੬. ਦੁਤਿਯਲੋਕਧਮ੍ਮਸੁਤ੍ਤਂ

੬. ‘‘ਅਟ੍ਠਿਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕਧਮ੍ਮਾ ਲੋਕਂ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਲੋਕੋ ਚ ਅਟ੍ਠ ਲੋਕਧਮ੍ਮੇ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ. ਕਤਮੇ ਅਟ੍ਠ? ਲਾਭੋ ਚ, ਅਲਾਭੋ ਚ, ਯਸੋ ਚ, ਅਯਸੋ ਚ, ਨਿਨ੍ਦਾ ਚ, ਪਸਂਸਾ ਚ, ਸੁਖਞ੍ਚ, ਦੁਕ੍ਖਞ੍ਚ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਟ੍ਠ ਲੋਕਧਮ੍ਮਾ ਲੋਕਂ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਨ੍ਤਿ, ਲੋਕੋ ਚ ਇਮੇ ਅਟ੍ਠ ਲੋਕਧਮ੍ਮੇ ਅਨੁਪਰਿਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਲਾਭੋਪਿ ਅਲਾਭੋਪਿ ਯਸੋਪਿ ਅਯਸੋਪਿ ਨਿਨ੍ਦਾਪਿ ਪਸਂਸਾਪਿ ਸੁਖਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਮ੍ਪਿ. ਸੁਤਵਤੋਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਲਾਭੋਪਿ ਅਲਾਭੋਪਿ ਯਸੋਪਿ ਅਯਸੋਪਿ ਨਿਨ੍ਦਾਪਿ ਪਸਂਸਾਪਿ ਸੁਖਮ੍ਪਿ ਦੁਕ੍ਖਮ੍ਪਿ. ਤਤ੍ਰ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕੋ ਵਿਸੇਸੋ ਕੋ ਅਧਿਪ੍ਪਯਾਸੋ [ਅਧਿਪ੍ਪਾਯੋ (ਸੀ.), ਅਧਿਪ੍ਪਾਯਸੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.) ਅਧਿ + ਪ + ਯਸੁ + ਣ = ਅਧਿਪ੍ਪਯਾਸੋ] ਕਿਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਸੁਤਵਤੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸੁਤਵਤਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇਨਾ’’ਤਿ? ‘‘ਭਗਵਂਮੂਲਕਾ ਨੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਭਗਵਂਨੇਤ੍ਤਿਕਾ ਭਗਵਂਪਟਿਸਰਣਾ. ਸਾਧੁ ਵਤ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਨ੍ਤਂਯੇਵ ਪਟਿਭਾਤੁ ਏਤਸ੍ਸ ਭਾਸਿਤਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥੋ. ਭਗਵਤੋ ਸੁਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਾਰੇਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਤੇਨ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੁਣਾਥ, ਸਾਧੁਕਂ ਮਨਸਿ ਕਰੋਥ; ਭਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਅਸ੍ਸੁਤਵਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਥੁਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਲਾਭੋ. ਸੋ ਨ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਖੋ ਮੇ ਅਯਂ ਲਾਭੋ; ਸੋ ਚ ਖੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਲਾਭੋ…ਪੇ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਯਸੋ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਯਸੋ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਿਨ੍ਦਾ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਸਂਸਾ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਸੋ ਨ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਖੋ ਮੇ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ; ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ’’.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਲਾਭੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਲਾਭੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਯਸੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਯਸੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਨਿਨ੍ਦਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਪਸਂਸਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਸੁਖਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਸੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲਾਭਂ ਅਨੁਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਅਲਾਭੇ ਪਟਿਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ; ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਯਸਂ ਅਨੁਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਅਯਸੇ ਪਟਿਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ; ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪਸਂਸਂ ਅਨੁਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਨਿਨ੍ਦਾਯ ਪਟਿਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ; ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸੁਖਂ ਅਨੁਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਦੁਕ੍ਖੇ ਪਟਿਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਅਨੁਰੋਧਵਿਰੋਧਸਮਾਪਨ੍ਨੋ ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ‘ਨ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ’’.

‘‘ਸੁਤਵਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਲਾਭੋ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨੋ ਖੋ ਮੇ ਅਯਂ ਲਾਭੋ; ਸੋ ਚ ਖੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਲਾਭੋ…ਪੇ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਯਸੋ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਅਯਸੋ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਨਿਨ੍ਦਾ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਪਸਂਸਾ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ… ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਦੁਕ੍ਖਂ. ਸੋ ਇਤਿ ਪਟਿਸਞ੍ਚਿਕ੍ਖਤਿ – ‘ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਖੋ ਮੇ ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖਂ; ਤਞ੍ਚ ਖੋ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ’’.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਲਾਭੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਲਾਭੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਯਸੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਅਯਸੋਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਨਿਨ੍ਦਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਪਸਂਸਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਸੁਖਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਮ੍ਪਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਰਿਯਾਦਾਯ ਤਿਟ੍ਠਤਿ. ਸੋ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਲਾਭਂ ਨਾਨੁਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਅਲਾਭੇ ਨਪ੍ਪਟਿਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ; ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਯਸਂ ਨਾਨੁਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਅਯਸੇ ਨਪ੍ਪਟਿਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ; ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪਸਂਸਂ ਨਾਨੁਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਨਿਨ੍ਦਾਯ ਨਪ੍ਪਟਿਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ; ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸੁਖਂ ਨਾਨੁਰੁਜ੍ਝਤਿ, ਦੁਕ੍ਖੇ ਨਪ੍ਪਟਿਵਿਰੁਜ੍ਝਤਿ. ਸੋ ਏਵਂ ਅਨੁਰੋਧਵਿਰੋਧਵਿਪ੍ਪਹੀਨੋ ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਜਰਾਯ ਮਰਣੇਨ ਸੋਕੇਹਿ ਪਰਿਦੇਵੇਹਿ ਦੁਕ੍ਖੇਹਿ ਦੋਮਨਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਾਯਾਸੇਹਿ. ‘ਪਰਿਮੁਚ੍ਚਤਿ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਮਾ’ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਅਯਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਸੇਸੋ ਅਯਂ ਅਧਿਪ੍ਪਯਾਸੋ ਇਦਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਸੁਤਵਤੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸੁਤਵਤਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇਨਾ’’ਤਿ.

‘‘ਲਾਭੋ ਅਲਾਭੋ ਚ ਯਸਾਯਸੋ ਚ,

ਨਿਨ੍ਦਾ ਪਸਂਸਾ ਚ ਸੁਖਂ ਦੁਖਞ੍ਚ;

ਏਤੇ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਮਨੁਜੇਸੁ ਧਮ੍ਮਾ,

ਅਸਸ੍ਸਤਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ.

‘‘ਏਤੇ ਚ ਞਤ੍ਵਾ ਸਤਿਮਾ ਸੁਮੇਧੋ,

ਅਵੇਕ੍ਖਤਿ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੇ;

ਇਟ੍ਠਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਨ ਮਥੇਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ,

ਅਨਿਟ੍ਠਤੋ ਨੋ ਪਟਿਘਾਤਮੇਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸਾਨੁਰੋਧਾ ਅਥ ਵਾ ਵਿਰੋਧਾ,

ਵਿਧੂਪਿਤਾ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਤਾ ਨ ਸਨ੍ਤਿ;

ਪਦਞ੍ਚ ਞਤ੍ਵਾ ਵਿਰਜਂ ਅਸੋਕਂ,

ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਜਾਨਾਤਿ ਭਵਸ੍ਸ ਪਾਰਗੂ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ;