(੧੯) ੪. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਗ੍ਗੋ

੧. ਯੋਧਾਜੀਵਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮੧. ‘‘ਚਤੂਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਯੋਧਾਜੀਵੋ ਰਾਜਾਰਹੋ ਹੋਤਿ ਰਾਜਭੋਗ੍ਗੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਅਙ੍ਗਨ੍ਤੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਯੋਧਾਜੀਵੋ ਠਾਨਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੂਰੇਪਾਤੀ ਚ, ਅਕ੍ਖਣਵੇਧੀ ਚ, ਮਹਤੋ ਚ ਕਾਯਸ੍ਸ ਪਦਾਲੇਤਾ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੂਹਿ ਅਙ੍ਗੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਯੋਧਾਜੀਵੋ ਰਾਜਾਰਹੋ ਹੋਤਿ ਰਾਜਭੋਗ੍ਗੋ, ਰਞ੍ਞੋ ਅਙ੍ਗਨ੍ਤੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੂਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਹੁਨੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ ਪਾਹੁਨੇਯ੍ਯੋ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯੋ ਅਞ੍ਜਲਿਕਰਣੀਯੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸ. ਕਤਮੇਹਿ ਚਤੂਹਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਠਾਨਕੁਸਲੋ ਚ ਹੋਤਿ, ਦੂਰੇਪਾਤੀ ਚ, ਅਕ੍ਖਣਵੇਧੀ ਚ, ਮਹਤੋ ਚ ਕਾਯਸ੍ਸ ਪਦਾਲੇਤਾ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਠਾਨਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਠਾਨਕੁਸਲੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਦੂਰੇਪਾਤੀ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਰੂਪਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਵਾ ਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਹੀਨਂ ਵਾ ਪਣੀਤਂ ਵਾ ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਰੂਪਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਯਾ ਕਾਚਿ ਵੇਦਨਾ…ਪੇ… ਯਾ ਕਾਚਿ ਸਞ੍ਞਾ… ਯੇ ਕੇਚਿ ਸਙ੍ਖਾਰਾ… ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਾ ਬਹਿਦ੍ਧਾ ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਵਾ ਸੁਖੁਮਂ ਵਾ ਹੀਨਂ ਵਾ ਪਣੀਤਂ ਵਾ ਯਂ ਦੂਰੇ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਵਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣਂ ‘ਨੇਤਂ ਮਮ, ਨੇਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਮੇਸੋ ਅਤ੍ਤਾ’ਤਿ ਏਵਮੇਤਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਦੂਰੇਪਾਤੀ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਕ੍ਖਣਵੇਧੀ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਕ੍ਖਣਵੇਧੀ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਹਤੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਪਦਾਲੇਤਾ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਹਨ੍ਤਂ ਅਵਿਜ੍ਜਾਕ੍ਖਨ੍ਧਂ ਪਦਾਲੇਤਾ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਹਤੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਪਦਾਲੇਤਾ ਹੋਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੂਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਹੁਨੇਯ੍ਯੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸਾ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਪਾਟਿਭੋਗਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮੨. [ਕਥਾ. ੬੨੪] ‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਪਾਟਿਭੋਗੋ – ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਦੇਵੋ ਵਾ ਮਾਰੋ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾ ਕੋਚਿ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਕਤਮੇਸਂ ਚਤੁਨ੍ਨਂ? ‘ਜਰਾਧਮ੍ਮਂ ਮਾ ਜੀਰੀ’ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਪਾਟਿਭੋਗੋ – ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਦੇਵੋ ਵਾ ਮਾਰੋ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾ ਕੋਚਿ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ; ‘ਬ੍ਯਾਧਿਧਮ੍ਮਂ ਮਾ ਬ੍ਯਾਧਿਯੀ’ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਪਾਟਿਭੋਗੋ – ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਦੇਵੋ ਵਾ ਮਾਰੋ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾ ਕੋਚਿ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ; ‘ਮਰਣਧਮ੍ਮਂ ਮਾ ਮੀਯੀ’ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਪਾਟਿਭੋਗੋ – ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਦੇਵੋ ਵਾ ਮਾਰੋ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾ ਕੋਚਿ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ; ‘ਯਾਨਿ ਖੋ ਪਨ ਤਾਨਿ ਪੁਬ੍ਬੇ ਅਤ੍ਤਨਾ ਕਤਾਨਿ ਪਾਪਕਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਿ ਸਂਕਿਲੇਸਿਕਾਨਿ ਪੋਨੋਭਵਿਕਾਨਿ ਸਦਰਾਨਿ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਾਨਿ ਆਯਤਿਂ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਿਕਾਨਿ, ਤੇਸਂ ਵਿਪਾਕੋ ਮਾ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤੀ’ਤਿ ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਪਾਟਿਭੋਗੋ – ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਦੇਵੋ ਵਾ ਮਾਰੋ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾ ਕੋਚਿ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ.

‘‘ਇਮੇਸਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ ਕੋਚਿ ਪਾਟਿਭੋਗੋ – ਸਮਣੋ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵਾ ਦੇਵੋ ਵਾ ਮਾਰੋ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਾ ਕੋਚਿ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਸੁਤਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮੩. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਕਲਨ੍ਦਕਨਿਵਾਪੇ. ਅਥ ਖੋ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਅਹਞ੍ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ [ਏਵਂਦਿਟ੍ਠੀ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)] – ‘ਯੋ ਕੋਚਿ ਦਿਟ੍ਠਂ ਭਾਸਤਿ – ਏਵਂ ਮੇ ਦਿਟ੍ਠਨ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤੋ ਦੋਸੋ; ਯੋ ਕੋਚਿ ਸੁਤਂ ਭਾਸਤਿ – ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤੋ ਦੋਸੋ; ਯੋ ਕੋਚਿ ਮੁਤਂ ਭਾਸਤਿ – ਏਵਂ ਮੇ ਮੁਤਨ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤੋ ਦੋਸੋ; ਯੋ ਕੋਚਿ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਭਾਸਤਿ – ਏਵਂ ਮੇ ਵਿਞ੍ਞਾਤਨ੍ਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਤਤੋ ਦੋਸੋ’’’ਤਿ.

‘‘ਨਾਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਬ੍ਬਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ; ਨ ਪਨਾਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਬ੍ਬਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਨ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ; ਨਾਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਬ੍ਬਂ ਸੁਤਂ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ; ਨ ਪਨਾਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਬ੍ਬਂ ਸੁਤਂ ਨ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ; ਨਾਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਬ੍ਬਂ ਮੁਤਂ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ; ਨ ਪਨਾਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਬ੍ਬਂ ਮੁਤਂ ਨ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ; ਨਾਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ; ਨ ਪਨਾਹਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸਬ੍ਬਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਨ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਯਞ੍ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਦਿਟ੍ਠਂ ਭਾਸਤੋ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਰੂਪਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਨ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯਞ੍ਚ ਖ੍ਵਸ੍ਸ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਦਿਟ੍ਠਂ ਅਭਾਸਤੋ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਏਵਰੂਪਂ ਦਿਟ੍ਠਂ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਯਞ੍ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸੁਤਂ ਭਾਸਤੋ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਰੂਪਂ ਸੁਤਂ ਨ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯਞ੍ਚ ਖ੍ਵਸ੍ਸ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਸੁਤਂ ਅਭਾਸਤੋ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਏਵਰੂਪਂ ਸੁਤਂ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਯਞ੍ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮੁਤਂ ਭਾਸਤੋ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਰੂਪਂ ਮੁਤਂ ਨ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯਞ੍ਚ ਖ੍ਵਸ੍ਸ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮੁਤਂ ਅਭਾਸਤੋ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਏਵਰੂਪਂ ਮੁਤਂ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ.

‘‘ਯਞ੍ਹਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਭਾਸਤੋ ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਏਵਰੂਪਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਨ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਯਞ੍ਚ ਖ੍ਵਸ੍ਸ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਅਭਾਸਤੋ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਪਰਿਹਾਯਨ੍ਤਿ, ਅਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਭਿਵਡ੍ਢਨ੍ਤਿ, ਏਵਰੂਪਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਭਾਸਿਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਪਕ੍ਕਾਮੀਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਅਭਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮੪. ਅਥ ਖੋ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਜਾਣੁਸ੍ਸੋਣਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਅਹਞ੍ਹਿ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਯੋ ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਨ ਭਾਯਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸਾ’’’ਤਿ. ‘‘ਅਤ੍ਥਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਭਾਯਤਿ, ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ; ਅਤ੍ਥਿ ਪਨ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਨ ਭਾਯਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਭਾਯਤਿ, ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ? ਇਧ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਕਾਮੇਸੁ ਅਵੀਤਰਾਗੋ ਹੋਤਿ ਅਵਿਗਤਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਅਵਿਗਤਪੇਮੋ ਅਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਅਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਅਵਿਗਤਤਣ੍ਹੋ. ਤਮੇਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਗਾਲ਼੍ਹੋ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੋ ਫੁਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਗਾਲ਼੍ਹੇਨ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੇਨ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਪਿਯਾ ਵਤ ਮਂ ਕਾਮਾ ਜਹਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਿਯੇ ਚਾਹਂ ਕਾਮੇ ਜਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਸੋਚਤਿ ਕਿਲਮਤਿ ਪਰਿਦੇਵਤਿ, ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ, ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਭਾਯਤਿ, ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਕਾਯੇ ਅਵੀਤਰਾਗੋ ਹੋਤਿ ਅਵਿਗਤਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਅਵਿਗਤਪੇਮੋ ਅਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਅਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਅਵਿਗਤਤਣ੍ਹੋ. ਤਮੇਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਗਾਲ਼੍ਹੋ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੋ ਫੁਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਗਾਲ਼੍ਹੇਨ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੇਨ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਪਿਯੋ ਵਤ ਮਂ ਕਾਯੋ ਜਹਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਿਯਞ੍ਚਾਹਂ ਕਾਯਂ ਜਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਸੋਚਤਿ ਕਿਲਮਤਿ ਪਰਿਦੇਵਤਿ, ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ, ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਭਾਯਤਿ, ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਅਕਤਕਲ੍ਯਾਣੋ ਹੋਤਿ ਅਕਤਕੁਸਲੋ ਅਕਤਭੀਰੁਤ੍ਤਾਣੋ ਕਤਪਾਪੋ ਕਤਲੁਦ੍ਦੋ ਕਤਕਿਬ੍ਬਿਸੋ. ਤਮੇਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਗਾਲ਼੍ਹੋ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੋ ਫੁਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਗਾਲ਼੍ਹੇਨ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੇਨ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਅਕਤਂ ਵਤ ਮੇ ਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਅਕਤਂ ਕੁਸਲਂ, ਅਕਤਂ ਭੀਰੁਤ੍ਤਾਣਂ; ਕਤਂ ਪਾਪਂ, ਕਤਂ ਲੁਦ੍ਦਂ, ਕਤਂ ਕਿਬ੍ਬਿਸਂ. ਯਾਵਤਾ, ਭੋ, ਅਕਤਕਲ੍ਯਾਣਾਨਂ ਅਕਤਕੁਸਲਾਨਂ ਅਕਤਭੀਰੁਤ੍ਤਾਣਾਨਂ ਕਤਪਾਪਾਨਂ ਕਤਲੁਦ੍ਦਾਨਂ ਕਤਕਿਬ੍ਬਿਸਾਨਂ ਗਤਿ ਤਂ ਗਤਿਂ ਪੇਚ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਸੋਚਤਿ ਕਿਲਮਤਿ ਪਰਿਦੇਵਤਿ, ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ, ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਭਾਯਤਿ, ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਕਙ੍ਖੀ ਹੋਤਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੀ ਅਨਿਟ੍ਠਙ੍ਗਤੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ. ਤਮੇਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਗਾਲ਼੍ਹੋ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੋ ਫੁਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਗਾਲ਼੍ਹੇਨ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੇਨ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਕਙ੍ਖੀ ਵਤਮ੍ਹਿ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੀ ਅਨਿਟ੍ਠਙ੍ਗਤੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ’ਤਿ. ਸੋ ਸੋਚਤਿ ਕਿਲਮਤਿ ਪਰਿਦੇਵਤਿ, ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ, ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਭਾਯਤਿ, ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ. ਇਮੇ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਸਮਾਨਾ ਭਾਯਨ੍ਤਿ, ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਨ ਭਾਯਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ? ਇਧ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਕਾਮੇਸੁ ਵੀਤਰਾਗੋ ਹੋਤਿ ਵਿਗਤਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਵਿਗਤਪੇਮੋ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਵਿਗਤਤਣ੍ਹੋ. ਤਮੇਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਗਾਲ਼੍ਹੋ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੋ ਫੁਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਗਾਲ਼੍ਹੇਨ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੇਨ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਨ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਪਿਯਾ ਵਤ ਮਂ ਕਾਮਾ ਜਹਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਪਿਯੇ ਚਾਹਂ ਕਾਮੇ ਜਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਨ ਸੋਚਤਿ ਨ ਕਿਲਮਤਿ ਨ ਪਰਿਦੇਵਤਿ, ਨ ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ, ਨ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਨ ਭਾਯਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਕਾਯੇ ਵੀਤਰਾਗੋ ਹੋਤਿ ਵਿਗਤਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਵਿਗਤਪੇਮੋ ਵਿਗਤਪਿਪਾਸੋ ਵਿਗਤਪਰਿਲ਼ਾਹੋ ਵਿਗਤਤਣ੍ਹੋ. ਤਮੇਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਗਾਲ਼੍ਹੋ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੋ ਫੁਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਗਾਲ਼੍ਹੇਨ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੇਨ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਨ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਪਿਯੋ ਵਤ ਮਂ ਕਾਯੋ ਜਹਿਸ੍ਸਤਿ, ਪਿਯਞ੍ਚਾਹਂ ਕਾਯਂ ਜਹਿਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਨ ਸੋਚਤਿ ਨ ਕਿਲਮਤਿ ਨ ਪਰਿਦੇਵਤਿ, ਨ ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ, ਨ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਨ ਭਾਯਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਅਕਤਪਾਪੋ ਹੋਤਿ ਅਕਤਲੁਦ੍ਦੋ ਅਕਤਕਿਬ੍ਬਿਸੋ ਕਤਕਲ੍ਯਾਣੋ ਕਤਕੁਸਲੋ ਕਤਭੀਰੁਤ੍ਤਾਣੋ. ਤਮੇਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਗਾਲ਼੍ਹੋ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੋ ਫੁਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਗਾਲ਼੍ਹੇਨ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੇਨ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਅਕਤਂ ਵਤ ਮੇ ਪਾਪਂ, ਅਕਤਂ ਲੁਦ੍ਦਂ, ਅਕਤਂ ਕਿਬ੍ਬਿਸਂ; ਕਤਂ ਕਲ੍ਯਾਣਂ, ਕਤਂ ਕੁਸਲਂ, ਕਤਂ ਭੀਰੁਤ੍ਤਾਣਂ. ਯਾਵਤਾ, ਭੋ, ਅਕਤਪਾਪਾਨਂ ਅਕਤਲੁਦ੍ਦਾਨਂ ਅਕਤਕਿਬ੍ਬਿਸਾਨਂ ਕਤਕਲ੍ਯਾਣਾਨਂ ਕਤਕੁਸਲਾਨਂ ਕਤਭੀਰੁਤ੍ਤਾਣਾਨਂ ਗਤਿ ਤਂ ਗਤਿਂ ਪੇਚ੍ਚ ਗਚ੍ਛਾਮੀ’ਤਿ. ਸੋ ਨ ਸੋਚਤਿ ਨ ਕਿਲਮਤਿ ਨ ਪਰਿਦੇਵਤਿ, ਨ ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ, ਨ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਨ ਭਾਯਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਅਕਙ੍ਖੀ ਹੋਤਿ ਅਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੀ ਨਿਟ੍ਠਙ੍ਗਤੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ. ਤਮੇਨਂ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਗਾਲ਼੍ਹੋ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੋ ਫੁਸਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞਤਰੇਨ ਗਾਲ਼੍ਹੇਨ ਰੋਗਾਤਙ੍ਕੇਨ ਫੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਅਕਙ੍ਖੀ ਵਤਮ੍ਹਿ ਅਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛੀ ਨਿਟ੍ਠਙ੍ਗਤੋ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੇ’ਤਿ. ਸੋ ਨ ਸੋਚਤਿ ਨ ਕਿਲਮਤਿ ਨ ਪਰਿਦੇਵਤਿ, ਨ ਉਰਤ੍ਤਾਲ਼ਿਂ ਕਨ੍ਦਤਿ, ਨ ਸਮ੍ਮੋਹਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਅਯਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਮਰਣਧਮ੍ਮੋ ਸਮਾਨੋ ਨ ਭਾਯਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸ. ਇਮੇ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਮਰਣਧਮ੍ਮਾ ਸਮਾਨਾ ਨ ਭਾਯਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਨ੍ਤਾਸਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਮਰਣਸ੍ਸਾ’’ਤਿ.

‘‘ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ…ਪੇ… ਉਪਾਸਕਂ ਮਂ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਧਾਰੇਤੁ ਅਜ੍ਜਤਗ੍ਗੇ ਪਾਣੁਪੇਤਂ ਸਰਣਂ ਗਤ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਚ੍ਚਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮੫. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਗਿਜ੍ਝਕੂਟੇ ਪਬ੍ਬਤੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਸਿਪ੍ਪਿਨਿਕਾਤੀਰੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਰਾਮੇ ਪਟਿਵਸਨ੍ਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ ਅਨ੍ਨਭਾਰੋ ਵਰਧਰੋ ਸਕੁਲੁਦਾਯੀ ਚ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਅਞ੍ਞੇ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਯੇਨ ਸਿਪ੍ਪਿਨਿਕਾਤੀਰੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਰਾਮੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ.

ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਤੇਸਂ ਅਞ੍ਞਤਿਤ੍ਥਿਯਾਨਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨਂ ਅਯਮਨ੍ਤਰਾ ਕਥਾ ਉਦਪਾਦਿ – ‘‘ਇਤਿਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਚ੍ਚਾਨਿ, ਇਤਿਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਚ੍ਚਾਨੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਯੇਨ ਤੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਨਿਸਜ੍ਜ ਖੋ ਭਗਵਾ ਤੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੇ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਕਾਯ ਨੁਤ੍ਥ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ, ਕਾ ਚ ਪਨ ਵੋ ਅਨ੍ਤਰਾਕਥਾ ਵਿਪ੍ਪਕਤਾ’’ਤਿ? ‘‘ਇਧ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਮ੍ਹਾਕਂ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾਨਂ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤਾਨਂ ਅਯਮਨ੍ਤਰਾਕਥਾ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਇਤਿਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਚ੍ਚਾਨਿ, ਇਤਿਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਚ੍ਚਾਨੀ’’’ਤਿ.

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਚ੍ਚਾਨਿ ਮਯਾ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦਿਤਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਇਧ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਸਬ੍ਬੇ ਪਾਣਾ ਅਵਜ੍ਝਾ’ਤਿ. ਇਤਿ ਵਦਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਚ੍ਚਂ ਆਹ, ਨੋ ਮੁਸਾ. ਸੋ ਤੇਨ ਨ ਸਮਣੋਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਸਦਿਸੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਹੀਨੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਅਪਿ ਚ ਯਦੇਵ ਤਤ੍ਥ ਸਚ੍ਚਂ ਤਦਭਿਞ੍ਞਾਯ ਪਾਣਾਨਂਯੇਵ ਅਨੁਦ੍ਦਯਾਯ [ਤਦਭਿਞ੍ਞਾਯ ਅਨੁਦਯਾਯ (ਕ.)] ਅਨੁਕਮ੍ਪਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਸਬ੍ਬੇ ਕਾਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ ਦੁਕ੍ਖਾ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਾ’ਤਿ. ਇਤਿ ਵਦਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਚ੍ਚਮਾਹ, ਨੋ ਮੁਸਾ. ਸੋ ਤੇਨ ਨ ਸਮਣੋਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਸਦਿਸੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਹੀਨੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਅਪਿ ਚ ਯਦੇਵ ਤਤ੍ਥ ਸਚ੍ਚਂ ਤਦਭਿਞ੍ਞਾਯ ਕਾਮਾਨਂਯੇਵ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਸਬ੍ਬੇ ਭਵਾ ਅਨਿਚ੍ਚਾ…ਪੇ… ਭਵਾਨਂਯੇਵ ਨਿਬ੍ਬਿਦਾਯ ਵਿਰਾਗਾਯ ਨਿਰੋਧਾਯ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਏਵਮਾਹ – ‘ਨਾਹਂ ਕ੍ਵਚਨਿ [ਕ੍ਵਚਨ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ.)] ਕਸ੍ਸਚਿ ਕਿਞ੍ਚਨਤਸ੍ਮਿਂ ਨ ਚ ਮਮ ਕ੍ਵਚਨਿ ਕਤ੍ਥਚਿ ਕਿਞ੍ਚਨਤਤ੍ਥੀ’ਤਿ. ਇਤਿ ਵਦਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਚ੍ਚਂ ਆਹ, ਨੋ ਮੁਸਾ. ਸੋ ਤੇਨ ਨ ਸਮਣੋਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਸੇਯ੍ਯੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਸਦਿਸੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਨ ਹੀਨੋਹਮਸ੍ਮੀਤਿ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਅਪਿ ਚ ਯਦੇਵ ਤਤ੍ਥ ਸਚ੍ਚਂ ਤਦਭਿਞ੍ਞਾਯ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਂਯੇਵ ਪਟਿਪਦਂ ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਚ੍ਚਾਨਿ ਮਯਾ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦਿਤਾਨੀ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਉਮ੍ਮਗ੍ਗਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮੬. ਅਥ ਖੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕੇਨ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਲੋਕੋ ਨੀਯਤਿ, ਕੇਨ ਲੋਕੋ ਪਰਿਕਸ੍ਸਤਿ, ਕਸ੍ਸ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਸਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਭਿਕ੍ਖੁ! ਭਦ੍ਦਕੋ ਖੋ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਉਮ੍ਮਗ੍ਗੋ [ਉਮ੍ਮਙ੍ਗੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)], ਭਦ੍ਦਕਂ ਪਟਿਭਾਨਂ, ਕਲ੍ਯਾਣੀ [ਕਲ੍ਯਾਣਾ (ਕ.)] ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪੁਚ੍ਛਸਿ – ‘ਕੇਨ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਲੋਕੋ ਨੀਯਤਿ, ਕੇਨ ਲੋਕੋ ਪਰਿਕਸ੍ਸਤਿ, ਕਸ੍ਸ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਸਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਲੋਕੋ ਨੀਯਤਿ, ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਪਰਿਕਸ੍ਸਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਵਸਂ ਗਚ੍ਛਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛਿ – ‘‘‘ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਧਮ੍ਮਧਰੋ, ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਧਮ੍ਮਧਰੋ’ਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਧਮ੍ਮਧਰੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਭਿਕ੍ਖੁ! ਭਦ੍ਦਕੋ ਖੋ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਉਮ੍ਮਗ੍ਗੋ, ਭਦ੍ਦਕਂ ਪਟਿਭਾਨਂ, ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪੁਚ੍ਛਸਿ – ‘ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਧਮ੍ਮਧਰੋ, ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਧਮ੍ਮਧਰੋਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਧਮ੍ਮਧਰੋ ਹੋਤੀ’’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਬਹੂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਮਯਾ ਧਮ੍ਮਾ ਦੇਸਿਤਾ [ਬਹੁ ਖੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਯਾ ਧਮ੍ਮੋ ਦੇਸਿਤੋ (ਕ.)] – ਸੁਤ੍ਤਂ, ਗੇਯ੍ਯਂ, ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਂ, ਗਾਥਾ, ਉਦਾਨਂ, ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕਂ, ਜਾਤਕਂ, ਅਬ੍ਭੁਤਧਮ੍ਮਂ, ਵੇਦਲ੍ਲਂ. ਚਤੁਪ੍ਪਦਾਯ ਚੇਪਿ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਗਾਥਾਯ ਅਤ੍ਥਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਮਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਾਨੁਧਮ੍ਮਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਧਮ੍ਮਧਰੋਤਿ ਅਲਂ ਵਚਨਾਯਾ’’ਤਿ.

‘‘ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛਿ – ‘‘‘ਸੁਤਵਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਞ੍ਞੋ, ਸੁਤਵਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਞ੍ਞੋ’ਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਤਵਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਞ੍ਞੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਭਿਕ੍ਖੁ! ਭਦ੍ਦਕੋ ਖੋ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਉਮ੍ਮਗ੍ਗੋ, ਭਦ੍ਦਕਂ ਪਟਿਭਾਨਂ, ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪੁਚ੍ਛਸਿ – ‘ਸੁਤਵਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਞ੍ਞੋ, ਸੁਤਵਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਞ੍ਞੋਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸੁਤਵਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਞ੍ਞੋ ਹੋਤੀ’’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ; ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਸਮੁਦਯੋ’ਤਿ ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ; ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧੋ’ਤਿ ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ; ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਚਸ੍ਸ ਅਤ੍ਥਂ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸੁਤਵਾ ਨਿਬ੍ਬੇਧਿਕਪਞ੍ਞੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਸਾਧੁ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਉਤ੍ਤਰਿ ਪਞ੍ਹਂ ਅਪੁਚ੍ਛਿ – ‘‘‘ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ’ਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਭਿਕ੍ਖੁ! ਭਦ੍ਦਕੋ ਖੋ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਉਮ੍ਮਗ੍ਗੋ, ਭਦ੍ਦਕਂ ਪਟਿਭਾਨਂ, ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਪਰਿਪੁਚ੍ਛਾ. ਏਵਞ੍ਹਿ ਤ੍ਵਂ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੁਚ੍ਛਸਿ – ‘ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਹਾਪਞ੍ਞੋਤਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਵੁਚ੍ਚਤਿ. ਕਿਤ੍ਤਾਵਤਾ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ ਹੋਤੀ’’’ਤਿ? ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’. ‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ ਨੇਵਤ੍ਤਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯ ਚੇਤੇਤਿ ਨ ਪਰਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯ ਚੇਤੇਤਿ ਨ ਉਭਯਬ੍ਯਾਬਾਧਾਯ ਚੇਤੇਤਿ ਅਤ੍ਤਹਿਤਪਰਹਿਤਉਭਯਹਿਤਸਬ੍ਬਲੋਕਹਿਤਮੇਵ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨੋ ਚਿਨ੍ਤੇਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਮਹਾਪਞ੍ਞੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਵਸ੍ਸਕਾਰਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮੭. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਵੇਲ਼ੁਵਨੇ ਕਲਨ੍ਦਕਨਿਵਾਪੇ. ਅਥ ਖੋ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਜਾਨੇਯ੍ਯ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ – ‘ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵ’’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਅਟ੍ਠਾਨਂ ਖੋ ਏਤਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਨਵਕਾਸੋ ਯਂ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ‘ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵ’’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਜਾਨੇਯ੍ਯ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ – ‘ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵ’’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਤਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਟ੍ਠਾਨਂ ਅਨਵਕਾਸੋ ਯਂ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ‘ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵ’’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਜਾਨੇਯ੍ਯ ਨੁ ਖੋ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ – ‘ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵ’’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਠਾਨਂ ਖੋ ਏਤਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਯਂ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ‘ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵ’’’ਨ੍ਤਿ. ‘‘ਜਾਨੇਯ੍ਯ ਪਨ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ – ‘ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵ’’’ਨ੍ਤਿ? ‘‘ਏਤਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਯਂ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ‘ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ! ਯਾਵ ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਚਿਦਂ, ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ – ‘ਅਟ੍ਠਾਨਂ ਖੋ ਏਤਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਨਵਕਾਸੋ ਯਂ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਏਤਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਟ੍ਠਾਨਂ ਅਨਵਕਾਸੋ ਯਂ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਠਾਨਂ ਖੋ ਏਤਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਯਂ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਏਤਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਯਂ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਏਕਮਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਸਮਯਂ ਤੋਦੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਪਰਿਸਤਿ ਪਰੂਪਾਰਮ੍ਭਂ ਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤਿ – ‘ਬਾਲੋ ਅਯਂ ਰਾਜਾ ਏਲ਼ੇਯ੍ਯੋ ਸਮਣੇ ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੇ ਅਭਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੋ, ਸਮਣੇ ਚ ਪਨ ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੇ ਏਵਰੂਪਂ ਪਰਮਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰਂ ਕਰੋਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਅਭਿਵਾਦਨਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਨਂ ਅਞ੍ਜਲਿਕਮ੍ਮਂ ਸਾਮੀਚਿਕਮ੍ਮ’ਨ੍ਤਿ. ਇਮੇਪਿ ਰਞ੍ਞੋ ਏਲ਼ੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਪਰਿਹਾਰਕਾ ਬਾਲਾ – ਯਮਕੋ ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲੋ [ਪੁਗ੍ਗਲੋ (ਕ.)] ਉਗ੍ਗੋ ਨਾਵਿਨ੍ਦਕੀ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬੋ ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸੋ, ਯੇ ਸਮਣੇ ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੇ ਅਭਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾ, ਸਮਣੇ ਚ ਪਨ ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੇ ਏਵਰੂਪਂ ਪਰਮਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਅਭਿਵਾਦਨਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਨਂ ਅਞ੍ਜਲਿਕਮ੍ਮਂ ਸਾਮੀਚਿਕਮ੍ਮਨ੍ਤਿ. ਤ੍ਯਾਸ੍ਸੁਦਂ ਤੋਦੇਯ੍ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਇਮਿਨਾ ਨਯੇਨ ਨੇਤਿ. ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ, ਭੋਨ੍ਤੋ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਰਾਜਾ ਏਲ਼ੇਯ੍ਯੋ ਕਰਣੀਯਾਧਿਕਰਣੀਯੇਸੁ ਵਚਨੀਯਾਧਿਵਚਨੀਯੇਸੁ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰੇਹਿ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰੋ’ਤਿ? ‘ਏਵਂ, ਭੋ, ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਰਾਜਾ ਏਲ਼ੇਯ੍ਯੋ ਕਰਣੀਯਾਧਿਕਰਣੀਯੇਸੁ ਵਚਨੀਯਾਧਿਵਚਨੀਯੇਸੁ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰੇਹਿ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰੋ’’’ਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭੋ, ਸਮਣੋ ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੋ ਰਞ੍ਞਾ ਏਲ਼ੇਯ੍ਯੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤਤਰੋ ਕਰਣੀਯਾਧਿਕਰਣੀਯੇਸੁ ਵਚਨੀਯਾਧਿਵਚਨੀਯੇਸੁ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰੇਨ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਰਾਜਾ ਏਲ਼ੇਯ੍ਯੋ ਸਮਣੇ ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੇ ਅਭਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨੋ, ਸਮਣੇ ਚ ਪਨ ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੇ ਏਵਰੂਪਂ ਪਰਮਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰਂ ਕਰੋਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਅਭਿਵਾਦਨਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਨਂ ਅਞ੍ਜਲਿਕਮ੍ਮਂ ਸਾਮੀਚਿਕਮ੍ਮਂ’’.

‘‘ਤਂ ਕਿਂ ਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ, ਭੋਨ੍ਤੋ, ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਰਞ੍ਞੋ ਏਲ਼ੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਪਰਿਹਾਰਕਾ – ਯਮਕੋ ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲੋ ਉਗ੍ਗੋ ਨਾਵਿਨ੍ਦਕੀ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬੋ ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸੋ, ਕਰਣੀਯਾਧਿਕਰਣੀਯੇਸੁ ਵਚਨੀਯਾਧਿਵਚਨੀਯੇਸੁ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰੇਹਿ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰਾਤਿ? ‘ਏਵਂ, ਭੋ, ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਰਞ੍ਞੋ ਏਲ਼ੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਪਰਿਹਾਰਕਾ – ਯਮਕੋ ਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲੋ ਉਗ੍ਗੋ ਨਾਵਿਨ੍ਦਕੀ ਗਨ੍ਧਬ੍ਬੋ ਅਗ੍ਗਿਵੇਸ੍ਸੋ, ਕਰਣੀਯਾਧਿਕਰਣੀਯੇਸੁ ਵਚਨੀਯਾਧਿਵਚਨੀਯੇਸੁ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰੇਹਿ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭੋ, ਸਮਣੋ ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੋ ਰਞ੍ਞੋ ਏਲ਼ੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਪਰਿਹਾਰਕੇਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤੇਹਿ ਪਣ੍ਡਿਤਤਰੋ ਕਰਣੀਯਾਧਿਕਰਣੀਯੇਸੁ ਵਚਨੀਯਾਧਿਵਚਨੀਯੇਸੁ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰੇਹਿ ਅਲਮਤ੍ਥਦਸਤਰੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਰਞ੍ਞੋ ਏਲ਼ੇਯ੍ਯਸ੍ਸ ਪਰਿਹਾਰਕਾ ਸਮਣੇ ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੇ ਅਭਿਪ੍ਪਸਨ੍ਨਾ; ਸਮਣੇ ਚ ਪਨ ਰਾਮਪੁਤ੍ਤੇ ਏਵਰੂਪਂ ਪਰਮਨਿਪਚ੍ਚਕਾਰਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ, ਯਦਿਦਂ ਅਭਿਵਾਦਨਂ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠਾਨਂ ਅਞ੍ਜਲਿਕਮ੍ਮਂ ਸਾਮੀਚਿਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਚ੍ਛਰਿਯਂ, ਭੋ, ਗੋਤਮ, ਅਬ੍ਭੁਤਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ! ਯਾਵ ਸੁਭਾਸਿਤਂ ਚਿਦਂ ਭੋਤਾ ਗੋਤਮੇਨ – ‘ਅਟ੍ਠਾਨਂ ਖੋ ਏਤਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਨਵਕਾਸੋ ਯਂ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਏਤਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਅਟ੍ਠਾਨਂ ਅਨਵਕਾਸੋ ਯਂ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਠਾਨਂ ਖੋ ਏਤਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਯਂ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵਨ੍ਤਿ. ਏਤਮ੍ਪਿ ਖੋ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ ਯਂ ਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸਂ ਜਾਨੇਯ੍ਯ – ਅਸਪ੍ਪੁਰਿਸੋ ਅਯਂ ਭਵ’ਨ੍ਤਿ. ਹਨ੍ਦ ਚ ਦਾਨਿ ਮਯਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਗਚ੍ਛਾਮ. ਬਹੁਕਿਚ੍ਚਾ ਮਯਂ ਬਹੁਕਰਣੀਯਾ’’ਤਿ. ‘‘ਯਸ੍ਸਦਾਨਿ ਤ੍ਵਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ, ਕਾਲਂ ਮਞ੍ਞਸੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਵਸ੍ਸਕਾਰੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਮਗਧਮਹਾਮਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਪਕ੍ਕਾਮੀਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਉਪਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮੮. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਗਿਜ੍ਝਕੂਟੇ ਪਬ੍ਬਤੇ. ਅਥ ਖੋ ਉਪਕੋ ਮਣ੍ਡਿਕਾਪੁਤ੍ਤੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਉਪਕੋ ਮਣ੍ਡਿਕਾਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਅਹਞ੍ਹਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਯੋ ਕੋਚਿ ਪਰੂਪਾਰਮ੍ਭਂ ਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਪਰੂਪਾਰਮ੍ਭਂ ਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਸਬ੍ਬੋ ਸੋ [ਸਬ੍ਬਸੋ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਨ ਉਪਪਾਦੇਤਿ. ਅਨੁਪਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਗਾਰਯ੍ਹੋ ਹੋਤਿ ਉਪਵਜ੍ਜੋ’’’ਤਿ. ‘‘ਪਰੂਪਾਰਮ੍ਭਂ ਚੇ, ਉਪਕ, ਵਤ੍ਤੇਤਿ ਪਰੂਪਾਰਮ੍ਭਂ ਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਨ ਉਪਪਾਦੇਤਿ, ਅਨੁਪਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਗਾਰਯ੍ਹੋ ਹੋਤਿ ਉਪਵਜ੍ਜੋ. ਤ੍ਵਂ ਖੋ, ਉਪਕ, ਪਰੂਪਾਰਮ੍ਭਂ ਵਤ੍ਤੇਸਿ, ਪਰੂਪਾਰਮ੍ਭਂ ਵਤ੍ਤੇਨ੍ਤੋ ਨ ਉਪਪਾਦੇਸਿ, ਅਨੁਪਪਾਦੇਨ੍ਤੋ ਗਾਰਯ੍ਹੋ ਹੋਸਿ ਉਪਵਜ੍ਜੋ’’ਤਿ. ‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਮਾਨਕਂਯੇਵ ਮਹਤਾ ਪਾਸੇਨ ਬਨ੍ਧੇਯ੍ਯ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਉਮ੍ਮੁਜ੍ਜਮਾਨਕੋਯੇਵ ਭਗਵਤਾ ਮਹਤਾ ਵਾਦਪਾਸੇਨ [ਮਹਤਾ ਪਾਸੇਨ (ਕ.)] ਬਦ੍ਧੋ’’ਤਿ.

‘‘ਇਦਂ ਅਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਉਪਕ, ਮਯਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਪਦਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ – ਇਤਿਪਿਦਂ ਅਕੁਸਲਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਖੋ ਪਨਿਦਂ ਅਕੁਸਲਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਉਪਕ, ਮਯਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਪਦਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ – ਇਤਿਪਿਦਂ ਅਕੁਸਲਂ ਪਹਾਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ.

‘‘ਇਦਂ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਉਪਕ, ਮਯਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਪਦਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ – ਇਤਿਪਿਦਂ ਕੁਸਲਨ੍ਤਿ. ਤਂ ਖੋ ਪਨਿਦਂ ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਖੋ, ਉਪਕ, ਮਯਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤਂ. ਤਤ੍ਥ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਪਦਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ ਅਪਰਿਮਾਣਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾ – ਇਤਿਪਿਦਂ ਕੁਸਲਂ ਭਾਵੇਤਬ੍ਬ’’ਨ੍ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਉਪਕੋ ਮਣ੍ਡਿਕਾਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਅਨੁਮੋਦਿਤ੍ਵਾ ਉਟ੍ਠਾਯਾਸਨਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਰਾਜਾ ਮਾਗਧੋ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁ ਵੇਦੇਹਿਪੁਤ੍ਤੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਯਾਵਤਕੋ ਅਹੋਸਿ ਭਗਵਤਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪੋ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਰਞ੍ਞੋ ਮਾਗਧਸ੍ਸ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁਸ੍ਸ ਵੇਦੇਹਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਆਰੋਚੇਸਿ.

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਰਾਜਾ ਮਾਗਧੋ ਅਜਾਤਸਤ੍ਤੁ ਵੇਦੇਹਿਪੁਤ੍ਤੋ ਕੁਪਿਤੋ ਅਨਤ੍ਤਮਨੋ ਉਪਕਂ ਮਣ੍ਡਿਕਾਪੁਤ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਯਾਵ ਧਂਸੀ ਵਤਾਯਂ ਲੋਣਕਾਰਦਾਰਕੋ ਯਾਵ ਮੁਖਰੋ ਯਾਵ ਪਗਬ੍ਬੋ ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਨਾਮ ਤਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਰਹਨ੍ਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ ਆਸਾਦੇਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞਿਸ੍ਸਤਿ; ਅਪੇਹਿ ਤ੍ਵਂ, ਉਪਕ, ਵਿਨਸ੍ਸ, ਮਾ ਤਂ ਅਦ੍ਦਸ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੮੯. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਕਾਯੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਾ; ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸਤਿਯਾ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਾ; ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਾ; ਅਤ੍ਥਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਾ. ਕਤਮੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਕਾਯੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਾ? ਅਟ੍ਠ ਵਿਮੋਕ੍ਖਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯੇਨ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਾ.

‘‘ਕਤਮੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਸਤਿਯਾ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਾ? ਪੁਬ੍ਬੇਨਿਵਾਸੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤਿਯਾ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯੋ.

‘‘ਕਤਮੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਾ? ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਚੁਤੂਪਪਾਤੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯੋ.

‘‘ਕਤਮੇ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਾ? ਆਸਵਾਨਂ ਖਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯੋ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਚ੍ਛਿਕਰਣੀਯਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਉਪੋਸਥਸੁਤ੍ਤਂ

੧੯੦. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਪੁਬ੍ਬਾਰਾਮੇ ਮਿਗਾਰਮਾਤੁਪਾਸਾਦੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤਦਹੁਪੋਸਥੇ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਪਰਿਵੁਤੋ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਹੋਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਂ ਤੁਣ੍ਹੀਭੂਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਂ ਅਨੁਵਿਲੋਕੇਤ੍ਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ –

‘‘ਅਪਲਾਪਾਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ ਨਿਪ੍ਪਲਾਪਾਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ ਸੁਦ੍ਧਾ ਸਾਰੇ ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਾ. ਤਥਾਰੂਪੋ ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋ, ਤਥਾਰੂਪਾਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਯਥਾਰੂਪਾ ਪਰਿਸਾ ਦੁਲ੍ਲਭਾ ਦਸ੍ਸਨਾਯਪਿ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, ਤਥਾਰੂਪੋ ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋ, ਤਥਾਰੂਪਾਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਯਥਾਰੂਪਾ ਪਰਿਸਾ ਆਹੁਨੇਯ੍ਯਾ ਪਾਹੁਨੇਯ੍ਯਾ ਦਕ੍ਖਿਣੇਯ੍ਯਾ ਅਞ੍ਜਲਿਕਰਣੀਯਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਪੁਞ੍ਞਕ੍ਖੇਤ੍ਤਂ ਲੋਕਸ੍ਸ, ਤਥਾਰੂਪੋ ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋ, ਤਥਾਰੂਪਾਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਯਥਾਰੂਪਾਯ ਪਰਿਸਾਯ ਅਪ੍ਪਂ ਦਿਨ੍ਨਂ ਬਹੁ ਹੋਤਿ ਬਹੁ ਦਿਨ੍ਨਂ ਬਹੁਤਰਂ, ਤਥਾਰੂਪੋ ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋ, ਤਥਾਰੂਪਾਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ. ਯਥਾਰੂਪਂ ਪਰਿਸਂ ਅਲਂ ਯੋਜਨਗਣਨਾਨਿਪਿ ਦਸ੍ਸਨਾਯ ਗਨ੍ਤੁਂ ਅਪਿ ਪੁਟੋਸੇਨਾਪਿ, ਤਥਾਰੂਪੋ ਅਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋ, (ਤਥਾਰੂਪਾਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਰਿਸਾ) [( ) ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਪੋਤ੍ਥਕੇਸੁ ਨਤ੍ਥਿ].

‘‘ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇ ਦੇਵਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ; ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ; ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇ ਆਨੇਞ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ; ਸਨ੍ਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇ ਅਰਿਯਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਦੇਵਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਵਿਚ੍ਚੇਵ ਕਾਮੇਹਿ…ਪੇ… ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ; ਵਿਤਕ੍ਕਵਿਚਾਰਾਨਂ ਵੂਪਸਮਾ…ਪੇ… ਦੁਤਿਯਂ ਝਾਨਂ…ਪੇ… ਤਤਿਯਂ ਝਾਨਂ…ਪੇ… ਚਤੁਤ੍ਥਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਦੇਵਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ, ਤਥਾ ਦੁਤਿਯਂ ਤਥਾ ਤਤਿਯਂ ਤਥਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ. ਇਤਿ ਉਦ੍ਧਮਧੋ ਤਿਰਿਯਂ ਸਬ੍ਬਧਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਤਤਾਯ ਸਬ੍ਬਾਵਨ੍ਤਂ ਲੋਕਂ ਮੇਤ੍ਤਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਪੁਲੇਨ ਮਹਗ੍ਗਤੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਅਵੇਰੇਨ ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜੇਨ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ. ਕਰੁਣਾ… ਮੁਦਿਤਾ… ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਏਕਂ ਦਿਸਂ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ, ਤਥਾ ਦੁਤਿਯਂ ਤਥਾ ਤਤਿਯਂ ਤਥਾ ਚਤੁਤ੍ਥਂ. ਇਤਿ ਉਦ੍ਧਮਧੋ ਤਿਰਿਯਂ ਸਬ੍ਬਧਿ ਸਬ੍ਬਤ੍ਤਤਾਯ ਸਬ੍ਬਾਵਨ੍ਤਂ ਲੋਕਂ ਉਪੇਕ੍ਖਾਸਹਗਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਪੁਲੇਨ ਮਹਗ੍ਗਤੇਨ ਅਪ੍ਪਮਾਣੇਨ ਅਵੇਰੇਨ ਅਬ੍ਯਾਪਜ੍ਜੇਨ ਫਰਿਤ੍ਵਾ ਵਿਹਰਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਨੇਞ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਪਟਿਘਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ‘ਅਨਨ੍ਤੋ ਆਕਾਸੋ’ਤਿ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸਬ੍ਬਸੋ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ‘ਅਨਨ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚੀ’ਤਿ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸਬ੍ਬਸੋ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ਨੇਵਸਞ੍ਞਾਨਾਸਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਨੇਞ੍ਜਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਿਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ‘ਇਦਂ ਦੁਕ੍ਖ’ਨ੍ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ…ਪੇ… ‘ਅਯਂ ਦੁਕ੍ਖਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ’ਤਿ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਿਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਹੋਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਗ੍ਗੋ [ਯੋਧਾਜੀਵਵਗ੍ਗੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਚਤੁਤ੍ਥੋ.