੩. ਕਾਰਕਕਣ੍ਡ
ਅਥ ਵਿਭਤ੍ਤੀਨਮਤ੍ਥਭੇਦਾ ਵੁਚ੍ਚਨ੍ਤੇ.
ਤਤ੍ਥ ਏਕਮ੍ਪਿ ਅਤ੍ਥਂ ਕਮ੍ਮਾਦਿਵਸੇਨ, ਏਕਤ੍ਤਾਦਿਵਸੇਨ ਚ ਵਿਭਜਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਭਤ੍ਤਿਯੋ, ਸ੍ਯਾਦਯੋ. ਤਾ ਪਨ ਪਠਮਾਦਿਭੇਦੇਨ ਸਤ੍ਤਵਿਧਾ.
ਤਤ੍ਥ ਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਪਠਮਾ?
੨੮੩. ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥੇ ਪਠਮਾ.
ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥਾਭਿਧਾਨਮਤ੍ਤੇ ਪਠਮਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ.
ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥੋ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਲੀਨਂ ਅਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਲਿਙ੍ਗਂ, ਅਪਾਕਟੋ ਅਵਯਵੋ, ਪੁਰਿਸੋਤਿਆਦੀਨਞ੍ਹਿ ਪਕਤਿਪ੍ਪਚ੍ਚਯਾਦਿਵਿਭਾਗਕਪ੍ਪਨਾਯ ਨਿਪ੍ਫਾਦਿਤਾਨਂ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਤਿਰੂਪਕਾਨਂ ਨਾਮਿਕਪਦਾਨਂ ਪਠਮਂ ਠਪੇਤਬ੍ਬਂ ਪਕਤਿਰੂਪਂ ਅਪਾਕਟਤ੍ਤਾ, ਅਵਯਵਤ੍ਤਾ ਚ ਲਿਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਅਥ ਵਾ ਵਿਸਦਾਵਿਸਦੋਭਯਰਹਿਤਾਕਾਰਵੋਹਾਰਸਙ੍ਖਾਤੇਨ ਤਿਵਿਧਲਿਙ੍ਗੇਨ ਸਹਿਤਤ੍ਥਸ੍ਸ, ਤਬ੍ਬਿਨਿਮੁਤ੍ਤਸ੍ਸੁਪਸਗ੍ਗਾਦੀਨਮਤ੍ਥਸ੍ਸ ਚ ਲੀਨਸ੍ਸ ਗਮਨਤੋ, ਲਿਙ੍ਗਨਤੋ ਵਾ ਲਿਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਅਨ੍ਵਤ੍ਥਨਾਮਵਸੇਨ ਵਾ ‘‘ਧਾਤੁਪ੍ਪਚ੍ਚਯਵਿਭਤ੍ਤਿਵਜ੍ਜਿਤਮਤ੍ਥਵਂ ਲਿਙ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ ਵਚਨਤੋ ਪਰਸਮਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਵਾ ਲਿਙ੍ਗਨ੍ਤਿ ਇਧ ਪਾਟਿਪਦਿਕਾਪਰਨਾਮਧੇਯ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਦਿਵਿਭਤ੍ਯਨ੍ਤਪਦਪਕਤਿਰੂਪਮੇਵ ਵੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ.
ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਸਤ੍ਥੋ ਨਾਮ ਪਬਨ੍ਧਵਿਸੇਸਾਕਾਰੇਨ ਪਵਤ੍ਤਮਾਨੇ ਰੂਪਾਦਯੋ ਉਪਾਦਾਯ ਪਞ੍ਞਾਪੀਯਮਾਨੋ ਤਦਞ੍ਞਾਨਞ੍ਞਭਾਵੇਨ ਅਨਿਬ੍ਬਚਨੀਯੋ ਸਮੂਹਸਨ੍ਤਾਨਾਦਿਭੇਦੋ ਉਪਾਦਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤੋ ਘਟਪਟਾਦਿਵੋਹਾਰਤ੍ਥੋ ਚ ਪਥਵੀਧਾਤੁਫਸ੍ਸਾਦੀਨਂ ਸਭਾਵਧਮ੍ਮਾਨਂ ਕਾਲਦੇਸਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾਨਂ ਵਿਜਾਤਿਯਵਿਨਿਵਤ੍ਤੋ ਸਜਾਤਿਯਸਾਧਾਰਣੋ ਯਥਾਸਙ੍ਕੇਤਮਾਰੋਪਸਿਦ੍ਧੋ ਤਜ੍ਜਾਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਸਙ੍ਖਾਤੋ ਕਕ੍ਖਲ਼ਤ੍ਤਫੁਸਨਾਦਿਸਾਮਞ੍ਞਾਕਾਰੋ ਚ.
ਸੋ ਪਨ ਕਮ੍ਮਾਦਿਸਂਸਟ੍ਠੋ, ਸੁਦ੍ਧੋ ਚਾਤਿ ਦੁਵਿਧੋ. ਤਤ੍ਥ ਕਮ੍ਮਾਦੀਸੁ ਦੁਤਿਯਾਦੀਨਂ ਵਿਧੀਯਮਾਨਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਾਦਿਸਂਸਗ੍ਗਰਹਿਤੋ ਲਿਙ੍ਗਸਙ੍ਖ੍ਯਾਪਰਿਮਾਣਯੁਤ੍ਤੋ, ਤਬ੍ਬਿਨਿਮੁਤ੍ਤੁਪਸਗ੍ਗਾਦਿਪਦਤ੍ਥਭੂਤੋ ਚ ਸੁਦ੍ਧੋ ਸਦ੍ਦਤ੍ਥੋ ਇਧ ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥੋ ਨਾਮ.
ਯੋ ਪਨ ਆਖ੍ਯਾਤਕਿਤਕਤਦ੍ਧਿਤਸਮਾਸੇਹਿ ਵੁਤ੍ਤੋ ਕਮ੍ਮਾਦਿਸਂਸਟ੍ਠੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਸੋਪਿ ਦੁਤਿਯਾਦੀਨਂ ਪੁਨ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵਤ੍ਤਬ੍ਬਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਵਿਸੇਸਸ੍ਸਾਭਾਵੇਨ ਅਵਿਸਯਤ੍ਤਾ, ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਮ੍ਭਵਤੋ ਚ ਪਠਮਾਯੇਵ ਵਿਸਯੋ.
ਹੋਤਿ ਚੇਤ੍ਥ –
ਪਠਮਾਵੁਪਸਗ੍ਗਤ੍ਥੇ, ਕੇਸਞ੍ਚਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤਸਦ੍ਦਾਨਂ;
ਲਿਙ੍ਗਾਦਿਕੇ ਚ ਸੁਦ੍ਧੇ-ਭਿਹਿਤੇ ਕਮ੍ਮਾਦਿਅਤ੍ਥੇਪਿ.
ਸਲਿਙ੍ਗੇ ਤਾਵ – ਏਸੋ ਪੁਰਿਸੋ, ਏਤੇ ਪੁਰਿਸਾ, ਏਸਾ ਕਞ੍ਞਾ, ਏਤਾ ਕਞ੍ਞਾਯੋ, ਏਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ, ਏਤਾਨਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ.
ਸਸਙ੍ਖ੍ਯੇ – ਏਕੋ ਦ੍ਵੇ.
ਸਪਰਿਮਾਣੇ – ਦੋਣੋ ਖਾਰੀ ਆਲ਼੍ਹਕਂ.
ਲਿਙ੍ਗਾਦਿਵਿਨਿਮੁਤ੍ਤੇ ਸਤ੍ਤਾਮਤ੍ਤੇ – ਚ ਵਾ ਹ ਅਹਂ ਅਤ੍ਥਿ ਸਕ੍ਕਾਲਬ੍ਭਾ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
‘‘ਲਿਙ੍ਗਤ੍ਥੇ ਪਠਮਾ’’ਤਿ ਅਧਿਕਿਚ੍ਚ ‘‘ਆਲਪਨੇ ਚਾ’’ਤਿ ਆਲਪਨਤ੍ਥੇ ਚ ਪਠਮਾ, ਅਭਿਮੁਖਂ ਕਤ੍ਵਾ ਲਪਨਂ ਆਲਪਨਂ, ਆਮਨ੍ਤਨਂ ਅਵ੍ਹਾਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਆਮਨ੍ਤਨਂ ਨਾਮ ਪਗੇਵ ਲਦ੍ਧਸਰੂਪਸ੍ਸ ਸਦ੍ਦੇਨ ਅਭਿਮੁਖੀਕਰਣਂ, ਕਤਾਭਿਮੁਖੋ ਪਨ ‘‘ਗਚ੍ਛਾ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਕ੍ਰਿਯਾਯ ਯੋਜੀਯਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਮਨ੍ਤਨਸਮਯੇ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਭਾਵਤੋ ਇਦਂ ਕਾਰਕਵੋਹਾਰਂ ਨ ਲਭਤਿ.
ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ
‘‘ਸਦ੍ਦੇਨਾਭਿਮੁਖੀਕਾਰੋ, ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਸ੍ਸ ਵਤ੍ਥੁਨੋ;
ਆਮਨ੍ਤਨਂ ਵਿਧਾਤਬ੍ਬੇ, ਨਤ੍ਥਿ ‘ਰਾਜਾ ਭਵੇ’ਤਿਦ’’ਨ੍ਤਿ.
ਭੋ ਪੁਰਿਸ ਏਹਿ, ਭੋ ਪੁਰਿਸਾ ਵਾ, ਭਵਨ੍ਤੋ ਪੁਰਿਸਾ ਏਥ.
ਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਦੁਤਿਯਾ?
੨੮੪. ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਦੁਤਿਯਾ.
ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਦੁਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ.
ਅਨਭਿਹਿਤੇ ਏਵਾਯਂ, ‘‘ਕਮ੍ਮਨਿ ਦੁਤਿਯਾਯਂ ਤ੍ਤੋ’’ਤਿ ਵਚਨਞ੍ਚੇਤ੍ਥ ਞਾਪਕਂ.
ਕਿਂ ਕਮ੍ਮਂ?
‘‘ਯੇਨ ਵਾ ਕਯਿਰਤੇ ਤਂ ਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਇਤੋ ‘‘ਵਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਤੇ.
੨੮੫. ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ.
ਯਂ ਵਾ ਕਰੋਤਿ, ਯਂ ਵਾ ਵਿਕਰੋਤਿ, ਯਂ ਵਾ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਂ ਕਾਰਕਂ ਕਮ੍ਮਸਞ੍ਞਂ ਹੋਤਿ.
ਇਧ ਲਿਙ੍ਗਕਾਲਵਚਨਮਤਨ੍ਤਂ. ਕਰੀਯਤੀਤਿ ਕਮ੍ਮਂ. ਤਤ੍ਥ ਕਾਰਕਂ, ਸਾਧਕਂ ਕ੍ਰਿਯਾਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਯਾ ਕਾਰਣਮੁਚ੍ਚਤੇ, ਤਂ ਪਨ ਕਾਰਕਂ ਛਬ੍ਬਿਧਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਤ੍ਤਾ ਕਰਣਂ ਸਮ੍ਪਦਾਨਮਪਾਦਾਨਮੋਕਾਸੋ ਚਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਸਭਾਵਤੋ, ਪਰਿਕਪ੍ਪਤੋ ਵਾ ਕਮ੍ਮਾਦਿਮ੍ਹਿ ਸਤਿਯੇਵ ਕ੍ਰਿਯਾਭਾਵਤੋ ਕਮ੍ਮਾਦੀਨਂ ਛਨ੍ਨਮ੍ਪਿ ਕਾਰਕਵੋਹਾਰੋ ਸਿਦ੍ਧੋਵ ਹੋਤਿ.
ਤਂ ਪਨ ਕਮ੍ਮਂ ਤਿਵਿਧਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਨੀਯਂ ਵਿਕਰਣੀਯਂ ਪਾਪਣੀਯਞ੍ਚਾਤਿ. ਯਥਾ – ਮਾਤਾ ਪੁਤ੍ਤਂ ਵਿਜਾਯਤਿ, ਆਹਾਰੋ ਸੁਖਂ ਜਨਯਤਿ. ਘਟਂ ਕਰੋਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ, ਕਟ੍ਠਮਙ੍ਗਾਰਂ ਕਰੋਤਿ, ਸੁਵਣ੍ਣਂ ਕੇਯੂਰਂ, ਕਟਕਂ ਵਾ ਕਰੋਤਿ, ਵੀਹਯੋ ਲੁਨਾਤਿ. ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਨਿਵੇਸਨਂ ਪਵਿਸਤਿ, ਆਦਿਚ੍ਚਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਧਮ੍ਮਂ ਸੁਣਾਤਿ, ਪਣ੍ਡਿਤੇ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤਿ.
ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ
‘‘ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਵਿਕਤਿਪ੍ਪਤ੍ਤਿ-ਭੇਦੇਨ ਤਿਵਿਧਂ ਮਤਂ;
ਕਤ੍ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਗਮ੍ਮਂ ਤਂ, ਸੁਖਙ੍ਗਾਰਂ ਨਿਵੇਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.
ਏਤ੍ਥ ਚ ਇਚ੍ਛਿਤਾਨਿਚ੍ਛਿਤਕਥਿਤਾਕਥਿਤਾਦਿਭੇਦਮਨਪੇਕ੍ਖਿਤ੍ਵਾ ਸਬ੍ਬਸਙ੍ਗਾਹਕਵਸੇਨ ‘‘ਯਂ ਕਰੋਤਿ ਤਂ ਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ ਵੁਤ੍ਤਤ੍ਤਾ, ਅਤ੍ਥਨ੍ਤਰਵਿਕਪ੍ਪਨਵਾਧਿਕਾਰਤੋ ਚ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਇਮਿਨਾਵ ਕਮ੍ਮਸਞ੍ਞਾ ਹੋਤਿ.
ਤਤ੍ਥ ਅਨਿਚ੍ਛਿਤਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾ – ਕਣ੍ਟਕਂ ਮਦ੍ਦਤਿ, ਵਿਸਂ ਗਿਲਤਿ, ਗਾਮਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਂ ਉਪਗਚ੍ਛਤਿ.
ਅਕਥਿਤਕਮ੍ਮਂ ਯਥਾ – ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤਂ ਕਮ੍ਬਲਂ ਯਾਚਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ. ਏਤ੍ਥ ਹਿ ‘‘ਕਮ੍ਬਲ’’ਮਿਤਿ ਕਥਿਤਕਮ੍ਮਂ ਦ੍ਵਿਕਮ੍ਮਿਕਾਯ ਯਾਚਨਕ੍ਰਿਯਾਯ ਪਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਿਤਤਰਤ੍ਤਾ. ‘‘ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤ’’ਮਿਤਿ ਅਪ੍ਪਧਾਨਤ੍ਤਾ ਅਕਥਿਤਕਮ੍ਮਂ. ਤਥਾ ਸਮਿਦ੍ਧਂ ਧਨਂ ਭਿਕ੍ਖਤੇ, ਅਜਂ ਗਾਮਂ ਨਯਤਿ, ਪਰਾਭਵਨ੍ਤਂ ਪੁਰਿਸਂ, ਮਯਂ ਪੁਚ੍ਛਾਮ ਗੋਤਮਂ, ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਏਤਦਵੋਚ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਅਭਿਹਿਤਕਮ੍ਮੇ ਪਨ ਨ ਹੋਤਿ, ਯਥਾ – ਕਟੋ ਕਰੀਯਤੇ ਦੇਵਦਤ੍ਤੇਨ, ਸੁਗਤੇਨ ਦੇਸਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਯਞ੍ਞਦਤ੍ਤੋ ਕਮ੍ਬਲਂ ਯਾਚੀਯਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
‘‘ਦੁਤਿਯਾ’’ਤਿ ਅਧਿਕਾਰੋ.
੨੮੬. ਗਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿ ਭੁਜ ਪਠ ਹਰ ਕਰ ਸਯਾਦੀਨਂ ਕਾਰਿਤੇ ਵਾ.
ਗਮੁ ਸਪ੍ਪ ਗਤਿਮ੍ਹਿ, ਬੁਧ ਬੋਧਨੇ, ਬੁਧ ਅਵਗਮਨੇ ਵਾ, ਭੁਜ ਪਾਲਨਬ੍ਯਵਹਰਣੇਸੁ, ਪਠ ਬ੍ਯਤ੍ਤਿਯਂ ਵਾਚਾਯਂ, ਹਰ ਹਰਣੇ, ਕਰ ਕਰਣੇ, ਸਿ ਸਯੇ ਇਚ੍ਚੇਵਮਾਦੀਨਂ ਧਾਤੂਨਂ ਪਯੋਗੇ ਕਾਰਿਤੇ ਸਤਿ ਪਯੋਜ੍ਜਕਕਤ੍ਤੁਭੂਤੇ ਕਮ੍ਮਨਿ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਦੁਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ ਵਾ. ਨਿਚ੍ਚਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇ ਵਿਕਪ੍ਪਤ੍ਥੋਯਂ, ਤੇਨ ਤਸ੍ਸ ਪਕ੍ਖੇ ਤਤਿਯਾ ਹੋਤਿ.
ਯੋ ਕੋਚਿ ਪੁਰਿਸੋ ਗਾਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤਮਞ੍ਞੋ ਪਯੋਜਯਤਿ. ਪੁਰਿਸੋ ਪੁਰਿਸਂ ਗਾਮਂ ਗਮਯਤਿ, ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਗਾਮਂ ਗਮਯਤਿ. ਏਵਂ ਸਿਸ੍ਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਬੋਧੇਤਿ ਆਚਰਿਯੋ, ਮਾਤਾ ਪੁਤ੍ਤਂ ਭੋਜਨਂ ਭੋਜਯਤਿ, ਸਿਸ੍ਸਂ ਧਮ੍ਮਂ ਪਾਠੇਤਿ ਆਚਰਿਯੋ, ਪੁਰਿਸੋ ਪੁਰਿਸਂ ਭਾਰਂ ਹਾਰੇਤਿ, ਤਥਾ ਪੁਰਿਸੋ ਪੁਰਿਸਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਯਤਿ, ਪੁਰਿਸੇਨ ਵਾ ਕਮ੍ਮਂ ਕਾਰਾਪਯਤਿ, ਪੁਰਿਸੋ ਪੁਰਿਸਂ ਸਯਾਪਯਤਿ. ਏਵਂ ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ ਕਾਰਿਤੇ ਕਤ੍ਤੁਕਮ੍ਮਨਿ ਦੁਤਿਯਾ.
ਕਾਰਿਤੇਤਿ ਕਿਂ? ਪੁਰਿਸੋ ਗਾਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ.
ਅਭਿਹਿਤੇ ਨ ਭਵਤਿ, ਪੁਰਿਸੇਨ ਪੁਰਿਸੋ ਗਾਮਂ ਗਮੀਯਤੇ, ਸਿਸ੍ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਬੋਧੀਯਤੇ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
੨੮੭. ਕਾਲਦ੍ਧਾਨਮਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇ.
ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਸਂਯੋਗੋਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੋ. ਕਾਲਦ੍ਧਾਨਂ ਦਬ੍ਬਗੁਣਕ੍ਰਿਯਾਹਿ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇ ਤੇਹਿ ਕਾਲਦ੍ਧਾਨਵਾਚੀਹਿ ਲਿਙ੍ਗੇਹਿ ਦੁਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ.
ਕਾਲੇ ਤਾਵ – ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਗਵਪਾਨਂ, ਮਾਸਂ ਮਂਸੋਦਨਂ, ਸਰਦਂ ਰਮਣੀਯਾ ਨਦੀ, ਸਬ੍ਬਕਾਲਂ ਰਮਣੀਯਂ ਨਨ੍ਦਨਂ, ਮਾਸਂ ਸਜ੍ਝਾਯਤਿ, ਤਯੋ ਮਾਸੇ ਅਭਿਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ.
ਅਦ੍ਧਾਨੇ – ਯੋਜਨਂ ਵਨਰਾਜਿ, ਯੋਜਨਂ ਦੀਘੋ ਪਬ੍ਬਤੋ, ਕੋਸਂ ਸਜ੍ਝਾਯਤਿ.
ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇਤਿ ਕਿਂ? ਮਾਸੇ ਮਾਸੇ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਯੋਜਨੇ ਯੋਜਨੇ ਵਿਹਾਰਂ ਪਤਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ.
੨੮੮. ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਯੁਤ੍ਤੇ.
ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯੇਹਿ ਨਿਪਾਤੋਪਸਗ੍ਗੇਹਿ ਯੁਤ੍ਤੇ ਯੋਗੇ ਸਤਿ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਦੁਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ.
ਕਮ੍ਮਂ ਪਵਚਨੀਯਂ ਯੇਸਂ ਤੇ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਾ, ਪਰਸਮਞ੍ਞਾਵਸੇਨ ਵਾ ਅਨ੍ਵਾਦਯੋ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਾ.
ਤਤ੍ਥ ਅਨੁਸਦ੍ਦਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣੇ, ਸਹਤ੍ਥੇ, ਹੀਨੇ ਚ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਸਞ੍ਞਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਯਥਾ – ਪਬ੍ਬਜਿਤਮਨੁ ਪਬ੍ਬਜਿਂਸੁ, ਨਦਿਮਨ੍ਵਵਸਿਤਾ ਬਾਰਾਣਸੀ, ਨਦਿਯਾ ਸਹ ਅਵਬਦ੍ਧਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਨੁ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਞਵਾ.
ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਸੁ ‘‘ਲਕ੍ਖਣਿ’ਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਕ੍ਖਾਨਭਾਗ ਵਿਚ੍ਛਾਸੁ ਪਤਿ ਪਰਿ ਅਨਵੋ’’ਤਿ ਪਤਿ ਪਰਿ ਅਨੂਨਂ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਸਞ੍ਞਾ ਵੁਤ੍ਤਾ.
ਲਕ੍ਖਣੇ ਸੂਰਿਯੁਗ੍ਗਮਨਂ ਪਤਿ ਦਿਬ੍ਬਾ ਭਕ੍ਖਾ ਪਾਤੁਭਵੇਯ੍ਯੁਂ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਤਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ ਚਨ੍ਦੋ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁ.
ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਕ੍ਖਾਨੇ ਸਾਧੁ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਮਾਤਰਂ ਪਤਿ, ਮਾਤਰਂ ਪਰਿ, ਮਾਤਰਂ ਅਨੁ.
ਭਾਗੇ ਯਦੇਤ੍ਥ ਮਂ ਪਤਿ ਸਿਯਾ, ਮਂ ਪਰਿ, ਮਂ ਅਨੁ, ਤਂ ਦੀਯਤੁ.
ਵਿਚ੍ਛਾਯੋਗੇ ਅਤ੍ਥਮਤ੍ਥਂ ਪਤਿ ਸਦ੍ਦੋ ਨਿਵਿਸਤਿ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਤਿ ਵਿਜ੍ਜੋਤਤੇ ਚਨ੍ਦੋ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਪਰਿ, ਰੁਕ੍ਖਂ ਰੁਕ੍ਖਂ ਅਨੁ.
‘‘ਅਭਿਰਭਾਗੇ’’ਤਿ ਅਭਿਸ੍ਸ ਭਾਗਵਜ੍ਜਿਤੇਸੁ ਲਕ੍ਖਣਾਦੀਸੁ ਕਮ੍ਮਪ੍ਪਵਚਨੀਯਸਞ੍ਞਾ ਵੁਤ੍ਤਾ. ਤਂ ਖੋ ਪਨ ਭਵਨ੍ਤਂ ਗੋਤਮਂ ਏਵਂ ਕਲ੍ਯਾਣੋ ਕਿਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੋ ਅਬ੍ਭੁਗ੍ਗਤੋ, ਸਾਧੁ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਮਾਤਰਂ ਅਭਿ.
ਨਿਪਾਤੇ ਧਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਹਨ੍ਤਾਰ ਮਿਚ੍ਚੇਵਮਾਦਿ.
੨੮੯. ਕ੍ਵਚਿ ਦੁਤਿਯਾ ਛਟ੍ਠੀਨਮਤ੍ਥੇ.
ਛਟ੍ਠੀਨਂ ਅਤ੍ਥੇ ਕ੍ਵਚਿ ਦੁਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਅਨ੍ਤਰਾਅਭਿਤੋ ਪਰਿਤੋ ਪਤਿ ਪਟਿਭਾਤਿਯੋਗੇ ਅਯਂ. ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਰਾਜਗਹਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਚ ਨਾਲ਼ਨ੍ਦਂ ਅਦ੍ਧਾਨਮਗ੍ਗਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ, ਰਾਜਗਹਸ੍ਸ ਚ ਨਾਲ਼ਨ੍ਦਾਯ ਚ ਮਜ੍ਝੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਅਭਿਤੋ ਗਾਮਂ ਵਸਤਿ, ਪਰਿਤੋ ਗਾਮਂ ਵਸਤਿ, ਨਦਿਂ ਨੇਰਞ੍ਜਰਂ ਪਤਿ, ਨੇਰਞ੍ਜਰਾਯ ਨਦਿਯਾ ਸਮੀਪੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ. ਪਟਿਭਨ੍ਤੁ ਤਂ ਚੁਨ੍ਦ ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾ, ਉਪਮਾ ਮਂ ਪਟਿਭਾਤਿ, ਉਪਮਾ ਮਯ੍ਹਂ ਉਪਟ੍ਠਹਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ.
