੧. ਅਆਦਯੋ ਤਿਤਾਲੀਸ ਵਣ੍ਣਾ

ਅਕਾਰਾਦਯੋ ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਨ੍ਤਾ ਤੇਚਤ੍ਤਾਲੀਸਕ੍ਖਰਾ ਵਣ੍ਣਾ ਨਾਮ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਯਥਾ ਅ, ਆ, ਇ, ਈ, ਉ, ਊ, ਏ, ऐ, ਓ, औ, ਕ ਖ ਗ ਘ ਙ, ਚ ਛ ਜ ਝ ਞ, ਟ ਠ ਡ ਢ ਣ, ਤ ਥ ਦ ਧ ਨ, ਪ ਫ ਬ ਭ ਮ, ਯ ਰ ਲਵ ਸ ਹ ਲ਼ ਅਂ. ਤੇਨ ਕ੍ਵਤ੍ਥੋ ‘‘ਏ ਓਨ+ਮ ਵਣ੍ਣੇ’’ਤਿ. ਤਿਤਾਲੀਸਾਤਿ ਵਚਨਂ ਕਤ੍ਥਚਿ ਵਣ੍ਣਲੋਪਂ ਞਾਪੇਤਿ, ਤੇਨ ‘‘ਪਟਿਸਙ੍ਖਾ ਯੋਨਿਸੋ’’ਤਿਆਦਿ ਸਿਦ੍ਧਂ.

ਅਕਾਰੋ ਆਦਿ ਮਰਿਯਾਦਭੂਤੋ ਯੇਸਂ ਤੇ ਅਆਦਯੋ. ਤਯੋ ਚ ਚਤ੍ਤਾਲੀਸ ਚੇਤਿ ਤਿਤਾਲੀਸ, ਇਮਿਨਾ ਨਿਪਾਤਨੇਨ ਵਾ ਚਤਭਾਗਲੋਪੋ. ਵਣ੍ਣੀਯਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਏਤੇਹੀਤਿ ਵਣ੍ਣਾ.

ਏਤ੍ਥਾ+ਹ – ‘‘ਕਸ੍ਮਾ ਆਚਰਿਯਕਚ੍ਚਾਯਨਾਦੀਹਿ ਵਿਯ ਏਕਚਤ੍ਤਾਲੀਸਕ੍ਖਰਾਨ+ਮਕ੍ਖਰਸਞ੍ਞ+ਮਕਤ੍ਵਾ ਤਿਤਾਲੀਸਕ੍ਖਰਾਨਂ ਵਣ੍ਣਸਞ੍ਞਾ ਕਤਾ’’ਤਿ. ਵੁਚ੍ਚਤੇ –

ਸਾ ਮਾਗਧੀ ਮੂਲਭਾਸਾ, ਨਰਾ ਯਾਯਾ+ਦਿਕਪ੍ਪਿਕਾ;

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨੋ ਚਾ-ਸੁਤਾਲਾਪਾ, ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਚਾਪਿ ਭਾਸਰੇਤਿ –

ਵਚਨਤੋ ਮਾਗਧਿਕਾਨਂ ਏਤ੍ਥ, ਸੇਯ੍ਯੋ, ਓਟ੍ਠੋ, ਸੋਤ੍ਥਿ-ਤ੍ਯਾਦੀਸੁਪਿ ਅਸੇਸਬ੍ਯਾਪਿਕਾਨਂ ਤਿਤਾਲੀਸਕ੍ਖਰਾਨਂਵ ਉਜੁਕਾਨ੍ਵਤ੍ਥਪ੍ਪਕ੍ਖਰਗੁਣਿਕਾ, ਨੇਵ ਪਨ ‘ਰੁਕ੍ਖਾ ਵਨਂ’ਤ੍ਯਾਦੋ ਵਿਯ ਅਵਯਵੇ ਸਮੁਦਾਯਵੋਹਾਰੋ, ‘ਸਮੁਦ੍ਦੋ ਮਯਾ ਦਿਟ੍ਠੋ’ਤ੍ਯਾਦੋ ਵਿਯ ਚ ਸਮੁਦਾਯੇ ਅਵਯਵਵੋਹਾਰੋਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਪਚ੍ਚੇਕਂ ਵਣ੍ਣਸਞ੍ਞਾ ਕਤਾਤਿ.

‘‘ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਸਵਨਂ ਬੁਦ੍ਧਸਾਸਨਸਮ੍ਪਤ੍ਤੀ’’ਤਿ ‘‘ਸਿਥਿਲਧਨਿਤਾਦਿ ਅਕ੍ਖਰਵਿਪਤ੍ਤਿਯਞ੍ਹਿ ਅਤ੍ਥਸ੍ਸ ਦੁਨ੍ਨਯਤਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਚ ਯਸ੍ਮਾ ਵੁਤ੍ਤਂ.

ਤਸ੍ਮਾ ਅਕ੍ਖਰਕੋਸਲ੍ਲਂ, ਸਮ੍ਪਾਦੇਯ੍ਯ ਵਿਚਕ੍ਖਣੋ;

ਉਪਟ੍ਠਹਂ ਗਰੁਂ ਸਮ੍ਮਾ, ਉਟ੍ਠਾਨਾਦੀਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ.

ਤਤ੍ਥ ਅਕਾਰਾਦੀਨ+ਮਨੁਕ੍ਕਮੋ ਪਨੇ+ਸ ਠਾਨਾਦਿਕ੍ਕਮਸਨ੍ਨਿਸ੍ਸਿਤੋ. ਤਥਾ ਹਿ ਠਾਨ+ਕਰਣ+ਪਯਤਨੇਹਿ ਵਣ੍ਣਾ ਜਾਯਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਛ ਠਾਨਾਨਿ ਕਣ੍ਠ+ਤਾਲੁ+ਮੁਦ੍ਧ+ਦਨ੍ਤ+ਓਟ੍ਠ+ਨਾਸਿਕਾਵਸੇਨ.

ਤਤ੍ਥ ਅਵਣ੍ਣ+ਕਵਗ੍ਗ+ਹਾਨਂ ਕਣ੍ਠੋ ਠਾਨਂ, ਇਵਣ੍ਣ+ਚਵਗ੍ਗ+ਯਾਨਂ ਤਾਲੁ, ਟਵਗ੍ਗ+ਰ+ਲ਼ਾਨਂ ਮੁਦ੍ਧਾ, ਤਵਗ੍ਗ+ਲ+ਸਾਨਂ ਦਨ੍ਤਾ, ਉਵਣ੍ਣ+ਪਵਗ੍ਗਾਨਂ ਓਟ੍ਠੋ, ਏ ਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਕਣ੍ਠਤਾਲੂ, ਓ ਵਣ੍ਣਸ੍ਸ ਕਣ੍ਠੋ+ਟ੍ਠਾ, ਵਕਾਰਸ੍ਸ ਦਨ੍ਤੋ+ਟ੍ਠਾ, ਨਿਗ੍ਗਹੀਤਸ੍ਸ ਨਾਸਿਕਾ, ਙ, ਞ੍ਞ, ਣ, ਨ, ਮਾਨਂ ਸਕਠਾਨਂ ਨਾਸਿਕਾ ਚ. ਏਤ੍ਥ ਚ –

ਹਕਾਰੋ ਪਞ੍ਚਮੇਹੇਵ, ਅਨ੍ਤਟ੍ਠਾਹਿ ਚ ਸਂਯੁਤੋ;

ਓਰਸੋ ਇਤਿ ਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯੋ, ਕਣ੍ਠਜੋ ਤਦਸਂਯੁਤੋ.

ਯਥਾ ਅਵਙ੍ਹੋਤਿ (ਅਵਙ ਹੋਤਿ., ਤਞ੍ਹਿ, ਤਣ੍ਹਾ, ਪੁਬ੍ਬਨ੍ਹੋ, ਅਮ੍ਹੇ, ਗੁਯ੍ਹਂ, ਗਾਰਯ੍ਹਾ, ਆਰੁਲ੍ਹੋ, ਬਹ੍ਵਕ੍ਖਰਨ੍ਤਿ.

ਕਰਣਂ –

ਜਿਵ੍ਹਾਮਜ੍ਝਂ ਤਾਲੁਜਾਨਂ,

ਜਿਵ੍ਹੋਪਗ੍ਗਂ ਮੁਦ੍ਧਜਾਨਂ,

ਜਿਵ੍ਹਗ੍ਗਂ ਦਨ੍ਤਜਾਨਂ ਸੇ-

ਸਾ ਸਕਠਾਨਕਰਣਾ.

ਵਣ੍ਣਾਨਂ ਉਚ੍ਚਾਰਣੁਸ੍ਸਾਹੋ ਪਯਤਨਂ, ਤਂ ਕਿਂ – ਸਂਵੁਤਾਦਿਕਰਣਵਿਸੇਸੋ, ਸਂਵੁਤਤ੍ਤ+ਮਕਾਰਸ੍ਸ, ਵਿਵਟਤ੍ਤਂ ਸੇਸਸਰਾਨਂ ਸਕਾਰ+ਹਕਾਰਾਨਞ੍ਚ, ਫੁਟ੍ਠਤ੍ਤਂ ਵਗ੍ਗਾਨਂ, ਈਸਂਫੁਟ੍ਠਤ੍ਤਂ ਯ+ਰ+ਲ+ਵਾਨਂ.

ਏਵਂ ਠਾਨ+ਕਰਣ+ਪਯਤਨ+ਸੁਤਿ ਕਾਲਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਅਕ੍ਖਰੇਸੁ ਸਰਾ ਨਿਸ੍ਸਯਾ, ਇਤਰੇ ਨਿਸ੍ਸਿਤਾ. ਤਤ੍ਥ –

ਨਿਸ੍ਸਯਾ+ਦੋ ਸਰਾ ਵੁਤ੍ਤਾ, ਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ ਤਤੋ;

ਵਗ੍ਗੇ+ਕਜਾ ਬਹੁਤ੍ਤਾ+ਦੋ, ਤਤੋ ਠਾਨ+ਲਹੁਕ੍ਕਮਾ.

‘‘ਅਆਦਯੋ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਤੇ ਯਾਵ ‘‘ਬਿਨ੍ਦੁ ਨਿਗ੍ਗਹੀਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਞ੍ਚ ਖੋ ‘‘ਅਤ੍ਥਵਸਾ ਵਿਭਤ੍ਤਿਵਿਪਰਿਣਾਮੋ’’ਤਿ ਸਤ੍ਤਮ੍ਯਨ੍ਤ+ਮਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀਯਤੇ, ‘‘ਵਣ੍ਣਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਤੇ –