੧੪. ਅਤ੍ਥਤ੍ਤਿਕਵਿਭਾਗ

ਭੂਧਾਤੁ ਤਾਯ ਨਿਪ੍ਫਨ੍ਨ-ਰੂਪਞ੍ਚਾਤਿ ਇਦਂ ਦ੍ਵਯਂ;

ਕਤ੍ਵਾ ਪਧਾਨਮਮ੍ਹੇਹਿ, ਸਬ੍ਬਮੇਤਂ ਪਪਞ੍ਚਿਤਂ.

ਭਵਤਿਸ੍ਸ ਵਸਾ ਦਾਨਿ, ਵਕ੍ਖਾਮਤ੍ਥਤ੍ਤਿਕਂ ਵਰਂ;

ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰੋ ਤੁਮਨ੍ਤਞ੍ਚ, ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਂ ਤਿਕਂ ਇਧ.

ਤਸ੍ਮਾ ਤਾਵ ਭੂਧਾਤੁਤੋ ਪਵਤ੍ਤਸ੍ਸ ਭੂਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰੋ ਨੀਯਤੇ –

ਖਨ੍ਧਸਤ੍ਤਾਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ ਚ ਧਾਤੁਯਂ;

ਖੀਣਾਸਵੇ ਰੁਕ੍ਖਾਦਿਮ੍ਹਿ, ਭੂਤਸਦ੍ਦੋ ਪਵਤ੍ਤਤਿ.

ਉਪ੍ਪਾਦੇ ਚਾਪਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਭੂਤਸਦ੍ਦੋ ਵਿਭਾਵਿਨਾ;

ਵਿਪੁਲੇ ਸੋਪਸਗ੍ਗੋਯਂ, ਹੀਲ਼ਨੇ ਵਿਧਮੇਪਿ ਚ;

ਪਰਾਜਯੇ ਵੇਦਿਯਨੇ, ਨਾਮੇ ਪਾਕਟਤਾਯ ਚ.

ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ਭੂਤਸਦ੍ਦੋ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਾਮਨੁਸ੍ਸਧਾਤੁਵਿਜ੍ਜਮਾਨਖੀਣਾਸਵਸਤ੍ਤਰੁਕ੍ਖਾਦੀਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਭੂਤਮਿਦਨ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਥਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਹਿ ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧੇਸੁ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ‘‘ਯਾਨੀਧ ਭੂਤਾਨਿ ਸਮਾਗਤਾਨੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਅਮਨੁਸ੍ਸੇ. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਹਾਭੂਤਾ ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਧਾਤੂਸੁ. ‘‘ਭੂਤਸ੍ਮਿਂ ਪਾਚਿਤ੍ਤਿਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੇ. ‘‘ਯੋ ਚ ਕਾਲਘਸੋ ਭੂਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਖੀਣਾਸਵੇ. ‘‘ਸਬ੍ਬੇਵ ਨਿਕ੍ਖਿਪਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਭੂਤਾ ਲੋਕੇ ਸਮੁਸ੍ਸਯ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਤ੍ਤੇ. ‘‘ਭੂਤਗਾਮਪਾਤਬ੍ਯਤਾਯਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਰੁਕ੍ਖਾਦੀਸੂਤਿ. ਮੂਲਪਰਿਯਾਯਸੁਤ੍ਤਟ੍ਠਕਥਾਯ ਵਚਨਂ ਇਦਂ. ਟੀਕਾਯਮਾਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਉਪ੍ਪਾਦਾਦੀਨਿ ਗਯ੍ਹਰੇ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹੇਤਂ – ‘‘ਜਾਤਂ ਭੂਤਂ ਸਙ੍ਖਤ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਭੂਤਸਦ੍ਦੋ ਉਪ੍ਪਾਦੇ ਦਿਸ੍ਸਤਿ. ਸਉਪਸਗ੍ਗੋ ਪਨ ‘‘ਪਭੂਤਮਰਿਯੋ ਪਕਰੋਤਿ ਪੁਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਪੁਲੇ. ‘‘ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪਰਿਭੂਤਰੂਪੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਹੀਲ਼ਨੇ. ‘‘ਸਮ੍ਭੂਤੋ ਸਾਣਵਾਸੀ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਯਂ. ‘‘ਅਭਿਭੂਤੋ ਮਾਰੋ ਵਿਜਿਤੋ ਸਙ੍ਗਾਮੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਵਿਧਮਨੇ. ‘‘ਪਰਾਭੂਤਰੂਪੋਖੋ ਅਯਂ ਅਚੇਲੋ ਪਾਥਿਕਪੁਤ੍ਤੋ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਰਾਜਯੇ. ‘‘ਅਨੁਭੂਤਂ ਸੁਖਦੁਕ੍ਖ’’ਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਵੇਦਿਯਨੇ. ‘‘ਵਿਭੂਤਂ ਪਞ੍ਞਾਯਾ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਾਕਟੀਕਰਣੇ ਦਿਸ੍ਸਤਿ, ਤੇ ਸਬ੍ਬੇ ‘‘ਰੁਕ੍ਖਾਦੀਸੂ’’ਤਿਆਦਿਸਦ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤਾਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਾਤਿ.

ਇਦਾਨਿ ਤੁਮਨ੍ਤਪਦਾਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੇ –

ਭਵਿਤੁਂ, ਉਬ੍ਭਵਿਤੁਂ, ਸਮੁਬ੍ਭਵਿਤੁਂ, ਪਭਵਿਤੁਂ, ਪਰਾਭਵਿਤੁਂ, ਅਤਿਭਵਿਤੁਂ, ਸਮ੍ਭਵਿਤੁਂ, ਵਿਭਵਿਤੁਂ, ਭੋਤੁਂ, ਸਮ੍ਭੋਤੁਂ, ਵਿਭੋਤੁਂ, ਪਾਤੁਭਵਿਤੁਂ, ਪਾਤੁਬ੍ਭਵਿਤੁਂ ਵਾ, ਪਾਤੁਭੋਤੁਂ. ਇਮਾਨਿ ਅਕਮ੍ਮਕਾਨਿ ਤੁਮਨ੍ਤਪਦਾਨਿ.

ਪਰਿਭੋਤੁਂ ਪਰਿਭਵਿਤੁਂ, ਅਭਿਭੋਤੁਂ ਅਭਿਭਵਿਤੁਂ, ਅਧਿਭੋਤੁਂ ਅਧਿਭਵਿਤੁਂ, ਅਤਿਭੋਤੁਂ ਅਤਿਭਵਿਤੁਂ, ਅਨੁਭੋਤੁਂ ਅਨੁਭਵਿਤੁਂ, ਸਮਨੁਭੋਤੁਂ ਸਮਨੁਭਵਿਤੁਂ, ਅਭਿਸਮ੍ਭੋਤੁਂ ਅਭਿਸਮ੍ਭਵਿਤੁਂ. ਇਮਾਨਿ ਸਕਮ੍ਮਕਾਨਿ ਤੁਮਨ੍ਤਪਦਾਨਿ, ਸਬ੍ਬਾਨੇਤਾਨਿ ਸੁਦ੍ਧਕਤ੍ਤਰਿ ਭਵਨ੍ਤਿ.

‘‘ਭਾਵੇਤੁਂ, ਪਭਾਵੇਤੁਂ, ਸਮ੍ਭਾਵੇਤੁਂ, ਵਿਭਾਵੇਤੁਂ, ਪਰਿਭਾਵੇਤੁਂ’’ਇਚ੍ਚੇਵਮਾਦੀਨਿ ਹੇਤੁਕਤ੍ਤਰਿ ਤੁਮਨ੍ਤਪਦਾਨਿ, ਸਬ੍ਬਾਨਿਪਿ ਹੇਤੁਕਤ੍ਤਰਿ ਤੁਮਨ੍ਤਪਦਾਨਿ ਸਕਮ੍ਮਕਾਨਿਯੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਉਦ੍ਦੇਸੋਯਂ.

ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਨਤ੍ਥਪਦੇਸੁ ਏਕਮੇਵਾਦਿਪਦਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ – ਭਵਿਤੁਨ੍ਤਿ ਹੋਤੁਂ ਵਿਜ੍ਜਿਤੁਂ ਪਞ੍ਞਾਯਿਤੁਂ ਸਰੂਪਂ ਲਭਿਤੁਂ. ਏਤ੍ਥ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਸੇਸਾਨਮ੍ਪਿ ਤੁਮਨ੍ਤਾਨਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬੋ, ਸਬ੍ਬਾਨਿ ਤੁਮਨ੍ਤਪਦਾਨਿ ਚਤੁਤ੍ਥਿਯਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ‘‘ਤ੍ਵਂ ਮਮ ਚਿਤ੍ਤਮਞ੍ਞਾਯ, ਨੇਤ੍ਤਂ ਯਾਚਿਤੁਮਾਗਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਵਿਯ. ਯਾਚਿਤੁਨ੍ਤਿ ਹਿ ਯਾਚਨਤ੍ਥਾਯਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਤਸ੍ਮਾ ਭਵਿਤੁਨ੍ਤਿਆਦੀਨਮ੍ਪਿ ‘‘ਭਵਨਤ੍ਥਾਯਾ’’ਤਿ ਵਾ ‘‘ਭਵਨਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ ਵਾ ‘‘ਭਵਨਾਯਾ’’ਤਿ ਵਾ ਆਦਿਨਾ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਪਿਚ ‘‘ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਂ ਦਟ੍ਠੁ ਖੇਮਤੋ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ‘‘ਦਟ੍ਠੁ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦਸ੍ਸ ‘‘ਦਿਸ੍ਵਾ’’ਤਿ ਅਤ੍ਥਦਸ੍ਸਨਤੋ ਯਥਾਰਹਂ ਤੁਮਨ੍ਤਾਨਿ ਤ੍ਵਾਸਦ੍ਦਨ੍ਤਪਦਤ੍ਥਵਸੇਨਪਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਏਤਾਨਿ ਚ ਨਿਪਾਤਪਦੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹਂਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਹਿ ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਿਟਕੇ ਨਿਪਾਤਪਦਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇ ‘‘ਤੁਂ ਇਤਿ ਚਤੁਤ੍ਥਿਯਾ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਰਾਯਮਤ੍ਥੋ ‘‘ਤੁਂ ਇਤਿ ਏਤਦਨ੍ਤੋ ਨਿਪਾਤੋ ਚਤੁਤ੍ਥਿਯਾ ਅਤ੍ਥੇ ਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ.

ਤੁਮਨ੍ਤਕਥਾ ਸਮਤ੍ਤਾ.

ਇਦਾਨਿ ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਪਦਾਨਿ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੇ –

ਭਵਿਤ੍ਵਾ, ਭਵਿਤ੍ਵਾਨ, ਭਵਿਤੁਨ, ਭਵਿਯ, ਭਵਿਯਾਨ. ਉਬ੍ਭਵਿਤ੍ਵਾ, ਉਬ੍ਭਵਿਤ੍ਵਾਨ, ਉਬ੍ਭਵਿਤੁਨ, ਉਬ੍ਭਵਿਯ, ਉਬ੍ਭਵਿਯਾਨ. ਏਸ ਨਯੋ ‘‘ਸਮੁਬ੍ਭਵਿਤ੍ਵਾ, ਪਰਾਭਵਿਤ੍ਵਾ, ਸਮ੍ਭਵਿਤ੍ਵਾ, ਵਿਭਵਿਤ੍ਵਾ, ਪਾਤੁਬ੍ਭਵਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਇਮਾਨਿ ਅਕਮ੍ਮਕਾਨਿ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਨਤ੍ਥਾਨਿ ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਪਦਾਨਿ.

ਭੁਤ੍ਵਾ, ਭੁਤ੍ਵਾਨ, ਪਰਿਭਵਿਤ੍ਵਾ, ਪਰਿਭਵਿਤ੍ਵਾਨ, ਪਰਿਭਵਿਤੁਨ, ਪਰਿਭਵਿਯ, ਪਰਿਭਵਿਯਾਨ, ਪਰਿਭੁਯ੍ਯ. ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾ, ਅਭਿਭਵਿਤ੍ਵਾਨ, ਅਭਿਭਵਿਤੁਨ, ਅਭਿਭਵਿਯ, ਅਭਿਭਵਿਯਾਨ, ਅਭਿਭੁਯ੍ਯ. ਏਸ ਨਯੋ ‘‘ਅਧਿਭਵਿਤ੍ਵਾ, ਅਤਿਭਵਿਤ੍ਵਾ, ਅਨੁਭਵਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ. ਇਦਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਨਿਦਸ੍ਸਨਂ. ‘‘ਤਮਵੋਚ ਰਾਜਾ ਅਨੁਭਵਿਯਾਨ ਤਮ੍ਪਿ, ਏਯ੍ਯਾਸਿ ਖਿਪ੍ਪਂ ਅਹਮਪਿ ਪੂਜਂ ਕਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਨੁਭੁਤ੍ਵਾ, ਅਨੁਭੁਤ੍ਵਾਨ. ਅਧਿਭੋਤ੍ਵਾ, ਅਧਿਭੋਤ੍ਵਾਨ.

‘‘ਸਟ੍ਠਿ ਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਦੇਵਲੋਕੇ ਰਮਿਸ੍ਸਤਿ;

ਅਞ੍ਞੇ ਦੇਵੇ ਅਧਿਭੋਤ੍ਵਾ, ਇਸ੍ਸਰਂ ਕਾਰਯਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ

ਇਦਮੇਤ੍ਥ ਪਾਲ਼ਿਨਿਦਸ੍ਸਨਂ, ਇਮਾਨਿ ਸਕਮ੍ਮਕਾਨਿ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਨਤ੍ਥਾਨਿ ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਪਦਾਨਿ. ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸੁਦ੍ਧਕਤ੍ਤਰਿਯੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ.

‘‘ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ, ਭਾਵੇਤ੍ਵਾਨ. ਪਭਾਵੇਤ੍ਵਾ, ਪਭਾਵੇਤ੍ਵਾਨ. ਸਮ੍ਭਾਵੇਤ੍ਵਾ, ਸਮ੍ਭਾਵੇਤ੍ਵਾਨ. ਵਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾ, ਵਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾਨ. ਪਰਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾ, ਪਰਿਭਾਵੇਤ੍ਵਾਨ’’ਇਚ੍ਚੇਵਮਾਦੀਨਿ ਸਕਮ੍ਮਕਾਨਿ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਨਤ੍ਥਾਨਿ ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਪਦਾਨਿ ਹੇਤੁਕਤ੍ਤਰਿਯੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਉਦ੍ਦੇਸੋਯਂ.

ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਨਤ੍ਥਪਦੇਸੁ ਏਕਮੇਵਾਦਿਪਦਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਕਾਤਬ੍ਬੋ – ਭਵਿਤ੍ਵਾਤਿ ਹੁਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਯਿਤ੍ਵਾ ਸਰੂਪਂ ਲਭਿਤ੍ਵਾ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤਨਯਾਨੁਸਾਰੇਨ ਸੇਸਾਨਮ੍ਪਿ ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਪਦਾਨਂ ਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਵਿਤ੍ਥਾਰੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਯਂ ਪਨ ਵਿਸੇਸੋ ਭੁਤ੍ਵਾਤਿ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਭੁਤ੍ਵਾਤਿ ਸਕਮ੍ਮਕਵਸੇਨ ਅਤ੍ਥੋ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਭੁਤ੍ਵਾ ਅਨੁਭੁਤ੍ਵਾਤਿ ਇਮੇਸਞ੍ਹਿ ਸਮਾਨਤ੍ਥਤਂ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਵਿਦੂ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਅਤ੍ਰਿਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

‘‘ਭੁਤ੍ਵਾ ਭੁਤ੍ਵਾਨ’’ਇਚ੍ਚੇਤੇ, ‘‘ਅਨੁਭੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿਮਸ੍ਸ ਹਿ;

ਅਤ੍ਥਂ ਸੂਚੇਨ੍ਤਿ ‘‘ਹੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿ, ਪਦਸ੍ਸ ਪਨ ਨੇਵ ਤੇ.

ਕੇਚਿ ‘‘ਭੂਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਦੀਘਤ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਸ ਇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਾਸਨੇ;

ਦੀਘਤਾ ਰਸ੍ਸਤਾ ਚੇਵ, ਦ੍ਵਯਮ੍ਪੇਤਂ ਪਦਿਸ੍ਸਤਿ.

ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥੇ ਚ ‘‘ਭੂਤ੍ਵਾ’’ਤਿ, ਦੀਘਤ੍ਤਸਞ੍ਹਿਤਂ ਪਦਂ;

‘‘ਭਵਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸਤ੍ਥਂ, ਦੀਪੇਤਿ ਨ ਤੁ ਸਾਸਨੇ.

‘‘ਹੁਤ੍ਵਾ’’ਇਤਿ ਪਦਂਯੇਵ, ਦੀਪੇਤਿ ਜਿਨਸਾਸਨੇ;

‘‘ਭਵਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਪਦਸ੍ਸਤ੍ਥਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਤਂ ਪਦਂ.

ਇਚ੍ਚੇਵਂ ਸਵਿਸੇਸਨ੍ਤੁ, ਵਚਨਂ ਸਾਰਦਸ੍ਸਿਨਾ;

ਸਾਸਨੇ ਸਦ੍ਦਸਤ੍ਥੇ ਚ, ਵਿਞ੍ਞੁਨਾ ਪੇਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਕਂ.

ਏਵਂ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਨਤ੍ਥੇ ਪਵਤ੍ਤਾਨਿ ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਪਦਾਨਿਪਿ ਨਿਦ੍ਦਿਟ੍ਠਾਨਿ, ਸਬ੍ਬਾਨੇਤਾਨਿ ਅਵਿਭਤ੍ਤਿਕਾਨੀਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਾਨਿ. ਨਿਰੁਤ੍ਤਿਪਿਟਕੇ ਹਿ ਨਿਪਾਤਪਰਿਚ੍ਛੇਦੇ ਅਵਿਭਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਪਦਾਨਿ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਸਦ੍ਦਤ੍ਥਵਿਦੂਨਂ ਪਨ ਮਤੇ ਪਠਮਾਦਿਵਿਭਤ੍ਤਿਵਸੇਨ ਸਵਿਭਤ੍ਤਿਕਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ.

ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਪਨ ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਾਧਿਕਾਰੇ ਇਦਞ੍ਚੁਪਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ – ਭੁਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਭੁਤ੍ਵਾ ਗਤੋ, ਭੁਤ੍ਵਾ ਗਮਿਸ੍ਸਸਿ, ਕਸਿਤ੍ਵਾ ਵਪਤਿ. ਉਮਙ੍ਗਾ ਨਿਕ੍ਖਮਿਤ੍ਵਾਨ, ਵੇਦੇਹੋ ਨਾਵਮਾਰੁਹਿ. ਭੁਤ੍ਵਾਨ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਿਕ੍ਖਸ੍ਸੁ ਇਚ੍ਚਾਦੀ ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕਾਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇ ਤ੍ਵਾਦਿਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗਾ. ‘‘ਭੁਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਭੁਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦੀਪਕਂ ਪਦਂ. ‘‘ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦੀਪਕਂ, ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕਾਨਿ ਚੇਤਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਏਕਕਤ੍ਤੁਕਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਨਂ ਵਾਚਕਤ੍ਤਾ. ਤਥਾ ਹੇਤ੍ਥ ਯੋ ਗਮਨਕ੍ਰਿਯਾਯ ਕਤ੍ਤਾ, ਸੋ ਏਵ ਭੁਞ੍ਜਨਕ੍ਰਿਯਾਯ ਕਤ੍ਤੁਭੂਤੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ. ਅਯਂ ਨਯੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਪਿ ਈਦਿਸੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਨੇਤਬ੍ਬੋ.

‘‘ਅਨ੍ਧਕਾਰਂ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਵਾਨ, ਉਦਿਤੋਯਂ ਦਿਵਾਕਰੋ;

ਵਣ੍ਣਂ ਪਞ੍ਞਾਵਭਾਸੇਹਿ, ਓਭਾਸੇਤ੍ਵਾ ਸਮੁਗ੍ਗਤੋ’’

ਇਚ੍ਚਾਦੀਨਿਪਿ ਪਨ ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕਾਨਂ ਸਮਾਨਕਾਲੇ ਤ੍ਵਾਦਿਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗਾ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਵਾਨਾ’’ਤਿ ਪਦਂ ਸਮਾਨਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦੀਪਕਂ ਪਦਂ. ‘‘ਉਦਿਤੋ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦੀਪਕਂ ਪਦਨ੍ਤਿ ਨ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਮਾਨਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਯ ਇਧਾਧਿਪ੍ਪੇਤਤ੍ਤਾ. ਤਸ੍ਮਾਯੇਵ ਸਮਾਨਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦੀਪਕਂ ਪਦਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਨਯੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਪਿ ਈਦਿਸੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਨੇਤਬ੍ਬੋ.

ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਮੁਖਂ ਬ੍ਯਾਦਾਯ ਸਯਤਿ, ਅਕ੍ਖਿਂ ਪਰਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਪਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ ਉਦਾਹਰਨ੍ਤਿ. ਅਪਰੇ ‘‘ਨਿਸਜ੍ਜ ਅਧੀਤੇ, ਠਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤੀ’’ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਬ੍ਯਾਦਾਨਪਰਿਵਤ੍ਤਨੁਤ੍ਤਰਕਾਲੋ ਬ੍ਯਾਦਾਨੂਪਸਮਲਕ੍ਖਣਂ ਪਸ੍ਸਨਕ੍ਰਿਯਾਯ ਲਕ੍ਖਿਯਤਿ. ‘‘ਨਿਸਜ੍ਜ ਅਧੀਤੇ, ਠਤ੍ਵਾ ਕਥੇਤੀ’’ਤਿ ਚ ਸਮਾਨਕਾਲਤਾਯਪਿ ਅਜ੍ਝੇਨਕਥਨੇਹਿ ਪੁਬ੍ਬੇਪਿ ਨਿਸਜ੍ਜਟ੍ਠਾਨਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤੀਤਿ ਸਕ੍ਕਾ ਪੁਬ੍ਬੁਤ੍ਤਰਕਾਲਤਾ ਸਮ੍ਭਾਵੇਤੁਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਪੁਰਿਮਾਨਿਯੇਵ ਉਦਾਹਰਣਾਨਿ ਯੁਤ੍ਤਾਨਿ. ਉਦਯਸਮਕਾਲਮੇਵ ਹਿ ਤਨ੍ਨਿਵਤ੍ਤਨੀਯਨਿਵਤ੍ਤਨਨ੍ਤਿ.

‘‘ਦ੍ਵਾਰਮਾਵਰਿਤ੍ਵਾ ਪਵਿਸਤਿ’’ਇਚ੍ਚਾਦਿ ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕਾਨਂ ਅਪਰਕਾਲੇ ਤ੍ਵਾਦਿਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਪਵਿਸਨਕ੍ਰਿਯਾ ਪੁਰਿਮਾ, ਆਵਰਣਕ੍ਰਿਯਾ ਪਨ ਪਚ੍ਛਿਮਾ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਆਵਰਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਇਦਂ ਅਪਰਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦੀਪਕਂ ਪਦਨ੍ਤਿ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬਂ. ‘‘ਪਵਿਸਤੀ’’ਤਿ ਇਦਂ ਪਨ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦੀਪਕਂ ਪਦਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਨਯੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਪਿ ਈਦਿਸੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਨੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਪਰੇ ‘‘ਧ’ਨ੍ਤਿ ਕਚ੍ਚ ਪਤਿਤੋ ਦਣ੍ਡੋ’’ਤਿ ਉਦਾਹਰਣਨ੍ਤਿ. ਅਭਿਘਾਤਭੂਤਸਮਾਯੋਗੇ ਪਨ ਅਭਿਘਾਤਜਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਸਮਾਨਕਾਲਤਾ ਏਤ੍ਥ ਲਬ੍ਭਤੀਤਿ ਇਧਾਪਿ ਪੁਰਿਮਾਨਿਯੇਵ ਉਦਾਹਰਣਾਨਿ ਯੁਤ੍ਤਾਨੀਤਿ.

‘‘ਪਿਸਾਚਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਚਸ੍ਸ ਭਯਂ ਹੋਤਿ. ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਸ੍ਸ ਦਿਸ੍ਵਾ ਆਸਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ’’ਇਚ੍ਚਾਦਿ ਅਸਮਾਨੇ ਕਤ੍ਤਰਿ ਪਯੋਗੋ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਪਿਸਾਚਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਭਯਂ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਿਸ੍ਵਾ ਅਸ੍ਸ ਪੁਗ੍ਗਲਸ੍ਸ ਆਸਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ. ਏਵਂ ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕਤਾ ਧਾਤੂਨਂ ਨ ਲਬ੍ਭਤਿ ਦਸ੍ਸਨਕ੍ਰਿਯਾਯ ਪੁਰਿਸੇਸੁ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋ, ਭਵਨਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਯ ਚ ਭਯਾਦੀਸੁ ਪਵਤ੍ਤਨਤੋਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ. ਅਯਂ ਨਯੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰਾਪਿ ਈਦਿਸੇਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਨੇਤਬ੍ਬੋ.

ਇਦਮ੍ਪਿ ਪਨੇਤ੍ਥ ਉਪਲਕ੍ਖਿਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾ ਨਦਿਂ ਪਬ੍ਬਤੋ, ਅਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਪਬ੍ਬਤਂ ਨਦੀ’’ਇਚ੍ਚਾਦਿ ਪਰਾਪਰਯੋਗੋ. ‘‘ਸੀਹਂ ਦਿਸ੍ਵਾ ਭਯਂ ਹੋਤਿ, ਘਤਂ ਪਿਵਿਤ੍ਵਾ ਬਲਂ ਜਾਯਤੇ, ‘ਧ’ਨ੍ਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਦਣ੍ਡੋ ਪਤਿਤੋ’’ਇਚ੍ਚਾਦਿ ਲਕ੍ਖਣਹੇਤੁਆਦਿਪ੍ਪਯੋਗੋ. ‘‘ਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਗਮਨਂ, ਭੁਤ੍ਵਾ ਸਯਨਂ. ਉਪਾਦਾਯ ਰੂਪ’’ਮਿਚ੍ਚਾਪਿ ਬ੍ਯਤ੍ਤਯੇਨ ਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਪਯੋਗੋਤਿ.

ਇਚ੍ਚੇਵਂ ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕਾਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇ ਤ੍ਵਾਦਿਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕਾਨਂ ਸਮਾਨਕਾਲੇ ਤ੍ਵਾਦਿਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕਾਨਂ ਅਪਰਕਾਲੇ ਤ੍ਵਾਦਿਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਅਸਮਾਨਕਤ੍ਤੁਕਾਨਂ ਤ੍ਵਾਦਿਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਪਰਾਪਰਯੋਗੋ, ਲਕ੍ਖਣਹੇਤੁਆਦਿਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਬ੍ਯਤ੍ਤਯੇਨ ਸਦ੍ਦਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਪਯੋਗੋਤਿ ਸਤ੍ਤਧਾ ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਾਨਂ ਪਦਾਨਂ ਪਯੋਗੋ ਵੇਦਿਤਬ੍ਬੋ.

ਯਦਿ ਏਵਂ ਕਸ੍ਮਾ ਕਚ੍ਚਾਯਨੇ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇਕਕਤ੍ਤੁਕਾਨਂ ਤੁਨ ਤ੍ਵਾਨ ਤ੍ਵਾ ਵਾ’’ਤਿ ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇਯੇਵ ਏਕਕਤ੍ਤੁਕਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਨ੍ਤਿ? ਯੇਤੁਯ੍ਯੇਨ ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਾਨਂ ਪਦਾਨਂ ਪੁਰਿਮਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦੀਪਨਤੋ. ਕਚ੍ਚਾਯਨੇ ਹਿ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਵਤ੍ਤਿਂ ਸਨ੍ਧਾਯ ‘‘ਪੁਬ੍ਬਕਾਲੇਕਕਤ੍ਤੁਕਾਨ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਪਨ ‘‘ਇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਨਂ ਪਦਾਨਂ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥਵਸੇਨਪਿ ਪੁਬ੍ਬਾਚਰਿਯੇਹਿ ਅਤ੍ਥੋ ਸਂਵਣ੍ਣਿਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਭਵਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਨਂ ਭੂਧਾਤੁਮਯਾਨਂ ਤ੍ਵਾਦਿਸਦ੍ਦਨ੍ਤਾਨਂ ਪਦਾਨਂ ਅਞ੍ਞੇਸਞ੍ਚ ‘‘ਪਚਿਤ੍ਵਾ’’ਤਿਆਦੀਨਂ ਯਥਾਪਯੋਗਂ ‘‘ਭਵਨਹੇਤੁ ਪਚਨਹੇਤੂ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੋਪਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬੋ. ਅਤ੍ਰਿਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ –

ਹੇਤੁਤ੍ਥੇਪਿ ਯਤੋ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਸਦ੍ਦਾ ਉਸ੍ਸੁਕ੍ਕਨਤ੍ਥਕਾ;

ਤਸ੍ਮਾ ਹੇਤੁਵਸੇਨਾਪਿ, ਵਦੇਯ੍ਯਤ੍ਥਂ ਵਿਚਕ੍ਖਣੋ.

‘‘ਇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ’’ਤਿ ਸਦ੍ਦਸ੍ਸ, ਅਤ੍ਥਸਂਵਣ੍ਣਨਾਸੁ ਹਿ;

‘‘ਇਤਿ ਕਰਣਹੇਤੂ’’ਤਿ, ਅਤ੍ਥੋ ਧੀਰੇਹਿ ਗਯ੍ਹਤਿ.

‘‘ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਦਾਨਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, ਯਤ੍ਥ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਸੋਚਤਿ’’;

ਇਤਿ ਪਾਠੇਪਿ ਹੇਤੁਤ੍ਥੋ, ਗਯ੍ਹਤੇ ਪੁਬ੍ਬਵਿਞ੍ਞੁਭਿ.

‘‘ਯਸ੍ਮਿਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨੇ ਗਮਨ-ਹੇਤੂ’’ਤਿ ਹਿ ਕਥੀਯਤੇ;

ਹੇਤੁਤ੍ਥੇਵਂ ਯਥਾਯੋਗ-ਮਞ੍ਞਤ੍ਰਾਪਿ ਅਯਂ ਨਯੋ.

ਏਵਂ ਭੂਤਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੁਦ੍ਧਾਰੋ ਚ ਤੁਮਨ੍ਤਪਦਞ੍ਚ ਤ੍ਵਾਦਿਯਨ੍ਤਪਦਞ੍ਚਾਤਿ ਅਤ੍ਥਤ੍ਤਿਕਂ ਵਿਭਤ੍ਤਂ.

ਯੋ ਇਮਮਤ੍ਥਤਿਕਂ ਸੁਵਿਭਤ੍ਤਂ,

ਕਣ੍ਣਰਸਾਯਨਮਾਗਮਿਕਾਨਂ;

ਧਾਰਯਤੇ ਸ ਭਵੇ ਗਤਕਙ੍ਖਾ,

ਪਾਵਚਨਮ੍ਹਿ ਗਤੇ ਸੁਖੁਮਤ੍ਥੇ.

ਇਤਿ ਨਵਙ੍ਗੇ ਸਾਟ੍ਠਕਥੇ ਪਿਟਕਤ੍ਤਯੇ ਬ੍ਯਪ੍ਪਥਗਤੀਸੁ ਵਿਞ੍ਞੂਨਂ

ਕੋਸਲ੍ਲਤ੍ਥਾਯ ਕਤੇ ਸਦ੍ਦਨੀਤਿਪ੍ਪਕਰਣੇ

ਅਤ੍ਥਤ੍ਤਿਕਵਿਭਾਗੋ ਨਾਮ

ਚੁਦ੍ਦਸਮੋ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ.

ਏਵਂ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਤੋ ਭੂਧਾਤੁਰੂਪਾਨਿ ਦਸ੍ਸਿਤਾਨਿ.

ਪਦਮਾਲਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ.