੧. ਦੋਸਾਵਬੋਧ ਪਠਮਪਰਿਚ੍ਛੇਦ

ਰਤਨਤ੍ਤਯਪ੍ਪਣਾਮਵਣ੍ਣਨਾ

੧. ਮੁਨਿਨ੍ਦਵਦਨਮ੍ਭੋਜ-ਗਬ੍ਭਸਮ੍ਭਵਸੁਨ੍ਦਰੀ;

ਸਰਣਂ ਪਾਣਿਨਂ ਵਾਣੀ, ਮਯ੍ਹਂ ਪੀਣਯਤਂ ਮਨਂ.

੧. ਅਥਾਯਂ ਗਨ੍ਥਕਾਰੋ ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭੇ ਪੁਬ੍ਬਪਯੋਗਾਨੁਬਨ੍ਧਸਭਾਵਸਿਦ੍ਧਿਕਵਿਗੁਣੋਪੇਤਾਨਂ ਯਤਿਪੋਤਾਨਂ ਤਦੁਪਾਯਨ੍ਤਰਵਿਰਤਾ ਕਮਨ੍ਤਰਾਪੇਤਪਰਕ੍ਕਮਸਮ੍ਭਵੇਨਾਧਿਗਤਬ੍ਯਸਨਸਤਮੁਪਲਬ੍ਭ ਦਯਾਸਞ੍ਜਾਤਰਸਰਸਹਦਯਤਾਯ ਤਦੁਪਾਯਭੂਤਂ ਬਨ੍ਧਲਕ੍ਖਣਂ ਵਿਰਚਯਿਤੁਕਾਮੋਭਿਮਤਸਿਦ੍ਧਿਨਿਮਿਤ੍ਤਮਤ੍ਤਨੋਧਿਗਤਸਦ੍ਧਮ੍ਮਦੇਵਤਾਨੁਸ੍ਸਰਣਂ ਤਾਵ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ ‘‘ਮੁਨਿਨ੍ਦੇ’’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਨਨੁ ‘‘ਬਨ੍ਧਲਕ੍ਖਣਂ ਵਿਰਚਯਿਤੁਕਾਮੋ’’ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਿਮੇਤ੍ਥ ਲਕ੍ਖਣਕਰਣੇਨ ਅਦਿਟ੍ਠਲਕ੍ਖਣਾਪਿ ਦਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧਨ੍ਤਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਂ, ਤਥਾਪਿ ਤੇ ਘੁਣਕ੍ਖਰਪ੍ਪਕਾਸਾ ਤਬ੍ਬਿਦੂਨਂ ਪਯੋਗਾਨੁਸਾਰਿਨੋ ਵਾ ਸਿਯੁਂ, ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਤਸਤ੍ਥਪਰਿਚਯਾ ਵਾ ਸਿਯੁਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ. ਵਾਣੀ ਮਯ੍ਹਂ ਮਨਂ ਪੀਣਯਤਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ. ਵਾਣੀਤਿ ਵਾ ਸਰਸ੍ਸਤ੍ਯਪਰਨਾਮਧੇਯ੍ਯਾ ਕਾਚਿ ਦੇਵਤਾ, ਸਾ ਸਬ੍ਬਾਵਦਾਤਾ ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਥਸਾਧਨਪੁਣ੍ਡਰੀਕਗਬ੍ਭੇ ਨਿਸੀਦਤੀਤਿ ਲੋਕਵਾਦੋ. ਵਾਣੀਤਿ ਪਨ ਪਚ੍ਚੁਹਵਿਰਹੇਨਾਭਿਮਤਸਿਦ੍ਧਿਨਿਬਨ੍ਧਨੇਕਤਾਣੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਭਾਸਿਤੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ, ਤਤੋਯੇਵਾਯਂ ਦੇਵਤਾ ਰੁਪ੍ਪਤੇ. ਤਤ੍ਥ ਸਰਸ੍ਸਤਿਯਾ ਯਥਾ’ਸਤ੍ਤਾ ਜਾਤਾਯ ਮਨੋਸਮ੍ਪੀਣਨਨ੍ਤਿ ਲੋਕੋ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਦੇਵਤਾਯ ਤੁ ਮਨੋਪੀਣਨਂ, ਤਸ੍ਸਾ ਸਬ੍ਬਵਜ੍ਜਰਹਿਤਾਯਚ੍ਚਨ੍ਤਨਿਮ੍ਮਲਾਯ ਨਿਰਨ੍ਤਰਤ੍ਥਨੇਕਤਾਣਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਮਨਸੋ ਸਮ੍ਪੀਣਨਂ. ਤੇਨ ਚ ਪਸ੍ਸਦ੍ਧਿ, ਤਾਯ ਪਨ ਸੁਖਂ, ਤੇਨਾਪਿ ਸਮਾਧਿ, ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਭਵੇਨ ਯਥਾਭੂਤਾਵਬੋਧਸਮ੍ਭਵਤੋ ਵਿਚਿਤ੍ਤਾਨੇਕਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਿਸੇਸਾ ਪਟਿਭਨ੍ਤ੍ਯਨਾਯਾਸੇਨ, ਤਤੋ ਚ ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਸਿਦ੍ਧਿਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤੀਤਿ ਵਙ੍ਕਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਤਪ੍ਪਸਾਦਮਾਸੀਸਤਿ.

ਕਿਂਵਿਸਿਟ੍ਠੋਚ੍ਚਾਹ ‘‘ਮੁਨਿਨ੍ਦੇ’’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਉਭੋ ਲੋਕੇ ਮੁਨਾਤਿ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਮੁਨਿ, ਇਨ੍ਦਤਿ ਪਰਮਿਸ੍ਸਰਿਯਂ ਪਵਤ੍ਤੇਤਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥਾਤਿ ਇਨ੍ਦੋ, ਮੁਨਿ ਚ ਸੋ ਇਨ੍ਦੋ ਚ, ਮੁਨੀਨਂ ਇਨ੍ਦੋਤਿ ਵਾ ਮੁਨਿਨ੍ਦੋ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਤਤੋਯਂ ਤਸ੍ਸ ਨਿਮਿਤ੍ਤਕਸਞ੍ਞਾ. ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇਸੁਪਿ ਪਰਿਯਾਯਸਦ੍ਦੇਸ੍ਵਞ੍ਞੇਸੁ ਕਵਿਕਾਮਿਤਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸੇਕਨ੍ਤਵਾਚਕਤ੍ਤੇਨੋ’ ਚਿਤ੍ਯਸਮ੍ਪੋਸਕੋਯਂ ਮੁਨਿਨ੍ਦਸਦ੍ਦੋ, ਤਥਾ ਹਿ ਯੋ ਉਭਯਲੋਕਜਾਨਨੇਨ ਮੁਨੀਨਂ ਪਰਮਿਸ੍ਸਰਿਯਪੁਗ੍ਗਲਾਨਮ੍ਪਿ ਪਰਮਿਸ੍ਸਰਿਯਂ ਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਸੋ ਪਰਂ ਪੀਣੇਤਿ ਹੇਤੁਭਾਵੇਨ’ਤ੍ਰੇ’ਤ੍ਯੁ’ਚਿਤਮੇਵ, ਤਥਾ ਪਦਨ੍ਤਰਾਨਮ੍ਪਿ ਓਚਿਤ੍ਯਂ ਪੋਸੇਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਵਦਨਾਰਵਿਨ੍ਦੋਦਰੇ ਸਮ੍ਭਵਾ ਸੁਨ੍ਦਰੀ, ਤਤੋਯੇਵ ਪਟਿਸਰਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਚ ਮਨੋ ਪੀਣੇਤੀਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਵਦਨਂ, ਤਮਿਵ ਮੁਨਿਨ੍ਦਵਦਨਂ, ਅਮ੍ਭੋਜਂ. ਤਮੇਵ ਵਾ ਲਕ੍ਖਿਸਂਯੋਗਿਤਾਦਿਸਧਮ੍ਮੇਨ’ਮ੍ਭੋਜਂ, ਪਦੁਮਂ. ਤਸ੍ਸ ਗਬ੍ਭੋ. ਤਤ੍ਥ ਸਮ੍ਭਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ, ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਸੁਨ੍ਦਰੀ ਨਿਰਵਜ੍ਜਾ ਦੇਵਤਾ. ਵਾਚਾ ਪਨ ਦੋਸਲੇਸੇਨਾਪ’ਸਮ੍ਫੁਟ੍ਠਾਵ ਨਿਰਵਜ੍ਜਾ, ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਗੁਣਾਲਙ੍ਕਾਰਸਂਯੁਤ੍ਤਾ’’ [ਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰ ੧੪ ਗਾਥਾ] ਇਚ੍ਚਾਦਿ. ਤਤੋਵਾਯਂ ਸਰਣਂ ਪਾਣਿਨਂ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਭਾਨਾਦਿਗੁਣਵਿਸੇਸਾਵਹਤ੍ਤਮਤ੍ਤੇਨ ਪਟਿਸਰਣਭੂਤਾ ਦੇਵਤਾ. ਵਾਚਾ ਪਨ ਸਬ੍ਬੁਪਦ੍ਦਵਨਿਵਾਰਣੇਨ ਸਬ੍ਬਹਿਤਸੁਖਸਮ੍ਪਦਾਸਮ੍ਪਾਦਨੇਨਚ੍ਚਨ੍ਤਪਟਿਸਰਣਭੂਤਾ. ਸਭਾਵਨਪੁਂਸਕਤ੍ਤਾ ਚੇਤ੍ਥ ਨ ਲਿਙ੍ਗਪਰਿਵਤ੍ਤਨਂ. ਮਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਏਕਵਚਨੇਨਤ੍ਤਨੋ ਨਿਰਭਿਮਾਨਤ’ਮਾਨੇਤਿ ਸਜ੍ਜਨਮਾਚਾਰਂ. ਅਭਿਨ੍ਨਪਦਸਿਲੇਸੋ ਚਾਯਂ, ਸਬ੍ਬਤ੍ਥੇਵਾਵੀਕਤਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗਤੋ. ਸਿਲੇਸੋ ਚਾਯਂ ਵਙ੍ਕਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਿਰਿਂ ਪੋਸੇਤਿ. ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਵਙ੍ਕਵੁਤ੍ਤੀਸੁ ਪੋਸੇਤਿ, ਸਿਲੇਸੋ ਤੁ ਸਿਰਿਂ ਪਰ’’ਨ੍ਤਿ [ਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰ ੧੭੨ ਗਾਥਾ]. ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਨਯੇਨ ਅਤ੍ਥਵਣ੍ਣਨਾ. ਵਿਤ੍ਥਾਰਨਯੇਨ ਪਨ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰੇਨਤ੍ਥੋ ਸਂਵਣ੍ਣੇਤੁਂ ਸਕ੍ਕਾ. ਤਥਾ ਸਤਿ ਗਨ੍ਥਗਾਰਵੋਪਿ ਸਿਯਾਤਿ ਪਕਾਰੋਯਮੇਵਬ੍ਭੁਪਗਤੋ.

੧. ਸੁਪਰਿਸੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਿਗੋਚਰਪਰਮਵਿਚਿਤ੍ਤਗਨ੍ਥਕਾਰਕੋਯਮਾਚਰਿਯ- ਸਙ੍ਘਰਕ੍ਖਿਤਮਹਾਸਾਮਿਪਾਦੋ ਸਪਿਟਕਤ੍ਤਯਸਬ੍ਬਸਤ੍ਥਪਾਰਾਵਤਰਣੇਨ ਸਞ੍ਜਾਤਾਨਪ੍ਪਕਪੀਤਿਸੁਖਮਨੁਭਵਂ ਪਟਿਪਤ੍ਤਿਪਟਿਵੇਧਸਾਸਨਦ੍ਵਯਸ੍ਸ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਮੂਲਕਤ੍ਤਾ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿ ਪਰਿਯਾਯੇਨ ਤਸ੍ਸਾ ਪਰਿਯਤ੍ਤਿਯਾ ਅਤ੍ਥਾਵਬੋਧੇਨ ‘‘ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਸਾਧੁਜਨਂ ਪਰਿਤੋਸੇਯ੍ਯ’’ਮਿਤਿ ਤਦਧਿਗਮੋਪਾਯਭੂਤਮਿਦਂ ਪਕਰਣਮਾਰਭਨ੍ਤੋ ਗਨ੍ਥਾਰਮ੍ਭੇ ਇਟ੍ਠਦੇਵਤਾਯ ਪਣਾਮਕਰਣਂ ਸਤਾਚਾਰਾਨੁਰਕ੍ਖਣਤ੍ਥਂ [ਸਦਾਚਾਰਾਨੁਰਕ੍ਖਣਤ੍ਥਂ (ਕ.)], ਵਿਸੇਸਤੋ ਅਭਿਮਤਗਨ੍ਥਸ੍ਸਾਨਨ੍ਤਰਾਯੇਨ ਪਰਿਸਮਤ੍ਤਿਯਾ ਚ ਕਾਰਣਮਿਤਿ ਇਟ੍ਠਦੇਵਤਾਨੁਸ੍ਸਰਣਂ, ਗਨ੍ਥਨ੍ਤਰਾਰਮ੍ਭਪਟਿਕ੍ਖੇਪਕਜਨਪਟਿਬਾਹਨਪੁਬ੍ਬਕਾਨਿ ਅਭਿਧਾਨਾਭਿਧੇਯ੍ਯਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰਪਯੋਜਨਾਨਿ ਚ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਮੁਨਿਨ੍ਦਵਦਨਮ੍ਭੋਜ…ਪੇ… ਪਰਿਸ੍ਸਮੋ’’ਤਿ ਗਾਥਤ੍ਤਯਮਾਹ. ਏਤ੍ਥ ਪਠਮਗਾਥਾਯ ਇਟ੍ਠਦੇਵਤਾਸਙ੍ਖਾਤਰਤਨਤ੍ਤਯਪ੍ਪਣਾਮੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਦੁਤਿਯਗਾਥਾਯ ਆਰਮ੍ਭਪਟਿਕ੍ਖੇਪਕਜਨਾ ਨਿਸੇਧਿਤਾ, ਤਤਿਯਗਾਥਾਯ ਅਭਿਧਾਨਾਦਿਕਂ ਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਤਥਾ ਹਿ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਧਮ੍ਮਨਿਸ੍ਸਿਤਪਰਿਯਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਰਤਿਯਾ ਮਨੋਸਮ੍ਪੀਣਨਾਸੀਸਨਾਪਦੇਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਨਿਸ੍ਸੇਸਧਮ੍ਮਰਤਨੇ ਪਸਾਦੋ ਪਕਾਸਿਤੋ. ਸੋ ਪਨ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਸਾਦੋ ਤਦਵਿਨਾਭਾਵਤੋ ਬੁਦ੍ਧਸਙ੍ਘੇਸੁਪਿ ਸਿਦ੍ਧੋਤਿ ਰਤਨਤ੍ਤਯਵਿਸਯਂ ਪਣਾਮਂ ਵਙ੍ਕਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਸੋ ਹਿ ਅਤ੍ਥਤੋ ਪਣਾਮਕ੍ਰਿਯਾਭਿਨਿਪ੍ਫਾਦਿਕਾ ਕੁਸਲਚੇਤਨਾ. ਏਤ੍ਥ ਫਲਂ ਹੇਟ੍ਠਾ ਵੁਤ੍ਤਮੇਵ.

ਪੁਨ ਸਨ੍ਤੇਸੁ ਰਾਮਸਮ੍ਮਾਦ੍ਯਲਙ੍ਕਾਰੇਸੁ ਪਿਟ੍ਠਪਿਸਨਂ ਵਿਯ ਹੋਤੀਦਂ ਅਲਙ੍ਕਾਰਕਰਣਨ੍ਤਿ ਵਦਨ੍ਤਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਵਾਦਿਨੋ ਰਾਮਸਮ੍ਮਾਦੀਨਮਤ੍ਥਿਭਾਵਂ ਉਬ੍ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ [ਅਭ੍ਯੁਪਗਮੇਤ੍ਵਾ (ਕ.)] ਤੇ ਸੁਦ੍ਧਮਾਗਧਿਕਾ ਨ ਵਲ਼ਞ੍ਜੇਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਪਟਿਸਿਦ੍ਧਾ. ਨਿਰਾਕਰਣਫਲਞ੍ਹਿ ਗਨ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੋਸਭਾਵੋਵ. ਅਪਿਚ ਸਦ੍ਦਾਲਙ੍ਕਾਰਅਤ੍ਥਾਲਙ੍ਕਾਰਦੀਪਕੇਨ ਅਲਙ੍ਕਾਰਸਦ੍ਦੇਨ ਗਨ੍ਥਸਰੀਰਸਙ੍ਖਾਤਸਞ੍ਞਿਨੋ ਸਞ੍ਞਾਸਙ੍ਖਾਤਅਭਿਧਾਨਞ੍ਚ ਅਲਙ੍ਕਾਰਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦ੍ਯਭਿਧੇਯ੍ਯਞ੍ਚ ਸੁਦ੍ਧਮਾਗਧਿਕਤ੍ਤਂ ਵਤ੍ਵਾ ਅਲਙ੍ਕਾਰਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਵਿਸੇਸਨਭੂਤਅਨੁਰੂਪਸਦ੍ਦੋਪਾਦਾਨੇਨ ਬੁਦ੍ਧਵਚਨਸ੍ਸ ਉਪਯੋਗਤ੍ਤਂ ਮਾਗਧਿਕਵੋਹਾਰੇਨ ਭਵਤੀਤਿ ਗਮ੍ਯਮਾਨਤ੍ਤਾ ਕਰਣਪ੍ਪਕਾਰਞ੍ਚ ਅਲਙ੍ਕਾਰਗਨ੍ਥਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਅਤ੍ਥਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦਿਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਇਮਿਨਾ ਅਲਙ੍ਕਾਰਸਦ੍ਦੇਨੇਵ ਅਲਙ੍ਕਾਰਸਙ੍ਖਰਣਸਙ੍ਖਾਤਪ੍ਪਯੋਜਨਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸੇਤਿ.

ਸਤ੍ਥਪ੍ਪਯੋਜਨਾਨਂ ਸਾਧ੍ਯਸਾਧਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਪਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਸਤ੍ਥਪ੍ਪਯੋਜਨਾਨਂ ਦਸ੍ਸਨੇਨੇਵ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤਤ੍ਤਾ ਸਯਮ੍ਪਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਹਿ–

‘‘ਸਤ੍ਥਂ ਪਯੋਜਨਞ੍ਚੇਵ, ਉਭੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਿਸ੍ਸਯਾ;

ਵੁਤ੍ਤਾ ਤਂਵੁਤ੍ਤਿਯਾਯੇਵ, ਵੁਤ੍ਤੋ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੋਪਿ ਸੋ’’ਤਿ.

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ– ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਿਸ੍ਸਯਾ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਆਧਾਰਭੂਤਾ ਸਤ੍ਥਂ, ਪਯੋਜਨਞ੍ਚ ਉਭੋ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਤਂਵੁਤ੍ਤਿਯਾਯੇਵ ਤੇਸਂ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਕਥਨੇਨੇਵ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੋ ਤੇ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਪਵਤ੍ਤੋ ਸੋਪਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੁਤ੍ਤੋ ਭਵਤੀਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਅਭਿਧਾਨਕਥਨਂ ਵੋਹਾਰਸੁਖਤ੍ਥਂ, ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਾਦਿਕਥਨਂ ਪਨ ਤੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤਾਨਂਯੇਵ ਗਨ੍ਥਾਨਂ ਸੁਬੁਦ੍ਧਿਪੁਬ੍ਬਕਾਦੀਨਂ ਉਪਾਦੇਯ੍ਯਤ੍ਤਞ੍ਚ ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤਾਨਂ ਉਮ੍ਮਤ੍ਤਕਵਚਨਾਦੀਨਮਿਵਅਨੁਪਾਦੇਯ੍ਯਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪਕਾਸਨਤ੍ਥਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ –

‘‘ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨੁਗੁਣੋਪਾਯਂ [ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ੍ਯਨੁਗੁਣੋਪਾਯਂ (ਕ.)], ਪੁਰਿਸਤ੍ਥਾਭਿਧਾਯਕਂ;

ਵੀਮਂਸਾਧਿਗਤਂ [ਵੀਮਂਸਾਧਿਕਤਂ (ਸੀ.)] ਵਾਕ੍ਯ-ਮਤੋਨਧਿਗਤਂ […ਨਧਿਕਤਂ (ਸੀ.)] ਪਰ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ– ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨੁਗੁਣੋਪਾਯਂ ਸਾਧਿਯਸਾਧਨਲਕ੍ਖਣਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਨਿਸ੍ਸਯਭੂਤਵਾਚ੍ਚਵਾਚਕਾਨਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਭੂਤਾਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਾਨੁਰੂਪਗੁਣਪਰਿਜਾਨਨੇ ਕਾਰਣਭੂਤਂ ਪੁਰਿਸਤ੍ਥਾਭਿਧਾਯਕਂ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧਧਮ੍ਮਅਤ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਖਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਪੁਰਿਸਤ੍ਥਾਨਂ ਵਾਚਕਭੂਤਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ‘‘ਏਕਾਖ੍ਯਾਤੋ ਪਦਚ੍ਚਯੋ, ਸਿਯਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਕਾਰਕੋ’’ਤਿ [ਅਭਿਧਾਨਪ੍ਪਦੀਪਿਕਾ ੧੦੬ ਗਾਥਾ] ਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਮਜ੍ਝਪਤਿਤਵਾਕ੍ਯਸਮੁਦਾਯੋਪੇਤਂ ਮਹਾਵਾਕ੍ਯਸਰੂਪਸਤ੍ਥਂ ਵੀਮਂਸਾਧਿਗਤਂ ਞਾਣਗਤਿਲਕ੍ਖਣਉਪਪਰਿਕ੍ਖਾਯ ਅਧਿਗਤਂ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਂ, ਅਤੋ ਪਰਂ ਵੁਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਸਤ੍ਥਤੋ ਅਞ੍ਞਂ ਅਨਧਿਗਤਂ ਨਾਧਿਪ੍ਪੇਤਨ੍ਤਿ. ਇਦਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਗਾਥਾਨਂ ਨਿਕ੍ਖੇਪਪ੍ਪਯੋਜਨਂ.

ਲੋਕੇ ਪਦੁਮਗਬ੍ਭੇ ਵਸਨ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਬਙ੍ਗਧਵਲਾਯ ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਤ੍ਥਸਾਧਿਕਾਯ ਸਰਸ੍ਸਤੀਨਾਮਿਕਾਯ ਦੇਵਤਾਯ ‘‘ਵਾਣੀ’’ਤਿ ਵੋਹਾਰਤੋ ਇਮਿਨਾ ਅਤ੍ਥੇਨ ਯੋਜੇਤ੍ਵਾ ਅਭਿਨ੍ਨਪਦਸਿਲੇਸਾਲਙ੍ਕਾਰਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ ਪਦਤ੍ਥੋ ਏਵਂ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ – ਮੁਨਿਨ੍ਦਸ੍ਸ ਸੋਭਾਸੁਗਨ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੋਗਤੋ ਮੁਖਸਦਿਸਸ੍ਸ, ਨੋ ਚੇ ਮੁਖਸਙ੍ਖਾਤਅਮ੍ਭੋਜਸ੍ਸ ਗਬ੍ਭੇ ਉਦਰੇ ਸਮ੍ਭਵੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾ ਉਪ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਵਾ ਸੁਨ੍ਦਰੀ ਨਿਦ੍ਦੋਸਾ, ਸੋਭਨਾ ਵਾ ਪਾਣਿਨਂ ਸਰਣਂ ਅਤੋਯੇਵ ਅਹਿਤਾਪਨਯਨਹਿਤਾਵਹਤ੍ਥੇਨ ਸਬ੍ਬਸਤ੍ਤਾਨਂ ਪਟਿਸ੍ਸਰਣਭੂਤਾ ਵਾਣੀ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਗੁਣੋਪੇਤਾ ਸਰਸ੍ਸਤੀਦੇਵਤਾ, ਨੋ ਚੇ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੁਭਾਰਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਸਦ੍ਧਮ੍ਮਰਤਨਂ ਮਯ੍ਹਂ ਮਨਂ ਗਨ੍ਥਵਿਰਚਨੇ ਬ੍ਯਾਵਟਸ੍ਸ ਮੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪੀਣਯਤਂ ਅਭਿਮਤਤ੍ਥਸਮ੍ਪਾਦਨੇਨ ਪੀਣਯਤੂਤਿ.

ਉਭਯਲੋਕਜਾਨਨਤੋ ਮੁਨਿ ਚ ਸੋ ਇਨ੍ਦਭਾਵਪਵਤ੍ਤਨਤੋ ਇਨ੍ਦੋ ਚੇਤਿ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯੇਨ ਵਾ, ਅਗਾਰਿਯਮੁਨਿਅਨਗਾਰਿਯਮੁਨਿਸੇਖਮੁਨਿਅਸੇਖਮੁਨੀਨਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਪਞ੍ਚਮੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਇਨ੍ਦੋਤਿ ਛਟ੍ਠੀਤਪ੍ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਮੁਨਿਨ੍ਦੋ. ਦੇਵਤਾਪਕ੍ਖੇ ਵਦਨਮਿਵ ਵਦਨਨ੍ਤਿ ਅਮ੍ਭੋਜੇ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਪਕ੍ਖੇ ਅਮ੍ਭੋਜਮਿਵ ਅਮ੍ਭੋਜਨ੍ਤਿ ਵਦਨੇ ਚ ਉਪਚਾਰੇਨ ਗਹਿਤੇ ਕਮ੍ਮਧਾਰਯੋ. ਮੁਨਿਨ੍ਦਸ੍ਸ ਵਦਨਮ੍ਭੋਜਮਿਤਿ ਚ, ਤਸ੍ਸ ਗਬ੍ਭੋਤਿ ਚ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮ੍ਭਵੋਤਿ ਚ, ਤੇਨ ਸੁਨ੍ਦਰੀਤਿ ਚ ਵਾਕ੍ਯਂ. ਵਾਣਿਯਾ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਤੇਪਿ ਏਕਨ੍ਤਨਪੁਂਸਕਤ੍ਤਾ ਸਰਣਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਨ ਲਿਙ੍ਗਪਰਿਵਤ੍ਤਨਭਾਵੋ. ਪਾਣਿਨਨ੍ਤਿ ਰਸ੍ਸਤ੍ਤਂ, ਦੀਘਸ੍ਸ ਬ੍ਯਭਿਚਾਰਤ੍ਤਾ. ਮਯ੍ਹਨ੍ਤਿ ਏਕਵਚਨੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸਾਧੁਗੁਣੋਦਯਕਾਰਣਂ ਨਿਰਤਿਮਾਨਤਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਸਨ੍ਤੇਸੁਪਿ ਅਞ੍ਞੇਸੁ ਜਿਨਪਰਿਯਾਯੇਸੁ ਮੁਨਿਨ੍ਦਸਦ੍ਦੋ ਇਟ੍ਠਮਨੋਸਮ੍ਪੀਣਨਅਮ੍ਭੋਜਤੁਲ੍ਯਤਾਸੁਨ੍ਦਰਿਤ੍ਤਸਰਣਤ੍ਤਸਙ੍ਖਾਤਾਨਂ ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਾਨਂ ਓਚਿਤ੍ਯਂ ਪੋਸੇਤੀਤਿ ਪਯੁਤ੍ਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਮੁਖਂ ਅਮ੍ਭੋਜਤੁਲ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਮੁਖੋਦਰੇ ਸਮ੍ਭਵਾ ਸੁਨ੍ਦਰੀ, ਤਤੋਯੇਵ ਪਾਣਿਨਂ ਸਰਣਂ. ਤਸ੍ਮਾਯੇਵ ਮਨੋਸਮ੍ਪੀਣਨੇ ਪਟੁਤ੍ਤਂ ਸੁਬ੍ਯਤ੍ਤਮਿਤਿ ਓਚਿਤ੍ਯਂ ਹੋਤਿ. ਲੋਕੇ ਪਤ੍ਥਟਮਿਦਮੋਚਿਤ੍ਯਮਾਦਰਣੀਯਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਉਤ੍ਤਮਕਵਯੋਯੇਵ ਉਪਦੇਸਕਾਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ –

‘‘ਓਚਿਤ੍ਯਂ ਨਾਮ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਂ, ਲੋਕੇ ਵਿਖ੍ਯਾਤਮਾਦਰਾ;

ਤਤ੍ਥੋਪਦੇਸਪ੍ਪਭਵਾ, ਸੁਜਨਾ ਕਵਿਪੁਙ੍ਗਵਾ’’ਤਿ [ਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰ ੧੦੪ ਗਾਥਾ].

ਨਿਮਿਤ੍ਤਵਣ੍ਣਨਾ

੨. ਰਾਮਸਮ੍ਮਾਦ੍ਯਲਙ੍ਕਾਰਾ, ਸਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤੋ ਪੁਰਾਤਨਾ;

ਤਥਾਪਿ ਤੁ ਵਲ਼ਞ੍ਜੇਨ੍ਤਿ, ਸੁਦ੍ਧਮਾਗਧਿਕਾ ਨ ਤੇ.

੨. ਅਥੇਵਮਭਿਗਤਾਮਿਤਸਿਦ੍ਧਿਸਮ੍ਪਦਾਪਾਦਨੇਕਚਤੁਰਪਰਮਿਟ੍ਠਦੇਵਤਾ- ਭਾਵਰੂਪਿਤਸਦ੍ਧਮ੍ਮਰਤਨਸ੍ਸੋ’ ਪਦਸ੍ਸਿਤਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰੇਨ ਇਟ੍ਠਦੇਵਤਾਪੂਜਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ‘‘ਨਨੁ ਬਨ੍ਧਲਕ੍ਖਣਮਤ੍ਥਿਯੇਵ ਪੁਬ੍ਬਕਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਕਿਮਨੇਨ ਪਿਟ੍ਠਪਿਸਨੇਨੇ’’ਤਿ ਲਕ੍ਖਣਨ੍ਤਰਾਰਮ੍ਭਪਟਿਕ੍ਖੇਪਕਜਨਪਟਿਬਾਹਨਪੁਬ੍ਬਕਮਭਿਧੇਯ੍ਯਪ੍ਪਯੋਜਨ- ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ ‘‘ਰਾਮਸਮ੍ਮੇ’’ਚ੍ਚਾਦਿ. ਰਾਮਸਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਰਾਮਸਮ੍ਮਪਭੁਤੀਨਂ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯਾਨਂ, ਰਾਮਸਮ੍ਮਾਦਯੋ ਵਾ ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤੋ. ਭਵਤਿ ਹਿ ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤੋ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰੋ ਯਥਾ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ ਵੇਜ੍ਜਸਤ੍ਥਂ ‘‘ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰੋ’’ਤਿ. ਅਲਙ੍ਕਾਰਾ ਭੂਸਾਵਿਸੇਸਾ, ਬਨ੍ਧਾਲਙ੍ਕਾਰਪਟਿਪਾਦਕਤ੍ਥੇਨ ਅਲਙ੍ਕਾਰਖ੍ਯਾ ਗਨ੍ਥਵਿਸੇਸਾ ਵਾ. ਸਨ੍ਤੋ ਸੋਭਨਾ. ਦ੍ਵੇਪਿ ਪੁਰਾ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇ ਭਵਾ ਪੁਰਾਤਨਾ, ਪੋਰਾਣਿਕਾ. ਉਭੋਪਿ ਸਨ੍ਤਿ. ਯਜ੍ਜਪਿ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਤਥਾਪਿ ਤੂਤਿ ਨਿਪਾਤਸਮੁਦਾਯੋਯਂ ਵਿਸੇਸਾਭਿਧਾਨਾਰਮ੍ਭੇ. ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਸੁਦ੍ਧਮਾਗਧਿਕਾਤਿ ਮਗਧੇਸੁ ਭਵਾ, ਤਤ੍ਥ ਵਿਦਿਤਾ ਵਾ ਮਗਧਾ, ਸਦ੍ਦਾ. ਤੇ ਏਤੇਸਂ ਸਨ੍ਤਿ, ਤੇਸੁ ਵਾ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਮਾਗਧਿਕਾ. ਸੁਦ੍ਧਾ ਚ ਸਕ੍ਕਟਾਦਿਭਾਸਿਤਕਾਲੁਸਿਯਾਭਾਵੇਨ ਵਿਸੁਦ੍ਧਾ, ਅਸਮ੍ਮਿਸ੍ਸਾ ਵਾ ਅਪਰਿਚਿਤਤ੍ਤਾ ਤੇ ਮਾਗਧਿਕਾ ਚਾਤਿ ਸੁਦ੍ਧਮਾਗਧਿਕਾ, ਯਤਿਪੋਤਾ. ਤੇ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇ ਅਲਙ੍ਕਾਰੇ ਆਭਰਣਵਿਸੇਸੇ ਨ ਵਲ਼ਞ੍ਜੇਨ੍ਤਿ, ਪਸਾਧਨਵਿਸੇਸੇ ਨਾਨੁਭਵਨ੍ਤਿ. ਗਨ੍ਥਵਿਸੇਸੇ ਪਨ ਉਗ੍ਗਹਣਧਾਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੁਦ੍ਧਮਾਗਧਿਕਤ੍ਤਾ, ਰਾਮਸਮ੍ਮਾਦੀਨਞ੍ਚ ਸਕ੍ਕਟਾਦਿਭਾਵਤੋਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ. ਭਾਵਤ੍ਥਲੇਸੋਪੇਤ੍ਥ ਪਰਿਪੂਰਤਿ, ਤਥਾਵਿਧਪਤੀਤਿਯੋਗਤੋ. ਸੁਦ੍ਧਮਾਗਧਿਕਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਭਾਵੇਨ ਪੁਬ੍ਬੇ ਸੋਭਨਾਪਿ ਤੇ ਅਲਙ੍ਕਾਰਾ ਇਦਾਨਿ ਮਲਗ੍ਗਹਿਤਭਾਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ‘‘ਕਿਂ ਤੇਹਿ ਮਲਗ੍ਗਹਿਤੇਹਿ ਅਮ੍ਹਾਦਿਸਾਨਂ ਸੁਦ੍ਧਸਤ੍ਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਨ ਵਲ਼ਞ੍ਜੇਨ੍ਤੀਤਿ.

‘‘ਪਤੀਯਮਾਨਂ ਪਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਤ੍ਥੁ,

ਅਤ੍ਥੇਵ ਵਾਣੀਸੁ ਮਹਾਕਵੀਨਂ;

ਯਂ ਤਂ ਪਸਿਦ੍ਧਾਵਯਵਾਤਿਰਿਤ੍ਤ-

ਮਾਭਾਤਿ ਲਾਵਣ੍ਯਮਿਵਙ੍ਗਨਾਸੂ’’ਤਿ.

ਹਿ ਵੁਤ੍ਤਂ.

੨. ਸਨ੍ਤੋ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ ਪਸਤ੍ਥਤ੍ਤਾ ਸੋਭਨਾ ਪੁਰਾਤਨਾ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਸਮ੍ਭੂਤਾ ਰਾਮਸਮ੍ਮਾਦ੍ਯਲਙ੍ਕਾਰਾ ਰਾਮਸਮ੍ਮਾਦੀਹਿ ਆਚਰਿਯੇਹਿ ਵਿਰਚਿਤਤ੍ਤਾ, ਤੇਸਂ ਤਂਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤੋ ਤਬ੍ਬੋਹਾਰਸਦਿਸਨਾਮਤ੍ਤਾ ਵਾ ਰਾਮਸਮ੍ਮਾਦਯੋ ਨਾਮ ਅਲਙ੍ਕਾਰਾ ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਵੇਜ੍ਜਸਤ੍ਥੇ ‘‘ਬਿਮ੍ਬਿਸਾਰੋ’’ਤਿ ਵੋਹਾਰੋ ਵਿਯ. ਅਲਙ੍ਕਾਰਾ ਭੂਸਾਵਿਸੇਸਾ, ਅਲਙ੍ਕਾਰਤ੍ਤਪਟਿਪਾਦਨਤੋ ਅਲਙ੍ਕਾਰਨਾਮਿਕਾ ਗਨ੍ਥਵਿਸੇਸਾ ਵਾ ਸਨ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਤੁ ਏਵਂ ਸਨ੍ਤੇਪਿ ਸੁਦ੍ਧਮਾਗਧਿਕਾ ਸਕ੍ਕਟਪਾਕਤਾਦੀਸੁ ਅਞ੍ਞਭਾਸਾਸੁ ਪਰਿਚਯਾਭਾਵਤੋ ਕੇਵਲਮਾਗਧਿਕਾ ਤੇ ਰਾਮਸਮ੍ਮਾਦਿਕੇ ਅਲਙ੍ਕਾਰੇ ਨ ਵਲ਼ਞ੍ਜੇਨ੍ਤਿ ਪਸਾਧਨਵਸੇਨ, ਉਗ੍ਗਹਣਧਾਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਨ ਸੇਵਨ੍ਤਿ. ਮਗਧੇਸੁ ਭਵਾ, ਤੇਸੁ ਵਾ ਵਿਦਿਤਾ ਮਗਧਾ, ਸਦ੍ਦਾ. ਤੇ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇਸੁ ਨਿਯੁਤ੍ਤਾਤਿ ਵਾ ਮਾਗਧਿਕਾ. ਸੁਦ੍ਧਸਦ੍ਦੋ ਮਗਧਵਿਸੇਸਨੋ, ਮਾਗਧਿਕਵਿਸੇਸਨੋ ਵਾ ਹੋਤਿ. ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਤਾਦਿਸਪਤੀਤਿਵਿਸੇਸਯੋਗਤੋ ਭਾਵਤ੍ਥਲੇਸੋਪਿ ਇਧ ਦਿਪ੍ਪਤਿ. ਤਥਾ ਹਿ ਸੁਦ੍ਧਮਾਗਧਿਕਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੁਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਤੇਸਂ ਵਿਨ੍ਯਾਸੇਨ ਸੋਭਨਤ੍ਤੇ ਸਤਿਪਿ ਭਾਸਾਯ ਪੁਰਾਤਨਤ੍ਤਾ ਅਪਰਿਸੁਦ੍ਧੋਤਿ ਅਵਮਞ੍ਞਮਾਨਾ ਨ ਵਲ਼ਞ੍ਜੇਨ੍ਤੀਤਿ. ਵਤ੍ਤਿਚ੍ਛਿਤਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਉਪਤ੍ਥਮ੍ਭਕਭੂਤੋ ਭਾਵਤ੍ਥਲੇਸੋਪਿ ਮਹਾਕਵੀਨਂ ਵਚਨੇਸੁਯੇਵ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਵੁਤ੍ਤਂ ਹਿ–

‘‘ਪਤੀਯਮਾਨਂ ਪਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਤ੍ਥੁ,

ਅਤ੍ਥੇਵ ਵਾਣੀਸੁ ਮਹਾਕਵੀਨਂ;

ਯਂ ਤਂ ਪਸਿਦ੍ਧਾਵਯਵਾਤਿਰਿਤ੍ਤ-

ਮਾਭਾਤਿ ਲਾਵਣ੍ਯਮਿਵਙ੍ਗਨਾਸੂ’’ਤਿ.

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਮਹਾਕਵੀਨਂ ਪੂਜਿਤਕਵੀਨਂ ਵਾਣੀਸੁ ਵਚਨਵਿਸੇਸੇਸੁ ਪਤੀਯਮਾਨਂ ਗਮ੍ਮਮਾਨਂ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਤ੍ਥੁ ਯੋ ਕੋਚਿ ਅਤ੍ਥਲੇਸੋ ਅਤ੍ਥੇਵ ਅਤ੍ਥਿ ਏਵ, ਤਂ ਵਤ੍ਥੁ ਅਙ੍ਗਨਾਸੁ ਵਨਿਤਾਸੁ ਪਸਿਦ੍ਧਾਵਯਵਾਤਿਰਿਤ੍ਤਂ ਹਤ੍ਥਪਾਦਾਦਿਪਾਕਟਸਰੀਰਾਵਯਵਤੋ ਅਧਿਕਂ ਲਾਵਣ੍ਯਮਿਵ ਮਨੋਗੋਚਰੀਭੂਤਸੁਨ੍ਦਰਤ੍ਤਂ ਵਿਯ ਪਸਿਦ੍ਧਾਵਯਵਾਤਿਰਿਤ੍ਤਂ ਪਕਾਸਸਦ੍ਦਾਵਯਵਤੋ ਅਧਿਕਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਆਭਾਤਿ ਦਿਪ੍ਪਤੀਤਿ.

ਅਭਿਧਾਨਾਦਿਵਣ੍ਣਨਾ

੩. ਤੇਨਾਪਿ ਨਾਮ ਤੋਸੇਯ੍ਯ-ਮੇਤੇ’ਲਙ੍ਕਾਰਵਜ੍ਜਿਤੇ;

ਅਨੁਰੂਪੇਨਾ’ਲਙ੍ਕਾਰੇ-ਨੇ’ਸਮੇਸੋ ਪਰਿਸ੍ਸਮੋ.

੩. ਤੇਨੇਚ੍ਚਾਦਿ. ਯੇਨ ਤੇ ਅਲਙ੍ਕਾਰੇ ਨ ਵਲ਼ਞ੍ਜੇਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਅਲਙ੍ਕਾਰਵਜ੍ਜਿਤੇ ਆਭਰਣੇਹਿ, ਗਨ੍ਥਵਿਸੇਸੇਹਿ ਵਾ ਰਹਿਤੇ, ਅਲਙ੍ਕਾਰਾ ਵਾ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਵਜ੍ਜਿਤਾ ਯੇਹਿ ਤੇ, ਏਤੇ ਯਤਿਪੋਤੇ ਏਸਂ ਯਤਿਪੋਤਾਨਂ ਅਨੁਰੂਪੇਨ ਇਦਾਨਿ ਵਿਰਚਿਯਮਾਨਤ੍ਤਾਭਿਨਵਭਾਵਤੋ, ਦਸਬਲਵਦਨਕਮਲਮਜ੍ਝਵਾਸਿਤਭਾਸਿਤਵਿਰਚਿਤਭਾਵਤੋ ਚ ਅਨੁਚ੍ਛਵਿਕੇਨ ਅਲਙ੍ਕਾਰੇਨ ਆਭਰਣੇਨ, ਅਲਙ੍ਕਾਰਸਤ੍ਥੇਨ ਵਾ ਤੋਸੇਯ੍ਯਂ ਅਪਿਨਾਮ ਯਥਿਚ੍ਛਿਤਪਸਾਧਨਵਸੇਨ, ਸਵਨਧਾਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਵਾ ਵਲ਼ਞ੍ਜਨੇਨ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੇ ਕਰੇਯ੍ਯਂ ਅਪ੍ਪੇਵ ਨਾਮ ਯਨ੍ਨੂਨਾਤਿ ਏਸੋ ਪਰਿਸ੍ਸਮੋ ਅਯਂ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਤਾਦਿਸਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਜਨਕਾਲਙ੍ਕਾਰਪਕਰਣਪ੍ਪਯੋਗੋ.

ਅਲਙ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵਮਨੇਨਾਤਿ ਅਲਙ੍ਕਾਰੋ, ਆਭਰਣਂ ਹਾਰਕੇਯੂਰਾਦਿ. ਅਲਙ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧਸਰੀਰਮਨੇਨਾਤਿ ਅਲਙ੍ਕਾਰੋਤਿਮਿਨਾ ਪਨ ਅਲਙ੍ਕਾਰਸਦ੍ਦੇਨ ਪਸਾਦਾਦਯੋ ਸਦ੍ਦਾਲਙ੍ਕਾਰਾ, ਸਭਾਵਵੁਤ੍ਯਾਦਯੋ ਚ ਅਤ੍ਥਾਲਙ੍ਕਾਰਾ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾ, ਯੇਹਿ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਸਙ੍ਖਾਤਂ ਬਨ੍ਧਸਰੀਰਂ ਸੋਭਤੇ, ਯਥਾ ਹਿ ਪੁਰਿਸਸਰੀਰੇ ਹਾਰਕੇਯੂਰਾਦ੍ਯਲਙ੍ਕਾਰੋ ਨ੍ਯਸ੍ਯਤੇ, ਯੇਨ ਸੋਭਤੇ, ਤਥਾ ਬਨ੍ਧਸਰੀਰੇਪਿ ਸਦ੍ਦਾਲਙ੍ਕਾਰਾ, ਅਤ੍ਥਾਲਙ੍ਕਾਰਾ ਚ ਨਿਕ੍ਖਿਪੀਯਨ੍ਤਿ, ਯਤੋ ਸੋਭਤੇ. ਤੇਨੇਵ ਵਕ੍ਖਤਿ ‘‘ਤਂ ਤੁ ਪਾਪੇਨ੍ਤੁਲਙ੍ਕਾਰਾ, ਵਿਨ੍ਦਨੀਯਤਰਤ੍ਤਨ’’ਨ੍ਤਿ [ਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰ ੯ ਗਾਥਾ] ਚ, ‘‘ਅਤ੍ਥਾਲਙ੍ਕਾਰਸਹਿਤੇ’’ਚ੍ਚਾਦਿਕਞ੍ਚ [ਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰ ੧੬੪ ਗਾਥਾ].

ਅਲਙ੍ਕਾਰਵਿਧਾਨਭਾਵੇਨ ਤੁ ਬਨ੍ਧਸਰੀਰਮ੍ਪਿ ਤਦਤ੍ਥਿਯਾ ਅਲਙ੍ਕਾਰੋ, ਤਥਾ ਤਪ੍ਪਟਿਪਾਦਕਂ ਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰਨਾਮਧੇਯ੍ਯਸਤ੍ਥਂ ਅਲਙ੍ਕਤਪਟਿਪਾਦਕਤ੍ਤੇਨ ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਵਿਯ. ਵਕ੍ਖਤਿ ਹਿ ‘‘ਗਨ੍ਥੋਪਿ ਕਵਿਵਾਚਾਨ-ਮਲਙ੍ਕਾਰਪ੍ਪਕਾਸਕੋ’’ [ਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰ ੧੨ ਗਾਥਾ] ਚ੍ਚਾਦਿ. ਅਤ੍ਰ ਉਚ੍ਚਤੇ –

‘‘ਮੁਖ੍ਯੋਲਙ੍ਕਾਰਸਦ੍ਦੋਯਂ, ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਲਙ੍ਕਤਿਸ੍ਸਿਤੋ;

ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਤ੍ਵਧਿਟ੍ਠਾਨੇ, ਤਥਾ ਸਤ੍ਥੇਪਿ ਤਬ੍ਬਤੀ’’ਤਿ.

ਅਨੇਨਸ੍ਸਾਭਿਧੇਯ੍ਯਾਦੀਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਅਭਿਧੀਯਤੇ ਇਤਿ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਂ, ਸਮੁਦਿਤੇਨ ਸਤ੍ਥੇਨ ਵਚਨੀਯਤ੍ਥੋ. ਸੋ ਚ ਸਰੀਰਾਲਙ੍ਕਾਰਵਿਭਾਗਕਪ੍ਪਨਾਯ ਤੇਸਂ ਪਟਿਪਾਦਨਂ. ਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰੇਨ ਹਿ ਤੇ ਪਟਿਪਾਦੀਯਨ੍ਤਿ. ਯੇਨ ਚ ਯੋ ਪਟਿਪਾਦੀਯਤਿ, ਤਸ੍ਸਾਯਮਤ੍ਥੋ ਭਵਤੀਤਿ ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਸਤ੍ਥੋਪਿ. ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਵ ਤੁ ਸਰੀਰਾਲਙ੍ਕਾਰਸਙ੍ਖਰਣਂ ਪਯੋਜਨਂ, ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਤੋ. ਯਸ੍ਸ ਹਿ ਯਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਪਯੋਜਨਂ, ਤਂ ਪਨ ਕਵਿਤ੍ਤਕਿਤ੍ਤਿਪਸਿਦ੍ਧਾਦਿਲਕ੍ਖਣਂ, ਪਰਮ੍ਪਰਾਯ ਤਦਤ੍ਥਤਾਯ ਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰਸਙ੍ਖਰਣਸ੍ਸ. ਸਤ੍ਥਪਯੋਜਨਾਨਂ, ਸਾਧਿਯਸਾਧਨਲਕ੍ਖਣੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਤੁ ਨਿਸ੍ਸਯਪਦਸ੍ਸਿਨਾ ਦਸ੍ਸਿਤੋਯੇਵ. ਯਥਾਹ –

‘‘ਸਤ੍ਥਂ ਪਯੋਜਨਞ੍ਚੇਵ, ਉਭੋ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਿਸ੍ਸਯਾ;

ਵੁਤ੍ਤਾਤਂਵੁਤ੍ਤਿਯਾਯੇਵ, ਵੁਤ੍ਤੋ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੋਪਿ ਸੋ’’ਤਿ.

ਅਭਿਧੇਯ੍ਯਾਦਿਕਥਨਞ੍ਚ ਤਂਸਮਙ੍ਗਿਸ੍ਸੇਵ ਚ ਵੀਮਂਸਾਵਿਸੇਸਸਮਙ੍ਗੀਨਮੁਪਾਦੀਯਮਾਨਤ੍ਤਾ, ਅਞ੍ਞਾਦਿਸਸ੍ਸ ਪਨ ਉਮ੍ਮਤ੍ਤਕਵਚਨਾਦਿਨੋ ਵਿਯ ਹੇਯ੍ਯਤ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ –

‘‘ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਨੁਗੁਣੋਪਾਯਂ, ਪੁਰਿਸਤ੍ਥਾਭਿਧਾਯਕਂ;

ਵੀਮਂਸਾਧਿਗਤਂ ਵਾਕ੍ਯ-ਮਤੋਨਧਿਗਤਂ ਪਰ’’ਨ੍ਤਿ.

ਵਾਕ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚੇਤ੍ਥ ਵਾਕ੍ਯਲਕ੍ਖਣੋਪੇਤਮਨ੍ਤਰਵਾਕ੍ਯਸਨ੍ਨਿਚਯਂ ਮਹਾਵਾਕ੍ਯਸਰੂਪਂ ਸਤ੍ਥਮੇਵਾਧਿਪ੍ਪੇਤਂ.

੩. ਯੇਨ ਤੇ ਤੇ ਅਲਙ੍ਕਾਰੇਨ ਵਲ਼ਞ੍ਜੇਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਅਲਙ੍ਕਾਰਵਜ੍ਜਿਤੇ ਆਭਰਣਵਿਸੇਸੇਹਿ, ਗਨ੍ਥਵਿਸੇਸੇਹਿ ਵਾ ਵਜ੍ਜਿਤੇ, ਤੇ ਵਿਰਹਿਤੇ ਯੇਹਿ ਏਤੇ ਸੁਦ੍ਧਮਾਗਧਿਕੇ ਏਸਂ ਸੁਦ੍ਧਮਾਗਧਿਕਾਨਂ ਅਨੁਰੂਪੇਨ ਅਭਿਨਵਭਾਵਤੋ ਮਾਗਧਿਕਸਰੂਪਂ ਅਨੁਗਤਰੂਪੇਨ, ਦਸਬਲਭਾਸਿਤਵਿਰਚਿਤਤ੍ਤਾ ਵਾ ਅਨੁਕੂਲੇਨ ਅਲਙ੍ਕਾਰੇਨ ਆਭਰਣਵਿਸੇਸੇਨ, ਗਨ੍ਥਵਿਸੇਸੇਨ ਵਾ ਤੋਸੇਯ੍ਯਂ ਅਲਙ੍ਕਾਰਵਲ਼ਞ੍ਜਾਪਨੇਨ, ਗਨ੍ਥਵਿਸੇਸੇ [ਗਨ੍ਥਵਿਸਯੇ (ਕ.)] ਉਗ੍ਗਹਣਧਾਰਣਾਦਿਕਾਰਾਪਨੇਨ ਵਾ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੇ ਕਰੇਯ੍ਯਂ ਅਪਿਨਾਮ ਯਂਨੂਨ ਸੁਨ੍ਦਰਮਿਤਿ, ਏਸੋ ਪਰਿਸ੍ਸਮੋ ਅਯਂ ਮਮ ਅਲਙ੍ਕਾਰਪਕਰਣਪ੍ਪਯੋਗੋ. ਅਪਿਨਾਮਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਇਤਿਸਦ੍ਦੋ ਗਮ੍ਯਮਾਨੋ.

ਅਲਙ੍ਕਾਰੇਹਿ ਵਜ੍ਜਿਤਾ, ਅਲਙ੍ਕਾਰਾ ਵਜ੍ਜਿਤਾ ਯੇਹਿ ਵਾਤਿ ਚ. ਰੂਪਸ੍ਸ ਅਨੁ ਅਨੁਰੂਪਂ, ਰੂਪਂ ਅਨੁਗਤਂ ਅਨੁਰੂਪਂ ਵਾ, ਤੇਨ ਅਨੁਰੂਪੇਨ. ਅਲਙ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਤਭਾਵਮਨੇਨੇਤਿ ਅਲਙ੍ਕਾਰੋ, ਹਾਰਕੇਯੂਰਾਦਿ ਆਭਰਣਪਕ੍ਖੇ, ਗਨ੍ਥਪਕ੍ਖੇ ਤੁ ਅਲਙ੍ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧਸਰੀਰਮਨੇਨੇਤਿ ਅਲਙ੍ਕਾਰੋ. ਇਮਿਨਾ ਮੁਖ੍ਯਭਾਵੇਨ ਪਸਾਦਾਦਿਸਦ੍ਦਾਲਙ੍ਕਾਰਾ ਚ ਸਭਾਵਵੁਤ੍ਯਾਦਿਅਤ੍ਥਾਲਙ੍ਕਾਰਾ ਚ ਪਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ. ਅਮੁਖ੍ਯਤੋ ਪਨ ਇਮੇਸਂ ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਅਲਙ੍ਕਾਰਾਨਮਧਿਟ੍ਠਾਨਭੂਤਬਨ੍ਧਸਰੀਰਮ੍ਪਿ, ਤਥਾ ਮਙ੍ਗਲਸੁਤ੍ਤਰਤਨਸੁਤ੍ਤਾਦਿਵੋਹਾਰੋ ਵਿਯ ਅਲਙ੍ਕਾਰਪਕਾਸਕਂ ‘‘ਸਮ੍ਮਾ ਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਪ੍ਪਕਾਰਾ ਅਲਙ੍ਕਾਰਾ ਅਨੇਨੇ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਅਤ੍ਥੇਨ ਲਦ੍ਧਸੁਬੋਧਾਲਙ੍ਕਾਰਵਰਨਾਮਧੇਯ੍ਯਸਤ੍ਥਮ੍ਪਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਮਿਦਮੇਵ –

‘‘ਮੁਖ੍ਯੋਲਙ੍ਕਾਰਸਦ੍ਦੋਯਂ, ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਾਲਙ੍ਕਤਿਸ੍ਸਿਤੋ;

ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਾ ਤ੍ਵਧਿਟ੍ਠਾਨੇ, ਤਥਾ ਸਤ੍ਥੇਪਿ ਤਬ੍ਬਤੀ’’ਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਨਾਮ ਤਦਾਧਾਰਤਪ੍ਪਟਿਪਾਦਕਤ੍ਤਵੋਹਾਰਤੋ ਤਦਾਧੇਯ੍ਯਤਪ੍ਪਟਿਪਾਦਨੀਯਂ ਨ ਭਵਤਿ ਚੇ, ਅਞ੍ਞਂ ਕਿਂ ਭਵਤੀਤਿ ਅਞ੍ਞਥਾਨੁਪਪਤ੍ਤਿਲਕ੍ਖਣਮੇਵਾਤਿ.

੪. ਯੇਸਂ ਨ ਸਞ੍ਚਿਤਾ ਪਞ੍ਞਾ-ਨੇਕਸਤ੍ਥਨ੍ਤਰੋਚਿਤਾ;

ਸਮ੍ਮੋਹਬ੍ਭਾਹਤਾਵੇ’ਤੇ, ਨਾਵਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ.

੫. ਕਿਂ ਤੇਹਿ ਪਾਦਸੁਸ੍ਸੂਸਾ, ਯੇਸਂ ਨਤ੍ਥਿ ਗੁਰੂਨੀ’ਹ [ਗਰੂਨਿਹ (ਕ.)];

ਯੇ ਤਪ੍ਪਾਦਰਜੋਕਿਣ੍ਣਾ, ਤੇ’ਵ ਸਾਧੂਵਿਵੇਕਿਨੋ.

੪-੫. ਏਵਂ ਲਕ੍ਖਣਾਰਮ੍ਭਪਟਿਕ੍ਖੇਪਕਜਨਪਟਿਬਾਹਨਪੁਬ੍ਬਕਮਭਿਧੇਯ੍ਯਾਦਿਕਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ਸਤ੍ਥਤੋਵ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਗੁਣਦੋਸਵਿਵੇਚਨਂ. ਅਤੋਯੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਤ੍ਥਤੋਯੇਵ, ਗੁਣਦੋਸਵਿਵੇਚਨਂ;

ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਨਾ ਸਤ੍ਥਂ, ਸਾਹਸਂ ਕਿਮਤੋਧਿਕ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਸ੍ਮਾ ਗੁਣਦੋਸਵਿਭਾਗਵਿਚਾਰਣਂ ਨਾਮ ਤਬ੍ਬਿਦੂਨਂਯੇਵ, ਨਾਸਤ੍ਥਞ੍ਞੂਨਂ ਪੁਰਿਸਪਸੂਨਂ. ਤਥਾ ਚਾਹ –

‘‘ਗੁਣਦੋਸਮਸਤ੍ਥਞ੍ਞੂ, ਜਨੋ ਵਿਭਜਤੇ ਕਥਂ;

ਅਧਿਕਾਰੋ ਕਿਮਨ੍ਧਸ੍ਸ, ਰੂਪਭੇਦੋਪਲਦ੍ਧਿਯ’’ਨ੍ਤਿ [ਕਾਬ੍ਯਾਦਾਸ ੧.੮].

ਯੇਨੇਵਂ, ਤੇਨੇਤ੍ਥ ਗੁਣਦੋਸਦਸ੍ਸਨੇ ਪਸਨ੍ਨਾਨੇਕਸਤ੍ਥਚਕ੍ਖੁਯੇਵਾਧਿਗਤੋ, ਨਞ੍ਞੋ ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤੋਤ੍ਯਨ੍ਵਯਬ੍ਯਤਿਰੇਕਵਸੇਨ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਯੇਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਗਾਥਾਦ੍ਵਯਮਾਹ. ਤਤ੍ਥ ਯੇਸਨ੍ਤਿ ਅਨਿਯਮੁਦ੍ਦੇਸੋ, ਯੇਹੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਯੇਹਿ ਨ ਸਞ੍ਚਿਤਾ ਨ ਰਾਸਿਕਤਾ, ਨਾਨਾਸਨ੍ਤਾਨਵੁਤ੍ਤਿਨੀਪਿ ਏਕਤ੍ਤਨਯੇਨ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਸਨ੍ਤਾਨੇ ਨ ਵਾਸਿਤਾ ਨਪਰਿਭਾਵਿਤਾਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਕਾ ਸਾ? ਪਞ੍ਞਾ ਹੇਯ੍ਯੋਪਾਦੇਯ੍ਯਵਿਵੇਕਰੂਪਾ. ਕੀਦਿਸੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਅਨੇਕਸਤ੍ਥਨ੍ਤਰੋਚਿਤਾ’’ਤਿ. ਅਨੇਕਸ੍ਮਿਂ ਤਿਪਿਟਕਤਕ੍ਕਬ੍ਯਾਕਰਣਾਲਙ੍ਕਾਰਸਤ੍ਥਾਦਿਕੇ ਸਤ੍ਥਨ੍ਤਰੇ ਉਚਿਤਾ ਸਵਨਧਾਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਪਰਿਚਿਤਾ ਸਾਯਂ ਪਞ੍ਞਾ ਯੇਸਂ ਨ ਸਞ੍ਚਿਤਾਤਿ ਪਕਤਂ. ਏਤੇਤਿ ਯਥਾਉਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਂ ਨਿਯਮਵਚਨਂ. ਸਮ੍ਮੋਹਬ੍ਭਾਹਤਾਤਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਾਯਾਤਿਸਯਵਤਿਯਾ ਪਞ੍ਞਾਯਾਭਾਵਤੋ ਬਲਪ੍ਪਤ੍ਤੇਨ ਮੋਹੇਨ ਅਬ੍ਭਾਹਤਾ ਵਿਸੇਸੇਨ ਪਹਤਾ, ਏਵਸਦ੍ਦਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਯਤੋ ਏਵਂ, ਤਸ੍ਮਾਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ ਹੇਯ੍ਯੋਪਾਦੇਯ੍ਯਰੂਪਂ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਅਟ੍ਠਾਨਾਨਿਯੋਜਕਤਾਦਿਸਗੁਰੁਪਾਦਸੁਸ੍ਸੂਸਾਨਿਸ੍ਸਯਪਟਿਲਦ੍ਧਵਿਵੇਕਪਞ੍ਞਾਤਿ- ਸਯਾਲਾਭੇਨ ਨਾਵਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ, ਨ ਜਾਨਨ੍ਤੀਤ੍ਯਤ੍ਥੋ. ਯਤੋ ਆਲਸਿਯਾਦਿਦੋਸਲੇਸਪਰਿਗ੍ਗਹੋਪਿ ਸਤਤਾਚਰਿਯਸੇਵਨਵਸੇਨ ਸਿਰੋਵਿਕਿਣ੍ਣਤਾਦਿਸਗੁਰੁਪਾਦਪਙ੍ਕਜਮ੍ਬੁਜਪਰਾਯਨੋ ਚਿਰੇਨਪਿ ਕਾਲੇਨ ਨਾਨਾਵਿਧਸਤ੍ਥਨ੍ਤਰਕਤਪਰਿਚਯਬਲੇਨ ਪਪ੍ਪੋਤਿ ਤਾਦਿਸਂ ਪਞ੍ਞਾਵੇਯਤ੍ਤਿਯਂ. ਤੇਨੇਵਾਹ ਭਗਵਾ –

‘‘ਨਿਹੀਯਤਿ ਪੁਰਿਸੋ ਨਿਹੀਨਸੇਵੀ,

ਨ ਚ ਹਾਯੇਥ ਕਦਾਚਿ ਤੁਲ੍ਯਸੇਵੀ;

ਸੇਟ੍ਠਮੁਪਨਮਂ ਉਦੇਤਿ ਖਿਪ੍ਪਂ,

ਤਸ੍ਮਾ’ਤ੍ਤਨੋ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਂ ਭਜੇਥਾ’’ਤਿ [ਅ. ਨਿ. ੩.੨੬].

ਤਤੋ ਏਤਾਦਿਸੋ ਪਞ੍ਞਵਾਯੇਵੇਤ੍ਥ ਗੁਣਦੋਸਵਿਭਾਗਵਿਵੇਚਨੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਨਞ੍ਞੋ ਤਬ੍ਬਿਪਰੀਤੋ ਪੁਰਿਸਪਸੂਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਰੁਲ਼੍ਹੋ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸੋ. ਤੇਨਾਹ ‘‘ਕਿਂ ਤੇਹਿ ਪਾਦਸੁਸ੍ਸੂਸਾ, ਯੇਸਂ ਨਤ੍ਥਿ ਗੁਰੂਨਿਹਾ’’ਤਿ. ਇਹਾਤਿ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਲੋਕੇ ਯੇਸਂ ਜਨਾਨਂ ਗੁਰੂਨਂ ਕਾਤਬ੍ਬਾ ਪਾਦਸੁਸ੍ਸੂਸਾ ਪਾਦਪਰਿਚਰਿਯਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਤੇਹਿ ਜਨੇਹਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਞ੍ਞਾਵੇਯਤ੍ਤਿਯਰਸਾਨਭਿਞ੍ਞੇਹਿ ਕਿਂ ਪਯੋਜਨਂ, ਲੇਸਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਨਧਿਗਤਾਯੇਵੇਤ੍ਥ ਏਤੇਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਇਦਾਨਿ ਬ੍ਯਤਿਰੇਕਮੁਖੇਨ ਆਹ ‘‘ਯੇ’’ਤਿਆਦਿ. ਯੇ ਪੁਬ੍ਬੇ ਕਤਪੁਞ੍ਞਤਾਦਿਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਤਪ੍ਪਾਦਰਜੇਹਿ ਤੇਸਂ ਗੁਰੂਨਂ ਪਾਦਧੂਲੀਹਿ ਓਕਿਣ੍ਣਾ ਓਨਦ੍ਧਾ ਗਵਚ੍ਛਿਤਾ, ਤੇਵ ਸਾਧੂ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤਨਯੇਨ ਪਞ੍ਞਾਵੇਯਤ੍ਤਿਯੇਨ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਸਜ੍ਜਨਾ ਏਵ ਵਿਵੇਕਿਨੋ ਹੇਯ੍ਯੋਪਾਦੇਯ੍ਯਗੁਣਦੋਸਵਿਭਾਗਨਿਯਮਨਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਮਙ੍ਗਿਨੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਤੇਯੇਵੇਤ੍ਥ ਗੁਣਦੋਸਵਿਵੇਚਨੇ ਅਧਿਗਤਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਸਾ ਚਾਯਂ ਗੁਰੁਪਾਦਸੁਸ੍ਸੂਸਾ ਵਿਸਿਟ੍ਠਾਦਰੇਨ ਕਰਣੀਯਾਤਿ ਵਙ੍ਕਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਤਦਭ੍ਯਾਸੇ ਸਾਧੁਜਨੇ ਨਿਯੋਜੇਤਿ.

੪-੫. ਯੇ ਸਕਲਸਤ੍ਥਪਰਿਚਿਤਞ੍ਞਾਣਪਾਟਵਾ ਯਦਿ ਦੋਸਮਾਰੋਪਯਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਂ ਤਦ੍ਦੋਸਨਿਰਾਕਰਣਂ ਵਿਨਾ ਪਦੇਸਾਵਬੋਧਨਮਤ੍ਤੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨੀਨਂ ਵਚਨਸ੍ਸਾਗੁਰੁਕਰਣਂ ਵਙ੍ਕਵੁਤ੍ਤਿਯਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਚ ਤਂਦ੍ਵਾਰੇਨੇਵ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਨਞ੍ਞਸਾਧਾਰਣਗੁਰੁਗਾਰਵਤਂ ਸਾਧੁਜਨੇਹਿ ਪਰਮਾਦਰੇਨ ਸਮ੍ਪਾਦੇਤਬ੍ਬਮਿਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ‘‘ਯੇਸਂ…ਪੇ… ਕਿਨੋ’’ਤਿ ਗਾਥਾਦ੍ਵਯਮਾਹ. ਅਨੇਕਸਤ੍ਥਾਨਂ ਤਿਪਿਟਕਤਕ੍ਕਬ੍ਯਾਕਰਣਾਦੀਨਂ ਅਨੇਕੇਸਂ ਗਨ੍ਥਾਨਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਵਤ੍ਥਸਙ੍ਖਾਤਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਉਚਿਤਾ ਸਵਨਉਗ੍ਗਹਣਧਾਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਪਰਿਚਿਤਾ ਪਞ੍ਞਾ ਸੁਤਮਯਾ ਪਞ੍ਞਾ ਯੇਸਂ ਯੇਹਿ ਨ ਸਞ੍ਚਿਤਾ, ਦ੍ਵਿਨ੍ਨਮੇਕਕ੍ਖਣੇ ਪਵਤ੍ਤਿਯਾਭਾਵੇਪਿ ਉਪਚਿਤਸਮੂਹਭਾਵਤੋ, ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਿਕਪਞ੍ਞਾਯ ਅਪਰਕਾਲਿਕਪਞ੍ਞਾਯ ਅਨਨ੍ਤਰਆਸੇਵਨਾਦਿਪਚ੍ਚਯਲਾਭਤੋ ਅਵਤ੍ਥਬਾਹੁਲ੍ਲਪਵਤ੍ਤਿਤੋ ਵਾ ਸਞ੍ਚਿਤਬ੍ਬਾਪਿ ਨ ਰਾਸਿਕਤਾ. ਏਤੇ ਈਦਿਸਪਞ੍ਞਾਪਾਟਵਰਹਿਤਾ ਇਮੇ ਸਮ੍ਮੋਹਬ੍ਭਾਹਤਾ ਪਞ੍ਞਾਪਾਟਵਾਭਾਵਤੋ ਬਲਪ੍ਪਤ੍ਤੇਨ ਮੋਹੇਨ ਵਿਸੇਸੇਨ ਪਹਤਾ ਏਵ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ ਹੇਯ੍ਯੋਪਾਦੇਯ੍ਯਂ ਨਾਵਬੁਜ੍ਝਨ੍ਤਿ. ਨ ਏਕੇ ਅਨੇਕੇਤਿ ਚ, ਤੇ ਚ ਤੇ ਸਤ੍ਥਾ ਚੇਤਿ ਚ, ਤੇਸਮਨ੍ਤਰਮਿਤਿ ਚ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਚਿਤਾਤਿ ਚ ਸਮ੍ਮੋਹੇਨ ਅਬ੍ਭਾਹਤਾਤਿ ਚ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਤੇਨ ਵੁਤ੍ਤਂ–

‘‘ਗੁਣਦੋਸਮਸਤ੍ਥਞ੍ਞੂ, ਜਨੋ ਵਿਭਜਤੇ ਕਥਂ;

ਅਧਿਕਾਰੋ ਕਿਮਨ੍ਧਸ੍ਸ, ਰੂਪਭੇਦੋਪਲਦ੍ਧਿਯ’’ਨ੍ਤਿ [ਕਾਬ੍ਯਾਦਾਸ ੧.੮].

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਅਸਤ੍ਥਞ੍ਞੂ ਜਨੋ ਗੁਣਦੋਸਂ ਕਥਂ ਵਿਭਜਤੇ. ਤਥਾ ਹਿ ਰੂਪਭੇਦੋਪਲਦ੍ਧਿਯਂ ਨੀਲਪੀਤਾਦਿਰੂਪਵਿਸੇਸਾਵਬੋਧਨੇ ਅਨ੍ਧਸ੍ਸ ਅਧਿਕਾਰੋ ਅਭਿਮੁਖਕਰਣਂ ਕਿਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਭਵਤ੍ਯੇਵ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨੇਕਸਤ੍ਥਨ੍ਤਰਗਤਸੁਪ੍ਪਸਨ੍ਨਪਞ੍ਞਾਚਕ੍ਖੁਨਾ ਏਵ ਗੁਣਦੋਸਵਿਵੇਚਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਦਭਾਵੇ ਨ ਭਵਤ੍ਯੇਵ. ਇਦਮੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤੇ–

‘‘ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਸਤ੍ਥਤੋਯੇਵ, ਗੁਣਦੋਸਵਿਵੇਚਨਂ;

ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਵਿਨਾ ਸਤ੍ਥਂ, ਸਾਹਸਂ ਕਿਮਤੋਧਿਕ’’ਨ੍ਤਿ.

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਗੁਣਦੋਸਵਿਵੇਚਨਂ ਸਤ੍ਥਤੋਯੇਵ ਹੋਤਿ, ਸਤ੍ਥਂ ਵਿਨਾ ਸਤ੍ਥੋਚਿਤਤਾਦਿਸਪਞ੍ਞਂ ਵਿਨਾ ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਗੁਣਾਗੁਣਵਿਭਾਗਂ ਕਰੋਤਿ, ਯਂ ਕਰਣਂ ਅਤ੍ਥਿ, ਅਤੋਧਿਕਂ ਸਾਹਸਂ ਕਿਂ ਆਸੁਂ ਕਿਰਿਯਾ ਅਨੁਪਪਰਿਕ੍ਖਨਕਿਰਿਯਾ ਨਤ੍ਥੇਵ.

ਇਹ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਲੋਕੇ ਯੇਸਂ ਅਕਤਪੁਞ੍ਞਾਨਂ ਜਨਾਨਂ ਗੁਰੂਨਂ

‘‘ਪਿਯੋ ਗਰੁ ਭਾਵਨੀਯੋ,

ਵਤ੍ਤਾ ਚ ਵਚਨਕ੍ਖਮੋ;

ਗਮ੍ਭੀਰਞ੍ਚ ਕਥਂ ਕਤ੍ਤਾ,

ਨੋ ਚਾ’ਟ੍ਠਾਨੇ ਨਿਯੋਜਕੋ’’ਤਿ [ਅ. ਨਿ. ੭.੩੭].

ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਗੁਣੋਪੇਤਾਨਂ ਆਚਰਿਯਾਨਂ ਕਾਤਬ੍ਬਾ ਪਾਦਸੁਸ੍ਸੂਸਾ ਪਾਦਪਰਿਚਰਿਯਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਤੇਹਿ ਕਿਂ ਪਯੋਜਨਂ. ਯੇ ਕਤਪੁਞ੍ਞਾ ਜਨਾ ਤਪ੍ਪਾਦਰਜੋਕਿਣ੍ਣਾ ਤੇਸਂ ਗੁਰੂਨਂ ਪਾਦਰਜੇਹਿ ਗਵਚ੍ਛਿਤਾ, ਤੇਵ ਸਾਧੂ ਜਨਾ ਏਵ ਵਿਵੇਕਿਨੋ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਤਗੁਰੁਪਾਸਨਾਹਿ ਅਧਿਗਤਵਿਸਿਟ੍ਠਵਿਵੇਕਬੁਦ੍ਧਿਨੋ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਏਵ ਵਿਵੇਕਂ ਜਾਨਨ੍ਤੀਤਿ ਭਾਵੋ. ਸੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾ ਸੁਸ੍ਸੂਸਾ, ਤਂ ਨਿਸ੍ਸਾਯ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਪਾਦਪਰਿਚਰਿਯਾਪਿ ਤਦਤ੍ਥਿਯਾ ਸੁਸ੍ਸੂਸਾ ਨਾਮ ਹੋਤਿ. ਪਾਦੇਸੁ ਸੁਸ੍ਸੂਸਾਤਿ ਚ, ਤੇਸਂ ਪਾਦਾਤਿ ਚ, ਤੇਸੁ ਰਜਾਨੀਤਿ ਚ, ਤੇਹਿ ਓਕਿਣ੍ਣਾਤਿ ਚ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਸਿਸ੍ਸਾਨਂ ਸਕਲਾਭਿਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਗੁਰੁਪਟਿਬਦ੍ਧਤ੍ਤਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਗੁਣਤੋ ਅਧਿਕਤਰਾਯੇਵ ਸੇਵਿਤਬ੍ਬਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਭਗਵਤਾ –

‘‘ਨਿਹੀਯਤਿ ਪੁਰਿਸੋ ਨਿਹੀਨਸੇਵੀ,

ਨ ਚ ਹਾਯੇਥ ਕਦਾਚਿ ਤੁਲ੍ਯਸੇਵੀ;

ਸੇਟ੍ਠਮੁਪਨਮਂ ਉਦੇਤਿ ਖਿਪ੍ਪਂ,

ਤਸ੍ਮਾ’ਤ੍ਤਨੋ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰਂ ਭਜੇਥਾ’’ਤਿ [ਅ. ਨਿ. ੩.੨੬].

੬. ਕਬ੍ਬਨਾਟਕਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤ-ਨੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਕਵਿਜ੍ਜਨਾ;

ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਰਚਯਨ੍ਤੇ’ਤਂ, ਨ ਵਿਮ੍ਹਯਕਰਂ ਪਰਂ.

੭. ਤੇਯੇ’ਵ ਪਟਿਭਾਵਨ੍ਤੋ, ਸੋ’ਵ ਬਨ੍ਧੋ ਸਵਿਮ੍ਹਯੋ;

ਯੇਨ ਤੋਸੇਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞੂਯੇ, ਤਤ੍ਥਾਪ੍ਯ’ਵਿਹਿਤਾਦਰਾ.

੬-੭. ਏਵਮੇਤ੍ਥਾਨ੍ਵਯਬ੍ਯਤਿਰੇਕਵਸੇਨਾਧਿਗਤੇ ਦਸ੍ਸੇਤ੍ਵਾ ਇਦਾਨਿ ‘‘ਕਿਂ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਕਬ੍ਬਨਾਟਕਪਰਿਚਯਾਭਾਵੇਰਚਨਾਵਿਸੇਸਾਭਿਯੋਗੋਪਜਨਿਤਪਰਿਸ੍ਸਮੇਨਾ’’ਤਿ ਓਲੀਨਵੁਤ੍ਤਿਨੋ ਸੋਤੁਜਨੇ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹੇਤਿ ‘‘ਕਬ੍ਬਨਾਟਕਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ. ਕਵਿਪ੍ਪਯੋਗਸਙ੍ਖਾਤੋ ਬਨ੍ਧੋਵ ਕਵਿਨੋ ਇਦਨ੍ਤਿ ਕਬ੍ਬਂ. ਮੁਤ੍ਤਕਾਦਿਵਾਕ੍ਯਸ੍ਵਮੁਤ੍ਤਿਕਾਦ੍ਯਵਯਵਸਭਾਵਾ ਅਨ੍ਤਰਵਾਕ੍ਯਸਮੁਦਾਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਵੁਤ੍ਤਜਾਤਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਂ ਪਜ੍ਜਮਯਂ ਗਜ੍ਜਮਯਂ ਪਜ੍ਜਗਜ੍ਜਮਯਂ ਚਮ੍ਪੂਨਾਮਕਞ੍ਚ, ਮਹਾਵਾਕ੍ਯਰੂਪਂ ਮਹਾਕਬ੍ਬਞ੍ਚ, ਤਂ ਪਨ ਮਹਾਕਬ੍ਬਂ ਸਗ੍ਗੇਹਿ ਸਗ੍ਗਨਾਮਕੇਹਿ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦਵਿਸੇਸੇਹਿ ਬਨ੍ਧ੍ਯਤੇ ਕਰੀਯਤੀਤਿ ਸਗ੍ਗਬਨ੍ਧੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਤੁ ਲਕ੍ਖਣਂ ‘‘ਸਗ੍ਗਬਨ੍ਧਸ੍ਸ ਮੁਖਂ ਇਟ੍ਠਾਸੀਸਨਂ ਸਿਯਾ ਪਣਾਮੋ ਵਾ ਬਨ੍ਧਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੋ ਕਸ੍ਸਚਿ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਵਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਅਨੇਕਧਾ ਵਣ੍ਣੇਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਯਥਾ?

‘‘ਸਗ੍ਗਬਨ੍ਧੋ ਮਹਾਕਬ੍ਬ-ਮੁਚ੍ਚਤੇ ਤ੍ਵਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣਂ;

ਪਣਾਮੋ ਵਤ੍ਥੁਨਿਦ੍ਦੇਸੋ, ਆਸੀਸਾਪਿ ਚ ਤਮ੍ਮੁਖਂ.

ਇਤਿਹਾਸਕਥੁਬ੍ਭੂਤਂ, ਸਨ੍ਤਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਮ੍ਪਿ ਵਾ;

ਚਤੁਵਗ੍ਗਫਲਾਯਤ੍ਤਂ, ਚਤੁਰੋਦਾਤ੍ਤਨਾਯਕਂ.

ਪੁਰਣ੍ਣਵੁਤੁਸੇਲਿਨ੍ਦੁ-ਸਵਿਤੂਦਯਵਣ੍ਣਨਂ;

ਉਯ੍ਯਾਨਸਲਿਲਕ੍ਕੀਲ਼ਾ, ਮਧੁਪਾਨਰਤੁਸ੍ਸਵਂ.

ਵਿਪ੍ਪਲਮ੍ਭਵਿਵਾਹੇਹਿ, ਕੁਮਾਰੋਦਯਵਡ੍ਢਿਹਿ;

ਮਨ੍ਤਦੂਤਪ੍ਪਯਾਨਾਜਿ-ਨਾਯਕਾਭ੍ਯੂਦਯੇਹਿਪਿ.

ਅਲਙ੍ਕਤਮਸਂਖਿਤ੍ਤ-ਰਸਭਾਵਨਿਰਨ੍ਤਰਂ;

ਨਾਤਿਵਿਤ੍ਥਿਣ੍ਣਸਗ੍ਗੇਹਿ, ਪਿਯਵੁਤ੍ਤਸੁਸਨ੍ਧਿਭਿ.

ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਭਿਨ੍ਨਸਗ੍ਗਨ੍ਤੇ-ਹੁਪੇਤਂ ਲੋਕਰਞ੍ਜਕਂ;

ਕਬ੍ਬਂ ਕਪ੍ਪਨ੍ਤਰਟ੍ਠਾਯਿ, ਜਾਯਤੇ ਸਾਧ੍ਵਲਙ੍ਕਤੀ’’ਤਿ [ਕਾਬ੍ਯਾਦਾਸ ੧.੧੪ – ੧੯ ਗਾਥਾ].

ਤਤ੍ਥ ਇਤਿਹਾਸਕਥੁਬ੍ਭੂਤਨ੍ਤਿ ਪੁਰਾਵੁਤ੍ਤਕਥਾਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਂ. ਸਨ੍ਤਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਨ੍ਤਿ ਇਤਰਸੋਭਨਾਧਿਕਰਣਗੁਣਰਾਜਚਰਿਤਾਦਿਨਿਸ੍ਸਯਂ ਵਾ. ਚਤੁਵਗ੍ਗਫਲਾਯਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਧਮ੍ਮਾਦਿਚਤੁਵਗ੍ਗਫਲਾਯਤ੍ਤਂ. ਧਮ੍ਮੋ ਨਾਮ ਅਬ੍ਭੂਦਯਨਿਬ੍ਬਾਨਹੇਤੁਕੋ. ਅਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਵਿਜ੍ਜਾਭੁਮ੍ਯਾਦੀਨਂ ਯਥਾਞ੍ਞਾਯਮਜ੍ਜਨਂ, ਅਜ੍ਜਿਤਾਨਞ੍ਚ ਰਕ੍ਖਣਂ. ਕਾਮੋ ਨਾਮ ਨਿਰਯੋ ਵਿਸਯੋ ਪਯੋਗੋ. ਮੋਕ੍ਖੋ ਨਾਮ ਸਬ੍ਬਸਂਸਾਰਦੁਕ੍ਖਨਿਵਤ੍ਤਿ. ਚਤੁਰੋਦਾਤ੍ਤਨਾਯਕਨ੍ਤਿ ਉਸ੍ਸਾਹਸਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਸਤ੍ਤਿਪਭੂਸਤ੍ਤਿਯੋਗੇਨ ਚਤੁਰੋ ਕੁਸਲੋ ਚਾਗਾਤਿਸਯਾਦਿਯੋਗੇਨ ਉਦਾਤ੍ਤੋ ਉਦਾਰੋ ਨਾਯਕੋ ਵਿਪਕ੍ਖੋ, ਪਟਿਪਕ੍ਖੋ ਚ ਯਤ੍ਥ, ਤਂ. ਮਧੁ ਨਾਮ ਸੁਰਾ. ਵਿਪ੍ਪਲਮ੍ਭੋ ਵਿਰਹੋ. ਮਨ੍ਤੋ ਨੀਤਿਵੇਦੀਹਿ ਸਹ ਕਾਰੀਯਨਿਚ੍ਛਯੋ. ਦੂਤੋ ਸਨ੍ਧਾਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸੋ. ਪਯਾਨਂ ਸਙ੍ਗਾਮਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਗਮਨਂ. ਆਜਿ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭਾਵੇ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਅਸਙ੍ਖਤ੍ਤਰਸਭਾਵਨਿਰਨ੍ਤਰਨ੍ਤਿ ਅਸਂਖਿਤ੍ਤਾ ਬਹੁਤ੍ਤਾ ਰਸਾ ਸਿਙ੍ਗਾਰਵੀਰਾਦਯੋ, ਭਾਵਾ ਰਤਿਉਸ੍ਸਾਹਾਦਯੋ, ਤੇਹਿ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਪਤ੍ਥਟਂ. ਪਿਯਵੁਤ੍ਤਸੁਸਨ੍ਧਿਭੀਤਿ ਪਿਯਾਨਿ ਸੁਤਿਸੁਭਗਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ ਇਨ੍ਦਵਜਿਰਾਦੀਨਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸਂਸਗ੍ਗਤਾਯ ਸੋਭਨੋ ਸਨ੍ਧਿ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਸਙ੍ਗਹਾ ਯੇਸਂ ਸਗ੍ਗਾਨਂ, ਤੇਹੀਤਿ.

ਪੁਨਪਿ ਯਥਾਵੁਤ੍ਤੇਸੁ ਅਙ੍ਗੇਸੁ ਨਗਰਵਣ੍ਣਨਾਦੀਸੁ ਕਿਞ੍ਚ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਮਧੁਪਾਨਾਦਿਰਹਿਤਮ੍ਪਿ ਤਞ੍ਞੂਨਂ ਮਨੋ ਰਞ੍ਜੇਤਿ ਉਪਾਦਿਯਤੇਵ ਸਬ੍ਭੀਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਮਾਹ–

‘‘ਕਬ੍ਬਂ ਨ ਦੁਸ੍ਸਤਙ੍ਗੇਹਿ, ਨ੍ਯੂਨਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਹਿਚਿ;

ਬਨ੍ਧਙ੍ਗਸਮ੍ਪਦਾ ਤਞ੍ਞੂ, ਕਾਮਮਾਰਾਧਯਨ੍ਤਿ ਚੇ’’ਤਿ [ਕਾਬ੍ਯਾਦਾਸ ੧.੨੦].

ਪੁਨਪਿ –

‘‘ਗੁਣਤੋ ਪਠਮਂ ਵਤ੍ਵਾ, ਨਾਯਕਂ ਤੇਨ ਸਤ੍ਤੁਨੋ;

ਨਿਰਾਕਰਣਮਿਚ੍ਚੇਸ, ਮਗ੍ਗੋ ਪਕਤਿਸੁਨ੍ਦਰੋ.

ਵਂਸਵੀਰਸੁਤਾਦੀਨਿ, ਵਣ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਰਿਪੁਸ੍ਸਪਿ;

ਤਜ੍ਜਯਾ ਨਾਯਕੁਕ੍ਕਂਸ-ਕਥਨਞ੍ਚ ਸੁਖੇਤਿ ਨੋ’’ਤਿ [ਕਾਬ੍ਯਾਦਾਸ ੧.੨੧ ੨੨ ਗਾਥਾ] ਆਹੁ.

ਸਬ੍ਬਮ੍ਪੇਤਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਾਮਤਰਸਪਾਨਸਰਸਹਦਯਾਨਂ ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਵਿਪੁਲਵਿਸਪ੍ਪਵੇਸੋਪਦ੍ਦੁਤਕਬ੍ਬਨਾਟਕਪਰਮ੍ਮੁਖਾਨਂ ਸਤਤਚਰਿਤਸਞ੍ਚਰਿਤਰਤਨਭਾਜਨਾਨਂ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾਨਂ ਕਿਂ ਹਦਯਖੇਦੋਪਜਨਿਤਪਰਿਸ੍ਸਮੇਨੇਤਿ ਤਦਨੁਰੂਪਮੇਵੋਪਦਸ੍ਸਿਤਨ੍ਤਿ.

ਨਾਟਕਂ ਨਾਮ ਭਰਤਾਦਿਨਾਟ੍ਯਸਤ੍ਥੇ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਨਿਰੂਪਿਤਰੂਪਂ ਕਪ੍ਪਂ, ਤਂਲਕ੍ਖਣੇਕਦੇਸਭੂਤਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਪਕਰਣਾਦੀਨਿ ਨਵ ਰੂਪਕਾਨਿ. ਨਾਟਿਕਾ ਚ ਏਤ੍ਥੇਵਾਵਰੁਮ੍ਭਨ੍ਤਿ. ਕਬ੍ਬਞ੍ਚ ਨਾਟਕਞ੍ਚ, ਤੇਸੁ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਠਪਿਤਂ ਨੇਤ੍ਤਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਤਞ੍ਚ ਯੇਹੀਤਿ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਕੇ ਤੇ? ਕਵਿਨੋ. ਤਤ੍ਥ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਨੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਵਚਨੇਨ ਸੁਤਸ੍ਸ ਚਿਨ੍ਤਨਞ੍ਚ ਊਹਾਪੋਹਮੁਖੇਨ ਯਥੁਗ੍ਗਹਿਤਨਿਯਾਮਂ, ਅਵਿਪਰੀਤਤ੍ਥਨਿਚ੍ਛਯਨਂ, ਨਿਚ੍ਛਿਤਸ੍ਸ ਭਾਵਨਾ, ਨਿਰਨ੍ਤਰਾਭਿਯੋਗੋ ਚ ਦਸ੍ਸਿਤੋ. ਕਬ੍ਬਨਾਟਕਵਚਨੇਨ ਸੁਤਂ, ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ, ਭਾਵਿਤਞ੍ਚ ਦਸ੍ਸਿਤਂ. ਸੁਤੇ ਦਸ੍ਸਿਤੇ ਤਨ੍ਨਿਸ੍ਸਯਂ ਸੁਤਮਯਞਾਣਮ੍ਪਿ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇਵ ਸਿਯਾਤਿ. ‘‘ਕਬ੍ਬਨਾਟਕਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਨੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਇਮਿਨਾ ਸੁਤਚਿਨ੍ਤਾਭਾਵਨਾਨੁਕ੍ਕਮੇਨ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਪਞ੍ਞਾਪਾਟਵਾਨਂ ਕਬ੍ਬਰਚਨਾਯ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ. ਹੋਤਿ ਹਿ ਤਾਦਿਸਾਨਂ ਤਂਸੁਤਾਦਿ ਬਨ੍ਧਨਕਾਰਣਂ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ –

‘‘ਸਾਭਾਵਿਕੀ ਚ ਪਟਿਭਾ,

ਸੁਤਞ੍ਚ ਬਹੁ ਨਿਮ੍ਮਲਂ;

ਅਮਨ੍ਦੋ ਚਾਭਿਯੋਗੋਯਂ,

ਹੇਤੁ ਹੋਤਿਹ ਬਨ੍ਧਨੇ’’ਤਿ [ਕਾਬ੍ਯਾਦਾਸ ੧.੧੦੩ ਗਾਥਾ].

ਯਂਕਿਞ੍ਚੀਤਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤਾਰੁਲ਼੍ਹਂ ਯਂਕਿਞ੍ਚਿ ਬਨ੍ਧਜਾਤਂ. ਇਮਿਨਾ ਪਨ ਅਨਿਯਮਵਚਨੇਨ ਅਤ੍ਤਨੋ ਤਤ੍ਥ ਆਦਰਾਭਾਵਂ ਦੀਪੇਤਿ. ਰਚਯਨ੍ਤਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ. ਏਤਂ ਤੇਹਿ ਰਚਿਤਂ ਬਨ੍ਧਜਾਤਂ ਪਰਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਮੇਵ ਵਿਮ੍ਹਯਕਰਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਾਦਿਸੋਪਾਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਪੇਯ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਸਬ੍ਭਾਵਤੋ ਅਨਚ੍ਛਰਿਯਮੇਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਕਬ੍ਬਨਾਟਕੇਸੁ ਰਚਨਾਵਿਸੇਸਏਕਨ੍ਤੋਪਾਯਭੂਤੇਸੁ ਅਵਿਹਿਤਾਦਰਾਅਪਿ ਸੁਤਾਦਿਵਸੇਨ ਅਕਤਾਦਰਾਪਿ ਯੇ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤੋ ਯੇਨ ਬਨ੍ਧਵਿਸੇਸੇਨ ਵਿਞ੍ਞੂ ਗੁਣਦੋਸਵਿਦੁਨੋ ਸਤ੍ਥਞ੍ਞੁਨੋ ਪਣ੍ਡਿਤਜਨੇ ਤੋਸੇਨ੍ਤਿ ਪੀਣੇਨ੍ਤਿ. ਤੋਸੇਨ੍ਤਿਯੇਵ ਹਿ ਤੇ ਤਾਦਿਸੇ ਸਾਭਾਵਿਕਿਪਟਿਭਾਵਿਰਹੇਪਿ ਏਤਾਦਿਸੇਸੁ ਅਤ੍ਥੇਸੁ ਸੁਤਚਿਨ੍ਤਾਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਵਾਯਮਨ੍ਤਾ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ –

‘‘ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀ ਯਜ੍ਜਪਿ ਪੁਬ੍ਬਵਾਸਨਾ-

ਗੁਣਾਨੁਬਨ੍ਧਿ ਪਟਿਭਾਨਮਬ੍ਭੁਤਂ;

ਸੁਤੇਨ ਵਾਚੁ’ਸ੍ਸਹਨੇਨੁਪਾਸਿਤਾ,

ਧੁਵਂ ਕਰੋਤ੍ਯੇਵ ਕਮਪ੍ਯਨੁਗ੍ਗਹ’’ਨ੍ਤਿ [ਕਾਬ੍ਯਾਦਾਸ ੧.੧੦੪ ਗਾਥਾ].

ਪਟਿਭਾਵਨ੍ਤੋ ਹੇਯ੍ਯੋਪਾਦੇਯ੍ਯਪਰਿਚ੍ਛੇਦਲਕ੍ਖਣਪਞ੍ਞਾਯ ਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤੋ ਨਾਮ, ਤੇਯੇਵ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਾ. ਸਵਿਮ੍ਹਯੋ ‘‘ਕੀਦਿਸਾਯਂ, ਤਾਦਿਸੋਪਾਯਨ੍ਤਰਰਹਿਤਾਨਮ੍ਪਿ ਏਤਾਦਿਸੋ ਬਨ੍ਧੋ ਸਿਯਾ’’ਤਿ ਵਿਮ੍ਹਯੇਨ ਸਹ ਵਤ੍ਤਮਾਨੋਪਿ. ਸੋਵ ਬਨ੍ਧੋ ਤਮੇਵ ਬਨ੍ਧਨਂ ਤਾਦਿਸੋਪਾਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਰਹੇਨੋਪੇਯ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਯਾ ਸਬ੍ਭਾਵਤੋ, ਨਾਞ੍ਞੋਤਿ.

੬-੭. ਇਦਾਨਿ ਕਬ੍ਬਨਾਟਕੇਸੁ ਅਪਰਿਚਿਤਾਨਮਮ੍ਹਾਕਂ ਗਨ੍ਥਰਚਨਾਸਭਾਵਾਵਬੋਧੋਵ ਕੁਤੋਤਿ ਓਸਕ੍ਕਨ੍ਤੇ ‘‘ਕਬ੍ਬਨਾਟਕਾ’’ਦਿਗਾਥਾਦ੍ਵਯੇਨ ਸਮੁਸ੍ਸਾਹੇਤਿ. ਕਬ੍ਬਨਾਟਕਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਨੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਕਬ੍ਬਨਾਟਕੇਸੁ ਸੁਤਾਨੁਲੋਕਨਚਿਨ੍ਤਾਭਾਵਨਾਵਸੇਨ ਠਪਿਤਨੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਕਵਿਜ੍ਜਨਾ ਕਬ੍ਬਕਾਰਕਾ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਤਨੋ ਅਭਿਮਤਂ ਰਚਯਨ੍ਤਿ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਏਤਂ ਬਨ੍ਧਨਂ ਪਰਂ ਅਤਿਸਯੇਨ ਨ ਵਿਮ੍ਹਯਕਰਂ ਅਚ੍ਛਰਿਯਕਰਂ ਨ ਹੋਤਿ, ਨਿਰਨ੍ਤਰਾਭਿਯੋਗਤੋ ਸਿਦ੍ਧੋਪਾਯਮੂਲਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਦਾਯ ਉਪੇਯ੍ਯਭੂਤਗਨ੍ਥਸਙ੍ਖਰਣਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵਾਤਿ ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ. ਕਵਿਨੋ ਇਦਂ ਕਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਚ, ਨਟਕਸ੍ਸ ਇਦਂ ਨਾਟਕਂ, ਨਚ੍ਚਗੀਤਾਦਿ. ਇਧ ਪਨ ਤਪ੍ਪਟਿਪਾਦਕਕਥਾਪਕਾਸਕਗਨ੍ਥੋ ਨਾਟਕਂ ਨਾਮ. ਕਬ੍ਬਞ੍ਚ ਨਾਟਕਞ੍ਚਾਤਿ ਚ, ਕਬ੍ਬਨਾਟਕੇਸੁ ਨਿਕ੍ਖਿਤ੍ਤਂ ਨੇਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਯੇਹੀਤਿ ਚ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਯੇ ਜਨਾ ਤਤ੍ਥ ਤੇਸੁ ਕਬ੍ਬਨਾਟਕੇਸੁ ਅਵਿਹਿਤਾਦਰਾਪਿ ਸਵਨਧਾਰਣਾਦਿਵਸੇਨ ਅਕਤਸਮ੍ਭਮਾ ਏਵ ਵਿਞ੍ਞੂ ਯੇਨ ਗਨ੍ਥਰਚਨਾਵਿਸੇਸੇਨ ਤੋਸੇਨ੍ਤਿ ਪੀਣੇਨ੍ਤਿ, ਤੇਯੇਵ ਪਟਿਭਾਵਨ੍ਤੋ ਪਟਿਭਾਨਸਙ੍ਖਾਤਪਞ੍ਞਵਨ੍ਤੋ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਸੋਵ ਬਨ੍ਧੋ ਸਵਿਮ੍ਹਯੋ ਅਞ੍ਞੇਸਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨਵਿਮ੍ਹਯੇਨ ਸਹਿਤੋ. ਪਟਿਭਾ ਏਤੇਸਂ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਚ, ਸਹ ਵਿਮ੍ਹਯੇਨ ਵਤ੍ਤਤੀਤਿ ਚ, ਅਵਿਹਿਤੋ ਆਦਰੋ ਯੇਹੀਤਿ ਚ ਵਿਗ੍ਗਹੋ. ਬਾਹਿਰਸਤ੍ਥਾਭਿਯੋਗਾਭਾਵੇਪਿ ਪੁਬ੍ਬਵਾਸਨਾਭਾਵੇਪਿ ਇਹ ਨਿਰਨ੍ਤਰਾਭਿਯੋਗਂ ਕਰੋਨ੍ਤੋ ਤਾਦਿਸਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਸਾਧੇਤੀਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ –

‘‘ਨ ਵਿਜ੍ਜਤੀ ਯਜ੍ਜਪਿ ਪੁਬ੍ਬਵਾਸਨਾ-

ਗੁਣਾਨੁਬਨ੍ਧਿ ਪਟਿਭਾਨਮਬ੍ਭੁਤਂ;

ਸੁਤੇਨ ਵਾਚੁ’ਸ੍ਸਹਨੇਨੁਪਾਸਿਤਾ,

ਧੁਵਂ ਕਰੋਤ੍ਯੇਵ ਕਮਪ੍ਯਨੁਗ੍ਗਹ’’ਨ੍ਤਿ [ਕਾਬ੍ਯਾਦਾਸ ੧.੧੦੪ ਗਾਥਾ].

ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋ – ਯਦਿ ਪੁਬ੍ਬਵਾਸਨਾਗੁਣਾਨੁਬਨ੍ਧੀ ਅਤੀਤਜਾਤਿਯਾ ਪਰਿਚਯਵਾਸਨਾਗੁਣਸ੍ਸ ਅਨੁਬਲਪ੍ਪਦਾਨਵਸੇਨ ਅਨੁਬਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਿ, ਤਾਦਿਸਂ ਅਬ੍ਭੁਤਂ ਪਟਿਭਾਨਂ ਨ ਵਿਜ੍ਜਤਿਪਿ, ਤਥਾਪਿ ਸੁਤੇਨ ਸਵਨੇਨ ਉਸ੍ਸਹਨੇਨ ਪਗੁਣਕਰਣਾਦਿਵਾਚੁਸ੍ਸਹਨੇਨ ਵਾ ਉਪਾਸਿਤਾ ਕਤਗੁਰੁਪਾਸਨਾ ਵਾਚਾ ਕਮਪਿ ਅਨੁਗ੍ਗਹਂ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ ਪਞ੍ਞਾਪਾਟਵਂ ਧੁਵਂ ਏਕਨ੍ਤੇਨ ਕਰੋਤਿ ਏਵਾਤਿ.

ਏਤ੍ਥ ਕਬ੍ਬਂ ਨਾਮ ਮੁਤ੍ਤਕਕੁਲਕਾਦਿਵਾਕ੍ਯਵਸੇਨ ਚ ਅਵਯਵਸਭਾਵੇਹਿ ਤੇਸਂਯੇਵ ਅਨ੍ਤਰਵਾਕ੍ਯਾਵਯਵਸਮੂਹੇਹਿ ਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ ਵੁਤ੍ਤਵਿਸੇਸੇਹਿ ਪਭੇਦਗਤਂ ਕੇਵਲਂ ਪਜ੍ਜਮਯਂ ਵਾ ਗਜ੍ਜਮਯਂ ਵਾ ਚਮ੍ਪੂਤਿਖ੍ਯਾਤਪਜ੍ਜਗਜ੍ਜਮਯਂ ਵਾਤਿ ਮਹਾਵਾਕ੍ਯਸਭਾਵੇਨ ਚ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਨਾਟਕਂ ਨਾਮ ਭਰਤਾਦਿਨਟਸਤ੍ਥਗਤਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਦਸ੍ਸਿਤਸਭਾਵਂ. ਕਬ੍ਬਞ੍ਚ ਇਧੇਵ ਦਸ੍ਸਿਤਲਕ੍ਖਣਤੋ ਏਕਦੇਸਯੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਰਣਾਦਿਨਵਰੂਪਕਾਨਿ ਚ ਨਾਟਿਕਾ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਕਬ੍ਬਲਕ੍ਖਣਂ ਪਨ ਏਵਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ–