੧. ਸੁਮਨਸੁਤ੍ਤਂ

੩੧. ਏਕਂ ਸਮਯਂ…ਪੇ… ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਅਥ ਖੋ ਸੁਮਨਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਪਞ੍ਚਹਿ ਰਥਸਤੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਰਾਜਕੁਮਾਰਿਸਤੇਹਿ ਪਰਿਵੁਤਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ ਸੁਮਨਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਇਧਸ੍ਸੁ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਤੋ ਦ੍ਵੇ ਸਾਵਕਾ ਸਮਸਦ੍ਧਾ ਸਮਸੀਲਾ ਸਮਪਞ੍ਞਾ – ਏਕੋ ਦਾਯਕੋ, ਏਕੋ ਅਦਾਯਕੋ. ਤੇ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਦੇਵਭੂਤਾਨਂ ਪਨ ਨੇਸਂ [ਤੇਸਂ (ਸੀ.)], ਭਨ੍ਤੇ, ਸਿਯਾ ਵਿਸੇਸੋ, ਸਿਯਾ ਨਾਨਾਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ?

‘‘ਸਿਯਾ, ਸੁਮਨੇ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ – ‘‘ਯੋ ਸੋ, ਸੁਮਨੇ, ਦਾਯਕੋ ਸੋ ਅਮੁਂ ਅਦਾਯਕਂ ਦੇਵਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਠਾਨੇਹਿ ਅਧਿਗਣ੍ਹਾਤਿ – ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਆਯੁਨਾ, ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਵਣ੍ਣੇਨ, ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਸੁਖੇਨ, ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਯਸੇਨ, ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯੇਨ. ਯੋ ਸੋ, ਸੁਮਨੇ, ਦਾਯਕੋ ਸੋ ਅਮੁਂ ਅਦਾਯਕਂ ਦੇਵਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਇਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਠਾਨੇਹਿ ਅਧਿਗਣ੍ਹਾਤਿ’’.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਤੋ ਚੁਤਾ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਾਨਂ ਪਨ ਨੇਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਿਯਾ ਵਿਸੇਸੋ, ਸਿਯਾ ਨਾਨਾਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਸਿਯਾ, ਸੁਮਨੇ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ – ‘‘ਯੋ ਸੋ, ਸੁਮਨੇ, ਦਾਯਕੋ ਸੋ ਅਮੁਂ ਅਦਾਯਕਂ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਠਾਨੇਹਿ ਅਧਿਗਣ੍ਹਾਤਿ – ਮਾਨੁਸਕੇਨ ਆਯੁਨਾ, ਮਾਨੁਸਕੇਨ ਵਣ੍ਣੇਨ, ਮਾਨੁਸਕੇਨ ਸੁਖੇਨ, ਮਾਨੁਸਕੇਨ ਯਸੇਨ, ਮਾਨੁਸਕੇਨ ਆਧਿਪਤੇਯ੍ਯੇਨ. ਯੋ ਸੋ, ਸੁਮਨੇ, ਦਾਯਕੋ ਸੋ ਅਮੁਂ ਅਦਾਯਕਂ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤੋ ਸਮਾਨੋ ਇਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਠਾਨੇਹਿ ਅਧਿਗਣ੍ਹਾਤਿ’’.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਉਭੋ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ, ਪਬ੍ਬਜਿਤਾਨਂ ਪਨ ਨੇਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਿਯਾ ਵਿਸੇਸੋ, ਸਿਯਾ ਨਾਨਾਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਸਿਯਾ, ਸੁਮਨੇ’’ਤਿ ਭਗਵਾ ਅਵੋਚ – ‘‘ਯੋ ਸੋ, ਸੁਮਨੇ, ਦਾਯਕੋ ਸੋ ਅਮੁਂ ਅਦਾਯਕਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ ਪਞ੍ਚਹਿ ਠਾਨੇਹਿ ਅਧਿਗਣ੍ਹਾਤਿ – ਯਾਚਿਤੋਵ ਬਹੁਲਂ ਚੀਵਰਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਅਯਾਚਿਤੋ, ਯਾਚਿਤੋਵ ਬਹੁਲਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਅਯਾਚਿਤੋ, ਯਾਚਿਤੋਵ ਬਹੁਲਂ ਸੇਨਾਸਨਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਅਯਾਚਿਤੋ, ਯਾਚਿਤੋਵ ਬਹੁਲਂ ਗਿਲਾਨਪ੍ਪਚ੍ਚਯਭੇਸਜ੍ਜਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਅਯਾਚਿਤੋ. ਯੇਹਿ ਖੋ ਪਨ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਵਿਹਰਤਿ ਤ੍ਯਸ੍ਸ ਮਨਾਪੇਨੇਵ ਬਹੁਲਂ ਕਾਯਕਮ੍ਮੇਨ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਅਮਨਾਪੇਨ, ਮਨਾਪੇਨੇਵ ਬਹੁਲਂ ਵਚੀਕਮ੍ਮੇਨ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਅਮਨਾਪੇਨ, ਮਨਾਪੇਨੇਵ ਬਹੁਲਂ ਮਨੋਕਮ੍ਮੇਨ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਅਮਨਾਪੇਨ, ਮਨਾਪਂਯੇਵ ਬਹੁਲਂ ਉਪਹਾਰਂ ਉਪਹਰਨ੍ਤਿ ਅਪ੍ਪਂ ਅਮਨਾਪਂ. ਯੋ ਸੋ, ਸੁਮਨੇ, ਦਾਯਕੋ ਸੋ ਅਮੁਂ ਅਦਾਯਕਂ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ ਸਮਾਨੋ ਇਮੇਹਿ ਪਞ੍ਚਹਿ ਠਾਨੇਹਿ ਅਧਿਗਣ੍ਹਾਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸਚੇ ਪਨ ਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਉਭੋ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ, ਅਰਹਤ੍ਤਪ੍ਪਤ੍ਤਾਨਂ ਪਨ ਨੇਸਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਿਯਾ ਵਿਸੇਸੋ, ਸਿਯਾ ਨਾਨਾਕਰਣ’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਤ੍ਥ ਖੋ ਪਨੇਸਾਹਂ, ਸੁਮਨੇ, ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਵਦਾਮਿ, ਯਦਿਦਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਯਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ’’ਨ੍ਤਿ [ਵਿਮੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)].

‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭਨ੍ਤੇ! ਯਾਵਞ੍ਚਿਦਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਲਮੇਵ ਦਾਨਾਨਿ ਦਾਤੁਂ ਅਲਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਾਤੁਂ; ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਦੇਵਭੂਤਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਕਾਰਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ, ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਕਾਰਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ, ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਕਾਰਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਮੇਤਂ, ਸੁਮਨੇ! ਅਲਞ੍ਹਿ, ਸੁਮਨੇ, ਦਾਨਾਨਿ ਦਾਤੁਂ ਅਲਂ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ ਕਾਤੁਂ! ਦੇਵਭੂਤਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਕਾਰਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ, ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਕਾਰਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨਿ, ਪਬ੍ਬਜਿਤਸ੍ਸਾਪਿ ਉਪਕਾਰਾਨਿ ਪੁਞ੍ਞਾਨੀ’’ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾਨ [ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾ (ਸੀ. ਪੀ.) ਏਵਮੁਪਰਿਪਿ] ਸੁਗਤੋ ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ ਸਤ੍ਥਾ –

‘‘ਯਥਾਪਿ ਚਨ੍ਦੋ ਵਿਮਲੋ, ਗਚ੍ਛਂ ਆਕਾਸਧਾਤੁਯਾ;

ਸਬ੍ਬੇ ਤਾਰਾਗਣੇ ਲੋਕੇ, ਆਭਾਯ ਅਤਿਰੋਚਤਿ.

‘‘ਤਥੇਵ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਸਦ੍ਧੋ ਪੁਰਿਸਪੁਗ੍ਗਲੋ;

ਸਬ੍ਬੇ ਮਚ੍ਛਰਿਨੋ ਲੋਕੇ, ਚਾਗੇਨ ਅਤਿਰੋਚਤਿ.

‘‘ਯਥਾਪਿ ਮੇਘੋ ਥਨਯਂ, ਵਿਜ੍ਜੁਮਾਲੀ ਸਤਕ੍ਕਕੁ;

ਥਲਂ ਨਿਨ੍ਨਞ੍ਚ ਪੂਰੇਤਿ, ਅਭਿਵਸ੍ਸਂ ਵਸੁਨ੍ਧਰਂ.

‘‘ਏਵਂ ਦਸ੍ਸਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸਾਵਕੋ;

ਮਚ੍ਛਰਿਂ ਅਧਿਗਣ੍ਹਾਤਿ, ਪਞ੍ਚਠਾਨੇਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤੋ.

‘‘ਆਯੁਨਾ ਯਸਸਾ ਚੇਵ [ਆਯੁਨਾ ਚ ਯਸੇਨ ਚ (ਕ.)], ਵਣ੍ਣੇਨ ਚ ਸੁਖੇਨ ਚ;

ਸ ਵੇ ਭੋਗਪਰਿਬ੍ਯੂਲ਼੍ਹੋ [ਭੋਗਪਰਿਬ੍ਬੂਲ਼੍ਹੋ (ਸੀ.)], ਪੇਚ੍ਚ ਸਗ੍ਗੇ ਪਮੋਦਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ;