ਦੁਕ੍ਖਨਿਦ੍ਦੇਸਕਥਾ
ਜਾਤਿਨਿਦ੍ਦੇਸੋ
ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ, ਅਯਞ੍ਹਿ ਜਾਤਿ-ਸਦ੍ਦੋ ਅਨੇਕਤ੍ਥੋ. ਤਥਾ ਹੇਸ ‘‘ਏਕਮ੍ਪਿ ਜਾਤਿਂ ਦ੍ਵੇਪਿ ਜਾਤਿਯੋ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੨੪੪; ਪਾਰਾ. ੧੨) ਏਤ੍ਥ ਭਵੇ ਆਗਤੋ. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਵਿਸਾਖੇ, ਨਿਗਣ੍ਠਾ ਨਾਮ ਸਮਣਜਾਤੀ’’ਤਿ (ਅ. ਨਿ. ੩.੭੧) ਏਤ੍ਥ ਨਿਕਾਯੇ. ‘‘ਜਾਤਿ ਦ੍ਵੀਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ’’ਤਿ (ਧਾਤੁ. ੭੧) ਏਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣੇ. ‘‘ਯਂ ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਸ੍ਮਿਂ ਪਠਮਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਪਠਮਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਪਾਤੁਭੂਤਂ, ਤਦੁਪਾਦਾਯ ਸਾਵਸ੍ਸ ਜਾਤੀ’’ਤਿ (ਮਹਾਵ. ੧੨੪) ਏਤ੍ਥ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਯਂ. ‘‘ਸਮ੍ਪਤਿਜਾਤੋ, ਆਨਨ੍ਦ, ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੦੭) ਏਤ੍ਥ ਪਸੂਤਿਯਂ. ‘‘ਅਕ੍ਖਿਤ੍ਤੋ ਅਨੁਪਕੁਟ੍ਠੋ ਜਾਤਿਵਾਦੇਨਾ’’ਤਿ (ਦੀ. ਨਿ. ੧.੩੩੧) ਏਤ੍ਥ ਕੁਲੇ. ‘‘ਯਤੋਹਂ, ਭਗਿਨਿ, ਅਰਿਯਾਯ ਜਾਤਿਯਾ ਜਾਤੋ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੨.੩੫੧) ਏਤ੍ਥ ਅਰਿਯਸੀਲੇ.
੫੩੮. ਸ੍ਵਾਯਮਿਧ ਗਬ੍ਭਸੇਯ੍ਯਕਾਨਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਯਾਵ ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਮ੍ਹਾ ਨਿਕ੍ਖਮਨਂ, ਤਾਵ ਪਵਤ੍ਤੇਸੁ ਖਨ੍ਧੇਸੁ. ਇਤਰੇਸਂ ਪਟਿਸਨ੍ਧਿਖਨ੍ਧੇਸ੍ਵੇਵਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਚ ਪਰਿਯਾਯਕਥਾਵ. ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਤੋ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨਾਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਯੇ ਯੇ ਖਨ੍ਧਾ ਪਾਤੁਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਤੇਸਂ ਪਠਮਪਾਤੁਭਾਵੋ ਜਾਤਿ ਨਾਮ.
ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇ ਪਠਮਾਭਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਾ, ਨਿਯ੍ਯਾਤਨਰਸਾ, ਅਤੀਤਭਵਤੋ ਇਧ ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ, ਦੁਕ੍ਖਵਿਚਿਤ੍ਤਤਾਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ ਵਾ.
੫੩੯. ਕਸ੍ਮਾ ਪਨੇਸਾ ਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਚੇ? ਅਨੇਕੇਸਂ ਦੁਕ੍ਖਾਨਂ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵਤੋ. ਅਨੇਕਾਨਿ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਾਨਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਂ, ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਂ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਦੁਕ੍ਖਂ, ਅਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਦੁਕ੍ਖਂ, ਪਰਿਯਾਯਦੁਕ੍ਖਂ, ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾਸਭਾਵਤੋ ਚ ਨਾਮਤੋ ਚ ਦੁਕ੍ਖਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਸੁਖਾ ਵੇਦਨਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮੇਨ ਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਦੁਕ੍ਖਂ.
ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਵੇਦਨਾ ਚੇਵ ਅਵਸੇਸਾ ਚ ਤੇਭੂਮਕਾ ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਉਦਯਬ੍ਬਯਪ੍ਪਟਿਪੀਲ਼ਿਤਤ੍ਤਾ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਂ. ਕਣ੍ਣਸੂਲਦਨ੍ਤਸੂਲਰਾਗਜਪਰਿਲ਼ਾਹਦੋਸਜਪਰਿਲ਼ਾਹਾਦਿ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕੋ ਆਬਾਧੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ ਉਪਕ੍ਕਮਸ੍ਸ ਚ ਅਪਾਕਟਭਾਵਤੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਮ. ਅਪਾਕਟਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਦ੍ਵਤ੍ਤਿਂਸਕਮ੍ਮਕਾਰਣਾਦਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨੋ ਆਬਾਧੋ ਅਪੁਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾਵ ਜਾਨਿਤਬ੍ਬਤੋ ਉਪਕ੍ਕਮਸ੍ਸ ਚ ਪਾਕਟਭਾਵਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਮ. ਪਾਕਟਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਂ ਸੇਸਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਵਿਭਙ੍ਗੇ ਆਗਤਂ ਜਾਤਿਆਦਿ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵਤੋ ਪਰਿਯਾਯਦੁਕ੍ਖਂ. ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਂ ਪਨ ਨਿਪ੍ਪਰਿਯਾਯਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਜਾਤਿ ਯਂ ਤਂ ਬਾਲਪਣ੍ਡਿਤਸੁਤ੍ਤਾਦੀਸੁ (ਮ. ਨਿ. ੩.੨੪੬ ਆਦਯੋ) ਭਗਵਤਾਪਿ ਉਪਮਾਵਸੇਨ ਪਕਾਸਿਤਂ ਆਪਾਯਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਞ੍ਚ ਸੁਗਤਿਯਮ੍ਪਿ ਮਨੁਸ੍ਸਲੋਕੇ ਗਬ੍ਭੋਕ੍ਕਨ੍ਤਿਮੂਲਕਾਦਿਭੇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵਤੋ ਦੁਕ੍ਖਾ.
੫੪੦. ਤਤ੍ਰਿਦਂ ਗਬ੍ਭੋਕ੍ਕਨ੍ਤਿਮੂਲਕਾਦਿਭੇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ – ਅਯਂ ਹਿ ਸਤ੍ਤੋ ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਮ੍ਹਿ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਮਾਨੋ ਨ ਉਪ੍ਪਲਪਦੁਮਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਦੀਸੁ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ, ਅਥ ਖੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਆਮਾਸਯਸ੍ਸ ਉਪਰਿ ਪਕ੍ਕਾਸਯਸ੍ਸ ਉਦਰਪਟਲਪਿਟ੍ਠਿਕਣ੍ਟਕਾਨਂ ਵੇਮਜ੍ਝੇ ਪਰਮਸਮ੍ਬਾਧੇ ਤਿਬ੍ਬਨ੍ਧਕਾਰੇਨਾਨਾਕੁਣਪਗਨ੍ਧਪਰਿਭਾਵਿਤਪਰਮਦੁਗ੍ਗਨ੍ਧਪਵਨਵਿਚਰਿਤੇ ਅਧਿਮਤ੍ਤਜੇਗੁਚ੍ਛੇ ਕੁਚ੍ਛਿਪਦੇਸੇ ਪੂਤਿਮਚ੍ਛਪੂਤਿਕੁਮ੍ਮਾਸਚਨ੍ਦਨਿਕਾਦੀਸੁ ਕਿਮਿ ਵਿਯ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੋ ਦਸ ਮਾਸੇ ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਸਮ੍ਭਵੇਨ ਉਸ੍ਮਨਾ ਪੁਟਪਾਕਂ ਵਿਯ ਪਚ੍ਚਮਾਨੋ ਪਿਟ੍ਠਪਿਣ੍ਡਿ ਵਿਯ ਸੇਦਿਯਮਾਨੋ ਸਮਿਞ੍ਜਨਪਸਾਰਣਾਦਿਰਹਿਤੋ ਅਧਿਮਤ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨੁਭੋਤੀਤਿ, ਇਦਂ ਤਾਵ ਗਬ੍ਭੋਕ੍ਕਨ੍ਤਿਮੂਲਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ.
ਯਂ ਪਨ ਸੋ ਮਾਤੁ ਸਹਸਾ ਉਪਕ੍ਖਲਨਗਮਨਨਿਸੀਦਨਵੁਟ੍ਠਾਨਪਰਿਵਤ੍ਤਨਾਦੀਸੁ ਸੁਰਾਧੁਤ੍ਤਹਤ੍ਥਗਤੋ ਏਲ਼ਕੋ ਵਿਯ ਅਹਿਤੁਣ੍ਡਿਕਹਤ੍ਥਗਤੋ ਸਪ੍ਪਪੋਤਕੋ ਵਿਯ ਚ ਆਕਡ੍ਢਨਪਰਿਕਡ੍ਢਨਓਧੂਨਨਨਿਦ੍ਧੂਨਨਾਦਿਨਾ ਉਪਕ੍ਕਮੇਨ ਅਧਿਮਤ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨੁਭਵਤਿ, ਯਞ੍ਚ ਮਾਤੁ ਸੀਤੂਦਕਪਾਨਕਾਲੇ ਸੀਤਨਰਕੁਪਪਨ੍ਨੋ ਵਿਯ, ਉਣ੍ਹਯਾਗੁਭਤ੍ਤਾਦਿਅਜ੍ਝੋਹਰਣਕਾਲੇ ਅਙ੍ਗਾਰਵੁਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਰਿਕਿਣ੍ਣੋ ਵਿਯ, ਲੋਣਮ੍ਬਿਲਾਦਿਅਜ੍ਝੋਹਰਣਕਾਲੇ ਖਾਰਾਪਟਿਚ੍ਛਕਾਦਿਕਮ੍ਮਕਾਰਣਪਤ੍ਤੋ ਵਿਯ ਤਿਬ੍ਬਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨੁਭੋਤਿ, ਇਦਂ ਗਬ੍ਭਪਰਿਹਰਣਮੂਲਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ.
ਯਂ ਪਨਸ੍ਸ ਮੂਲ਼੍ਹਗਬ੍ਭਾਯ ਮਾਤੁਯਾ ਮਿਤ੍ਤਾਮਚ੍ਚਸੁਹਜ੍ਜਾਦੀਹਿਪਿ ਅਦਸ੍ਸਨਾਰਹੇ ਦੁਕ੍ਖੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਟ੍ਠਾਨੇ ਛੇਦਨਫਾਲਨਾਦੀਹਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਇਦਂ ਗਬ੍ਭਵਿਪਤ੍ਤਿਮੂਲਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ.
ਯਂ ਵਿਜਾਯਮਾਨਾਯ ਮਾਤੁਯਾ ਕਮ੍ਮਜੇਹਿ ਵਾਤੇਹਿ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਨਰਕਪਪਾਤਂ ਵਿਯ ਅਤਿਭਯਾਨਕਂ ਯੋਨਿਮਗ੍ਗਂ ਪਟਿਪਾਤਿਯਮਾਨਸ੍ਸ ਪਰਮਸਮ੍ਬਾਧੇਨ ਯੋਨਿਮੁਖੇਨ ਤਾਲ਼ਚ੍ਛਿਗ੍ਗਲ਼ੇਨ ਵਿਯ ਨਿਕ੍ਕਡ੍ਢਿਯਮਾਨਸ੍ਸ ਮਹਾਨਾਗਸ੍ਸ ਨਰਕਸਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਯ ਚ ਸਙ੍ਘਾਤਪਬ੍ਬਤੇਹਿ ਵਿਚੁਣ੍ਣਿਯਮਾਨਸ੍ਸ ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਇਦਂ ਵਿਜਾਯਨਮੂਲਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ.
ਯਂ ਪਨ ਜਾਤਸ੍ਸ ਤਰੁਣਵਣਸਦਿਸਸੁਖੁਮਾਲਸਰੀਰਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਗਹਣਨਹਾਪਨਧੋਵਨਚੋਲ਼ਪਰਿਮਜ੍ਜਨਾਦਿਕਾਲੇ ਸੂਚਿਮੁਖਖੁਰਧਾਰਾਹਿ ਵਿਜ੍ਝਨਫਾਲਨਸਦਿਸਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਇਦਂ ਮਾਤੁਕੁਚ੍ਛਿਤੋ ਬਹਿਨਿਕ੍ਖਮਨਮੂਲਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ.
ਯਂ ਤਤੋ ਪਰਂ ਪਵਤ੍ਤਿਯਂ ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਵਧੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਚੇਲਕਵਤਾਦਿਵਸੇਨ ਆਤਾਪਨਪਰਿਤਾਪਨਾਨੁਯੋਗਮਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਕੋਧਵਸੇਨ ਅਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਉਬ੍ਬਨ੍ਧਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਇਦਂ ਅਤ੍ਤੂਪਕ੍ਕਮਮੂਲਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਯਂ ਪਨ ਪਰਤੋ ਵਧਬਨ੍ਧਨਾਦੀਨਿ ਅਨੁਭਵਨ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਇਦਂ ਪਰੂਪਕ੍ਕਮਮੂਲਕਂ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ.
ਇਤਿ ਇਮਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਯਂ ਜਾਤਿ ਵਤ੍ਥੁਮੇਵ ਹੋਤਿ.
੫੪੧. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –
ਜਾਯੇਥ ਨੋ ਚੇ ਨਰਕੇਸੁ ਸਤ੍ਤੋ,
ਤਤ੍ਤਗ੍ਗਿਦਾਹਾਦਿਕਮਪ੍ਪਸਯ੍ਹਂ;
ਲਭੇਥ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨੁ ਕੁਹਿਂ ਪਤਿਟ੍ਠਂ,
ਇਚ੍ਚਾਹ ਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਮੁਨੀਧ ਜਾਤਿਂ.
ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਿਰਚ੍ਛੇਸੁ ਕਸਾਪਤੋਦ-
ਦਣ੍ਡਾਭਿਘਾਤਾਦਿਭਵਂ ਅਨੇਕਂ;
ਯਂ ਤਂ ਕਥਂ ਤਤ੍ਥ ਭਵੇਯ੍ਯ ਜਾਤਿਂ,
ਵਿਨਾ ਤਹਿਂ ਜਾਤਿ ਤਤੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ.
ਪੇਤੇਸੁ ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਨ ਖੁਪ੍ਪਿਪਾਸਾ-
ਵਾਤਾਤਪਾਦਿਪ੍ਪਭਵਂ ਵਿਚਿਤ੍ਤਂ;
ਯਸ੍ਮਾ ਅਜਾਤਸ੍ਸ ਨ ਤਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥਿ,
ਤਸ੍ਮਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਮੁਨਿ ਜਾਤਿਮਾਹ.
ਤਿਬ੍ਬਨ੍ਧਕਾਰੇ ਚ ਅਸਯ੍ਹਸੀਤੇ,
ਲੋਕਨ੍ਤਰੇ ਯਂ ਅਸੁਰੇਸੁ ਦੁਕ੍ਖਂ;
ਨ ਤਂ ਭਵੇ ਤਤ੍ਥ ਨ ਚਸ੍ਸ ਜਾਤਿ,
ਯਤੋ ਅਯਂ ਜਾਤਿ ਤਤੋਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾ.
ਯਞ੍ਚਾਪਿ ਗੂਥਨਰਕੇ ਵਿਯ ਮਾਤੁਗਬ੍ਭੇ,
ਸਤ੍ਤੋ ਵਸਂ ਚਿਰਮਤੋ ਬਹਿ ਨਿਕ੍ਖਮਞ੍ਚ;
ਪਪ੍ਪੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਮਤਿਘੋਰਮਿਦਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥਿ,
ਜਾਤਿਂ ਵਿਨਾ ਇਤਿਪਿ ਜਾਤਿ ਅਯਞ੍ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਾ.
ਕਿਂ ਭਾਸਿਤੇਨ ਬਹੁਨਾ ਨਨੁ ਯਂ ਕੁਹਿਞ੍ਚਿ,
ਅਤ੍ਥੀਧ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਿ ਦੁਕ੍ਖਮਿਦਂ ਕਦਾਚਿ;
ਨੇਵਤ੍ਥਿ ਜਾਤਿਵਿਰਹੇਨ ਯਤੋ ਮਹੇਸਿ,
ਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਸਬ੍ਬਪਠਮਂ ਇਮਮਾਹ ਜਾਤਿਨ੍ਤਿ.
ਅਯਂ ਤਾਵ ਜਾਤਿਯਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਜਰਾਨਿਦ੍ਦੇਸੋ
੫੪੨. ਜਰਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਦੁਵਿਧਾ ਜਰਾ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ, ਖਣ੍ਡਿਚ੍ਚਾਦਿਸਮ੍ਮਤੋ ਸਨ੍ਤਤਿਯਂ ਏਕਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਖਨ੍ਧਪੁਰਾਣਭਾਵੋ ਚ, ਸਾ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ. ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਜਰਾ ਖਨ੍ਧਪਰਿਪਾਕਲਕ੍ਖਣਾ, ਮਰਣੂਪਨਯਨਰਸਾ, ਯੋਬ੍ਬਨਵਿਨਾਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਦੁਕ੍ਖਾ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਚੇਵ ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਤੋ ਚ. ਯਂ ਹਿ ਅਙ੍ਗਪਚ੍ਚਙ੍ਗਸਿਥਿਲੀਭਾਵਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਕਾਰਵਿਰੂਪਤਾਯੋਬ੍ਬਨਵਿਨਾਸਬਲੂਪਘਾਤਸਤਿਮਤਿਵਿਪ੍ਪਵਾਸਪਰਪਰਿਭਵਾਦਿਅਨੇਕਪਚ੍ਚਯਂ ਕਾਯਿਕਚੇਤਸਿਕਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਜਰਾ ਤਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –
‘‘ਅਙ੍ਗਾਨਂ ਸਿਥਿਲੀਭਾਵਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਂ ਵਿਕਾਰਤੋ;
ਯੋਬ੍ਬਨਸ੍ਸ ਵਿਨਾਸੇਨ, ਬਲਸ੍ਸ ਉਪਘਾਤਤੋ.
‘‘ਵਿਪ੍ਪਵਾਸਾ ਸਤਾਦੀਨਂ, ਪੁਤ੍ਤਦਾਰੇਹਿ ਅਤ੍ਤਨੋ;
ਅਪਸਾਦਨੀਯਤੋ ਚੇਵ, ਭਿਯ੍ਯੋ ਬਾਲਤ੍ਤਪਤ੍ਤਿਯਾ.
‘‘ਪਪ੍ਪੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਯਂ ਮਚ੍ਚੋ, ਕਾਯਿਕਂ ਮਾਨਸਂ ਤਥਾ;
ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਜਰਾਹੇਤੁ, ਯਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾ ਜਰਾ ਦੁਖਾ’’ਤਿ.
ਅਯਂ ਜਰਾਯਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਮਰਣਨਿਦ੍ਦੇਸੋ
੫੪੩. ਮਰਣਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਦੁਵਿਧਂ ਮਰਣਂ ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਞ੍ਚ, ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਜਰਾਮਰਣਂ ਦ੍ਵੀਹਿ ਖਨ੍ਧੇਹਿ ਸਙ੍ਗਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਧਾਤੁ. ੭੧). ਏਕਭਵਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਜੀਵਿਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਪਬਨ੍ਧਵਿਚ੍ਛੇਦੋ ਚ, ਯਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ਵੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਨਿਚ੍ਚਂ ਮਰਣਤੋ ਭਯ’’ਨ੍ਤਿ (ਸੁ. ਨਿ. ੫੮੧). ਤਂ ਇਧ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ. ਜਾਤਿਪਚ੍ਚਯਾ ਮਰਣਂ ਉਪਕ੍ਕਮਮਰਣਂ ਸਰਸਮਰਣਂ ਆਯੁਕ੍ਖਯਮਰਣਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖਯਮਰਣਨ੍ਤਿਪਿ ਤਸ੍ਸੇਵ ਨਾਮਂ. ਤਯਿਦਂ ਚੁਤਿਲਕ੍ਖਣਂ, ਵਿਯੋਗਰਸਂ, ਗਤਿਵਿਪ੍ਪਵਾਸਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਪਨ ਵਤ੍ਥੁਭਾਵਤੋ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –
‘‘ਪਾਪਸ੍ਸ ਪਾਪਕਮ੍ਮਾਦਿ-ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਨੁਪਸ੍ਸਤੋ;
ਭਦ੍ਦਸ੍ਸਾਪਸਹਨ੍ਤਸ੍ਸ, ਵਿਯੋਗਂ ਪਿਯਵਤ੍ਥੁਕਂ;
ਮੀਯਮਾਨਸ੍ਸ ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਮਾਨਸਂ ਅਵਿਸੇਸਤੋ.
ਸਬ੍ਬੇਸਞ੍ਚਾਪਿ ਯਂ ਸਨ੍ਧਿ-ਬਨ੍ਧਨਚ੍ਛੇਦਨਾਦਿਕਂ;
ਵਿਤੁਜ੍ਜਮਾਨਮਮ੍ਮਾਨਂ, ਹੋਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਸਰੀਰਜਂ.
ਅਸਯ੍ਹਮਪ੍ਪਤਿਕਾਰਂ, ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸੇਤਸ੍ਸਿਦਂ ਯਤੋ;
ਮਰਣਂ ਵਤ੍ਥੁ ਤੇਨੇਤਂ, ਦੁਕ੍ਖਮਿਚ੍ਚੇਵ ਭਾਸਿਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਅਯਂ ਮਰਣੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਸੋਕਾਦਿਨਿਦ੍ਦੇਸਾ
੫੪੪. ਸੋਕਾਦੀਸੁ ਸੋਕੋ ਨਾਮ ਞਾਤਿਬ੍ਯਸਨਾਦੀਹਿ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪੋ. ਸੋ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਦੋਮਨਸ੍ਸਮੇਵ ਹੋਤਿ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਅਨ੍ਤੋਨਿਜ੍ਝਾਨਲਕ੍ਖਣੋ, ਚੇਤਸੋ ਪਰਿਜ੍ਝਾਪਨਰਸੋ, ਅਨੁਸੋਚਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ. ਦੁਕ੍ਖੋ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤੋ ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਤੋ ਚ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –
‘‘ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਹਦਯਂ ਸੋਕੋ, ਵਿਸਸਲ੍ਲਂਵ ਤੁਜ੍ਜਤਿ;
ਅਗ੍ਗਿਤਤ੍ਤੋਵ ਨਾਰਾਚੋ, ਭੁਸਂਵ ਦਹਤੇ ਪੁਨ.
‘‘ਸਮਾਵਹਤਿ ਚ ਬ੍ਯਾਧਿ-ਜਰਾਮਰਣਭੇਦਨਂ;
ਦੁਕ੍ਖਮ੍ਪਿ ਵਿਵਿਧਂ ਯਸ੍ਮਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਦੁਕ੍ਖੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ.
ਅਯਂ ਸੋਕੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਪਰਿਦੇਵੋ
੫੪੫. ਪਰਿਦੇਵੋ ਨਾਮ ਞਾਤਿਬ੍ਯਸਨਾਦੀਹਿ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਚੀਪਲਾਪੋ. ਸੋ ਲਾਲਪ੍ਪਨਲਕ੍ਖਣੋ, ਗੁਣਦੋਸਕਿਤ੍ਤਨਰਸੋ, ਸਮ੍ਭਮਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ. ਦੁਕ੍ਖੋ ਪਨ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਤੋ ਚ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –
‘‘ਯਂ ਸੋਕਸਲ੍ਲਵਿਹਤੋ ਪਰਿਦੇਵਮਾਨੋ,
ਕਣ੍ਠੋਟ੍ਠਤਾਲੁਤਲਸੋਸਜਮਪ੍ਪਸਯ੍ਹਂ;
ਭਿਯ੍ਯੋਧਿਮਤ੍ਤਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿਯੇਵ ਦੁਕ੍ਖਂ,
ਦੁਕ੍ਖੋਤਿ ਤੇਨ ਭਗਵਾ ਪਰਿਦੇਵਮਾਹਾ’’ਤਿ.
ਅਯਂ ਪਰਿਦੇਵੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਦੁਕ੍ਖਂ
੫੪੬. ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਾਮ ਕਾਯਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਤਂ ਕਾਯਪੀਲ਼ਨਲਕ੍ਖਣਂ, ਦੁਪ੍ਪਞ੍ਞਾਨਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਕਰਣਰਸਂ, ਕਾਯਿਕਾਬਾਧਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤੋ ਮਾਨਸਦੁਕ੍ਖਾਵਹਨਤੋ ਚ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –
‘‘ਪੀਲ਼ੇਤਿ ਕਾਯਿਕਮਿਦਂ, ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਮਾਨਸਂ ਭਿਯ੍ਯੋ;
ਜਨਯਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾ, ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵਿਸੇਸਤੋ ਵੁਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ
੫੪੭. ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ ਨਾਮ ਮਾਨਸਂ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਪੀਲ਼ਨਲਕ੍ਖਣਂ, ਮਨੋਵਿਘਾਤਰਸਂ, ਮਾਨਸਬ੍ਯਾਧਿਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ. ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਦੁਕ੍ਖਤੋ ਕਾਯਿਕਦੁਕ੍ਖਾਵਹਨਤੋ ਚ. ਚੇਤੋਦੁਕ੍ਖਸਮਪ੍ਪਿਤਾ ਹਿ ਕੇਸੇ ਪਕਿਰਿਯ ਕਨ੍ਦਨ੍ਤਿ, ਉਰਾਨਿ ਪਟਿਪਿਸਨ੍ਤਿ, ਆਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ, ਵਿਵਟ੍ਟਨ੍ਤਿ, ਉਦ੍ਧਂਪਾਦਂ ਪਪਤਨ੍ਤਿ, ਸਤ੍ਥਂ ਆਹਰਨ੍ਤਿ, ਵਿਸਂ ਖਾਦਨ੍ਤਿ, ਰਜ੍ਜੁਯਾ ਉਬ੍ਬਨ੍ਧਨ੍ਤਿ, ਅਗ੍ਗਿਂ ਪਵਿਸਨ੍ਤੀਤਿ ਤਂ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਕਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨੁਭਵਨ੍ਤਿ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –
‘‘ਪੀਲ਼ੇਤਿ ਯਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਚ ਪੀਲ਼ਨਂ ਸਮਾਵਹਤਿ;
ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਵਿਦੋਮਨਸ੍ਸਾ ਤਤੋ ਆਹੂ’’ਤਿ.
ਅਯਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਉਪਾਯਾਸੋ
੫੪੮. ਉਪਾਯਾਸੋ ਨਾਮ ਞਾਤਿਬ੍ਯਸਨਾਦੀਹਿ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਧਿਮਤ੍ਤਚੇਤੋਦੁਕ੍ਖਪ੍ਪਭਾਵਿਤੋ ਦੋਸੋਯੇਵ. ਸਙ੍ਖਾਰਕ੍ਖਨ੍ਧਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ ਏਕੋ ਧਮ੍ਮੋਤਿ ਏਕੇ. ਸੋ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਦਹਨਲਕ੍ਖਣੋ, ਨਿਤ੍ਥੁਨਨਰਸੋ, ਵਿਸਾਦਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ. ਦੁਕ੍ਖੋ ਪਨ ਸਙ੍ਖਾਰਦੁਕ੍ਖਭਾਵਤੋ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਦਹਨਤੋ ਕਾਯਵਿਸਾਦਨਤੋ ਚ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –
‘‘ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਪਰਿਦਹਨਾ, ਕਾਯਸ੍ਸ ਵਿਸਾਦਨਾ ਚ ਅਧਿਮਤ੍ਤਂ;
ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਮੁਪਾਯਾਸੋ, ਜਨੇਤਿ ਦੁਕ੍ਖੋ ਤਤੋ ਵੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿ.
ਅਯਂ ਉਪਾਯਾਸੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਮਨ੍ਦਗ੍ਗਿਨਾ ਅਨ੍ਤੋਭਾਜਨੇ ਪਾਕੋ ਵਿਯ ਸੋਕੋ. ਤਿਕ੍ਖਗ੍ਗਿਨਾ ਪਚ੍ਚਮਾਨਸ੍ਸ ਭਾਜਨਤੋ ਬਹਿਨਿਕ੍ਖਮਨਂ ਵਿਯ ਪਰਿਦੇਵੋ. ਬਹਿਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾਵਸੇਸਸ੍ਸ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤੁਂ ਅਪ੍ਪਹੋਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੋਭਾਜਨੇਯੇਵ ਯਾਵ ਪਰਿਕ੍ਖਯਾ ਪਾਕੋ ਵਿਯ ਉਪਾਯਾਸੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ.
ਅਪ੍ਪਿਯਸਮ੍ਪਯੋਗੋ
੫੪੯. ਅਪ੍ਪਿਯਸਮ੍ਪਯੋਗੋ ਨਾਮ ਅਮਨਾਪੇਹਿ ਸਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਸਮੋਧਾਨਂ. ਸੋ ਅਨਿਟ੍ਠਸਮੋਧਾਨਲਕ੍ਖਣੋ, ਚਿਤ੍ਤਵਿਘਾਤਕਰਣਰਸੋ, ਅਨਤ੍ਥਭਾਵਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ. ਦੁਕ੍ਖੋ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਤੋ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –
‘‘ਦਿਸ੍ਵਾਵ ਅਪ੍ਪਿਯੇ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਪਠਮਂ ਹੋਤਿ ਚੇਤਸਿ;
ਤਦੁਪਕ੍ਕਮਸਮ੍ਭੂਤ-ਮਥਕਾਯੇ ਯਤੋ ਇਧ.
‘‘ਤਤੋ ਦੁਕ੍ਖਦ੍ਵਯਸ੍ਸਾਪਿ, ਵਤ੍ਥੁਤੋ ਸੋ ਮਹੇਸਿਨਾ;
ਦੁਕ੍ਖੋ ਵੁਤ੍ਤੋਤਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਅਪ੍ਪਿਯੇਹਿ ਸਮਾਗਮੋ’’ਤਿ.
ਅਯਂ ਅਪ੍ਪਿਯਸਮ੍ਪਯੋਗੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ
੫੫੦. ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ ਨਾਮ ਮਨਾਪੇਹਿ ਸਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਰੇਹਿ ਵਿਨਾਭਾਵੋ. ਸੋ ਇਟ੍ਠਵਤ੍ਥੁਵਿਯੋਗਲਕ੍ਖਣੋ, ਸੋਕੁਪ੍ਪਾਦਨਰਸੋ, ਬ੍ਯਸਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ. ਦੁਕ੍ਖੋ ਪਨ ਸੋਕਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਤੋ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –
‘‘ਞਾਤਿਧਨਾਦਿਵਿਯੋਗਾ,
ਸੋਕਸਰਸਮਪ੍ਪਿਤਾ ਵਿਤੁਜ੍ਜਨ੍ਤਿ;
ਬਾਲਾ ਯਤੋ ਤਤੋ ਯਂ,
ਦੁਕ੍ਖੋਤਿ ਮਤੋ ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗੋ’’ਤਿ.
ਅਯਂ ਪਿਯਵਿਪ੍ਪਯੋਗੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਇਚ੍ਛਿਤਾਲਾਭੋ
੫੫੧. ਯਮ੍ਪਿਚ੍ਛਂ ਨ ਲਭਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਅਹੋ ਵਤ ਮਯਂ ਨ ਜਾਤਿਧਮ੍ਮਾ ਅਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ (ਦੀ. ਨਿ. ੨.੩੯੮; ਵਿਭ. ੨੦੧) ਅਲਬ੍ਭਨੇਯ੍ਯਵਤ੍ਥੂਸੁ ਇਚ੍ਛਾਵ ਯਮ੍ਪਿਚ੍ਛਂ ਨ ਲਭਤਿ, ਤਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਸਾ ਅਲਬ੍ਭਨੇਯ੍ਯਵਤ੍ਥੁਇਚ੍ਛਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਤਪ੍ਪਰਿਯੇਸਨਰਸਾ, ਤੇਸਂ ਅਪ੍ਪਤ੍ਤਿਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਦੁਕ੍ਖਾ ਪਨ ਦੁਕ੍ਖਵਤ੍ਥੁਤੋ. ਤੇਨੇਤਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –
‘‘ਤਂ ਤਂ ਪਤ੍ਥਯਮਾਨਾਨਂ, ਤਸ੍ਸ ਤਸ੍ਸ ਅਲਾਭਤੋ;
ਯਂ ਵਿਘਾਤਮਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਇਧ ਜਾਯਤਿ.
‘‘ਅਲਬ੍ਭਨੇਯ੍ਯਵਤ੍ਥੂਨਂ, ਪਤ੍ਥਨਾ ਤਸ੍ਸ ਕਾਰਣਂ;
ਯਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾ ਜਿਨੋ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਇਚ੍ਛਿਤਾਲਾਭਮਬ੍ਰਵੀ’’ਤਿ.
ਅਯਂ ਇਚ੍ਛਿਤਾਲਾਭੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ
੫੫੨. ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪਨ –
ਜਾਤਿਪ੍ਪਭੁਤਿਕਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਯਂ ਵੁਤ੍ਤਮਿਧ ਤਾਦਿਨਾ;
ਅਵੁਤ੍ਤਂ ਯਞ੍ਚ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ, ਵਿਨਾ ਏਤੇ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.
ਯਸ੍ਮਾ ਤਸ੍ਮਾ ਉਪਾਦਾਨ-ਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਇਮੇ;
ਦੁਕ੍ਖਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਨ੍ਤ-ਦੇਸਕੇਨ ਮਹੇਸਿਨਾ.
ਤਥਾ ਹਿ ਇਨ੍ਧਨਮਿਵ ਪਾਵਕੋ, ਲਕ੍ਖਮਿਵ ਪਹਰਣਾਨਿ, ਗੋਰੂਪਂ ਵਿਯ ਡਂਸਮਕਸਾਦਯੋ, ਖੇਤ੍ਤਮਿਵ ਲਾਯਕਾ, ਗਾਮਂ ਵਿਯ ਗਾਮਘਾਤਕਾ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਪਞ੍ਚਕਮੇਵ ਜਾਤਿਆਦਯੋ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰੇਹਿ ਵਿਬਾਧੇਨ੍ਤਾ ਤਿਣਲਤਾਦੀਨਿ ਵਿਯ ਭੂਮਿਯਂ, ਪੁਪ੍ਫਫਲਪਲ੍ਲਵਾਨਿ ਵਿਯ ਰੁਕ੍ਖੇਸੁ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁਯੇਵ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨ੍ਤਿ. ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਞ੍ਚ ਆਦਿਦੁਕ੍ਖਂ ਜਾਤਿ, ਮਜ੍ਝੇਦੁਕ੍ਖਂ ਜਰਾ, ਪਰਿਯੋਸਾਨਦੁਕ੍ਖਂ ਮਰਣਂ, ਮਾਰਣਨ੍ਤਿਕਦੁਕ੍ਖਾਭਿਘਾਤੇਨ ਪਰਿਡਯ੍ਹਨਦੁਕ੍ਖਂ ਸੋਕੋ, ਤਦਸਹਨਤੋ ਲਾਲਪ੍ਪਨਦੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿਦੇਵੋ, ਤਤੋ ਧਾਤੁਕ੍ਖੋਭਸਙ੍ਖਾਤਅਨਿਟ੍ਠਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਸਮਾਯੋਗਤੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਆਬਾਧਨਦੁਕ੍ਖਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਤੇਨ ਬਾਧਿਯਮਾਨਾਨਂ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾਨਂ ਤਤ੍ਥ ਪਟਿਘੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਤੋ ਚੇਤੋਬਾਧਨਦੁਕ੍ਖਂ ਦੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਸੋਕਾਦਿਵੁਦ੍ਧਿਯਾ ਜਨਿਤਵਿਸਾਦਾਨਂ ਅਨੁਤ੍ਥੁਨਨਦੁਕ੍ਖਂ ਉਪਾਯਾਸੋ, ਮਨੋਰਥਵਿਘਾਤਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਇਚ੍ਛਾਵਿਘਾਤਦੁਕ੍ਖਂ ਇਚ੍ਛਿਤਾਲਾਭੋਤਿ ਏਵਂ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਉਪਪਰਿਕ੍ਖਿਯਮਾਨਾ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾਵ ਦੁਕ੍ਖਾਤਿ. ਯਦੇਤਂ ਏਕਮੇਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨਂ ਅਨੇਕੇਹਿਪਿ ਕਪ੍ਪੇਹਿ ਨ ਸਕ੍ਕਾ ਅਸੇਸਤੋ ਵਤ੍ਤੁਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ਸਬ੍ਬਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਏਕਜਲਬਿਨ੍ਦੁਮ੍ਹਿ ਸਕਲਸਮੁਦ੍ਦਜਲਰਸਂ ਵਿਯ ਯੇਸੁ ਕੇਸੁਚਿ ਪਞ੍ਚਸੁ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਸਂਖਿਪਿਤ੍ਵਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਸਂਖਿਤ੍ਤੇਨ ਪਞ੍ਚੁਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਾ ਦੁਕ੍ਖਾ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚਾਤਿ. ਅਯਂ ਉਪਾਦਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ.
ਅਯਂ ਤਾਵ ਦੁਕ੍ਖਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਨਯੋ.
ਸਮੁਦਯਨਿਦ੍ਦੇਸਕਥਾ
੫੫੩. ਸਮੁਦਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਪਨ ਯਾਯਂ ਤਣ੍ਹਾਤਿ ਯਾ ਅਯਂ ਤਣ੍ਹਾ. ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਾਤਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵਕਰਣਂ ਪੁਨੋਬ੍ਭਵੋ, ਪੁਨੋਬ੍ਭਵੋ ਸੀਲਮੇਤਿਸ੍ਸਾਤਿ ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਾ. ਨਨ੍ਦੀਰਾਗੇਨ ਸਹਗਤਾਤਿ ਨਨ੍ਦੀਰਾਗਸਹਗਤਾ, ਨਨ੍ਦੀਰਾਗੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਅਤ੍ਥਤੋ ਏਕਤ੍ਤਮੇਵ ਗਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਭਿਨਨ੍ਦਿਨੀਤਿ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਅਤ੍ਤਭਾਵੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਭਿਨਨ੍ਦਿਨੀ. ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਨ੍ਤਿ ਨਿਪਾਤੋ, ਤਸ੍ਸ ਸਾ ਕਤਮਾਤਿ ਚੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਕਾਮਤਣ੍ਹਾ ਭਵਤਣ੍ਹਾ ਵਿਭਵਤਣ੍ਹਾਤਿ ਇਮਾ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਆਵਿਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ. ਇਧ ਪਨਾਯਂ ਤਿਵਿਧਾਪਿ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕਟ੍ਠੇਨ ਏਕਤ੍ਤਂ ਉਪਨੇਤ੍ਵਾ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਾ.
ਅਯਂ ਸਮੁਦਯਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਨਯੋ.
ਨਿਰੋਧਨਿਦ੍ਦੇਸਕਥਾ
੫੫੪. ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਯੋ ਤਸ੍ਸਾਯੇਵ ਤਣ੍ਹਾਯਾਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ, ਸੋ ਕਸ੍ਮਾਤਿ ਚੇ? ਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧੇਨ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ. ਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧੇਨ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਨ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਤੇਨਾਹ –
‘‘ਯਥਾਪਿ ਮੂਲੇ ਅਨੁਪਦ੍ਦਵੇ ਦਲ਼੍ਹੇ,
ਛਿਨ੍ਨੋਪਿ ਰੁਕ੍ਖੋ ਪੁਨਦੇਵ ਰੂਹਤਿ;
ਏਵਮ੍ਪਿ ਤਣ੍ਹਾਨੁਸਯੇ ਅਨੂਹਤੇ,
ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਤੀ ਦੁਕ੍ਖਮਿਦਂ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨ’’ਨ੍ਤਿ. (ਧ. ਪ. ੩੩੮);
ਇਤਿ ਯਸ੍ਮਾ ਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧੇਨੇਵ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਭਗਵਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧੇਨੇਵ ਦੇਸੇਸਿ. ਸੀਹਸਮਾਨਵੁਤ੍ਤਿਨੋ ਹਿ ਤਥਾਗਤਾ. ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਰੋਧੇਨ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਦੇਸੇਨ੍ਤਾ ਹੇਤੁਮ੍ਹਿ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਫਲੇ. ਸੁਵਾਨਵੁਤ੍ਤਿਨੋ ਪਨ ਤਿਤ੍ਥਿਯਾ. ਤੇ ਦੁਕ੍ਖਂ ਨਿਰੋਧੇਨ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਦੇਸੇਨ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਕਿਲਮਥਾਨੁਯੋਗਦੇਸਨਾਦੀਹਿ ਫਲੇ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਨ ਹੇਤੁਮ੍ਹੀਤਿ. ਏਵਂ ਤਾਵ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਨਿਰੋਧਵਸੇਨ ਦੇਸਨਾਯ ਪਯੋਜਨਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ.
੫੫੫. ਅਯਂ ਪਨਤ੍ਥੋ – ਤਸ੍ਸਾਯੇਵ ਤਣ੍ਹਾਯਾਤਿ ਤਸ੍ਸਾ ‘‘ਪੋਨੋਬ੍ਭਵਿਕਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਵਾ ਕਾਮਤਣ੍ਹਾਦਿਵਸੇਨ ਵਿਭਤ੍ਤਤਣ੍ਹਾਯ. ਵਿਰਾਗੋ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਮਗ੍ਗੋ. ‘‘ਵਿਰਾਗਾ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ (ਮ. ਨਿ. ੧.੨੪੫; ਸਂ. ਨਿ. ੩.੧੪) ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਵਿਰਾਗੇਨ ਨਿਰੋਧੋ ਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧੋ. ਅਨੁਸਯਸਮੁਗ੍ਘਾਤਤੋ ਅਸੇਸੋ ਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧੋ ਅਸੇਸਵਿਰਾਗਨਿਰੋਧੋ. ਅਥ ਵਾ ਵਿਰਾਗੋਤਿ ਪਹਾਨਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਸੇਸੋ ਵਿਰਾਗੋ ਅਸੇਸੋ ਨਿਰੋਧੋਤਿ ਏਵਮ੍ਪੇਤ੍ਥ ਯੋਜਨਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾ. ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਨ ਸਬ੍ਬਾਨੇਵ ਏਤਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਵੇਵਚਨਾਨਿ. ਪਰਮਤ੍ਥਤੋ ਹਿ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ਤਂ ਆਗਮ੍ਮ ਤਣ੍ਹਾ ਵਿਰਜ੍ਜਤਿ ਚੇਵ ਨਿਰੁਜ੍ਝਤਿ ਚ, ਤਸ੍ਮਾ ਵਿਰਾਗੋਤਿ ਚ ਨਿਰੋਧੋਤਿ ਚ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਤਦੇਵ ਆਗਮ੍ਮ ਤਸ੍ਸਾ ਚਾਗਾਦਯੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਕਾਮਗੁਣਾਲਯੇਸੁ ਚੇਤ੍ਥ ਏਕੋਪਿ ਆਲਯੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਚਾਗੋ ਪਟਿਨਿਸ੍ਸਗ੍ਗੋ ਮੁਤ੍ਤਿ ਅਨਾਲਯੋ’’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.
੫੫੬. ਤਯਿਦਂ ਸਨ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਂ, ਅਚ੍ਚੁਤਿਰਸਂ, ਅਸ੍ਸਾਸਕਰਣਰਸਂ ਵਾ, ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ, ਨਿਪ੍ਪਪਞ੍ਚਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਂ ਵਾ.
ਨਿਬ੍ਬਾਨਕਥਾ
੫੫੭. ਨਤ੍ਥੇਵ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਸਸਵਿਸਾਣਂ ਵਿਯ ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਨੀਯਤੋਤਿ ਚੇ? ਨ, ਉਪਾਯੇਨ ਉਪਲਬ੍ਭਨੀਯਤੋ. ਉਪਲਬ੍ਭਤਿ ਹਿ ਤਂ ਤਦਨੁਰੂਪਪਟਿਪਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਉਪਾਯੇਨ, ਚੇਤੋਪਰਿਯਞਾਣੇਨ ਪਰੇਸਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਯ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਅਨੁਪਲਬ੍ਭਨੀਯਤੋ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਨ ਹਿ ‘‘ਯਂ ਬਾਲਪੁਥੁਜ੍ਜਨਾ ਨ ਉਪਲਭਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਨਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ.
੫੫੮. ਅਪਿਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਕਸ੍ਮਾ? ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਞ੍ਝਭਾਵਾਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਅਸਤਿ ਹਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਪੁਰੇਜਵਾਯ ਸੀਲਾਦਿਖਨ੍ਧਤ੍ਤਯਸਙ੍ਗਹਾਯ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਞ੍ਝਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਨ ਚਾਯਂ ਵਞ੍ਝਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਾਪਨਤੋਤਿ. ਨ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਞ੍ਝਭਾਵਾਪਤ੍ਤਿ, ਅਭਾਵਪਾਪਕਤ੍ਤਾਤਿ ਚੇ. ਨ, ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਭਾਵੇਪਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ. ਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਮ੍ਪਿ ਅਭਾਵੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਨ੍ਤਿ ਚੇ. ਨ, ਤੇਸਂ ਅਭਾਵਾਸਮ੍ਭਵਤੋ, ਅਭਾਵੇ ਚ ਅਵਤ੍ਤਮਾਨਭਾਵਾਪਜ੍ਜਨਤੋ, ਵਤ੍ਤਮਾਨਕ੍ਖਨ੍ਧਨਿਸ੍ਸਿਤਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣੇ ਚ ਸੋਪਾਦਿਸੇਸਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਾਵਦੋਸਤੋ. ਤਦਾ ਕਿਲੇਸਾਨਂ ਅਵਤ੍ਤਮਾਨਤ੍ਤਾ ਨ ਦੋਸੋਤਿ ਚੇ. ਨ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਨਿਰਤ੍ਥਕਭਾਵਾਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਕ੍ਖਣਤੋ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਕਿਲੇਸਾ ਨ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਨਿਰਤ੍ਥਕਭਾਵੋ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਕਾਰਣਮੇਤਂ.
੫੫੯. ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ’’ਤਿਆਦਿਵਚਨਤੋ (ਸਂ. ਨਿ. ੪.੩੧੫) ‘‘ਖਯੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਚੇ. ਨ, ਅਰਹਤ੍ਤਸ੍ਸਾਪਿ ਖਯਮਤ੍ਤਾਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਤਮ੍ਪਿ ਹਿ ‘‘ਯੋ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਰਾਗਕ੍ਖਯੋ’’ਤਿਆਦਿਨਾ (ਸ. ਨਿ. ੪.੩੧੫) ਨਯੇਨ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਂ. ਕਿਞ੍ਚ ਭਿਯ੍ਯੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਇਤ੍ਤਰਕਾਲਾਦਿਪ੍ਪਤ੍ਤਿਦੋਸਤੋ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਸਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਇਤ੍ਤਰਕਾਲਂ, ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਂ, ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮਨਿਰਪੇਕ੍ਖਾਧਿਗਮਨੀਯਭਾਵਞ੍ਚ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਸਙ੍ਖਤਲਕ੍ਖਣਤ੍ਤਾਯੇਵ ਚ ਸਙ੍ਖਤਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਂ, ਸਙ੍ਖਤਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨਤ੍ਤਾ ਰਾਗਾਦੀਹਿ ਅਗ੍ਗੀਹਿ ਆਦਿਤ੍ਤਂ, ਆਦਿਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚਾਤਿਪਿ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਯਸ੍ਮਾ ਖਯਾ ਪਟ੍ਠਾਯ ਨ ਭਿਯ੍ਯੋ ਪਵਤ੍ਤਿ ਨਾਮ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਨਿਬ੍ਬਾਨਭਾਵਤੋ ਨ ਦੋਸੋਤਿ ਚੇ. ਨ, ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਖਯਸ੍ਸ ਅਭਾਵਤੋ. ਭਾਵੇਪਿ ਚਸ੍ਸ ਵੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਦੋਸਾਨਤਿਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਅਰਿਯਮਗ੍ਗਸ੍ਸ ਚ ਨਿਬ੍ਬਾਨਭਾਵਾਪਜ੍ਜਨਤੋ. ਅਰਿਯਮਗ੍ਗੋ ਹਿ ਦੋਸੇ ਖੀਣੇਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਖਯੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਤੋ ਚ ਪਟ੍ਠਾਯ ਨ ਭਿਯ੍ਯੋ ਦੋਸਾਨਂ ਪਵਤ੍ਤੀਤਿ.
ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਰੋਧਸਙ੍ਖਾਤਸ੍ਸ ਪਨ ਖਯਸ੍ਸ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯਤ੍ਤਾ, ਯਸ੍ਸ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯੋ ਹੋਤਿ ਤਦੁਪਚਾਰੇਨ ‘‘ਖਯੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਸਰੂਪੇਨੇਵ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਚੇ. ਅਤਿਸੁਖੁਮਤ੍ਤਾ. ਅਤਿਸੁਖੁਮਤਾ ਚਸ੍ਸ ਭਗਵਤੋ ਅਪ੍ਪੋਸੁਕ੍ਕਭਾਵਾਵਹਨਤੋ, ਅਰਿਯੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਤੋ ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਤਿ.
੫੬੦. ਤਯਿਦਂ ਮਗ੍ਗਸਮਙ੍ਗਿਨਾ ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਤੋ ਅਸਾਧਾਰਣਂ, ਪੁਰਿਮਕੋਟਿਯਾ ਅਭਾਵਤੋ ਅਪ੍ਪਭਵਂ. ਮਗ੍ਗਭਾਵੇ ਭਾਵਤੋ ਨ ਅਪ੍ਪਭਵਨ੍ਤਿ ਚੇ. ਨ, ਮਗ੍ਗੇਨ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨੀਯਤੋ. ਪਤ੍ਤਬ੍ਬਮੇਵ ਹੇਤਂ ਮਗ੍ਗੇਨ, ਨ ਉਪ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਂ. ਤਸ੍ਮਾ ਅਪ੍ਪਭਵਮੇਵ. ਅਪ੍ਪਭਵਤ੍ਤਾ ਅਜਰਾਮਰਣਂ. ਪਭਵਜਰਾਮਰਣਾਨਂ ਅਭਾਵਤੋ ਨਿਚ੍ਚਂ.
ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇਵ ਅਣੁਆਦੀਨਮ੍ਪਿ ਨਿਚ੍ਚਭਾਵਾਪਤ੍ਤੀਤਿ ਚੇ. ਨ, ਹੇਤੁਨੋ ਅਭਾਵਾ. ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸ ਨਿਚ੍ਚਤ੍ਤਾ ਤੇ ਨਿਚ੍ਚਾਤਿ ਚੇ. ਨ, ਹੇਤੁਲਕ੍ਖਣਸ੍ਸ ਅਨੁਪਪਤ੍ਤਿਤੋ. ਨਿਚ੍ਚਾ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦੀਨਂ ਅਭਾਵਤੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਵਿਯਾਤਿ ਚੇ. ਨ, ਅਣੁਆਦੀਨਂ ਅਸਿਦ੍ਧਤ੍ਤਾ.
੫੬੧. ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਯੁਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਪਨ ਇਦਮੇਵ ਨਿਚ੍ਚਂ, ਰੂਪਸਭਾਵਾਤਿਕ੍ਕਮਤੋ ਅਰੂਪਂ. ਬੁਦ੍ਧਾਦੀਨਂ ਨਿਟ੍ਠਾਯ ਵਿਸੇਸਾਭਾਵਤੋ ਏਕਾਵ ਨਿਟ੍ਠਾ. ਯੇਨ ਭਾਵਨਾਯ ਪਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਕਿਲੇਸਵੂਪਸਮਂ, ਉਪਾਦਿਸੇਸਞ੍ਚ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਨੀਯਤ੍ਤਾ ਸਹ ਉਪਾਦਿਸੇਸੇਨ ਪਞ੍ਞਾਪਿਯਤੀਤਿ ਸਉਪਾਦਿਸੇਸਂ. ਯੋ ਚਸ੍ਸ ਸਮੁਦਯਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਉਪਹਤਾਯਤਿਕਮ੍ਮਫਲਸ੍ਸ ਚਰਿਮਚਿਤ੍ਤਤੋ ਚ ਉਦ੍ਧਂ ਪਵਤ੍ਤਿਖਨ੍ਧਾਨਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦਨਤੋ, ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਞ੍ਚ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਤੋ ਉਪਾਦਿਸੇਸਾਭਾਵੋ, ਤਂ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪਨੀਯਤੋ ਨਤ੍ਥਿ ਏਤ੍ਥ ਉਪਾਦਿਸੇਸੋਤਿ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਂ.
ਅਸਿਥਿਲਪਰਕ੍ਕਮਸਿਦ੍ਧੇਨ ਞਾਣਵਿਸੇਸੇਨ ਅਧਿਗਮਨੀਯਤੋ, ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਵਚਨਤੋ ਚ ਪਰਮਤ੍ਥੇਨ ਸਭਾਵਤੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਨਾਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਜਾਤਂ ਅਭੂਤਂ ਅਕਤਂ ਅਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯਕਥਾਮੁਖਂ.
ਮਗ੍ਗਨਿਦ੍ਦੇਸਕਥਾ
੫੬੨. ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਪਟਿਪਦਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਵੁਤ੍ਤਾ ਪਨ ਅਟ੍ਠ ਧਮ੍ਮਾ ਕਾਮਂ ਖਨ੍ਧਨਿਦ੍ਦੇਸੇਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਕਾਸਿਤਾਯੇਵ, ਇਧ ਪਨ ਨੇਸਂ ਏਕਕ੍ਖਣੇ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨਾਨਂ ਵਿਸੇਸਾਵਬੋਧਨਤ੍ਥਂ ਵਦਾਮ. ਸਙ੍ਖੇਪਤੋ ਹਿ ਚਤੁਸਚ੍ਚਪਟਿਵੇਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਯੋਗਿਨੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾਰਮ੍ਮਣਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਨੁਸਯਸਮੁਗ੍ਘਾਤਕਂ ਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿ. ਸਾ ਸਮ੍ਮਾ ਦਸ੍ਸਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਧਾਤੁਪ੍ਪਕਾਸਨਰਸਾ, ਅਵਿਜ੍ਜਨ੍ਧਕਾਰਵਿਦ੍ਧਂਸਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਤਥਾ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਦਿਟ੍ਠਿਨੋ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਂ ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਨਿਘਾਤਕਂ ਚੇਤਸੋ ਨਿਬ੍ਬਾਨਪਦਾਭਿਨਿਰੋਪਨਂ ਸਮ੍ਮਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ. ਸੋ ਸਮ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤਾਭਿਨਿਰੋਪਨਲਕ੍ਖਣੋ, ਅਪ੍ਪਨਾਰਸੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਙ੍ਕਪ੍ਪਪ੍ਪਹਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ.
ਤਥਾ ਪਸ੍ਸਤੋ ਵਿਤਕ੍ਕਯਤੋ ਚ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਵ ਵਚੀਦੁਚ੍ਚਰਿਤਸਮੁਗ੍ਘਾਤਿਕਾ ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਯ ਵਿਰਤਿ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾ ਨਾਮ. ਸਾ ਪਰਿਗ੍ਗਹਲਕ੍ਖਣਾ, ਵਿਰਮਣਰਸਾ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਚਾਪ੍ਪਹਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਤਥਾ ਵਿਰਮਤੋ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਵ ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸਮੁਚ੍ਛੇਦਿਕਾ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾਦਿਵਿਰਤਿ ਸਮ੍ਮਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਨਾਮ. ਸੋ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪਨਲਕ੍ਖਣੋ, ਵਿਰਮਣਰਸੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਪ੍ਪਹਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ. ਯਾ ਪਨਸ੍ਸ ਤੇਸਂ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਵਿਸੁਦ੍ਧਿਭੂਤਾ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਵ ਕੁਹਨਾਦਿਉਪਚ੍ਛੇਦਿਕਾ ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵਵਿਰਤਿ, ਸੋ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਨਾਮ. ਸੋ ਵੋਦਾਨਲਕ੍ਖਣੋ, ਞਾਯਾਜੀਵਪਵਤ੍ਤਿਰਸੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਜੀਵਪ੍ਪਹਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ.
ਅਥਸ੍ਸ ਯੋ ਤਸ੍ਸਾ ਸਮ੍ਮਾਵਾਚਾਕਮ੍ਮਨ੍ਤਾਜੀਵਸਙ੍ਖਾਤਾਯ ਸੀਲਭੂਮਿਯਂ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸ ਤਦਨੁਰੂਪੋ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਵ ਕੋਸਜ੍ਜਸਮੁਚ੍ਛੇਦਕੋ ਵੀਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋ, ਏਸ ਸਮ੍ਮਾਵਾਯਾਮੋ ਨਾਮ. ਸੋ ਪਗ੍ਗਹਲਕ੍ਖਣੋ, ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਅਕੁਸਲਾਨੁਪ੍ਪਾਦਨਾਦਿਰਸੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਵਾਯਾਮਪ੍ਪਹਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋ. ਤਸ੍ਸੇਵਂ ਵਾਯਮਤੋ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋਵ ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਵਿਨਿਦ੍ਧੁਨਨੋ ਚੇਤਸੋ ਅਸਮ੍ਮੋਸੋ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ ਨਾਮ. ਸਾ ਉਪਟ੍ਠਾਨਲਕ੍ਖਣਾ, ਅਸਮ੍ਮੁਸ੍ਸਨਰਸਾ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਤਿਪ੍ਪਹਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨਾ. ਏਵਂ ਅਨੁਤ੍ਤਰਾਯ ਸਤਿਯਾ ਸਂਰਕ੍ਖਿਯਮਾਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤਂਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾਵ ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਵਿਦ੍ਧਂਸਿਕਾ ਚਿਤ੍ਤੇਕਗ੍ਗਤਾ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ ਨਾਮ. ਸੋ ਅਵਿਕ੍ਖੇਪਲਕ੍ਖਣੋ, ਸਮਾਧਾਨਰਸੋ, ਮਿਚ੍ਛਾਸਮਾਧਿਪ੍ਪਹਾਨਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਾਨੋਤਿ. ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਪਟਿਪਦਾਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਨਯੋ. ਏਵਮੇਤ੍ਥ ਜਾਤਿਆਦੀਨਂ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.
੫੬੩. ਞਾਣਕਿਚ੍ਚਤੋਤਿ ਸਚ੍ਚਞਾਣਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਤੋਪਿ ਵਿਨਿਚ੍ਛਯੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ. ਦੁਵਿਧਂ ਹਿ ਸਚ੍ਚਞਾਣਂ – ਅਨੁਬੋਧਞਾਣਂ ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਞ੍ਚ. ਤਤ੍ਥ ਅਨੁਬੋਧਞਾਣਂ ਲੋਕਿਯਂ ਅਨੁਸ੍ਸਵਾਦਿਵਸੇਨ ਨਿਰੋਧੇ ਮਗ੍ਗੇ ਚ ਪਵਤ੍ਤਤਿ. ਪਟਿਵੇਧਞਾਣਂ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਂ ਨਿਰੋਧਮਾਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਿਚ੍ਚਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਟਿਵਿਜ੍ਝਤਿ. ਯਥਾਹ – ‘‘ਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੁਕ੍ਖਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯਮ੍ਪਿ ਸੋ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਮ੍ਪਿ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨਿਂ ਪਟਿਪਦਮ੍ਪਿ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ. ਨਿ. ੫.੧੧੦੦) ਸਬ੍ਬਂ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ. ਤਂ ਪਨਸ੍ਸ ਕਿਚ੍ਚਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਵਿਸੁਦ੍ਧਿਯਂ ਆਵਿਭਵਿਸ੍ਸਤਿ.