੭. ਲੋਕਾਯਤਿਕਸੁਤ੍ਤਂ

੩੮. ਅਥ ਖੋ ਦ੍ਵੇ ਲੋਕਾਯਤਿਕਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿਂਸੁ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ –

‘‘ਪੂਰਣੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਕਸ੍ਸਪੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਪਰਿਸੇਸਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ – ‘ਚਰਤੋ ਚ ਮੇ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਜਾਗਰਸ੍ਸ ਚ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਹਂ ਅਨਨ੍ਤੇਨ ਞਾਣੇਨ ਅਨਨ੍ਤਂ ਲੋਕਂ ਜਾਨਂ ਪਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਾਮੀ’ਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ [ਅਯਮ੍ਪਿ ਹਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)], ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨਿਗਣ੍ਠੋ ਨਾਟਪੁਤ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬਞ੍ਞੂ ਸਬ੍ਬਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਪਰਿਸੇਸਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ – ‘ਚਰਤੋ ਚ ਮੇ ਤਿਟ੍ਠਤੋ ਚ ਸੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚ ਜਾਗਰਸ੍ਸ ਚ ਸਤਤਂ ਸਮਿਤਂ ਞਾਣਦਸ੍ਸਨਂ ਪਚ੍ਚੁਪਟ੍ਠਿਤ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ [ਸੋਪਿ (?)] ਏਵਮਾਹ – ‘ਅਹਂ ਅਨਨ੍ਤੇਨ ਞਾਣੇਨ ਅਨਨ੍ਤਂ ਲੋਕਂ ਜਾਨਂ ਪਸ੍ਸਂ ਵਿਹਰਾਮੀ’ਤਿ. ਇਮੇਸਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਞਾਣਵਾਦਾਨਂ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਵਾਦਾਨਂ ਕੋ ਸਚ੍ਚਂ ਆਹ ਕੋ ਮੁਸਾ’’ਤਿ?

‘‘ਅਲਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ! ਤਿਟ੍ਠਤੇਤਂ – ‘ਇਮੇਸਂ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਞਾਣਵਾਦਾਨਂ ਉਭਿਨ੍ਨਂ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਵਿਪਚ੍ਚਨੀਕਵਾਦਾਨਂ ਕੋ ਸਚ੍ਚਂ ਆਹ ਕੋ ਮੁਸਾ’ਤਿ. ਧਮ੍ਮਂ ਵੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਦੇਸੇਸ੍ਸਾਮਿ, ਤਂ ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭੋ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਪੁਰਿਸਾ ਚਤੁਦ੍ਦਿਸਾ ਠਿਤਾ ਪਰਮੇਨ ਜਵੇਨ ਚ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਪਰਮੇਨ ਚ ਪਦਵੀਤਿਹਾਰੇਨ. ਤੇ ਏਵਰੂਪੇਨ ਜਵੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਾ ਅਸ੍ਸੁ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਦਲ਼੍ਹਧਮ੍ਮਾ [ਦਲ਼੍ਹਧਮ੍ਮੋ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ) ਅ. ਨਿ. ੪.੪੫; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੧੬ ਚ, ਤਂਸਂਵਣ੍ਣਨਾਟੀਕਾਯੋ ਚ ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨਬ੍ਯਾਕਰਣਞ੍ਚ ਓਲੋਕੇਤਬ੍ਬਾ] ਧਨੁਗ੍ਗਹੋ ਸਿਕ੍ਖਿਤੋ ਕਤਹਤ੍ਥੋ ਕਤੂਪਾਸਨੋ ਲਹੁਕੇਨ ਅਸਨੇਨ ਅਪ੍ਪਕਸਿਰੇਨ ਤਿਰਿਯਂ ਤਾਲਚ੍ਛਾਯਂ [ਤਾਲਚ੍ਛਾਤਿਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਪੀ.), ਤਾਲਚ੍ਛਾਦਿਂ (ਕ.) ਅ. ਨਿ. ੪.੪੫; ਮ. ਨਿ. ੧.੧੬੧ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ] ਅਤਿਪਾਤੇਯ੍ਯ; ਏਵਰੂਪੇਨ ਚ ਪਦਵੀਤਿਹਾਰੇਨ, ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾ ਸਮੁਦ੍ਦਾ ਪਚ੍ਛਿਮੋ ਸਮੁਦ੍ਦੋ ਅਥ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ ਠਿਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਂ ਗਮਨੇਨ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਅਸਿਤਪੀਤਖਾਯਿਤਸਾਯਿਤਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਉਚ੍ਚਾਰਪਸ੍ਸਾਵਕਮ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਨਿਦ੍ਦਾਕਿਲਮਥਪਟਿਵਿਨੋਦਨਾ ਵਸ੍ਸਸਤਾਯੁਕੋ ਵਸ੍ਸਸਤਜੀਵੀ ਵਸ੍ਸਸਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾਵ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਕਾਲਂ ਕਰੇਯ੍ਯ. ਅਥ ਪਚ੍ਛਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ…ਪੇ… ਅਥ ਉਤ੍ਤਰਾਯ ਦਿਸਾਯ… ਅਥ ਦਕ੍ਖਿਣਾਯ ਦਿਸਾਯ ਠਿਤੋ ਪੁਰਿਸੋ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਂ ਗਮਨੇਨ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰੇਵ ਅਸਿਤਪੀਤਖਾਯਿਤਸਾਯਿਤਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਉਚ੍ਚਾਰਪਸ੍ਸਾਵਕਮ੍ਮਾ ਅਞ੍ਞਤ੍ਰ ਨਿਦ੍ਦਾਕਿਲਮਥਪਟਿਵਿਨੋਦਨਾ ਵਸ੍ਸਸਤਾਯੁਕੋ ਵਸ੍ਸਸਤਜੀਵੀ ਵਸ੍ਸਸਤਂ ਗਨ੍ਤ੍ਵਾ ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾਵ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਂ ਅਨ੍ਤਰਾ ਕਾਲਂ ਕਰੇਯ੍ਯ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਨਾਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਏਵਰੂਪਾਯ ਸਨ੍ਧਾਵਨਿਕਾਯ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਂ ਞਾਤੇਯ੍ਯਂ ਦਟ੍ਠੇਯ੍ਯਂ ਪਤ੍ਤੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਨ ਚਾਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਅਪ੍ਪਤ੍ਵਾਵ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਕਿਰਿਯਂ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਪਞ੍ਚਿਮੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਕਾਮਗੁਣਾ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਲੋਕੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਤਮੇ ਪਞ੍ਚ? ਚਕ੍ਖੁਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰੂਪਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ; ਸੋਤਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਸਦ੍ਦਾ…ਪੇ… ਘਾਨਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਗਨ੍ਧਾ… ਜਿਵ੍ਹਾਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਰਸਾ… ਕਾਯਵਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾ ਫੋਟ੍ਠਬ੍ਬਾ ਇਟ੍ਠਾ ਕਨ੍ਤਾ ਮਨਾਪਾ ਪਿਯਰੂਪਾ ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾ ਰਜਨੀਯਾ; ਇਮੇ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਪਞ੍ਚ ਕਾਮਗੁਣਾ ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਲੋਕੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਇਧ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ ਵਿਵਿਚ੍ਚ ਅਕੁਸਲੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਵਿਤਕ੍ਕਂ ਸਵਿਚਾਰਂ ਵਿਵੇਕਜਂ ਪੀਤਿਸੁਖਂ ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਮਾਗਮ੍ਮ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੇ ਵਿਹਰਤਿ’. ਤਮਞ੍ਞੇ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਨਿਸ੍ਸਟੋ ਲੋਕਮ੍ਹਾ’ਤਿ. ਅਹਮ੍ਪਿ ਹਿ [ਅਹਮ੍ਪਿ (ਸੀ. ਪੀ.)], ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਨਿਸ੍ਸਟੋ ਲੋਕਮ੍ਹਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾ…ਪੇ… ਦੁਤਿਯਂ ਝਾਨਂ… ਤਤਿਯਂ ਝਾਨਂ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਮਾਗਮ੍ਮ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੇ ਵਿਹਰਤਿ’. ਤਮਞ੍ਞੇ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਨਿਸ੍ਸਟੋ ਲੋਕਮ੍ਹਾ’ਤਿ. ਅਹਮ੍ਪਿ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਨਿਸ੍ਸਟੋ ਲੋਕਮ੍ਹਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਪਟਿਘਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ‘ਅਨਨ੍ਤੋ ਆਕਾਸੋ’ਤਿ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਮਾਗਮ੍ਮ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੇ ਵਿਹਰਤਿ’. ਤਮਞ੍ਞੇ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਨਿਸ੍ਸਟੋ ਲੋਕਮ੍ਹਾ’ਤਿ. ਅਹਮ੍ਪਿ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਨਿਸ੍ਸਟੋ ਲੋਕਮ੍ਹਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਬ੍ਬਸੋ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ‘ਅਨਨ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚੀ’ਤਿ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ…ਪੇ… ਸਬ੍ਬਸੋ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਮਾਗਮ੍ਮ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੇ ਵਿਹਰਤਿ’. ਤਮਞ੍ਞੇ ਏਵਮਾਹਂਸੁ – ‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਨਿਸ੍ਸਟੋ ਲੋਕਮ੍ਹਾ’ਤਿ. ਅਹਮ੍ਪਿ ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਲੋਕਪਰਿਯਾਪਨ੍ਨੋ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਨਿਸ੍ਸਟੋ ਲੋਕਮ੍ਹਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਬ੍ਬਸੋ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਸਞ੍ਞਾਵੇਦਯਿਤਨਿਰੋਧਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਸ੍ਸ ਦਿਸ੍ਵਾ ਆਸਵਾ ਪਰਿਕ੍ਖੀਣਾ ਹੋਨ੍ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ, ‘ਭਿਕ੍ਖੁ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਮਾਗਮ੍ਮ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤੇ ਵਿਹਰਤਿ ਤਿਣ੍ਣੋ ਲੋਕੇ ਵਿਸਤ੍ਤਿਕ’’’ਨ੍ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.