‘‘ਕ੍ਵਚਿ ਦੁਤਿਯਾ, ਅਤ੍ਥੇ’’ਤਿ ਚ ਵਤ੍ਤਤੇ.
੨੯੦. ਤਤਿਯਾਸਤ੍ਤਮੀਨਞ੍ਚ.
ਤਤਿਯਾਸਤ੍ਤਮੀਨਮਤ੍ਥੇ ਚ ਕ੍ਵਚਿ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਦੁਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ.
ਤਤਿਯਤ੍ਥੇ ਸਚੇ ਮਂ ਨਾਲਪਿਸ੍ਸਤਿ, ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਮਂ ਨਾਭਿਭਾਸਸਿ, ਵਿਨਾ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਂ ਕੁਤੋ ਸੁਖਂ, ਉਪਾਯਮਨ੍ਤਰੇਨ ਨ ਅਤ੍ਥਸਿਦ੍ਧਿ.
ਸਤ੍ਤਮਿਯਤ੍ਥੇ – ਕਾਲੇ, ਉਪਾਨ੍ਵਜ੍ਝਾਵਸਸ੍ਸ ਪਯੋਗੇ, ਅਧਿਸਿਟ੍ਠਾਵਸਾਨਂ ਪਯੋਗੇ, ਤਪ੍ਪਾਨਚਾਰੇ ਚ ਦੁਤਿਯਾ.
ਕਾਲੇ ਤਾਵ – ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ, ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ. ਇਮਂ ਰਤ੍ਤਿਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਹਾਰਾਜਾਨੋ.
ਉਪਾਦਿਪੁਬ੍ਬਸ੍ਸ ਵਸਧਾਤੁਸ੍ਸ ਪਯੋਗੇ – ਗਾਮਂ ਉਪਵਸਤਿ, ਗਾਮਂ ਅਨੁਵਸਤਿ, ਵਿਹਾਰਂ ਅਧਿਵਸਤਿ, ਗਾਮਂ ਆਵਸਤਿ, ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ. ਤਥਾ ਪਥਵਿਂ ਅਧਿਸੇਸ੍ਸਤਿ, ਗਾਮਂ ਅਧਿਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਗਾਮਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ.
ਤਪ੍ਪਾਨਚਾਰੇਸੁ – ਨਦਿਂ ਪਿਵਤਿ, ਗਾਮਂ ਚਰਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਤਤਿਯਾ?
੨੯੧. ਕਰਣੇ ਤਤਿਯਾ.
ਕਰਣਕਾਰਕੇ ਤਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ.
ਕਿਂ ਕਰਣਂ?
੨੯੨. ਯੇਨ ਵਾ ਕਯਿਰਤੇ ਤਂ ਕਰਣਂ.
ਯੇਨ ਵਾ ਕਤ੍ਤਾ ਉਪਕਰਣਭੂਤੇਨ ਵਤ੍ਥੁਨਾ ਕ੍ਰਿਯਂ ਅਬ੍ਯਵਧਾਨੇਨ ਕਰੋਤਿ, ਯੇਨ ਵਾ ਵਿਕਰੋਤਿ, ਯੇਨ ਵਾ ਪਾਪੁਣਾਤਿ, ਤਂ ਕਾਰਕਂ ਕਰਣਸਞ੍ਞਂ ਹੋਤਿ.
ਕਰੀਯਤੇ ਅਨੇਨਾਤਿ ਕਰਣਂ, ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਤਿਪਿ ਸਬ੍ਬਕਾਰਕਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸਾਧਕਤ੍ਤੇ ‘‘ਯੇਨ ਵਾ ਕਯਿਰਤੇ’’ਤਿ ਵਿਸੇਸੇਤ੍ਵਾ ਵਚਨਂ ਕਤ੍ਤੂਪਕਰਣਭੂਤੇਸੁ ਕਾਰਕੇਸੁ ਸਾਧਕਤਮਸ੍ਸੇਵ ਗਹਣਤ੍ਥਂ.
ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ
‘‘ਯਸ੍ਸ ਸਬ੍ਬਵਿਸੇਸੇਨ, ਕ੍ਰਿਯਾਸਂਸਿਦ੍ਧਿਹੇਤੁਤਾ;
ਸਮ੍ਭਾਵੀਯਤਿ ਤਂ ਵੁਤ੍ਤਂ, ਕਰਣਂ ਨਾਮ ਕਾਰਕ’’ਨ੍ਤਿ.
ਤਂ ਪਨ ਦੁਵਿਧਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕ ਬਾਹਿਰਵਸੇਨ.
ਯਥਾ – ਹਤ੍ਥੇਨ ਕਮ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ, ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਰੂਪਂ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਮਨਸਾ ਧਮ੍ਮਂ ਵਿਞ੍ਞਾਯ. ਦਤ੍ਤੇਨ ਵੀਹਯੋ ਲੁਨਾਤਿ, ਅਗ੍ਗਿਨਾ ਕੁਟਿਂ ਝਾਪੇਤਿ.
‘‘ਤਤਿਯਾ’’ਤਿ ਅਧਿਕਾਰੋ.
੨੯੩. ਕਤ੍ਤਰਿ ਚ.
ਕਤ੍ਤਰਿ ਚ ਕਾਰਕੇ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਤਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਚਗ੍ਗਹਣੇਨ ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਲਕ੍ਖਣੇ, ਕ੍ਰਿਯਾਪਵਗ੍ਗੇ, ਪੁਬ੍ਬਸਦਿਸਸਮੂਨਤ੍ਥ ਕਲਹ ਨਿਪੁਣ ਮਿਸ੍ਸਕ ਸਖਿਲਤ੍ਥਾਦਿਯੋਗੇ, ਕਾਲਦ੍ਧਾਨੇਸੁ, ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਕਮ੍ਮਤ੍ਥਪਞ੍ਚਮਿਯਤ੍ਥਾਦੀਸੁ ਚ ਤਤਿਯਾ.
ਕੋ ਚ ਕਤ੍ਤਾ?
੨੯੪. ਯੋ ਕਰੋਤਿ ਸ ਕਤ੍ਤਾ.
ਯੋ ਕ੍ਰਿਯਂ ਅਤ੍ਤਪ੍ਪਧਾਨੋ ਹੁਤ੍ਵਾ ਕਰੋਤਿ, ਸੋ ਕਤ੍ਤੁਸਞ੍ਞੋ ਹੋਤਿ.
ਸੋ ਤਿਵਿਧੋ ਸੁਦ੍ਧਕਤ੍ਤਾ ਹੇਤੁਕਤ੍ਤਾ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਾਤਿ. ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਸਯਮੇਵ ਕ੍ਰਿਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਸੋ ਸੁਦ੍ਧਕਤ੍ਤਾ. ਯੋ ਅਞ੍ਞਂ ਕਾਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਂ ਅਕਰੋਨ੍ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਨਿਯੋਜੇਤਿ, ਸੋ ਹੇਤੁਕਤ੍ਤਾ, ਯਥਾ – ਗਨ੍ਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥੋ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ, ਤਮਞ੍ਞੋ ਪਯੋਜੇਤਿ ‘‘ਗਮਯਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ.
ਯਂ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਤਤ੍ਥ ਗਚ੍ਛਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ, ਤਮਞ੍ਞੋ ਪਯੋਜਯਤਿ ‘‘ਗਮਯਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥਨਿਦਸ੍ਸਨਂ, ਤਮ੍ਪਿ ਸਾਮਤ੍ਥਿਯਦਸ੍ਸਨਵਸੇਨ ਵੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ. ਅਞ੍ਞਥਾ ਯਦਿ ਸਯਮੇਵ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਕਿਂ ਤਤ੍ਥ ਪਯੋਜਕਬ੍ਯਾਪਾਰੇਨ ਅਕਰੋਨ੍ਤਂ ਬਲੇਨ ਕਾਰਯਤਿ, ਪਾਸਾਣਂ ਉਟ੍ਠਾਪਯਤੀਤਿਆਦਿਕਞ੍ਚ ਨ ਸਿਜ੍ਝੇਯ੍ਯ.
ਏਤ੍ਥ ਪਨ
‘‘ਕਤ੍ਤਾ’’ਤਿ ਵਤ੍ਤਤੇ.
੨੯੩. ਯੋ ਕਾਰੇਤਿ ਸ ਹੇਤੁ.
ਯੋ ਕਤ੍ਤਾਰਂ ਕਾਰੇਤਿ, ਸੋ ਹੇਤੁਸਞ੍ਞੋ ਹੋਤਿ, ਕਤ੍ਤਾ ਚਾਤਿ ਹੇਤੁਕਤ੍ਤੁਸਞ੍ਞਾ.
ਯੋ ਪਨ ਪਰਸ੍ਸ ਕ੍ਰਿਯਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਕਮ੍ਮਭੂਤੋਪਿ ਸੁਕਰਤ੍ਤਾ ਸਯਮੇਵ ਸਿਜ੍ਝਨ੍ਤੋ ਵਿਯ ਹੋਤਿ, ਸੋ ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਾ ਨਾਮ, ਯਥਾ – ਸਯਂ ਕਰੀਯਤੇ ਕਟੋ, ਸਯਮੇਵ ਪਚ੍ਚਤੇ ਓਦਨੋਤਿ.
ਵੁਤ੍ਤਞ੍ਚ
‘‘ਅਤ੍ਤਪ੍ਪਧਾਨੋ ਕਿਰਿਯਂ, ਯੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੇਤਿ ਕਾਰਕੋ;
ਅਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਪਯੁਤ੍ਤੋ ਵਾ, ਸ ਕਤ੍ਤਾਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਹੇਤੁਕਤ੍ਤਾਤਿ ਕਥਿਤੋ,
ਕਤ੍ਤੁਨੋ ਯੋ ਪਯੋਜਕੋ;
ਕਮ੍ਮਕਤ੍ਤਾਤਿ ਸੁਕਰੋ,
ਕਮ੍ਮਭੂਤੋ ਕਥੀਯਤੇ’’ਤਿ.
ਨਨੁ ਚ ‘‘ਸਂਯੋਗੋ ਜਾਯਤੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਕਥਂ ਪੁਰੇ ਅਸਤੋ ਜਨਨਕ੍ਰਿਯਾਯ ਕਤ੍ਤੁਭਾਵੋਸਿਯਾਤਿ? ਵੁਚ੍ਚਤੇ – ਲੋਕਸਙ੍ਕੇਤਸਿਦ੍ਧੋ ਹਿ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਯੋਗੋ, ਅਵਿਜ੍ਜਮਾਨਮ੍ਪਿ ਹਿ ਲੋਕੋ ਸਦ੍ਦਾਭਿਧੇਯ੍ਯਤਾਯ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨਂ ਵਿਯ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਵੋਹਰਤਿ, ਵਿਕਪ੍ਪਬੁਦ੍ਧਿਗਹਿਤਾਕਾਰੋਯੇਵ ਹਿ ਸਦ੍ਦੇਨਾਭਿਧੀਯਤੇ, ਨ ਤੁ ਵਤ੍ਥੁਸਭਾਵੋ, ਅਞ੍ਞਥਾ ਸੁਤਮਯਞਾਣੇਨਪਿ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖੇਨ ਵਿਯ ਵਤ੍ਥੁਸਭਾਵਸਚ੍ਛਿਕਰਣਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਚ ਮੁਸਾਵਾਦ ਕੁਦਿਟ੍ਠਿਵਾਦਾਦੀਨਮਭਾਵਪ੍ਪਸਙ੍ਗੋ ਚ ਸਿਯਾ, ਤਸ੍ਮਾ ਬੁਦ੍ਧਿਪਰਿਕਪ੍ਪਿਤਪਞ੍ਞਤ੍ਤਿਵਸੇਨਪਿ ਸਦ੍ਦਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿ ਹੋਤੀਤਿ ਅਸਤੋ ਸਂਯੋਗਾਦਿਸ੍ਸਪਿ ਹੋਤੇਵ ਜਨਨਕ੍ਰਿਯਾਯ ਕਤ੍ਤੁਕਾਰਕਤਾਤਿ.
ਯਥਾਹ
‘‘ਵੋਹਾਰਵਿਸਯੋ ਸਦ੍ਦੋ, ਨੇਕਨ੍ਤਪਰਮਤ੍ਥਿਕੋ;
ਬੁਦ੍ਧਿਸਙ੍ਕਪ੍ਪਿਤੋ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਸਤ੍ਥੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤਿ.
ਬੁਦ੍ਧਿਯਾ ਗਹਿਤਤ੍ਤਾ ਹਿ, ਸਂਯੋਗੋ ਜਾਯਤੇ ਇਤਿ;
ਸਂਯੋਗੋ ਵਿਜ੍ਜਮਾਨੋਵ, ਕਤ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਜਾਤਿਯਾ’’ਤਿ.
ਤਤ੍ਰ ਤਤਿਯਾ ਜਿਨੇਨ ਦੇਸਿਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਜਿਤੋ ਮਾਰੋ, ਅਹਿਨਾ ਦਟ੍ਠੋ ਨਰੋ, ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਬੋਧਿਤੋ ਲੋਕੋ, ਸਦ੍ਧੇਹਿ ਕਾਰਿਤੋ ਵਿਹਾਰੋ.
ਅਭਿਹਿਤੇ ਨ ਭਵਤਿ. ਕਟਂ ਕਰੋਤਿ ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ, ਕਾਰੇਤਿ ਵਾ.
ਇਤ੍ਥਮ੍ਭੂਤਸ੍ਸ ਲਕ੍ਖਣੇ – ਸਾ ਭਿਨ੍ਨੇਨ ਸੀਸੇਨ ਪਗ੍ਘਰਨ੍ਤੇਨ ਲੋਹਿਤੇਨ ਪਟਿਵਿਸ੍ਸਕਾਨਂ ਉਜ੍ਝਾਪੇਸਿ, ਊਨਪਞ੍ਚਬਨ੍ਧਨੇਨ ਪਤ੍ਤੇਨ ਅਞ੍ਞਂ ਨਵਂ ਪਤ੍ਤਂ ਚੇਤਾਪੇਯ੍ਯ, ਤਿਦਣ੍ਡਕੇਨ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਮਦ੍ਦਕ੍ਖਿ.
ਅਪਵਗ੍ਗੇ – ਏਕਾਹੇਨੇਵ ਬਾਰਾਣਸਿਂ ਪਾਯਾਸਿ, ਨਵਹਿ ਮਾਸੇਹਿ ਵਿਹਾਰਂ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਸਿ, ਯੋਜਨੇਨ ਅਧੀਤਂ ਬ੍ਯਾਕਰਣਂ, ਕ੍ਰਿਯਾਪਵਗ੍ਗੋਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਯ ਆਸੁਂ ਪਰਿਨਿਟ੍ਠਾਪਨਂ.
ਪੁਬ੍ਬਾਦਿਯੋਗੇ – ਮਾਸੇਨ ਪੁਬ੍ਬੋ, ਪਿਤਰਾ ਸਦਿਸੋ, ਮਾਤਰਾ ਸਮੋ, ਕਹਾਪਣੇਨ ਊਨੋ, ਧਨੇਨ ਵਿਕਲੋ, ਅਸਿਨਾ ਕਲਹੋ, ਆਚਾਰੇਨ ਨਿਪੁਣੋ, ਵਾਚਾਯ ਨਿਪੁਣੋ, ਗੁਲ਼ੇਨ ਮਿਸ੍ਸਕਂ, ਤਿਲੇਨ ਮਿਸ੍ਸਕਂ, ਵਾਚਾਯ ਸਖਿਲੋ, ਮਣਿਨਾ ਅਤ੍ਥੋ, ਧਨੇਨ ਅਤ੍ਥੋ, ਪਿਤਰਾ ਤੁਲ੍ਯੋ.
ਕਾਲਦ੍ਧਾਨੇਸੁ – ਮਾਸੇਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਯੋਜਨੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ.
ਪਚ੍ਚਤ੍ਤੇ – ਅਤ੍ਤਨਾਵ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਸਮ੍ਮਨ੍ਨਤਿ.
ਕਮ੍ਮਤ੍ਥੇ – ਤਿਲੇਹਿ ਖੇਤ੍ਤੇ ਵਪਤਿ.
ਪਞ੍ਚਮਿਯਤ੍ਥੇ – ਸੁਮੁਤ੍ਤਾ ਮਯਂ ਤੇਨ ਮਹਾਸਮਣੇਨ.
੨੯੬. ਸਹਾਦਿਯੋਗੇ ਚ.
ਸਹ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮਂ ਨਾਨਾ ਵਿਨਾ ਅਲਂ ਕਿਮਿਚ੍ਚੇਵਮਾਦੀਹਿ ਯੋਗੇ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਤਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਚਸਦ੍ਦੇਨ ਸਹਤ੍ਥੇਪਿ.
ਤਤ੍ਥ ਸਹਸਦ੍ਦੇਨ ਯੋਗੋ ਕ੍ਰਿਯਾ ਗੁਣ ਦਬ੍ਬ ਸਮਵਾਯੇ ਸਮ੍ਭਵਤਿ. ਯਥਾ – ਵਿਤਕ੍ਕੇਨ ਸਹ ਵਤ੍ਤਤਿ, ਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸਹ ਥੂਲੋ, ਅਨ੍ਤੇਵਾਸਿਕਸਦ੍ਧਿਵਿਹਾਰਿਕੇਹਿ ਸਹ ਆਚਰਿਯੁਪਜ੍ਝਾਯਾਨਂ ਲਾਭੋ, ਨਿਸੀਦਿ ਭਗਵਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇਨ, ਸਹਸ੍ਸੇਨ ਸਮਂ ਮਿਤਾ, ਸਬ੍ਬੇਹਿ ਮੇ ਪਿਯੇਹਿ ਮਨਾਪੇਹਿ ਨਾਨਾਭਾਵੋ ਵਿਨਾਭਾਵੋ, ਸਙ੍ਘੋ ਵਿਨਾਪਿ ਗਗ੍ਗੇਨ ਉਪੋਸਥਂ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਅਲਂ ਤੇ ਇਧ ਵਾਸੇਨ, ਕਿਂ ਮੇ ਏਕੇਨ ਤਿਣ੍ਣੇਨ, ਪੁਰਿਸੇਨ ਥਾਮਦਸ੍ਸਿਨਾ, ਕਿਂ ਤੇ ਜਟਾਹਿ ਦੁਮ੍ਮੇਧ, ਕਿਂ ਤੇ ਅਜਿਨਸਾਟਿਯਾ.
ਸਹਤ੍ਥੇ – ਦੇਵਦਤ੍ਤੋ ਰਾਜਗਹਂ ਪਾਵਿਸਿ ਕੋਕਾਲਿਕੇਨ ਪਚ੍ਛਾਸਮਣੇਨ, ਦੁਕ੍ਖੋ ਬਾਲੇਹਿ ਸਂਵਾਸੋ.
੨੯੭. ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥੇ ਚ.
ਯੋਗਗ੍ਗਹਣਮਿਹਾਨੁਵਤ੍ਤਤੇ, ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥੇ, ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥਪ੍ਪਯੋਗੇ ਚ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਤਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ.
ਕਿਸ੍ਮਿਞ੍ਚਿ ਫਲੇ ਦਿਟ੍ਠਸਾਮਤ੍ਥਿਯਂ ਕਾਰਣਂ ਹੇਤੁ, ਸੋਯੇਵ ਅਤ੍ਥੋ, ਤਸ੍ਮਿਂ ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥੇ, ਅਨ੍ਨੇਨ ਵਸਤਿ, ਧਮ੍ਮੇਨ ਵਸਤਿ, ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਵਸਤਿ.
ਨ ਜਚ੍ਚਾਵਸਲੋ ਹੋਤਿ,
ਨ ਜਚ੍ਚਾ ਹੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ;
ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਵਸਲੋ ਹੋਤਿ,
ਕਮ੍ਮੁਨਾ ਹੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ.
ਦਾਨੇਨ ਭੋਗਵਾ, ਆਚਾਰੇਨ ਕੁਲੀ.
ਕੇਨ ਪਾਣਿ ਕਾਮਦਦੋ, ਕੇਨ ਪਾਣਿ ਮਧੁਸ੍ਸਵੋ;
ਕੇਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇਨ, ਪੁਞ੍ਞਂ ਪਾਣਿਮ੍ਹਿ ਇਜ੍ਝਤਿ.
ਹੇਤ੍ਵਤ੍ਥਪ੍ਪਯੋਗੇ – ਕੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ, ਕੇਨ ਪਯੋਜਨੇਨ, ਕੇਨਟ੍ਠੇਨ, ਕੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਵਸਤਿ.
੨੯੮. ਸਤ੍ਤਮ੍ਯਤ੍ਥੇ ਚ.
ਸਤ੍ਤਮ੍ਯਤ੍ਥੇ ਚ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਤਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ.
ਕਾਲਦ੍ਧਾਨਦਿਸਾਦੇਸਾਦੀਸੁ ਚਾਯਂ. ਤੇਨ ਸਮਯੇਨ, ਤੇਨ ਕਾਲੇਨ, ਕਾਲੇਨ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸਵਣਂ, ਸੋ ਵੋ ਮਮਚ੍ਚਯੇਨ ਸਤ੍ਥਾ, ਮਾਸੇਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਯੋਜਨੇਨ ਧਾਵਤਿ. ਪੁਰਤ੍ਥਿਮੇਨ ਧਤਰਟ੍ਠੋ, ਦਕ੍ਖਿਣੇਨ ਵਿਰੂਲ਼੍ਹਕੋ, ਪਚ੍ਛਿਮੇਨ ਵਿਰੂਪਕ੍ਖੋ, ਉਤ੍ਤਰੇਨ ਕਸਿਵਨ੍ਤੋ ਜਨੋਘਮਪਰੇਨ ਚ, ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
੨੯੯. ਯੇਨਙ੍ਗਵਿਕਾਰੋ.
ਯੇਨ ਬ੍ਯਾਧਿਮਤਾ ਅਙ੍ਗੇਨ ਅਙ੍ਗਿਨੋ ਵਿਕਾਰੋ ਲਕ੍ਖੀਯਤੇ, ਤਤ੍ਥ ਤਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ. ਏਤ੍ਥ ਚ ਅਙ੍ਗਮਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੀਤਿ ਅਙ੍ਗਂ, ਸਰੀਰਂ. ਅਕ੍ਖਿਨਾ ਕਾਣੋ, ਹਤ੍ਥੇਨ ਕੁਣੀ, ਪਾਦੇਨ ਖਞ੍ਜੋ, ਪਿਟ੍ਠਿਯਾ ਖੁਜ੍ਜੋ.
੩੦੦. ਵਿਸੇਸਨੇ ਚ.
ਵਿਸੇਸੀਯਤਿ ਵਿਸੇਸਿਤਬ੍ਬਂ ਅਨੇਨਾਤਿ ਵਿਸੇਸਨਂ, ਗੋਤ੍ਤਾਦਿ. ਤਸ੍ਮਿਂ ਗੋਤ੍ਤਨਾਮਜਾਤਿਸਿਪ੍ਪਵਯੋਗੁਣਸਙ੍ਖਾਤੇ ਵਿਸੇਸਨਤ੍ਥੇ ਤਤਿਯਾਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ, ਚਸਦ੍ਦੇਨ ਪਕਤਿਆਦੀਹਿ ਚ. ਗੋਤ੍ਤੇਨ ਗੋਤਮੋ ਨਾਥੋ.
ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋਤਿ ਨਾਮੇਨ, ਵਿਸ੍ਸੁਤੋ ਪਞ੍ਞਵਾ ਚ ਸੋ;
ਜਾਤਿਯਾ ਖਤ੍ਤਿਯੋ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਲੋਕੇ ਅਪ੍ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲੋ.
ਤਦਹੁ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਨ੍ਤੋ, ਜਾਤਿਯਾ ਸਤ੍ਤਵਸ੍ਸਿਕੋ;
ਸੋਪਿ ਮਂ ਅਨੁਸਾਸੇਯ੍ਯ, ਸਮ੍ਪਟਿਚ੍ਛਾਮਿ ਮਤ੍ਥਕੇ.
ਸਿਪ੍ਪੇਨ ਨਲ਼ਕਾਰੋ ਸੋ, ਏਕੂਨਤਿਂਸੋ ਵਯਸਾ, ਵਿਜ੍ਜਾਯ ਸਾਧੁ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਾਧੁ, ਤਪਸਾ ਉਤ੍ਤਮੋ, ਸੁਵਣ੍ਣੇਨ ਅਭਿਰੂਪੋ.
ਪਕਤਿਆਦੀਸੁ – ਪਕਤਿਯਾ ਅਭਿਰੂਪੋ, ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਮਤ੍ਤਿਕਾ, ਸਮੇਨ ਧਾਵਤਿ, ਵਿਸਮੇਨ ਧਾਵਤਿ, ਦ੍ਵਿਦੋਣੇਨ ਧਞ੍ਞਂ ਕਿਣਾਤਿ, ਸਹਸ੍ਸੇਨ ਅਸ੍ਸਕੇ ਕਿਣਾਤਿ ਇਚ੍ਚਾਦਿ.
ਕਸ੍ਮਿਂ ਅਤ੍ਥੇ ਚਤੁਤ੍ਥੀ?
੩੦੧. ਸਮ੍ਪਦਾਨੇ ਚਤੁਤ੍ਥੀ.
ਸਮ੍ਪਦਾਨਕਾਰਕੇ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ਹਾ ਚਤੁਤ੍ਥੀਵਿਭਤ੍ਤਿ ਹੋਤਿ.