੨੦. ਵੀਸਤਿਮਵਗ੍ਗੋ
(੧੯੪) ੧. ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚਕਥਾ
੮੫੭. ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਾਤਰਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਪਾਣਂ ਹਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੀ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਾਤਰਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਆਦਿਯਿਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਮੁਸਾ ਭਣਿਤ੍ਵਾ ਮੁਸਾਵਾਦੀ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਪਾਣਂ ਹਨ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੀ ਨ ਹੋਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਾਤਰਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਅਦਿਨ੍ਨਂ ਆਦਿਯਿਤ੍ਵਾ…ਪੇ… ਮੁਸਾ ਭਣਿਤ੍ਵਾ ਮੁਸਾਵਾਦੀ ਨ ਹੋਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਾਤਰਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਨ ਹੋਤੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
੮੫੮. ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਾਤਰਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਹੋਤੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ‘‘ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਾਤਰਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ – ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਨਤ੍ਥਿ. ‘‘ਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਾਤਰਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ – ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ‘‘ਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਾਤਰਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ – ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋ, ਨੋ ਚ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚ ਮਾਤਰਂ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪੇਤ੍ਵਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.
੮੫੯. ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਮਾਤੁਘਾਤਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਮਾਤਾ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪਿਤਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਮਾਤਾ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪਿਤਾ, ਤੇਨ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਮਾਤੁਘਾਤਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ’’ਤਿ.
ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਪਿਤੁਘਾਤਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਪਿਤਾ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪਿਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਪਿਤਾ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪਿਤੋ, ਤੇਨ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਪਿਤੁਘਾਤਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ’’ਤਿ.
ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਅਰਹਨ੍ਤਘਾਤਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਅਰਹਾ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪਿਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਅਰਹਾ ਜੀਵਿਤਾ ਵੋਰੋਪਿਤੋ, ਤੇਨ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਅਰਹਨ੍ਤਘਾਤਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ’’ਤਿ.
ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਰੁਹਿਰੁਪ੍ਪਾਦਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਲੋਹਿਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਨ੍ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਲੋਹਿਤਂ ਉਪ੍ਪਾਦਿਤਂ, ਤੇਨ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਰੁਹਿਰੁਪ੍ਪਾਦਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ’’ਤਿ.
੮੬੦. ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਘਭੇਦਕਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬੇ ਸਙ੍ਘਭੇਦਕਾ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞੀ ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
੮੬੧. ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞੀ ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਅਤ੍ਥੁਪਾਲਿ, ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ ਆਪਾਯਿਕੋ ਨੇਰਯਿਕੋ ਕਪ੍ਪਟ੍ਠੋ ਅਤੇਕਿਚ੍ਛੋ; ਅਤ੍ਥੁਪਾਲਿ, ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ ਨ ਆਪਾਯਿਕੋ ਨ ਨੇਰਯਿਕੋ ਨ ਕਪ੍ਪਟ੍ਠੋ ਨ ਅਤੇਕਿਚ੍ਛੋ’’ਤਿ! ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞੀ ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ’’ਤਿ.
੮੬੨. ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਧਮ੍ਮਸਞ੍ਞੀ ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ’’ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ –
‘‘ਆਪਾਯਿਕੋ ਨੇਰਯਿਕੋ, ਕਪ੍ਪਟ੍ਠੋ ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ;
ਵਗ੍ਗਰਤੋ ਅਧਮ੍ਮਟ੍ਠੋ, ਯੋਗਕ੍ਖੇਮਾ ਪਧਂਸਤਿ;
ਸਙ੍ਘਂ ਸਮਗ੍ਗਂ ਭੇਤ੍ਵਾਨ, ਕਪ੍ਪਂ ਨਿਰਯਮ੍ਹਿ ਪਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ [ਚੂਲ਼ਵ. ੩੫੪; ਅ. ਨਿ. ੧੦.੩੯; ਇਤਿਵੁ. ੧੮].
ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋਤਿ.
ਅਸਞ੍ਚਿਚ੍ਚਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨੦. ਵੀਸਤਿਮਵਗ੍ਗੋ
(੧੯੫) ੨. ਞਾਣਕਥਾ
੮੬੩. ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਞਾਣਨ੍ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ ਵਿਚਯੋ ਪਵਿਚਯੋ ਧਮ੍ਮਵਿਚਯੋ ਸਲ੍ਲਕ੍ਖਣਾ ਉਪਲਕ੍ਖਣਾ ਪਚ੍ਚੁਪਲਕ੍ਖਣਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਨਨੁ ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ ਵਿਚਯੋ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚੁਪਲਕ੍ਖਣਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਞ੍ਞਾ ਪਜਾਨਨਾ ਵਿਚਯੋ…ਪੇ… ਪਚ੍ਚੁਪਲਕ੍ਖਣਾ, ਨੋ ਚ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ.
੮੬੪. ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਞਾਣਨ੍ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਨੋ ਚ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ.
ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਦੁਤਿਯਂ ਝਾਨਂ…ਪੇ… ਤਤਿਯਂ ਝਾਨਂ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ…ਪੇ… ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਸਮਾਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਦਾਨਂ ਦਦੇਯ੍ਯ …ਪੇ… ਚੀਵਰਂ ਦਦੇਯ੍ਯ, ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਦਦੇਯ੍ਯ, ਸੇਨਾਸਨਂ ਦਦੇਯ੍ਯ, ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ ਦਦੇਯ੍ਯਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਗਿਲਾਨਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ ਦਦੇਯ੍ਯ, ਨੋ ਚ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਞਾਣ’’ਨ੍ਤਿ.
੮੬੫. ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਞਾਣਨ੍ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਤੇਨ ਞਾਣੇਨ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਜਾਨਾਤਿ, ਸਮੁਦਯਂ ਪਜਹਤਿ, ਨਿਰੋਧਂ ਸਚ੍ਛਿਕਰੋਤਿ, ਮਗ੍ਗਂ ਭਾਵੇਤੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
ਞਾਣਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨੦. ਵੀਸਤਿਮਵਗ੍ਗੋ
(੧੯੬) ੩. ਨਿਰਯਪਾਲਕਥਾ
੮੬੬. ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਨਿਰਯਪਾਲਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਨਿਰਯਪਾਲਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
ਅਤ੍ਥਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਚ ਕਾਰਣਿਕਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਚ ਕਾਰਣਿਕਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਚ ਕਾਰਣਿਕਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਿ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਚ ਕਾਰਣਿਕਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
੮੬੭. ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਨਿਰਯਪਾਲਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ –
‘‘ਨ ਵੇਸ੍ਸਭੂ ਨੋਪਿ ਚ ਪੇਤ੍ਤਿਰਾਜਾ,
ਸੋਮੋ ਯਮੋ ਵੇਸ੍ਸਵਣੋ ਚ ਰਾਜਾ;
ਸਕਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਹਨਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਥ, ਇਤੋ ਪਣੁਨ੍ਨਂ [ਪਣੁਣ੍ਣਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.), ਪਨੁਨ੍ਨਂ (ਸੀ.)] ਪਰਲੋਕਪਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਨਿਰਯਪਾਲਾਤਿ.
੮੬੮. ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਨਿਰਯਪਾਲਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਪਞ੍ਚਵਿਧਬਨ੍ਧਨਂ ਨਾਮ ਕਾਰਣਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤਿ [ਕਰੋਨ੍ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੫੦; ਅ. ਨਿ. ੩.੩੬)] – ਤਤ੍ਤਂ ਅਯੋਖੀਲਂ ਹਤ੍ਥੇ ਗਮੇਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਤਂ ਅਯੋਖੀਲਂ ਦੁਤਿਯੇ ਹਤ੍ਥੇ ਗਮੇਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਤਂ ਅਯੋਖੀਲਂ ਪਾਦੇ ਗਮੇਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਤਂ ਅਯੋਖੀਲਂ ਦੁਤਿਯੇ ਪਾਦੇ ਗਮੇਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਤਂ ਅਯੋਖੀਲਂ ਮਜ੍ਝੇਉਰਸ੍ਮਿਂ ਗਮੇਨ੍ਤਿ; ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਾ ਤਿਬ੍ਬਾ ਕਟੁਕਾ ਵੇਦਨਾ ਵੇਦੇਤਿ; ਨ ਚ ਤਾਵ ਕਾਲਂ ਕਰੋਤਿ ਯਾਵ ਨ ਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਹੋਤੀ’’ਤਿ [ਮ. ਨਿ. ੩.੨੫੦; ਅ. ਨਿ. ੩.੩੬]! ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਨਿਰਯਪਾਲਾਤਿ.
ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਨਿਰਯਪਾਲਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਸਂਵੇਸੇਤ੍ਵਾ ਕੁਠਾਰੀਹਿ [ਕੁਧਾਰੀਹਿ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)] ਤਚ੍ਛਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਉਦ੍ਧਮ੍ਪਾਦਂ ਅਧੋਸਿਰਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾਸੀਹਿ ਤਚ੍ਛਨ੍ਤਿ…ਪੇ… ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਰਥੇ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਆਦਿਤ੍ਤਾਯ ਪਥਵਿਯਾ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਾਯ ਸਜੋਤਿਭੂਤਾਯ [ਸਞ੍ਜੋਤਿਭੂਤਾਯ (ਸ੍ਯਾ.)] ਸਾਰੇਨ੍ਤਿਪਿ ਪਚ੍ਚਾਸਾਰੇਨ੍ਤਿਪਿ…ਪੇ… ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਮਹਨ੍ਤਂ ਅਙ੍ਗਾਰਪਬ੍ਬਤਂ ਆਦਿਤ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਂ ਸਜੋਤਿਭੂਤਂ ਆਰੋਪੇਨ੍ਤਿਪਿ ਓਰੋਪੇਨ੍ਤਿਪਿ…ਪੇ… ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਉਦ੍ਧਮ੍ਪਾਦਂ ਅਧੋਸਿਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਤਾਯ ਲੋਹਕੁਮ੍ਭਿਯਾ ਪਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਿ ਆਦਿਤ੍ਤਾਯ ਸਮ੍ਪਜ੍ਜਲਿਤਾਯ ਸਜੋਤਿਭੂਤਾਯ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਫੇਣੁਦ੍ਦੇਹਕਂ ਪਚ੍ਚਤਿ, ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਫੇਣੁਦ੍ਦੇਹਕਂ ਪਚ੍ਚਮਾਨੋ ਸਕਿਮ੍ਪਿ ਉਦ੍ਧਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਕਿਮ੍ਪਿ ਅਧੋ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਕਿਮ੍ਪਿ ਤਿਰਿਯਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਦੁਕ੍ਖਾ ਤਿਬ੍ਬਾ ਕਟੁਕਾ ਵੇਦਨਾ ਵੇਦਯਤਿ, ਨ ਚ ਤਾਵ ਕਾਲਂ ਕਰੋਤਿ ਯਾਵ ਨ ਤਂ ਪਾਪਕਮ੍ਮਂ ਬ੍ਯਨ੍ਤੀਹੋਤਿ. ਤਮੇਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਰਯਪਾਲਾ ਮਹਾਨਿਰਯੇ ਪਕ੍ਖਿਪਨ੍ਤਿ! ਸੋ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਹਾਨਿਰਯੋ –
‘‘ਚਤੁਕ੍ਕਣ੍ਣੋ ਚਤੁਦ੍ਵਾਰੋ, ਵਿਭਤ੍ਤੋ ਭਾਗਸੋ ਮਿਤੋ;
ਅਯੋਪਾਕਾਰਪਰਿਯਨ੍ਤੋ, ਅਯਸਾ ਪਟਿਕੁਜ੍ਜਿਤੋ.
‘‘ਤਸ੍ਸ ਅਯੋਮਯਾ ਭੂਮਿ, ਜਲਿਤਾ ਤੇਜਸਾ ਯੁਤਾ;
ਸਮਨ੍ਤਾ ਯੋਜਨਸਤਂ, ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਤਿਟ੍ਠਤਿ ਸਬ੍ਬਦਾ’’ਤਿ [ਮ. ਨਿ. ੩.੨੫੦; ਅ. ਨਿ. ੩.੩੬; ਪੇ. ਵ. ੭੧].
ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਅਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਨਿਰਯਪਾਲਾਤਿ.
ਨਿਰਯਪਾਲਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨੦. ਵੀਸਤਿਮਵਗ੍ਗੋ
(੧੯੭) ੪. ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਕਥਾ
੮੬੯. ਅਤ੍ਥਿ ਦੇਵੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤੇਸੁ ਦੇਵਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਅਤ੍ਥਿ ਦੇਵੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਦੇਵਲੋਕੋ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਅਤ੍ਥਿ ਦੇਵੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਕੀਟਾ ਪਟਙ੍ਗਾ ਮਕਸਾ ਮਕ੍ਖਿਕਾ ਅਹੀ ਵਿਚ੍ਛਿਕਾ ਸਤਪਦੀ ਗਣ੍ਡੁਪ੍ਪਾਦਾਤਿ [ਗਣ੍ਡੁਪਾਦਾਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)]? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
੮੭੦. ਨਤ੍ਥਿ ਦੇਵੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਏਰਾਵਣੋ ਨਾਮ ਹਤ੍ਥਿਨਾਗੋ ਸਹਸ੍ਸਯੁਤ੍ਤਂ ਦਿਬ੍ਬਂ ਯਾਨਨ੍ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਏਰਾਵਣੋ ਨਾਮ ਹਤ੍ਥਿਨਾਗੋ ਸਹਸ੍ਸਯੁਤ੍ਤਂ ਦਿਬ੍ਬਂ ਯਾਨਂ, ਤੇਨ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਅਤ੍ਥਿ ਦੇਵੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾ’’ਤਿ.
੮੭੧. ਅਤ੍ਥਿ ਦੇਵੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਅਤ੍ਥਿ ਤਤ੍ਥ ਹਤ੍ਥਿਬਨ੍ਧਾ ਅਸ੍ਸਬਨ੍ਧਾ [ਹਤ੍ਥਿਭਣ੍ਡਾ ਅਸ੍ਸਭਣ੍ਡਾ (?)] ਯਾਵਸਿਕਾ ਕਾਰਣਿਕਾ ਭਤ੍ਤਕਾਰਕਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ. ਤੇਨ ਹਿ ਨਤ੍ਥਿ ਦੇਵੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾਤਿ.
ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨੦. ਵੀਸਤਿਮਵਗ੍ਗੋ
(੧੯੮) ੫. ਮਗ੍ਗਕਥਾ
੮੭੨. ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਹਞ੍ਚਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤਾ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ …ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ, ਨੋ ਚ ਵਤ ਰੇ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ – ‘‘ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ’’ਤਿ.
ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ –
‘‘ਮਗ੍ਗਾਨਂ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਸੇਟ੍ਠੋ, ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਚਤੁਰੋ ਪਦਾ;
ਵਿਰਾਗੋ ਸੇਟ੍ਠੋ ਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਦ੍ਵਿਪਦਾਨਞ੍ਚ ਚਕ੍ਖੁਮਾ’’ਤਿ [ਧ. ਪ. ੨੭੩ ਧਮ੍ਮਪਦੇ].
ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋਤਿ.
੮੭੩. ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸਾ ਚ ਨ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸਾ ਚ ਨ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸਾ ਚ ਨ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸੋ ਚ ਨ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸੋ ਚ ਨ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸੋ ਚ ਨ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸਾ ਚ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸਾ ਚ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸਾ ਚ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸੋ ਚ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸੋ ਚ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਮਗ੍ਗਙ੍ਗਂ, ਸੋ ਚ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
੮੭੪. ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਖੋ ਪਨਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮਂ ਆਜੀਵੋ ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋ ਹੋਤਿ; ਏਵਮਸ੍ਸਾਯਂ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਭਾਵਨਾਪਾਰਿਪੂਰਿਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ [ਮ. ਨਿ. ੩.੪੩੧]! ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋਤਿ.
੮੭੫. ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਖੋ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਸਮਣੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਦੁਤਿਯੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮਣੋ ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਤਤਿਯੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮਣੋ ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਚਤੁਤ੍ਥੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮਣੋ ਨ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਖੋ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਸਮਣੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ, ਦੁਤਿਯੋਪਿ…ਪੇ… ਤਤਿਯੋਪਿ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥੋਪਿ ਤਤ੍ਥ ਸਮਣੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਖੋ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਅਰਿਯੋ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ. ਇਧੇਵ, ਸੁਭਦ੍ਦ, ਸਮਣੋ, ਇਧ ਦੁਤਿਯੋ ਸਮਣੋ, ਇਧ ਤਤਿਯੋ ਸਮਣੋ, ਇਧ ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਸਮਣੋ. ਸੁਞ੍ਞਾ ਪਰਪ੍ਪਵਾਦਾ ਸਮਣੇਭਿ ਅਞ੍ਞੇਹੀ’’ਤਿ [ਦੀ. ਨਿ. ੨.੨੧੪]! ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਅਟ੍ਠਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋਤਿ.
ਮਗ੍ਗਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
੨੦. ਵੀਸਤਿਮਵਗ੍ਗੋ
(੧੯੯) ੬. ਞਾਣਕਥਾ
੮੭੬. ਦ੍ਵਾਦਸਵਤ੍ਥੁਕਂ ਞਾਣਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਦ੍ਵਾਦਸ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਞਾਣਾਨੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਦ੍ਵਾਦਸ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਞਾਣਾਨੀਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਦ੍ਵਾਦਸ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਦ੍ਵਾਦਸ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਮਗ੍ਗਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਦ੍ਵਾਦਸ ਸੋਤਾਪਤ੍ਤਿਫਲਾਨੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਦ੍ਵਾਦਸ ਸਕਦਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਾ…ਪੇ… ਅਨਾਗਾਮਿਮਗ੍ਗਾ…ਪੇ… ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਾਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ… ਦ੍ਵਾਦਸ ਅਰਹਤ੍ਤਮਗ੍ਗਾਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਦ੍ਵਾਦਸ ਅਰਹਤ੍ਤਫਲਾਨੀਤਿ? ਨ ਹੇਵਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬੇ…ਪੇ….
੮੭੭. ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ – ‘‘ਦ੍ਵਾਦਸਵਤ੍ਥੁਕਂ ਞਾਣਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰ’’ਨ੍ਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਨਨੁ ਵੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਤਾ – ‘‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ’’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਞਾਣਂ ਉਦਪਾਦਿ, ਪਞ੍ਞਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਵਿਜ੍ਜਾ ਉਦਪਾਦਿ, ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦਿ. ‘ਤਂ ਖੋ ਪਨਿਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਪਰਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯ’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ਪਰਿਞ੍ਞਾਤਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂ [ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ‘ਤਂ ਖੋ ਪਨਿਦਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ਪਹੀਨਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ [ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ‘ਤਂ ਖੋ ਪਨਿਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਸਚ੍ਛਿਕਾਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ਸਚ੍ਛਿਕਤਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ‘ਤਂ ਖੋ ਪਨਿਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬ’ਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ਭਾਵਿਤਨ੍ਤਿ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਨਨੁਸ੍ਸੁਤੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ…ਪੇ… ਆਲੋਕੋ ਉਦਪਾਦੀ’’ਤਿ [ਮਹਾਵ. ੧੫; ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੦੮੧; ਪਟਿ. ਮ. ੨.੩੦]! ਅਤ੍ਥੇਵ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤੋਤਿ? ਆਮਨ੍ਤਾ. ਤੇਨ ਹਿ ਦ੍ਵਾਦਸਵਤ੍ਥੁਕਂ ਞਾਣਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ.
ਞਾਣਕਥਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.
ਵੀਸਤਿਮਵਗ੍ਗੋ.
ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –
ਮਾਤੁਘਾਤਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਪਿਤੁਘਾਤਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਅਰਹਨ੍ਤਘਾਤਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਰੁਹਿਰੁਪ੍ਪਾਦਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ ਸਙ੍ਘਭੇਦਕੋ ਆਨਨ੍ਤਰਿਕੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਞਾਣਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਨਿਰਯੇਸੁ ਨਿਰਯਪਾਲਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਦੇਵੇਸੁ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਗਤਾ, ਪਞ੍ਚਙ੍ਗਿਕੋ ਮਗ੍ਗੋ, ਦ੍ਵਾਦਸਵਤ੍ਥੁਕਂ ਞਾਣਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਨ੍ਤਿ.
ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਪਣ੍ਣਾਸਕੋ.
ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –
ਨਿਗ੍ਗਹੋ, ਪੁਞ੍ਞਸਞ੍ਚਯੋ, ਅਟ੍ਠਾਸਿ, ਅਤੀਤੇਨ ਚ ਮਾਤੁਘਾਤਕੋ.