੧. ਪਠਮਉਗ੍ਗਸੁਤ੍ਤਂ

੨੧. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਮਹਾਵਨੇ ਕੂਟਾਗਾਰਸਾਲਾਯਂ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ ‘‘ਅਟ੍ਠਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਚ੍ਛਰਿਯੇਹਿ ਅਬ੍ਭੁਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ [ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮੇਹਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਉਗ੍ਗਂ ਗਹਪਤਿਂ ਵੇਸਾਲਿਕਂ ਧਾਰੇਥਾ’’ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ ਸੁਗਤੋ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਵਿਹਾਰਂ ਪਾਵਿਸਿ.

ਅਥ ਖੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਯੇਨ ਉਗ੍ਗਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਨੋ ਵੇਸਾਲਿਕਸ੍ਸ ਨਿਵੇਸਨਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਅਥ ਖੋ ਉਗ੍ਗੋ ਗਹਪਤਿ ਵੇਸਾਲਿਕੋ ਯੇਨ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਉਗ੍ਗਂ ਗਹਪਤਿਂ ਵੇਸਾਲਿਕਂ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਅਟ੍ਠਹਿ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਗਹਪਤਿ, ਅਚ੍ਛਰਿਯੇਹਿ ਅਬ੍ਭੁਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤੋ. ਕਤਮੇ ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਅਟ੍ਠ ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ ਅਬ੍ਭੁਤਾ ਧਮ੍ਮਾ, ਯੇਹਿ ਤ੍ਵਂ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤੋ’’ਤਿ? ‘‘ਨ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਜਾਨਾਮਿ – ਕਤਮੇਹਿ ਅਟ੍ਠਹਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯੇਹਿ ਅਬ੍ਭੁਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤੋਤਿ. ਅਪਿ ਚ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯੇ ਮੇ ਅਟ੍ਠ ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ ਅਬ੍ਭੁਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਤਂ ਸੁਣੋਹਿ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਹਿ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਗਹਪਤੀ’’ਤਿ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਗ੍ਗਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਨੋ ਵੇਸਾਲਿਕਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸਿ. ਉਗ੍ਗੋ ਗਹਪਤਿ ਵੇਸਾਲਿਕੋ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਯਦਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਠਮਂ ਦੂਰਤੋਵ ਅਦ੍ਦਸਂ; ਸਹ ਦਸ੍ਸਨੇਨੇਵ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸੀਦਿ. ਅਯਂ ਖੋ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਠਮੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯੋ ਅਬ੍ਭੁਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ’’.

‘‘ਸੋ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਿਂ. ਤਸ੍ਸ ਮੇ ਭਗਵਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਿਂ ਕਥਂ ਕਥੇਸਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਦਾਨਕਥਂ ਸੀਲਕਥਂ ਸਗ੍ਗਕਥਂ; ਕਾਮਾਨਂ ਆਦੀਨਵਂ ਓਕਾਰਂ ਸਂਕਿਲੇਸਂ, ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮੇ ਆਨਿਸਂਸਂ ਪਕਾਸੇਸਿ. ਯਦਾ ਮਂ ਭਗਵਾ ਅਞ੍ਞਾਸਿ ਕਲ੍ਲਚਿਤ੍ਤਂ ਮੁਦੁਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਨੀਵਰਣਚਿਤ੍ਤਂ ਉਦਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ ਪਸਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਂ, ਅਥ ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਾਨਂ ਸਾਮੁਕ੍ਕਂਸਿਕਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ ਤਂ ਪਕਾਸੇਸਿ – ਦੁਕ੍ਖਂ, ਸਮੁਦਯਂ, ਨਿਰੋਧਂ, ਮਗ੍ਗਂ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਸੁਦ੍ਧਂ ਵਤ੍ਥਂ ਅਪਗਤਕਾਲ਼ਕਂ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਰਜਨਂ ਪਟਿਗ੍ਗਣ੍ਹੇਯ੍ਯ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ ਮੇ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਆਸਨੇ ਵਿਰਜਂ ਵੀਤਮਲਂ ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਖੁਂ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਸਮੁਦਯਧਮ੍ਮਂ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਨਿਰੋਧਧਮ੍ਮ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮੋ ਪਤ੍ਤਧਮ੍ਮੋ ਵਿਦਿਤਧਮ੍ਮੋ ਪਰਿਯੋਗਾਲ਼੍ਹਧਮ੍ਮੋ ਤਿਣ੍ਣਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੋ ਵਿਗਤਕਥਂਕਥੋ ਵੇਸਾਰਜ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਅਪਰਪ੍ਪਚ੍ਚਯੋ ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨੇ ਤਤ੍ਥੇਵ ਬੁਦ੍ਧਞ੍ਚ ਧਮ੍ਮਞ੍ਚ ਸਙ੍ਘਞ੍ਚ ਸਰਣਂ ਅਗਮਾਸਿਂ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਞ੍ਚਮਾਨਿ ਚ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਸਮਾਦਿਯਿਂ. ਅਯਂ ਖੋ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦੁਤਿਯੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯੋ ਅਬ੍ਭੁਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਕੋਮਾਰਿਯੋ ਪਜਾਪਤਿਯੋ ਅਹੇਸੁਂ. ਅਥ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਯੇਨ ਤਾ ਪਜਾਪਤਿਯੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਤਾ ਪਜਾਪਤਿਯੋ ਏਤਦਵਚਂ – ‘ਮਯਾ ਖੋ, ਭਗਿਨਿਯੋ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਞ੍ਚਮਾਨਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦਾਨਿ ਸਮਾਦਿਨ੍ਨਾਨਿ [ਸਮਾਦਿਣ੍ਣਾਨਿ (ਸੀ. ਕ.)]. ਯਾ ਇਚ੍ਛਤਿ ਸਾ ਇਧੇਵ ਭੋਗੇ ਚ ਭੁਞ੍ਜਤੁ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਚ ਕਰੋਤੁ, ਸਕਾਨਿ ਵਾ ਞਾਤਿਕੁਲਾਨਿ ਗਚ੍ਛਤੁ. ਹੋਤਿ ਵਾ ਪਨ ਪੁਰਿਸਾਧਿਪ੍ਪਾਯੋ, ਕਸ੍ਸ ਵੋ ਦਮ੍ਮੀ’ਤਿ? ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਸਾ, ਭਨ੍ਤੇ, ਜੇਟ੍ਠਾ ਪਜਾਪਤਿ ਮਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘ਇਤ੍ਥਨ੍ਨਾਮਸ੍ਸ ਮਂ, ਅਯ੍ਯਪੁਤ੍ਤ, ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਦੇਹੀ’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਂ ਪੁਰਿਸਂ ਪਕ੍ਕੋਸਾਪੇਤ੍ਵਾ ਵਾਮੇਨ ਹਤ੍ਥੇਨ ਪਜਾਪਤਿਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਣੇਨ ਹਤ੍ਥੇਨ ਭਿਙ੍ਗਾਰਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਸ ਪੁਰਿਸਸ੍ਸ ਓਣੋਜੇਸਿਂ. ਕੋਮਾਰਿਂ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦਾਰਂ ਪਰਿਚ੍ਚਜਨ੍ਤੋ ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਥਤ੍ਤਂ. ਅਯਂ ਖੋ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਤਿਯੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯੋ ਅਬ੍ਭੁਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਸਂਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਖੋ ਪਨ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕੁਲੇ ਭੋਗਾ. ਤੇ ਚ ਖੋ ਅਪ੍ਪਟਿਵਿਭਤ੍ਤਾ ਸੀਲਵਨ੍ਤੇਹਿ ਕਲ੍ਯਾਣਧਮ੍ਮੇਹਿ. ਅਯਂ ਖੋ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਚਤੁਤ੍ਥੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯੋ ਅਬ੍ਭੁਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਯਂ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਾਮਿ; ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂਯੇਵ ਪਯਿਰੁਪਾਸਾਮਿ, ਨੋ ਅਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ. ਅਯਂ ਖੋ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਞ੍ਚਮੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯੋ ਅਬ੍ਭੁਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਸੋ ਚੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਮੇ ਆਯਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ; ਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂਯੇਵ ਸੁਣੋਮਿ, ਨੋ ਅਸਕ੍ਕਚ੍ਚਂ. ਨੋ ਚੇ ਮੇ ਸੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ, ਅਹਮਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮਿ. ਅਯਂ ਖੋ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ ਛਟ੍ਠੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯੋ ਅਬ੍ਭੁਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਅਨਚ੍ਛਰਿਯਂ ਖੋ ਪਨ ਮਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦੇਵਤਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਰੋਚੇਨ੍ਤਿ – ‘ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੋ, ਗਹਪਤਿ, ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਾ ਦੇਵਤਾ ਏਵਂ ਵਦਾਮਿ – ‘ਵਦੇਯ੍ਯਾਥ ਵਾ ਏਵਂ ਖੋ ਤੁਮ੍ਹੇ ਦੇਵਤਾ ਨੋ ਵਾ ਵਦੇਯ੍ਯਾਥ, ਅਥ ਖੋ ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੋ ਭਗਵਤਾ ਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ. ਨ ਖੋ ਪਨਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਭਿਜਾਨਾਮਿ ਤਤੋਨਿਦਾਨਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਨ੍ਨਤਿਂ [ਉਣ੍ਣਤਿਂ (ਕ.) ਧ. ਸ. ੧੧੨੧; ਵਿਭ. ੮੪੩, ੮੪੫ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ] – ‘ਮਂ ਵਾ ਦੇਵਤਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨ੍ਤਿ, ਅਹਂ ਵਾ ਦੇਵਤਾਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਲ੍ਲਪਾਮੀ’ਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਤ੍ਤਮੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯੋ ਅਬ੍ਭੁਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਯਾਨਿਮਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤਾ ਦੇਸਿਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚੋਰਮ੍ਭਾਗਿਯਾਨਿ ਸਂਯੋਜਨਾਨਿ, ਨਾਹਂ ਤੇਸਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਅਤ੍ਤਨਿ ਅਪ੍ਪਹੀਨਂ ਸਮਨੁਪਸ੍ਸਾਮਿ. ਅਯਂ ਖੋ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਟ੍ਠਮੋ ਅਚ੍ਛਰਿਯੋ ਅਬ੍ਭੁਤੋ ਧਮ੍ਮੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਟ੍ਠ ਅਚ੍ਛਰਿਯਾ ਅਬ੍ਭੁਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਸਂਵਿਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਨ ਚ ਖੋ ਅਹਂ ਜਾਨਾਮਿ – ਕਤਮੇਹਿ ਚਾਹਂ [ਕਤਮੇਹਿਪਹਂ (ਸੀ.), ਕਤਮੇਹਿਪਾਹਂ (ਪੀ. ਕ.)] ਅਟ੍ਠਹਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯੇਹਿ ਅਬ੍ਭੁਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਗਵਤਾ ਬ੍ਯਾਕਤੋ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਗ੍ਗਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਨੋ ਵੇਸਾਲਿਕਸ੍ਸ ਨਿਵੇਸਨੇ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਗਹੇਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਾਵਤਕੋ ਅਹੋਸਿ ਉਗ੍ਗੇਨ ਗਹਪਤਿਨਾ ਵੇਸਾਲਿਕੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪੋ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਭਗਵਤੋ ਆਰੋਚੇਸਿ.

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਭਿਕ੍ਖੁ! ਯਥਾ ਤਂ ਉਗ੍ਗੋ ਗਹਪਤਿ ਵੇਸਾਲਿਕੋ ਸਮ੍ਮਾ ਬ੍ਯਾਕਰਮਾਨੋ ਬ੍ਯਾਕਰੇਯ੍ਯ, ਇਮੇਹੇਵ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਅਟ੍ਠਹਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯੇਹਿ ਅਬ੍ਭੁਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਉਗ੍ਗੋ ਗਹਪਤਿ ਵੇਸਾਲਿਕੋ ਮਯਾ ਬ੍ਯਾਕਤੋ. ਇਮੇਹਿ ਚ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਅਟ੍ਠਹਿ ਅਚ੍ਛਰਿਯੇਹਿ ਅਬ੍ਭੁਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤਂ ਉਗ੍ਗਂ ਗਹਪਤਿਂ ਵੇਸਾਲਿਕਂ ਧਾਰੇਹੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.