੧੦. ਅਰਕਸੁਤ੍ਤਂ

੭੪. ‘‘ਭੂਤਪੁਬ੍ਬਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਕੋ ਨਾਮ ਸਤ੍ਥਾ ਅਹੋਸਿ ਤਿਤ੍ਥਕਰੋ ਕਾਮੇਸੁ ਵੀਤਰਾਗੋ. ਅਰਕਸ੍ਸ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਥੁਨੋ ਅਨੇਕਾਨਿ ਸਾਵਕਸਤਾਨਿ ਅਹੇਸੁਂ. ਅਰਕੋ ਸਤ੍ਥਾ ਸਾਵਕਾਨਂ ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਤਿ – ਅਪ੍ਪਕਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਜੀਵਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਲਹੁਕਂ [ਲਹੁਸਂ (ਟੀਕਾ)] ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਂ ਬਹੁਪਾਯਾਸਂ ਮਨ੍ਤਾਯਂ [ਮਨ੍ਤਾਯ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ) ਟੀਕਾ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਾ] ਬੋਦ੍ਧਬ੍ਬਂ, ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ, ਚਰਿਤਬ੍ਬਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਤਸ੍ਸ ਅਮਰਣਂ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਤਿਣਗ੍ਗੇ ਉਸ੍ਸਾਵਬਿਨ੍ਦੁ ਸੂਰਿਯੇ ਉਗ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੇ ਖਿਪ੍ਪਂਯੇਵ ਪਟਿਵਿਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਂ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਸ੍ਸਾਵਬਿਨ੍ਦੂਪਮਂ ਜੀਵਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਲਹੁਕਂ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਂ ਬਹੁਪਾਯਾਸਂ ਮਨ੍ਤਾਯਂ ਬੋਦ੍ਧਬ੍ਬਂ, ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ, ਚਰਿਤਬ੍ਬਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਤਸ੍ਸ ਅਮਰਣਂ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਥੁਲ੍ਲਫੁਸਿਤਕੇ ਦੇਵੇ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇ ਉਦਕਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ਂ [ਉਦਕਪੁਪ੍ਫੁਲ਼ਂ (ਕ.)] ਖਿਪ੍ਪਂਯੇਵ ਪਟਿਵਿਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਂ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਕਬੁਬ੍ਬੁਲ਼ੂਪਮਂ ਜੀਵਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਲਹੁਕਂ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਂ ਬਹੁਪਾਯਾਸਂ ਮਨ੍ਤਾਯਂ ਬੋਦ੍ਧਬ੍ਬਂ, ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ, ਚਰਿਤਬ੍ਬਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਤਸ੍ਸ ਅਮਰਣਂ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਕੇ ਦਣ੍ਡਰਾਜਿ ਖਿਪ੍ਪਂਯੇਵ ਪਟਿਵਿਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਉਦਕੇ ਦਣ੍ਡਰਾਜੂਪਮਂ ਜੀਵਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਤਸ੍ਸ ਅਮਰਣਂ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਨਦੀ ਪਬ੍ਬਤੇਯ੍ਯਾ ਦੂਰਙ੍ਗਮਾ ਸੀਘਸੋਤਾ ਹਾਰਹਾਰਿਨੀ, ਨਤ੍ਥਿ ਸੋ ਖਣੋ ਵਾ ਲਯੋ ਵਾ ਮੁਹੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਯਂ ਸਾ [ਯਾਯ (ਕ.)] ਆਵਤ੍ਤਤਿ [ਥਰਤਿ (ਸੀ.), ਧਰਤਿ (ਸ੍ਯਾ.), ਅਵਤਿਟ੍ਠੇਯ੍ਯ (?)], ਅਥ ਖੋ ਸਾ ਗਚ੍ਛਤੇਵ ਵਤ੍ਤਤੇਵ ਸਨ੍ਦਤੇਵ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਨਦੀਪਬ੍ਬਤੇਯ੍ਯੂਪਮਂ ਜੀਵਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਲਹੁਕਂ…ਪੇ… ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਤਸ੍ਸ ਅਮਰਣਂ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਬਲਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਜਿਵ੍ਹਗ੍ਗੇ ਖੇਲ਼ਪਿਣ੍ਡਂ ਸਂਯੂਹਿਤ੍ਵਾ ਅਕਸਿਰੇਨੇਵ ਵਮੇਯ੍ਯ [ਪਤਾਪੇਯ੍ਯ (ਕ.)]; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਖੇਲ਼ਪਿਣ੍ਡੂਪਮਂ ਜੀਵਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਤਸ੍ਸ ਅਮਰਣਂ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਦਿਵਸਂਸਨ੍ਤਤ੍ਤੇ ਅਯੋਕਟਾਹੇ ਮਂਸਪੇਸਿ [ਮਂਸਪੇਸੀ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਪਕ੍ਖਿਤ੍ਤਾ ਖਿਪ੍ਪਂਯੇਵ ਪਟਿਵਿਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਂਸਪੇਸੂਪਮਂ ਜੀਵਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ…ਪੇ… ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਤਸ੍ਸ ਅਮਰਣਂ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਗਾਵੀ ਵਜ੍ਝਾ ਆਘਾਤਨਂ ਨੀਯਮਾਨਾ ਯਂ ਯਦੇਵ ਪਾਦਂ ਉਦ੍ਧਰਤਿ, ਸਨ੍ਤਿਕੇਵ ਹੋਤਿ ਵਧਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇਵ ਮਰਣਸ੍ਸ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਗੋਵਜ੍ਝੂਪਮਂ [ਗਾਵੀਵਜ੍ਝੂਪਮਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਜੀਵਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਲਹੁਕਂ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਂ ਬਹੁਪਾਯਾਸਂ ਮਨ੍ਤਾਯਂ ਬੋਦ੍ਧਬ੍ਬਂ, ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ, ਚਰਿਤਬ੍ਬਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਤਸ੍ਸ ਅਮਰਣ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇਨ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਸਟ੍ਠਿਵਸ੍ਸਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ ਅਹੋਸਿ, ਪਞ੍ਚਵਸ੍ਸਸਤਿਕਾ ਕੁਮਾਰਿਕਾ ਅਲਂਪਤੇਯ੍ਯਾ ਅਹੋਸਿ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯੇਨ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਛਲ਼ੇਵ ਆਬਾਧਾ ਅਹੇਸੁਂ – ਸੀਤਂ, ਉਣ੍ਹਂ, ਜਿਘਚ੍ਛਾ, ਪਿਪਾਸਾ, ਉਚ੍ਚਾਰੋ, ਪਸ੍ਸਾਵੋ. ਸੋ ਹਿ ਨਾਮ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਕੋ ਸਤ੍ਥਾ ਏਵਂ ਦੀਘਾਯੁਕੇਸੁ ਮਨੁਸ੍ਸੇਸੁ ਏਵਂ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕੇਸੁ ਏਵਂ ਅਪ੍ਪਾਬਾਧੇਸੁ ਸਾਵਕਾਨਂ ਏਵਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸ੍ਸਤਿ – ‘ਅਪ੍ਪਕਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਜੀਵਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਲਹੁਕਂ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਂ ਬਹੁਪਾਯਾਸਂ ਮਨ੍ਤਾਯਂ ਬੋਦ੍ਧਬ੍ਬਂ, ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ, ਚਰਿਤਬ੍ਬਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਤਸ੍ਸ ਅਮਰਣ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਏਤਰਹਿ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਮਾ ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਪ੍ਪਕਂ ਜੀਵਿਤਂ ਮਨੁਸ੍ਸਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਲਹੁਕਂ ਬਹੁਦੁਕ੍ਖਂ ਬਹੁਪਾਯਾਸਂ ਮਨ੍ਤਾਯਂ ਬੋਦ੍ਧਬ੍ਬਂ, ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਕੁਸਲਂ, ਚਰਿਤਬ੍ਬਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਜਾਤਸ੍ਸ ਅਮਰਣ’ਨ੍ਤਿ. ਏਤਰਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋ ਚਿਰਂ ਜੀਵਤਿ ਸੋ ਵਸ੍ਸਸਤਂ ਅਪ੍ਪਂ ਵਾ ਭਿਯ੍ਯੋ. ਵਸ੍ਸਸਤਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਜੀਵਨ੍ਤੋ ਤੀਣਿਯੇਵ ਉਤੁਸਤਾਨਿ ਜੀਵਤਿ – ਉਤੁਸਤਂ ਹੇਮਨ੍ਤਾਨਂ, ਉਤੁਸਤਂ ਗਿਮ੍ਹਾਨਂ, ਉਤੁਸਤਂ ਵਸ੍ਸਾਨਂ. ਤੀਣਿ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਤੁਸਤਾਨਿ ਜੀਵਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਦਸ [ਦ੍ਵਾਦਸਂ (ਸੀ. ਕ.)] ਯੇਵ ਮਾਸਸਤਾਨਿ ਜੀਵਤਿ – ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਮਾਸਸਤਾਨਿ ਹੇਮਨ੍ਤਾਨਂ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਮਾਸਸਤਾਨਿ ਗਿਮ੍ਹਾਨਂ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਮਾਸਸਤਾਨਿ ਵਸ੍ਸਾਨਂ. ਦ੍ਵਾਦਸ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾਸਸਤਾਨਿ ਜੀਵਨ੍ਤੋ ਚਤੁਵੀਸਤਿਯੇਵ ਅਦ੍ਧਮਾਸਸਤਾਨਿ ਜੀਵਤਿ – ਅਟ੍ਠਦ੍ਧਮਾਸਸਤਾਨਿ ਹੇਮਨ੍ਤਾਨਂ, ਅਟ੍ਠਦ੍ਧਮਾਸਸਤਾਨਿ ਗਿਮ੍ਹਾਨਂ, ਅਟ੍ਠਦ੍ਧਮਾਸਸਤਾਨਿ ਵਸ੍ਸਾਨਂ. ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਦ੍ਧਮਾਸਸਤਾਨਿ ਜੀਵਨ੍ਤੋ ਛਤ੍ਤਿਂਸਂਯੇਵ ਰਤ੍ਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਜੀਵਤਿ – ਦ੍ਵਾਦਸ ਰਤ੍ਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਹੇਮਨ੍ਤਾਨਂ, ਦ੍ਵਾਦਸ ਰਤ੍ਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਗਿਮ੍ਹਾਨਂ, ਦ੍ਵਾਦਸ ਰਤ੍ਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਵਸ੍ਸਾਨਂ. ਛਤ੍ਤਿਂਸਂ ਖੋ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਤ੍ਤਿਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਜੀਵਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵੇਸਤ੍ਤਤਿਯੇਵ [ਦ੍ਵੇਸਤ੍ਤਤਿਞ੍ਞੇਵ (ਸ੍ਯਾ.), ਦ੍ਵੇਸਤ੍ਤਤਿਞ੍ਚੇਵ (ਕ.)] ਭਤ੍ਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜਤਿ – ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਭਤ੍ਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਹੇਮਨ੍ਤਾਨਂ, ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਭਤ੍ਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਗਿਮ੍ਹਾਨਂ, ਚਤੁਵੀਸਤਿ ਭਤ੍ਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਵਸ੍ਸਾਨਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਮਾਤੁਥਞ੍ਞਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਤ੍ਤਨ੍ਤਰਾਯੇਨ.

‘‘ਤਤ੍ਰਿਮੇ ਭਤ੍ਤਨ੍ਤਰਾਯਾ ਕਪਿਮਿਦ੍ਧੋਪਿ ਭਤ੍ਤਂ ਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਦੁਕ੍ਖਿਤੋਪਿ ਭਤ੍ਤਂ ਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਬ੍ਯਾਧਿਤੋਪਿ ਭਤ੍ਤਂ ਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਉਪੋਸਥਿਕੋਪਿ ਭਤ੍ਤਂ ਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ, ਅਲਾਭਕੇਨਪਿ ਭਤ੍ਤਂ ਨ ਭੁਞ੍ਜਤਿ. ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਯਾ ਵਸ੍ਸਸਤਾਯੁਕਸ੍ਸ ਮਨੁਸ੍ਸਸ੍ਸ ਆਯੁਪਿ ਸਙ੍ਖਾਤੋ [ਸਙ੍ਖਾਤਂ (?)], ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਮ੍ਪਿ ਸਙ੍ਖਾਤਂ, ਉਤੂਪਿ ਸਙ੍ਖਾਤਾ, ਸਂਵਚ੍ਛਰਾਪਿ ਸਙ੍ਖਾਤਾ, ਮਾਸਾਪਿ ਸਙ੍ਖਾਤਾ, ਅਦ੍ਧਮਾਸਾਪਿ ਸਙ੍ਖਾਤਾ, ਰਤ੍ਤਿਪਿ ਸਙ੍ਖਾਤਾ, ਦਿਵਾਪਿ ਸਙ੍ਖਾਤਾ, ਭਤ੍ਤਾਪਿ ਸਙ੍ਖਾਤਾ, ਭਤ੍ਤਨ੍ਤਰਾਯਾਪਿ ਸਙ੍ਖਾਤਾ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਥਾਰਾ ਕਰਣੀਯਂ ਸਾਵਕਾਨਂ ਹਿਤੇਸਿਨਾ ਅਨੁਕਮ੍ਪਕੇਨ ਅਨੁਕਮ੍ਪਂ ਉਪਾਦਾਯ; ਕਤਂ ਵੋ ਤਂ ਮਯਾ ਏਤਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਾਨਿ ਏਤਾਨਿ ਸੁਞ੍ਞਾਗਾਰਾਨਿ. ਝਾਯਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਾ ਪਮਾਦਤ੍ਥ; ਮਾ ਪਚ੍ਛਾ ਵਿਪ੍ਪਟਿਸਾਰਿਨੋ ਅਹੁਵਤ੍ਥ. ਅਯਂ ਵੋ ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਅਨੁਸਾਸਨੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਮਹਾਵਗ੍ਗੋ ਸਤ੍ਤਮੋ.