੬. ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ

੬੦. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਇਸਿਪਤਨੇ ਮਿਗਦਾਯੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਥੇਰਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾ ਮਣ੍ਡਲਮਾਲ਼ੇ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਿ. ਤਤ੍ਰ ਸੁਦਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਥੇਰਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਾਨਂ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਕਥਂ ਓਪਾਤੇਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਕੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਮਾਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਥੇਰਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਾਨਂ ਅਨ੍ਤਰਨ੍ਤਰਾ ਕਥਂ ਓਪਾਤੇਸਿ, ਯਾਵ ਕਥਾਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੋ ਆਗਮੇਤੂ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਤੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਹਾਯਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਕਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਮਾਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਕੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਅਪਸਾਦੇਸਿ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ. ਪਹੋਤਿ ਚਾਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਥੇਰਾਨਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਅਭਿਧਮ੍ਮਕਥਂ ਕਥੇਤੁ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਦੁਜ੍ਜਾਨਂ ਖੋ ਏਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਪਰਸ੍ਸ ਚੇਤੋਪਰਿਯਾਯਂ ਅਜਾਨਨ੍ਤੇਹਿ. ਇਧਾਵੁਸੋ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਤਾਵਦੇਵ ਸੋਰਤਸੋਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਨਿਵਾਤਨਿਵਾਤੋ ਹੋਤਿ, ਉਪਸਨ੍ਤੁਪਸਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ, ਯਾਵ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਤਿ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਾ ਗਰੁਟ੍ਠਾਨਿਯਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਂ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ ਸੋ ਵਪਕਸ੍ਸਤੇਵ ਸਤ੍ਥਾਰਾ, ਵਪਕਸ੍ਸਤਿ ਗਰੁਟ੍ਠਾਨਿਯੇਹਿ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਹਿ, ਸੋ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਹਿ ਉਪਾਸਕੇਹਿ ਉਪਾਸਿਕਾਹਿ ਰਞ੍ਞਾ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯਸਾਵਕੇਹਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਂਸਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਾਕਤਸ੍ਸ ਭਸ੍ਸਮਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਹਰਤੋ ਰਾਗੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਦ੍ਧਂਸੇਤਿ. ਸੋ ਰਾਗਾਨੁਦ੍ਧਂਸਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਗੋਣੋ ਕਿਟ੍ਠਾਦੋ ਦਾਮੇਨ ਵਾ ਬਦ੍ਧੋ [ਆਰਾਮੇ ਵਾ ਬਨ੍ਧੋ (ਕ.)] ਵਜੇ ਵਾ ਓਰੁਦ੍ਧੋ. ਯੋ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਨ ਦਾਨਾਯਂ ਗੋਣੋ ਕਿਟ੍ਠਾਦੋ ਪੁਨਦੇਵ ਕਿਟ੍ਠਂ ਓਤਰਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਆਵੁਸੋ’’. ‘‘ਠਾਨਞ੍ਹੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਯਂ ਸੋ ਗੋਣੋ ਕਿਟ੍ਠਾਦੋ ਦਾਮਂ ਵਾ ਛੇਤ੍ਵਾ ਵਜਂ ਵਾ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ, ਅਥ ਪੁਨਦੇਵ ਕਿਟ੍ਠਂ ਓਤਰੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਤਾਵਦੇਵ ਸੋਰਤਸੋਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਨਿਵਾਤਨਿਵਾਤੋ ਹੋਤਿ, ਉਪਸਨ੍ਤੁਪਸਨ੍ਤੋ ਹੋਤਿ ਯਾਵ ਸਤ੍ਥਾਰਂ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਤਿ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਵਾ ਗਰੁਟ੍ਠਾਨਿਯਂ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਂ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ ਸੋ ਵਪਕਸ੍ਸਤੇਵ ਸਤ੍ਥਾਰਾ, ਵਪਕਸ੍ਸਤਿ ਗਰੁਟ੍ਠਾਨਿਯੇਹਿ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਹਿ, ਸੋ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਹਿ ਉਪਾਸਕੇਹਿ ਉਪਾਸਿਕਾਹਿ ਰਞ੍ਞਾ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯਸਾਵਕੇਹਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਂਸਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਾਕਤਸ੍ਸ ਭਸ੍ਸਮਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਹਰਤੋ ਰਾਗੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਦ੍ਧਂਸੇਤਿ. ਸੋ ਰਾਗਾਨੁਦ੍ਧਂਸਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਇਧ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ…ਪੇ… ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ‘ਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ…ਪੇ… ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਚਾਤੁਮਹਾਪਥੇ ਥੁਲ੍ਲਫੁਸਿਤਕੋ ਦੇਵੋ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੋ [ਥੁਲ੍ਲਫੁਸਿਤਕੇ ਦੇਵੇ ਵਸ੍ਸਨ੍ਤੇ (ਕ.)] ਰਜਂ ਅਨ੍ਤਰਧਾਪੇਯ੍ਯ, ਚਿਕ੍ਖਲ੍ਲਂ ਪਾਤੁਕਰੇਯ੍ਯ. ਯੋ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਨ ਦਾਨਿ ਅਮੁਸ੍ਮਿਂ [ਅਮੁਕਸ੍ਮਿਂ (ਕ.)] ਚਾਤੁਮਹਾਪਥੇ ਪੁਨਦੇਵ ਰਜੋ ਪਾਤੁਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਆਵੁਸੋ’’. ‘‘ਠਾਨਞ੍ਹੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਯਂ ਅਮੁਸ੍ਮਿਂ ਚਾਤੁਮਹਾਪਥੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵਾ ਅਤਿਕ੍ਕਮੇਯ੍ਯੁਂ, ਗੋਪਸੂ ਵਾ ਅਤਿਕ੍ਕਮੇਯ੍ਯੁਂ, ਵਾਤਾਤਪੋ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਗਤਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯੇਯ੍ਯ, ਅਥ ਪੁਨਦੇਵ ਰਜੋ ਪਾਤੁਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ…ਪੇ… ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ‘ਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਪਠਮਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ…ਪੇ… ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਇਧ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾ…ਪੇ… ਦੁਤਿਯਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ‘ਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ…ਪੇ… ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਗਾਮਸ੍ਸ ਵਾ ਨਿਗਮਸ੍ਸ ਵਾ ਅਵਿਦੂਰੇ ਮਹਨ੍ਤਂ ਤਲ਼ਾਕਂ. ਤਤ੍ਥ ਥੁਲ੍ਲਫੁਸਿਤਕੋ ਦੇਵੋ ਵੁਟ੍ਠੋ ਸਿਪ੍ਪਿਸਮ੍ਬੁਕਮ੍ਪਿ ਸਕ੍ਖਰਕਠਲਮ੍ਪਿ ਅਨ੍ਤਰਧਾਪੇਯ੍ਯ. ਯੋ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਨ ਦਾਨਿ ਅਮੁਸ੍ਮਿਂ ਤਲ਼ਾਕੇ ਪੁਨਦੇਵ ਸਿਪ੍ਪਿਸਮ੍ਬੁਕਾ ਵਾ ਸਕ੍ਖਰਕਠਲਾ ਵਾ ਪਾਤੁਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’ਤਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਆਵੁਸੋ’’. ‘‘ਠਾਨਞ੍ਹੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਯਂ ਅਮੁਸ੍ਮਿਂ ਤਲ਼ਾਕੇ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਵਾ ਪਿਵੇਯ੍ਯੁਂ, ਗੋਪਸੂ ਵਾ ਪਿਵੇਯ੍ਯੁਂ, ਵਾਤਾਤਪੋ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਗਤਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯੇਯ੍ਯ, ਅਥ ਪੁਨਦੇਵ ਸਿਪ੍ਪਿਸਮ੍ਬੁਕਾਪਿ ਸਕ੍ਖਰਕਠਲਾਪਿ ਪਾਤੁਭਵੇਯ੍ਯੁਨ੍ਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾ…ਪੇ… ਦੁਤਿਯਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ‘ਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ…ਪੇ… ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਇਧ ਪਨਾਵੁਸੋ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪੀਤਿਯਾ ਚ ਵਿਰਾਗਾ…ਪੇ… ਤਤਿਯਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ‘ਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ…ਪੇ… ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਪੁਰਿਸਂ ਪਣੀਤਭੋਜਨਂ ਭੁਤ੍ਤਾਵਿਂ ਆਭਿਦੋਸਿਕਂ ਭੋਜਨਂ ਨਚ੍ਛਾਦੇਯ੍ਯ. ਯੋ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਨ ਦਾਨਿ ਅਮੁਂ ਪੁਰਿਸਂ ਪੁਨਦੇਵ ਭੋਜਨਂ ਛਾਦੇਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਆਵੁਸੋ’’. ‘‘ਠਾਨਞ੍ਹੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਅਮੁਂ ਪੁਰਿਸਂ ਪਣੀਤਭੋਜਨਂ ਭੁਤ੍ਤਾਵਿਂ ਯਾਵਸ੍ਸ ਸਾ ਓਜਾ ਕਾਯੇ ਠਸ੍ਸਤਿ ਤਾਵ ਨ ਅਞ੍ਞਂ ਭੋਜਨਂ ਛਾਦੇਸ੍ਸਤਿ. ਯਤੋ ਚ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਸਾ ਓਜਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਯਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਥ ਪੁਨਦੇਵ ਤਂ ਭੋਜਨਂ ਛਾਦੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਪੀਤਿਯਾ ਚ ਵਿਰਾਗਾ…ਪੇ… ਤਤਿਯਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ‘ਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਤਤਿਯਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ…ਪੇ… ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਇਧ, ਪਨਾਵੁਸੋ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ‘ਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ…ਪੇ… ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਪਬ੍ਬਤਸਙ੍ਖੇਪੇ ਉਦਕਰਹਦੋ ਨਿਵਾਤੋ ਵਿਗਤਊਮਿਕੋ. ਯੋ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਨ ਦਾਨਿ ਅਮੁਸ੍ਮਿਂ ਉਦਕਰਹਦੇ ਪੁਨਦੇਵ ਊਮਿ ਪਾਤੁਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਆਵੁਸੋ’’. ‘‘ਠਾਨਞ੍ਹੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਯਾ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਭੁਸਾ ਵਾਤਵੁਟ੍ਠਿ. ਸਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਦਕਰਹਦੇ ਊਮਿਂ ਜਨੇਯ੍ਯ. ਯਾ ਪਚ੍ਛਿਮਾਯ ਦਿਸਾਯ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ…ਪੇ… ਯਾ ਉਤ੍ਤਰਾਯ ਦਿਸਾਯ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ… ਯਾ ਦਕ੍ਖਿਣਾਯ ਦਿਸਾਯ ਆਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ ਭੁਸਾ ਵਾਤਵੁਟ੍ਠਿ. ਸਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਉਦਕਰਹਦੇ ਊਮਿਂ ਜਨੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੁਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸ ਚ ਪਹਾਨਾ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ‘ਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਚਤੁਤ੍ਥਸ੍ਸ ਝਾਨਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ…ਪੇ… ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ.

‘‘ਇਧ, ਪਨਾਵੁਸੋ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤੋਸਮਾਧਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ‘ਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚੇਤੋਸਮਾਧਿਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਹਿ ਉਪਾਸਕੇਹਿ ਉਪਾਸਿਕਾਹਿ ਰਞ੍ਞਾ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯਸਾਵਕੇਹਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਂਸਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਾਕਤਸ੍ਸ ਭਸ੍ਸਮਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਹਰਤੋ ਰਾਗੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਦ੍ਧਂਸੇਤਿ. ਸੋ ਰਾਗਾਨੁਦ੍ਧਂਸਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਆਵੁਸੋ, ਰਾਜਾ ਵਾ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਵਾ ਚਤੁਰਙ੍ਗਿਨਿਯਾ ਸੇਨਾਯ ਅਦ੍ਧਾਨਮਗ੍ਗਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਅਞ੍ਞਤਰਸ੍ਮਿਂ ਵਨਸਣ੍ਡੇ ਏਕਰਤ੍ਤਿਂ ਵਾਸਂ ਉਪਗਚ੍ਛੇਯ੍ਯ. ਤਤ੍ਰ [ਤਤ੍ਥ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਹਤ੍ਥਿਸਦ੍ਦੇਨ ਅਸ੍ਸਸਦ੍ਦੇਨ ਰਥਸਦ੍ਦੇਨ ਪਤ੍ਤਿਸਦ੍ਦੇਨ ਭੇਰਿਪਣਵਸਙ੍ਖਤਿਣਵਨਿਨ੍ਨਾਦਸਦ੍ਦੇਨ ਚੀਰਿਕਸਦ੍ਦੋ [ਚਿਰਿਲ਼ਿਕਾਸਦ੍ਦੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਅਨ੍ਤਰਧਾਯੇਯ੍ਯ [ਅਨ੍ਤਰਧਾਪੇਯ੍ਯ (ਸ੍ਯਾ. ਪੀ. ਕ.)]. ਯੋ ਨੁ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਨ ਦਾਨਿ ਅਮੁਸ੍ਮਿਂ ਵਨਸਣ੍ਡੇ ਪੁਨਦੇਵ ਚੀਰਿਕਸਦ੍ਦੋ ਪਾਤੁਭਵਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ, ਸਮ੍ਮਾ ਨੁ ਖੋ ਸੋ, ਆਵੁਸੋ, ਵਦਮਾਨੋ ਵਦੇਯ੍ਯਾ’’ਤਿ? ‘‘ਨੋ ਹਿਦਂ, ਆਵੁਸੋ’’. ‘‘ਠਾਨਞ੍ਹੇਤਂ, ਆਵੁਸੋ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ, ਯਂ ਸੋ ਰਾਜਾ ਵਾ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਵਾ ਤਮ੍ਹਾ ਵਨਸਣ੍ਡਾ ਪਕ੍ਕਮੇਯ੍ਯ, ਅਥ ਪੁਨਦੇਵ ਚੀਰਿਕਸਦ੍ਦੋ ਪਾਤੁਭਵੇਯ੍ਯਾਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਆਵੁਸੋ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਬ੍ਬਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤੋਸਮਾਧਿਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ‘ਲਾਭਿਮ੍ਹਿ ਅਨਿਮਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਚੇਤੋਸਮਾਧਿਸ੍ਸਾ’ਤਿ ਸਂਸਟ੍ਠੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਹਿ ਉਪਾਸਕੇਹਿ ਉਪਾਸਿਕਾਹਿ ਰਞ੍ਞਾ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯਸਾਵਕੇਹਿ. ਤਸ੍ਸ ਸਂਸਟ੍ਠਸ੍ਸ ਵਿਸ੍ਸਤ੍ਥਸ੍ਸ ਪਾਕਤਸ੍ਸ ਭਸ੍ਸਮਨੁਯੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਿਹਰਤੋ ਰਾਗੋ ਚਿਤ੍ਤਂ ਅਨੁਦ੍ਧਂਸੇਤਿ. ਸੋ ਰਾਗਾਨੁਦ੍ਧਂਸਿਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਹਾਯਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਕੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਕਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਮਹਾਕੋਟ੍ਠਿਕੇਨ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਵਿਦਿਤੋ – ‘ਇਮਾਸਞ੍ਚ ਇਮਾਸਞ੍ਚ ਵਿਹਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਲਾਭੀ, ਅਥ ਚ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ; ਉਦਾਹੁ ਦੇਵਤਾ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸੁਂ – ‘ਚਿਤ੍ਤੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਇਮਾਸਞ੍ਚ ਇਮਾਸਞ੍ਚ ਵਿਹਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਲਾਭੀ, ਅਥ ਚ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤੀ’’’ਤਿ? ‘‘ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋ ਪਰਿਚ੍ਚ ਵਿਦਿਤੋ ਮੇ, ਆਵੁਸੋ – ‘ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਇਮਾਸਞ੍ਚ ਇਮਾਸਞ੍ਚ ਵਿਹਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਲਾਭੀ, ਅਥ ਚ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤੀ’ਤਿ. ਦੇਵਤਾਪਿ ਮੇ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਆਰੋਚੇਸੁਂ – ‘ਚਿਤ੍ਤੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਇਮਾਸਞ੍ਚ ਇਮਾਸਞ੍ਚ ਵਿਹਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਲਾਭੀ, ਅਥ ਚ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਹਾਯਕਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘‘ਚਿਤ੍ਤੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਇਮਾਸਞ੍ਚ ਇਮਾਸਞ੍ਚ ਵਿਹਾਰਸਮਾਪਤ੍ਤੀਨਂ ਲਾਭੀ, ਅਥ ਚ ਪਨ ਸਿਕ੍ਖਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਹੀਨਾਯਾਵਤ੍ਤਤੀ’’ਤਿ. ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤੋ ਚਿਰਂ ਸਰਿਸ੍ਸਤਿ [ਪਦਿਸ੍ਸਤਿ (ਕ.)] ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ ਕੇਸਮਸ੍ਸੁਂ ਓਹਾਰੇਤ੍ਵਾ ਕਾਸਾਯਾਨਿ ਵਤ੍ਥਾਨਿ ਅਚ੍ਛਾਦੇਤ੍ਵਾ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਿ. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ – ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ ਤਦਨੁਤ੍ਤਰਂ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਾਸਿ. ‘‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿ. ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਚ ਪਨਾਯਸ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ਤੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਅਰਹਤਂ ਅਹੋਸੀਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.