ਵਿਤਕ੍ਕਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਹਾਨਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਤਦਨੁਧਮ੍ਮਤਾ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਠਿਤਿਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭਿਂ ਪੀਤਿਸੁਖਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਹਾਨਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਤਦਨੁਧਮ੍ਮਤਾ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਠਿਤਿਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਅਦੁਕ੍ਖਮਸੁਖਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸ ਲਾਭਿਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਹਾਨਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਤਦਨੁਧਮ੍ਮਤਾ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਠਿਤਿਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਸ੍ਸ ਲਾਭਿਂ ਰੂਪਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਹਾਨਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਤਦਨੁਧਮ੍ਮਤਾ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਠਿਤਿਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਸ੍ਸ ਲਾਭਿਂ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਹਾਨਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਤਦਨੁਧਮ੍ਮਤਾ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਠਿਤਿਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਸ੍ਸ ਲਾਭਿਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਹਾਨਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਤਦਨੁਧਮ੍ਮਤਾ ਸਤਿ ਸਨ੍ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਠਿਤਿਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ. ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਸਹਗਤਾ ਸਞ੍ਞਾਮਨਸਿਕਾਰਾ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਵਿਰਾਗੂਪਸਞ੍ਹਿਤਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਨੀ ਪਞ੍ਞਾ.

੮੦੦. (੮) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ? ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਅਤ੍ਥੇ ਞਾਣਂ ਅਤ੍ਥਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਧਮ੍ਮੇ ਞਾਣਂ ਧਮ੍ਮਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਤਤ੍ਰ ਧਮ੍ਮਨਿਰੁਤ੍ਤਾਭਿਲਾਪੇ ਞਾਣਂ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ, ਞਾਣੇਸੁ ਞਾਣਂ ਪਟਿਭਾਨਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ. ਇਮਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਸਮ੍ਭਿਦਾ.

੮੦੧. (੯) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ? ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਸੁਖਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਸੁਖਪਟਿਪਦਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ.

(ਕ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ? ਕਿਚ੍ਛੇਨ ਕਸਿਰੇਨ ਸਮਾਧਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦਨ੍ਧਂ ਤਣ੍ਠਾਨਂ ਅਭਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ’’.

(ਖ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ? ਕਿਚ੍ਛੇਨ ਕਸਿਰੇਨ ਸਮਾਧਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਖਿਪ੍ਪਂ ਤਣ੍ਠਾਨਂ ਅਭਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਦੁਕ੍ਖਪਟਿਪਦਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ’’.

(ਗ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਸੁਖਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ? ਅਕਿਚ੍ਛੇਨ ਅਕਸਿਰੇਨ ਸਮਾਧਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਦਨ੍ਧਂ ਤਣ੍ਠਾਨਂ ਅਭਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸੁਖਪਟਿਪਦਾ ਦਨ੍ਧਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ’’.

(ਘ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਸੁਖਪਟਿਪਦਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ? ਅਕਿਚ੍ਛੇਨ ਅਕਸਿਰੇਨ ਸਮਾਧਿਂ ਉਪ੍ਪਾਦੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਖਿਪ੍ਪਂ ਤਣ੍ਠਾਨਂ ਅਭਿਜਾਨਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸੁਖਪਟਿਪਦਾ ਖਿਪ੍ਪਾਭਿਞ੍ਞਾ ਪਞ੍ਞਾ’’. ਇਮਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪਟਿਪਦਾ.

੮੦੨. (੧੦) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ? ਪਰਿਤ੍ਤਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਪਰਿਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ, ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ.

(ਕ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ? ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਨ ਨਿਕਾਮਲਾਭਿਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਥੋਕਂ ਫਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਪਰਿਤ੍ਤਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ’’.

(ਖ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ? ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਨ ਨਿਕਾਮਲਾਭਿਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਪੁਲਂ ਫਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਪਰਿਤ੍ਤਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ’’.

(ਗ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ? ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭਿਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਥੋਕਂ ਫਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਪਰਿਤ੍ਤਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ’’.

(ਘ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ? ਸਮਾਧਿਸ੍ਸ ਨਿਕਾਮਲਾਭਿਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਵਿਪੁਲਂ ਫਰਨ੍ਤਸ੍ਸ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਅਪ੍ਪਮਾਣਾ ਅਪ੍ਪਮਾਣਾਰਮ੍ਮਣਾ ਪਞ੍ਞਾ’’. ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਆਰਮ੍ਮਣਾਨਿ.

(੧੧) ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਞਾਣਂ ਜਰਾਮਰਣੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯਪੇਤਂ ਞਾਣਂ.

(ਕ) ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਜਰਾਮਰਣੇ ਞਾਣਂ? ਜਰਾਮਰਣਂ ਆਰਬ੍ਭ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਜਰਾਮਰਣੇ ਞਾਣਂ’’.

(ਖ-ਘ) ਜਰਾਮਰਣਸਮੁਦਯਂ ਆਰਬ੍ਭ…ਪੇ… ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਂ ਆਰਬ੍ਭ…ਪੇ… ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਆਰਬ੍ਭ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਜਰਾਮਰਣਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ’’.

੮੦੩. (੧੨-੨੧) ਧਮ੍ਮਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸ ਞਾਣਂ ਜਾਤਿਯਾਪੇਤਂ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਭਵੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਉਪਾਦਾਨੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਤਣ੍ਹਾਯਪੇਤਂ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਵੇਦਨਾਯਪੇਤਂ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਫਸ੍ਸੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਸਲ਼ਾਯਤਨੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਨਾਮਰੂਪੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਵਿਞ੍ਞਾਣੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧੇਪੇਤਂ ਞਾਣਂ, ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯਪੇਤਂ ਞਾਣਂ.

ਤਤ੍ਥ ਕਤਮਂ ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਞਾਣਂ? ਸਙ੍ਖਾਰੇ ਆਰਬ੍ਭ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰੇਸੁ ਞਾਣਂ’’.

ਸਙ੍ਖਾਰਸਮੁਦਯਂ ਆਰਬ੍ਭ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਂ ਆਰਬ੍ਭ…ਪੇ… ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਂ ਆਰਬ੍ਭ ਯਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ…ਪੇ… ਅਮੋਹੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ – ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ‘‘ਸਙ੍ਖਾਰਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਯਾ ਪਟਿਪਦਾਯ ਞਾਣਂ. ਏਵਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੇਨ ਞਾਣਵਤ੍ਥੁ.

ਚਤੁਕ੍ਕਂ.