੩. ਉਰੁਵੇਲਵਗ੍ਗੋ

੧. ਪਠਮਉਰੁਵੇਲਸੁਤ੍ਤਂ

੨੧. ਏਵਂ ਮੇ ਸੁਤਂ [ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭੩ ਆਗਤਂ] – ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਏਕਮਿਦਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯਂ ਉਰੁਵੇਲਾਯਂ ਵਿਹਰਾਮਿ ਨਜ੍ਜਾ ਨੇਰਞ੍ਜਰਾਯ ਤੀਰੇ ਅਜਪਾਲਨਿਗ੍ਰੋਧੇ ਪਠਮਾਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਹੋਗਤਸ੍ਸ ਪਟਿਸਲ੍ਲੀਨਸ੍ਸ ਏਵਂ ਚੇਤਸੋ ਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕੋ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਦੁਕ੍ਖਂ ਖੋ ਅਗਾਰਵੋ ਵਿਹਰਤਿ ਅਪ੍ਪਤਿਸ੍ਸੋ. ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਅਹਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ [ਗਰੁਕਤ੍ਵਾ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’’’ਨ੍ਤਿ?

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ਅਪਰਿਪੂਰਸ੍ਸ ਖੋ ਅਹਂ ਸੀਲਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਅਞ੍ਞਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਂ. ਨ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਅਞ੍ਞਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸੀਲਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਰਂ, ਯਮਹਂ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਅਪਰਿਪੂਰਸ੍ਸ ਖੋ ਅਹਂ ਸਮਾਧਿਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਅਞ੍ਞਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਂ. ਨ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਅਞ੍ਞਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਸਮਾਧਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਰਂ, ਯਮਹਂ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਅਪਰਿਪੂਰਸ੍ਸ ਖੋ ਅਹਂ ਪਞ੍ਞਾਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਅਞ੍ਞਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਂ. ਨ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਅਞ੍ਞਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਪਞ੍ਞਾਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਰਂ, ਯਮਹਂ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਅਪਰਿਪੂਰਸ੍ਸ ਖੋ ਅਹਂ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਕ੍ਖਨ੍ਧਸ੍ਸ ਪਾਰਿਪੂਰਿਯਾ ਅਞ੍ਞਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਂ. ਨ ਖੋ ਪਨਾਹਂ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਅਞ੍ਞਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਅਤ੍ਤਨਾ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਰਂ, ਯਮਹਂ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਯ੍ਵਾਯਂ [ਯੋਪਾਯਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਧਮ੍ਮੋ ਮਯਾ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਤਮੇਵ ਧਮ੍ਮਂ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ’’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਅਥ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਮ੍ਪਤਿ ਮਮ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤੋਪਰਿਵਿਤਕ੍ਕਮਞ੍ਞਾਯ – ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਬਲਵਾ ਪੁਰਿਸੋ ਸਮਿਞ੍ਜਿਤਂ [ਸਮ੍ਮਿਞ੍ਜਿਤਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਵਾ ਬਾਹਂ ਪਸਾਰੇਯ੍ਯ, ਪਸਾਰਿਤਂ ਵਾ ਬਾਹਂ ਸਮਿਞ੍ਜੇਯ੍ਯ, ਏਵਮੇਵਂ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤੋ ਮਮ ਪੁਰਤੋ ਪਾਤੁਰਹੋਸਿ. ਅਥ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਮ੍ਪਤਿ ਏਕਂਸਂ ਉਤ੍ਤਰਾਸਙ੍ਗਂ ਕਰਿਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਖਿਣਂ ਜਾਣੁਮਣ੍ਡਲਂ ਪਥਵਿਯਂ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਵਾ ਯੇਨਾਹਂ ਤੇਨਞ੍ਜਲਿਂ ਪਣਾਮੇਤ੍ਵਾ ਮਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘ਏਵਮੇਤਂ ਭਗਵਾ, ਏਵਮੇਤਂ ਸੁਗਤ! ਯੇਪਿ ਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਹੇਸੁਂ ਅਤੀਤਮਦ੍ਧਾਨਂ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਤੇਪਿ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਿਂਸੁ; ਯੇਪਿ ਤੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਅਨਾਗਤਮਦ੍ਧਾਨਂ ਅਰਹਨ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਤੇਪਿ ਭਗਵਨ੍ਤੋ ਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ; ਭਗਵਾਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਏਤਰਹਿ ਅਰਹਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਧਮ੍ਮਂਯੇਵ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਤੂ’’’ਤਿ. ਇਦਮਵੋਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਮ੍ਪਤਿ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾ ਅਥਾਪਰਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਯੇ ਚ ਅਤੀਤਾ [ਯੇ ਚਬ੍ਭਤੀਤਾ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)] ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ, ਯੇ ਚ ਬੁਦ੍ਧਾ ਅਨਾਗਤਾ;

ਯੋ ਚੇਤਰਹਿ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ, ਬਹੂਨਂ [ਬਹੁਨ੍ਨਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.) ਸਂ. ਨਿ. ੧.੧੭੩] ਸੋਕਨਾਸਨੋ.

‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਗਰੁਨੋ, ਵਿਹਂਸੁ [ਵਿਹਰਿਂਸੁ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਚ;

ਅਥੋਪਿ ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਏਸਾ ਬੁਦ੍ਧਾਨ ਧਮ੍ਮਤਾ.

‘‘ਤਸ੍ਮਾ ਹਿ ਅਤ੍ਤਕਾਮੇਨ [ਅਤ੍ਥਕਾਮੇਨ (ਸੀ. ਕ.)], ਮਹਤ੍ਤਮਭਿਕਙ੍ਖਤਾ;

ਸਦ੍ਧਮ੍ਮੋ ਗਰੁਕਾਤਬ੍ਬੋ, ਸਰਂ ਬੁਦ੍ਧਾਨ ਸਾਸਨ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਇਦਮਵੋਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਹਮ੍ਪਤਿ. ਇਦਂ ਵਤ੍ਵਾ ਮਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਥੇਵਨ੍ਤਰਧਾਯਿ. ਅਥ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨੋ ਚ ਅਜ੍ਝੇਸਨਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚ ਪਤਿਰੂਪਂ ਯ੍ਵਾਯਂ [ਯੋਪਾਯਂ (ਸਬ੍ਬਤ੍ਥ)] ਧਮ੍ਮੋ ਮਯਾ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਤਮੇਵ ਧਮ੍ਮਂ ਸਕ੍ਕਤ੍ਵਾ ਗਰੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਾਸਿਂ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਙ੍ਘੋਪਿ ਮਹਤ੍ਤੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ, ਅਥ ਮੇ ਸਙ੍ਘੇਪਿ ਗਾਰਵੋ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਦੁਤਿਯਉਰੁਵੇਲਸੁਤ੍ਤਂ

੨੨. ‘‘ਏਕਮਿਦਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਯਂ ਉਰੁਵੇਲਾਯਂ ਵਿਹਰਾਮਿ ਨਜ੍ਜਾ ਨੇਰਞ੍ਜਰਾਯ ਤੀਰੇ ਅਜਪਾਲਨਿਗ੍ਰੋਧੇ ਪਠਮਾਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਅਥ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਜਿਣ੍ਣਾ ਵੁਦ੍ਧਾ ਮਹਲ੍ਲਕਾ ਅਦ੍ਧਗਤਾ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤਾ ਯੇਨਾਹਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿਂਸੁ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਮਯਾ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿਂਸੁ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿਂਸੁ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਮਂ ਏਤਦਵੋਚੁਂ – ‘ਸੁਤਂ ਨੇਤਂ [ਮੇਤਂ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)], ਭੋ ਗੋਤਮ – ਨ ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਜਿਣ੍ਣੇ ਵੁਦ੍ਧੇ ਮਹਲ੍ਲਕੇ ਅਦ੍ਧਗਤੇ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਤਿ ਵਾ ਆਸਨੇਨ ਵਾ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤੀਤਿ. ਤਯਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਤਥੇਵ. ਨ ਹਿ ਭਵਂ ਗੋਤਮੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਜਿਣ੍ਣੇ ਵੁਦ੍ਧੇ ਮਹਲ੍ਲਕੇ ਅਦ੍ਧਗਤੇ ਵਯੋਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੇ ਅਭਿਵਾਦੇਤਿ ਵਾ ਪਚ੍ਚੁਟ੍ਠੇਤਿ ਵਾ ਆਸਨੇਨ ਵਾ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤਿ. ਤਯਿਦਂ, ਭੋ ਗੋਤਮ, ਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮੇਵਾ’’’ਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਨਯਿਮੇ [ਨ ਵਤ ਮੇ (ਸੀ. ਪੀ.), ਨ ਚਯਿਮੇ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਨ ਵਤਿਮੇ (?)] ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਥੇਰਂ ਵਾ ਥੇਰਕਰਣੇ ਵਾ ਧਮ੍ਮੇ’ਤਿ. ਵੁਦ੍ਧੋ ਚੇਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਹੋਤਿ ਆਸੀਤਿਕੋ ਵਾ ਨਾਵੁਤਿਕੋ ਵਾ ਵਸ੍ਸਸਤਿਕੋ ਵਾ ਜਾਤਿਯਾ. ਸੋ ਚ ਹੋਤਿ ਅਕਾਲਵਾਦੀ ਅਭੂਤਵਾਦੀ ਅਨਤ੍ਥਵਾਦੀ ਅਧਮ੍ਮਵਾਦੀ ਅਵਿਨਯਵਾਦੀ, ਅਨਿਧਾਨਵਤਿਂ ਵਾਚਂ ਭਾਸਿਤਾ ਅਕਾਲੇਨ ਅਨਪਦੇਸਂ ਅਪਰਿਯਨ੍ਤਵਤਿਂ ਅਨਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ. ਅਥ ਖੋ ਸੋ ‘ਬਾਲੋ ਥੇਰੋ’ਤ੍ਵੇਵ [ਤੇਵ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ.

‘‘ਦਹਰੋ ਚੇਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਹੋਤਿ ਯੁਵਾ ਸੁਸੁਕਾਲ਼ਕੇਸੋ ਭਦ੍ਰੇਨ ਯੋਬ੍ਬਨੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਪਠਮੇਨ ਵਯਸਾ. ਸੋ ਚ ਹੋਤਿ ਕਾਲਵਾਦੀ ਭੂਤਵਾਦੀ ਅਤ੍ਥਵਾਦੀ ਧਮ੍ਮਵਾਦੀ ਵਿਨਯਵਾਦੀ ਨਿਧਾਨਵਤਿਂ ਵਾਚਂ ਭਾਸਿਤਾ ਕਾਲੇਨ ਸਾਪਦੇਸਂ ਪਰਿਯਨ੍ਤਵਤਿਂ ਅਤ੍ਥਸਂਹਿਤਂ. ਅਥ ਖੋ ਸੋ ‘ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਥੇਰੋ’ਤ੍ਵੇਵ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ.

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਥੇਰਕਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸੀਲਵਾ ਹੋਤਿ, ਪਾਤਿਮੋਕ੍ਖਸਂਵਰਸਂਵੁਤੋ ਵਿਹਰਤਿ ਆਚਾਰਗੋਚਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਅਣੁਮਤ੍ਤੇਸੁ ਵਜ੍ਜੇਸੁ ਭਯਦਸ੍ਸਾਵੀ, ਸਮਾਦਾਯ ਸਿਕ੍ਖਤਿ ਸਿਕ੍ਖਾਪਦੇਸੁ, ਬਹੁਸ੍ਸੁਤੋ ਹੋਤਿ ਸੁਤਧਰੋ ਸੁਤਸਨ੍ਨਿਚਯੋ, ਯੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਆਦਿਕਲ੍ਯਾਣਾ ਮਜ੍ਝੇਕਲ੍ਯਾਣਾ ਪਰਿਯੋਸਾਨਕਲ੍ਯਾਣਾ ਸਾਤ੍ਥਂ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਂ [ਸਾਤ੍ਥਾ ਸਬ੍ਯਞ੍ਜਨਾ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਕੇਵਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਂ [ਕੇਵਲਪਰਿਪੁਣ੍ਣਾ (ਸੀ.)] ਪਰਿਸੁਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਭਿਵਦਨ੍ਤਿ, ਤਥਾਰੂਪਾਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਬਹੁਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ ਧਾਤਾ [ਧਤਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਵਚਸਾ ਪਰਿਚਿਤਾ ਮਨਸਾਨੁਪੇਕ੍ਖਿਤਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ ਸੁਪ੍ਪਟਿਵਿਦ੍ਧਾ, ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਝਾਨਾਨਂ ਆਭਿਚੇਤਸਿਕਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠਧਮ੍ਮਸੁਖਵਿਹਾਰਾਨਂ ਨਿਕਾਮਲਾਭੀ ਹੋਤਿ ਅਕਿਚ੍ਛਲਾਭੀ ਅਕਸਿਰਲਾਭੀ, ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਥੇਰਕਰਣਾ ਧਮ੍ਮਾ’’ਤਿ.

‘‘ਯੋ ਉਦ੍ਧਤੇਨ ਚਿਤ੍ਤੇਨ, ਸਮ੍ਫਞ੍ਚ ਬਹੁ ਭਾਸਤਿ;

ਅਸਮਾਹਿਤਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ, ਅਸਦ੍ਧਮ੍ਮਰਤੋ ਮਗੋ;

ਆਰਾ ਸੋ ਥਾਵਰੇਯ੍ਯਮ੍ਹਾ, ਪਾਪਦਿਟ੍ਠਿ ਅਨਾਦਰੋ.

‘‘ਯੋ ਚ ਸੀਲੇਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ, ਸੁਤਵਾ ਪਟਿਭਾਨਵਾ;

ਸਞ੍ਞਤੋ ਧੀਰੋ ਧਮ੍ਮੇਸੁ [ਸਞ੍ਞਤੋ ਧੀਰਧਮ੍ਮੇਸੁ (ਸੀ.), ਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਥਿਰਧਮ੍ਮੇਸੁ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਪਞ੍ਞਾਯਤ੍ਥਂ ਵਿਪਸ੍ਸਤਿ.

‘‘ਪਾਰਗੂ ਸਬ੍ਬਧਮ੍ਮਾਨਂ, ਅਖਿਲੋ ਪਟਿਭਾਨਵਾ;

ਪਹੀਨਜਾਤਿਮਰਣੋ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸ੍ਸ ਕੇਵਲੀ.

‘‘ਤਮਹਂ ਵਦਾਮਿ ਥੇਰੋਤਿ, ਯਸ੍ਸ ਨੋ ਸਨ੍ਤਿ ਆਸਵਾ;

ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਸੋ ਥੇਰੋਤਿ ਪਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ;

੩. ਲੋਕਸੁਤ੍ਤਂ

੨੩. ‘‘ਲੋਕੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਲੋਕਸ੍ਮਾ ਤਥਾਗਤੋ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ. ਲੋਕਸਮੁਦਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਲੋਕਸਮੁਦਯੋ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਪਹੀਨੋ. ਲੋਕਨਿਰੋਧੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ. ਲੋਕਨਿਰੋਧੋ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਸਚ੍ਛਿਕਤੋ. ਲੋਕਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ. ਲੋਕਨਿਰੋਧਗਾਮਿਨੀ ਪਟਿਪਦਾ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਭਾਵਿਤਾ.

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਮਾਰਕਸ੍ਸ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤਂ ਮੁਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਪਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਂ ਅਨੁਵਿਚਰਿਤਂ ਮਨਸਾ, ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਤਥਾਗਤੇਨ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਂ. ਤਸ੍ਮਾ ‘ਤਥਾਗਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਯਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਰਤ੍ਤਿਂ ਤਥਾਗਤੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਜ੍ਝਤਿ ਯਞ੍ਚ ਰਤ੍ਤਿਂ ਅਨੁਪਾਦਿਸੇਸਾਯ ਨਿਬ੍ਬਾਨਧਾਤੁਯਾ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ, ਯਂ ਏਤਸ੍ਮਿਂ ਅਨ੍ਤਰੇ ਭਾਸਤਿ ਲਪਤਿ ਨਿਦ੍ਦਿਸਤਿ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂ ਤਥੇਵ ਹੋਤਿ, ਨੋ ਅਞ੍ਞਥਾ. ਤਸ੍ਮਾ ‘ਤਥਾਗਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਯਥਾਵਾਦੀ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਤਥਾਕਾਰੀ, ਯਥਾਕਾਰੀ ਤਥਾਵਾਦੀ. ਇਤਿ ਯਥਾਵਾਦੀ ਤਥਾਕਾਰੀ, ਯਥਾਕਾਰੀ ਤਥਾਵਾਦੀ. ਤਸ੍ਮਾ ‘ਤਥਾਗਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ.

‘‘ਸਦੇਵਕੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਤਥਾਗਤੋ ਅਭਿਭੂ ਅਨਭਿਭੂਤੋ ਅਞ੍ਞਦਤ੍ਥੁ ਦਸੋ ਵਸਵਤ੍ਤੀ. ਤਸ੍ਮਾ ‘ਤਥਾਗਤੋ’ਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤਿ’’.

‘‘ਸਬ੍ਬਂ ਲੋਕਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ, ਸਬ੍ਬਂ ਲੋਕੇ ਯਥਾਤਥਂ;

ਸਬ੍ਬਂ ਲੋਕਂ [ਸਬ੍ਬਲੋਕ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤੋ, ਸਬ੍ਬਲੋਕੇ ਅਨੂਪਯੋ.

‘‘ਸ ਵੇ ਸਬ੍ਬਾਭਿਭੂ ਧੀਰੋ, ਸਬ੍ਬਗਨ੍ਥਪ੍ਪਮੋਚਨੋ;

ਫੁਟ੍ਠ’ਸ੍ਸ ਪਰਮਾ ਸਨ੍ਤਿ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਕੁਤੋਭਯਂ.

‘‘ਏਸ ਖੀਣਾਸਵੋ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਅਨੀਘੋ ਛਿਨ੍ਨਸਂਸਯੋ;

ਸਬ੍ਬਕਮ੍ਮਕ੍ਖਯਂ ਪਤ੍ਤੋ, ਵਿਮੁਤ੍ਤੋ ਉਪਧਿਸਙ੍ਖਯੇ.

‘‘ਏਸ ਸੋ ਭਗਵਾ ਬੁਦ੍ਧੋ, ਏਸ ਸੀਹੋ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ;

ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਕ੍ਕਂ ਪਵਤ੍ਤਯੀ.

‘‘ਇਤਿ ਦੇਵਾ ਮਨੁਸ੍ਸਾ ਚ, ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਂ ਸਰਣਂ ਗਤਾ;

ਸਙ੍ਗਮ੍ਮ ਤਂ ਨਮਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਵੀਤਸਾਰਦਂ.

‘‘ਦਨ੍ਤੋ ਦਮਯਤਂ ਸੇਟ੍ਠੋ, ਸਨ੍ਤੋ ਸਮਯਤਂ ਇਸਿ;

ਮੁਤ੍ਤੋ ਮੋਚਯਤਂ ਅਗ੍ਗੋ, ਤਿਣ੍ਣੋ ਤਾਰਯਤਂ ਵਰੋ.

‘‘ਇਤਿ ਹੇਤਂ ਨਮਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਮਹਨ੍ਤਂ ਵੀਤਸਾਰਦਂ;

ਸਦੇਵਕਸ੍ਮਿਂ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਤੇ [ਨਤ੍ਥਿ ਤੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਟਿਪੁਗ੍ਗਲੋ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ;

੪. ਕਾਲ਼ਕਾਰਾਮਸੁਤ੍ਤਂ

੨੪. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਕੇਤੇ ਵਿਹਰਤਿ ਕਾਲ਼ਕਾਰਾਮੇ [ਕੋਲ਼ਿਕਾਰਾਮੇ (ਕ.)]. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਮਾਰਕਸ੍ਸ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤਂ ਮੁਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਪਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਂ ਅਨੁਵਿਚਰਿਤਂ ਮਨਸਾ, ਤਮਹਂ ਜਾਨਾਮਿ.

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਮਾਰਕਸ੍ਸ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤਂ ਮੁਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਪਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਂ ਅਨੁਵਿਚਰਿਤਂ ਮਨਸਾ, ਤਮਹਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਤਂ ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ ਵਿਦਿਤਂ, ਤਂ ਤਥਾਗਤੋ ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਸਿ.

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕਸ੍ਸ ਲੋਕਸ੍ਸ ਸਮਾਰਕਸ੍ਸ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਸ੍ਸ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਦਿਟ੍ਠਂ ਸੁਤਂ ਮੁਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਪਤ੍ਤਂ ਪਰਿਯੇਸਿਤਂ ਅਨੁਵਿਚਰਿਤਂ ਮਨਸਾ, ਤਮਹਂ ਨ ਜਾਨਾਮੀਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯਂ, ਤਂ ਮਮਸ੍ਸ ਮੁਸਾ.

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ਤਮਹਂ ਜਾਨਾਮਿ ਚ ਨ ਚ ਜਾਨਾਮੀਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯਂ, ਤਂਪਸ੍ਸ [ਤਂ ਪਿਸ੍ਸ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਤਂ ਮਮਸ੍ਸ (ਕ.)] ਤਾਦਿਸਮੇਵ.

‘‘ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ਤਮਹਂ ਨੇਵ ਜਾਨਾਮਿ ਨ ਨ ਜਾਨਾਮੀਤਿ ਵਦੇਯ੍ਯਂ, ਤਂ ਮਮਸ੍ਸ ਕਲਿ.

‘‘ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਦਟ੍ਠਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ, ਦਿਟ੍ਠਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਅਦਿਟ੍ਠਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਦਟ੍ਠਾਰਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ; ਸੁਤ੍ਵਾ ਸੋਤਬ੍ਬਂ, ਸੁਤਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਅਸੁਤਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਸੋਤਬ੍ਬਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਸੋਤਾਰਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ; ਮੁਤ੍ਵਾ ਮੋਤਬ੍ਬਂ, ਮੁਤਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਅਮੁਤਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮੋਤਬ੍ਬਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਮੋਤਾਰਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ; ਵਿਞ੍ਞਤ੍ਵਾ ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ, ਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਅਵਿਞ੍ਞਾਤਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ, ਵਿਞ੍ਞਾਤਾਰਂ ਨ ਮਞ੍ਞਤਿ. ਇਤਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਥਾਗਤੋ ਦਿਟ੍ਠਸੁਤਮੁਤਵਿਞ੍ਞਾਤਬ੍ਬੇਸੁ ਧਮ੍ਮੇਸੁ ਤਾਦੀਯੇਵ ਤਾਦੀ [ਤਾਦਿਸੋਵ ਤਾਦੀ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਤਾਦਿਸੇ ਯੇਵ ਤਾਦੀ (ਪੀ.), ਤਾਦੀਯੇਵ ਤਾਦੀਯੇਵੇਕਾ (ਕ.)]. ਤਮ੍ਹਾ ਚ ਪਨ ਤਾਦਿਮ੍ਹਾ [ਤਾਦਿਤਮ੍ਹਾ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਅਞ੍ਞੋ ਤਾਦੀ ਉਤ੍ਤਰਿਤਰੋ ਵਾ ਪਣੀਤਤਰੋ ਵਾ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ.

‘‘ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿ ਦਿਟ੍ਠਂਵ ਸੁਤਂ ਮੁਤਂ ਵਾ,

ਅਜ੍ਝੋਸਿਤਂ ਸਚ੍ਚਮੁਤਂ ਪਰੇਸਂ;

ਨ ਤੇਸੁ ਤਾਦੀ ਸਯਸਂਵੁਤੇਸੁ,

ਸਚ੍ਚਂ ਮੁਸਾ ਵਾਪਿ ਪਰਂ ਦਹੇਯ੍ਯ.

‘‘ਏਤਞ੍ਚ ਸਲ੍ਲਂ ਪਟਿਕਚ੍ਚ [ਪਟਿਗਚ੍ਚ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਦਿਸ੍ਵਾ,

ਅਜ੍ਝੋਸਿਤਾ ਯਤ੍ਥ ਪਜਾ ਵਿਸਤ੍ਤਾ;

ਜਾਨਾਮਿ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਤਥੇਵ ਏਤਂ,

ਅਜ੍ਝੋਸਿਤਂ ਨਤ੍ਥਿ ਤਥਾਗਤਾਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ;

੫. ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸੁਤ੍ਤਂ

੨੫. ‘‘ਨਯਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵੁਸ੍ਸਤਿ ਜਨਕੁਹਨਤ੍ਥਂ, ਨ ਜਨਲਪਨਤ੍ਥਂ, ਨ ਲਾਭਸਕ੍ਕਾਰਸਿਲੋਕਾਨਿਸਂਸਤ੍ਥਂ, ਨ ਇਤਿਵਾਦਪ੍ਪਮੋਕ੍ਖਾਨਿਸਂਸਤ੍ਥਂ, ਨ ‘ਇਤਿ ਮਂ ਜਨੋ ਜਾਨਾਤੂ’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਵੁਸ੍ਸਤਿ ਸਂਵਰਤ੍ਥਂ ਪਹਾਨਤ੍ਥਂ ਵਿਰਾਗਤ੍ਥਂ ਨਿਰੋਧਤ੍ਥ’’ਨ੍ਤਿ.

‘‘ਸਂਵਰਤ੍ਥਂ ਪਹਾਨਤ੍ਥਂ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਅਨੀਤਿਹਂ;

ਅਦੇਸਯਿ ਸੋ ਭਗਵਾ, ਨਿਬ੍ਬਾਨੋਗਧਗਾਮਿਨਂ;

ਏਸ ਮਗ੍ਗੋ ਮਹਨ੍ਤੇਹਿ [ਮਹਤ੍ਤੇਭਿ (ਕ.) ਇਤਿਵੁ. ੩੫], ਅਨੁਯਾਤੋ ਮਹੇਸਿਭਿ.

‘‘ਯੇ ਚ ਤਂ ਪਟਿਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਯਥਾ ਬੁਦ੍ਧੇਨ ਦੇਸਿਤਂ;

ਦੁਕ੍ਖਸ੍ਸਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਤ੍ਥੁਸਾਸਨਕਾਰਿਨੋ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ;

੬. ਕੁਹਸੁਤ੍ਤਂ

੨੬. [ਇਤਿਵੁ. ੧੦੮ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕੇਪਿ] ‘‘ਯੇ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਕੁਹਾ ਥਦ੍ਧਾ ਲਪਾ ਸਿਙ੍ਗੀ ਉਨ੍ਨਲ਼ਾ ਅਸਮਾਹਿਤਾ, ਨ ਮੇ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਮਾਮਕਾ. ਅਪਗਤਾ ਚ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਇਮਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਾ, ਨ ਚ ਤੇ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਯੇ ਚ ਖੋ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਨਿਕ੍ਕੁਹਾ ਨਿਲ੍ਲਪਾ ਧੀਰਾ ਅਤ੍ਥਦ੍ਧਾ ਸੁਸਮਾਹਿਤਾ, ਤੇ ਖੋ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਮਾਮਕਾ. ਅਨਪਗਤਾ ਚ ਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੂ ਇਮਸ੍ਮਾ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਾ. ਤੇ ਚ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੇ ਵੁਦ੍ਧਿਂ ਵਿਰੁਲ਼੍ਹਿਂ ਵੇਪੁਲ੍ਲਂ ਆਪਜ੍ਜਨ੍ਤੀ’’ਤਿ.

[ਇਤਿਵੁ. ੧੦੮ ਇਤਿਵੁਤ੍ਤਕੇਪਿ] ‘‘ਕੁਹਾ ਥਦ੍ਧਾ ਲਪਾ ਸਿਙ੍ਗੀ, ਉਨ੍ਨਲ਼ਾ ਅਸਮਾਹਿਤਾ;

ਨ ਤੇ ਧਮ੍ਮੇ ਵਿਰੂਹਨ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਦੇਸਿਤੇ.

‘‘ਨਿਕ੍ਕੁਹਾ ਨਿਲ੍ਲਪਾ ਧੀਰਾ, ਅਤ੍ਥਦ੍ਧਾ ਸੁਸਮਾਹਿਤਾ;

ਤੇ ਵੇ ਧਮ੍ਮੇ ਵਿਰੂਹਨ੍ਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਦੇਸਿਤੇ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ;

੭. ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਸੁਤ੍ਤਂ

੨੭. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪ੍ਪਾਨਿ ਚ [ਚੇਵ (ਕ.)] ਸੁਲਭਾਨਿ ਚ, ਤਾਨਿ ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਪਂਸੁਕੂਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚੀਵਰਾਨਂ ਅਪ੍ਪਞ੍ਚ ਸੁਲਭਞ੍ਚ, ਤਞ੍ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਂ. ਪਿਣ੍ਡਿਯਾਲੋਪੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭੋਜਨਾਨਂ ਅਪ੍ਪਞ੍ਚ ਸੁਲਭਞ੍ਚ, ਤਞ੍ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਂ. ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੇਨਾਸਨਾਨਂ ਅਪ੍ਪਞ੍ਚ ਸੁਲਭਞ੍ਚ, ਤਞ੍ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਂ. ਪੂਤਿਮੁਤ੍ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭੇਸਜ੍ਜਾਨਂ ਅਪ੍ਪਞ੍ਚ ਸੁਲਭਞ੍ਚ, ਤਞ੍ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਂ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਪ੍ਪਾਨਿ ਚ ਸੁਲਭਾਨਿ ਚ, ਤਾਨਿ ਚ ਅਨਵਜ੍ਜਾਨਿ. ਯਤੋ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਪ੍ਪੇਨ ਚ ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਸੁਲਭੇਨ ਚ, ਇਦਮਸ੍ਸਾਹਂ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਸਾਮਞ੍ਞਙ੍ਗਨ੍ਤਿ [ਸਾਮਞ੍ਞਨ੍ਤਿ (ਕ.)] ਵਦਾਮੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਨਵਜ੍ਜੇਨ ਤੁਟ੍ਠਸ੍ਸ, ਅਪ੍ਪੇਨ ਸੁਲਭੇਨ ਚ;

ਨ ਸੇਨਾਸਨਮਾਰਬ੍ਭ, ਚੀਵਰਂ ਪਾਨਭੋਜਨਂ;

ਵਿਘਾਤੋ ਹੋਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ, ਦਿਸਾ ਨਪ੍ਪਟਿਹਞ੍ਞਤਿ.

‘‘ਯੇ ਚਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਾ ਅਕ੍ਖਾਤਾ, ਸਾਮਞ੍ਞਸ੍ਸਾਨੁਲੋਮਿਕਾ;

ਅਧਿਗ੍ਗਹਿਤਾ ਤੁਟ੍ਠਸ੍ਸ, ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਿਕ੍ਖਤੋ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ;

੮. ਅਰਿਯਵਂਸਸੁਤ੍ਤਂ

੨੮. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਵਂਸਾ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਾ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਾ ਵਂਸਞ੍ਞਾ ਪੋਰਾਣਾ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਾ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਾ, ਨ ਸਂਕੀਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਾ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਚੀਵਰੇਨ, ਇਤਰੀਤਰਚੀਵਰਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ, ਨ ਚ ਚੀਵਰਹੇਤੁ ਅਨੇਸਨਂ ਅਪ੍ਪਤਿਰੂਪਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਲਦ੍ਧਾ ਚ ਚੀਵਰਂ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ, ਲਦ੍ਧਾ ਚ ਚੀਵਰਂ ਅਗਧਿਤੋ [ਅਗਥਿਤੋ (ਸੀ. ਪੀ.)] ਅਮੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨੋ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵੀ ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞੋ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ; ਤਾਯ ਚ ਪਨ ਇਤਰੀਤਰਚੀਵਰਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਨੇਵਤ੍ਤਾਨੁਕ੍ਕਂਸੇਤਿ, ਨੋ [ਨ (ਦੀ. ਨਿ. ੩.੩੦੯)] ਪਰਂ ਵਮ੍ਭੇਤਿ. ਯੋ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਦਕ੍ਖੋ ਅਨਲਸੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਪਤਿਸ੍ਸਤੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੋਰਾਣੇ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞੇ ਅਰਿਯਵਂਸੇ ਠਿਤੋ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤੇਨ, ਇਤਰੀਤਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ, ਨ ਚ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਹੇਤੁ ਅਨੇਸਨਂ ਅਪ੍ਪਤਿਰੂਪਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਲਦ੍ਧਾ ਚ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ, ਲਦ੍ਧਾ ਚ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਅਗਧਿਤੋ ਅਮੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨੋ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵੀ ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞੋ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ; ਤਾਯ ਚ ਪਨ ਇਤਰੀਤਰਪਿਣ੍ਡਪਾਤਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਨੇਵਤ੍ਤਾਨੁਕ੍ਕਂਸੇਤਿ, ਨੋ ਪਰਂ ਵਮ੍ਭੇਤਿ. ਯੋ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਦਕ੍ਖੋ ਅਨਲਸੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਪਤਿਸ੍ਸਤੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੋਰਾਣੇ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞੇ ਅਰਿਯਵਂਸੇ ਠਿਤੋ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠੋ ਹੋਤਿ ਇਤਰੀਤਰੇਨ ਸੇਨਾਸਨੇਨ, ਇਤਰੀਤਰਸੇਨਾਸਨਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਚ ਵਣ੍ਣਵਾਦੀ, ਨ ਚ ਸੇਨਾਸਨਹੇਤੁ ਅਨੇਸਨਂ ਅਪ੍ਪਤਿਰੂਪਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਲਦ੍ਧਾ ਚ ਸੇਨਾਸਨਂ ਨ ਪਰਿਤਸ੍ਸਤਿ, ਲਦ੍ਧਾ ਚ ਸੇਨਾਸਨਂ ਅਗਧਿਤੋ ਅਮੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨੋ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵੀ ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞੋ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ; ਤਾਯ ਚ ਪਨ ਇਤਰੀਤਰਸੇਨਾਸਨਸਨ੍ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ ਨੇਵਤ੍ਤਾਨੁਕ੍ਕਂਸੇਤਿ, ਨੋ ਪਰਂ ਵਮ੍ਭੇਤਿ. ਯੋ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਦਕ੍ਖੋ ਅਨਲਸੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਪਤਿਸ੍ਸਤੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੋਰਾਣੇ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞੇ ਅਰਿਯਵਂਸੇ ਠਿਤੋ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਾਵਨਾਰਾਮੋ ਹੋਤਿ ਭਾਵਨਾਰਤੋ, ਪਹਾਨਾਰਾਮੋ ਹੋਤਿ ਪਹਾਨਰਤੋ; ਤਾਯ ਚ ਪਨ ਭਾਵਨਾਰਾਮਤਾਯ ਭਾਵਨਾਰਤਿਯਾ ਪਹਾਨਾਰਾਮਤਾਯ ਪਹਾਨਰਤਿਯਾ ਨੇਵਤ੍ਤਾਨੁਕ੍ਕਂਸੇਤਿ, ਨੋ ਪਰਂ ਵਮ੍ਭੇਤਿ. ਯੋ ਹਿ ਤਤ੍ਥ ਦਕ੍ਖੋ ਅਨਲਸੋ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਪਤਿਸ੍ਸਤੋ, ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੋਰਾਣੇ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞੇ ਅਰਿਯਵਂਸੇ ਠਿਤੋ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰਿਯਵਂਸਾ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਾ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਾ ਵਂਸਞ੍ਞਾ ਪੋਰਾਣਾ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਾ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਾ, ਨ ਸਂਕੀਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਾ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ.

‘‘ਇਮੇਹਿ ਚ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤੂਹਿ ਅਰਿਯਵਂਸੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਾਯ ਚੇਪਿ ਦਿਸਾਯ ਵਿਹਰਤਿ ਸ੍ਵੇਵ ਅਰਤਿਂ ਸਹਤਿ, ਨ ਤਂ ਅਰਤਿ ਸਹਤਿ; ਪਚ੍ਛਿਮਾਯ ਚੇਪਿ ਦਿਸਾਯ ਵਿਹਰਤਿ ਸ੍ਵੇਵ ਅਰਤਿਂ ਸਹਤਿ, ਨ ਤਂ ਅਰਤਿ ਸਹਤਿ; ਉਤ੍ਤਰਾਯ ਚੇਪਿ ਦਿਸਾਯ ਵਿਹਰਤਿ ਸ੍ਵੇਵ ਅਰਤਿਂ ਸਹਤਿ, ਨ ਤਂ ਅਰਤਿ ਸਹਤਿ; ਦਕ੍ਖਿਣਾਯ ਚੇਪਿ ਦਿਸਾਯ ਵਿਹਰਤਿ ਸ੍ਵੇਵ ਅਰਤਿਂ ਸਹਤਿ, ਨ ਤਂ ਅਰਤਿ ਸਹਤਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਅਰਤਿਰਤਿਸਹੋ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧੀਰੋ’’ਤਿ.

‘‘ਨਾਰਤਿ ਸਹਤਿ ਧੀਰਂ [ਵੀਰਂ (ਸੀ.)], ਨਾਰਤਿ ਧੀਰਂ ਸਹਤਿ;

ਧੀਰੋਵ ਅਰਤਿਂ ਸਹਤਿ, ਧੀਰੋ ਹਿ ਅਰਤਿਸ੍ਸਹੋ.

‘‘ਸਬ੍ਬਕਮ੍ਮਵਿਹਾਯੀਨਂ, ਪਨੁਣ੍ਣਂ [ਪਣੁਨ੍ਨਂ (?)] ਕੋ ਨਿਵਾਰਯੇ;

ਨੇਕ੍ਖਂ ਜਮ੍ਬੋਨਦਸ੍ਸੇਵ, ਕੋ ਤਂ ਨਿਨ੍ਦਿਤੁਮਰਹਤਿ;

ਦੇਵਾਪਿ ਨਂ ਪਸਂਸਨ੍ਤਿ, ਬ੍ਰਹ੍ਮੁਨਾਪਿ ਪਸਂਸਿਤੋ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ;

੯. ਧਮ੍ਮਪਦਸੁਤ੍ਤਂ

੨੯. ‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਾਨਿ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਾਨਿ ਵਂਸਞ੍ਞਾਨਿ ਪੋਰਾਣਾਨਿ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਾਨਿ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਾਨਿ, ਨ ਸਂਕੀਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਾਨਿ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਂ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਂ ਵਂਸਞ੍ਞਂ ਪੋਰਾਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਂ, ਨ ਸਂਕੀਯਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਂ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ.

‘‘ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਂ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਂ ਵਂਸਞ੍ਞਂ ਪੋਰਾਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਂ, ਨ ਸਂਕੀਯਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਂ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਂ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਂ ਵਂਸਞ੍ਞਂ ਪੋਰਾਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਂ, ਨ ਸਂਕੀਯਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਂ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ.

‘‘ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਂ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਂ ਵਂਸਞ੍ਞਂ ਪੋਰਾਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਂ, ਨ ਸਂਕੀਯਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਂ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਾਨਿ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਾਨਿ ਵਂਸਞ੍ਞਾਨਿ ਪੋਰਾਣਾਨਿ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਾਨਿ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਾਨਿ, ਨ ਸਂਕੀਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਾਨਿ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਲੁ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ, ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇਨ ਚੇਤਸਾ;

ਸਤੋ ਏਕਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ [ਏਕਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤਾਯਂ (ਕ.)], ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਸਮਾਹਿਤੋ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ;

੧੦. ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਸੁਤ੍ਤਂ

੩੦. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਰਾਜਗਹੇ ਵਿਹਰਤਿ ਗਿਜ੍ਝਕੂਟੇ ਪਬ੍ਬਤੇ. ਤੇਨ ਖੋ ਪਨ ਸਮਯੇਨ ਸਮ੍ਬਹੁਲਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਸਿਪ੍ਪਿਨਿਕਾਤੀਰੇ [ਸਪ੍ਪਿਨਿਯਾ ਤੀਰੇ (ਸੀ. ਪੀ.), ਸਿਪ੍ਪਿਨਿਯਾ ਤੀਰੇ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਸਿਪ੍ਪਿਨਿਯਾ ਨਦਿਯਾ ਤੀਰੇ (ਕ.)] ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਰਾਮੇ ਪਟਿਵਸਨ੍ਤਿ, ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ ਅਨ੍ਨਭਾਰੋ ਵਰਧਰੋ ਸਕੁਲੁਦਾਯੀ ਚ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੋ ਅਞ੍ਞੇ ਚ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਅਭਿਞ੍ਞਾਤਾ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਪਟਿਸਲ੍ਲਾਨਾ ਵੁਟ੍ਠਿਤੋ ਯੇਨ ਸਿਪ੍ਪਿਨਿਕਾਤੀਰਂ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾਰਾਮੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਨਿਸਜ੍ਜ ਖੋ ਭਗਵਾ ਤੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕੇ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਚਤ੍ਤਾਰਿਮਾਨਿ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਾਨਿ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਾਨਿ ਵਂਸਞ੍ਞਾਨਿ ਪੋਰਾਣਾਨਿ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਾਨਿ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਾਨਿ, ਨ ਸਂਕੀਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਾਨਿ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ? ਅਨਭਿਜ੍ਝਾ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਂ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਂ ਵਂਸਞ੍ਞਂ ਪੋਰਾਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਂ, ਨ ਸਂਕੀਯਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਂ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ. ਅਬ੍ਯਾਪਾਦੋ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਧਮ੍ਮਪਦਂ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਤਿ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਧਮ੍ਮਪਦਂ…ਪੇ… ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਂ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਂ ਵਂਸਞ੍ਞਂ ਪੋਰਾਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਂ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਂ, ਨ ਸਂਕੀਯਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਂ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਅਗ੍ਗਞ੍ਞਾਨਿ ਰਤ੍ਤਞ੍ਞਾਨਿ ਵਂਸਞ੍ਞਾਨਿ ਪੋਰਾਣਾਨਿ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਾਨਿ ਅਸਂਕਿਣ੍ਣਪੁਬ੍ਬਾਨਿ, ਨ ਸਂਕੀਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਕੀਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਅਪ੍ਪਟਿਕੁਟ੍ਠਾਨਿ ਸਮਣੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਹਿ ਵਿਞ੍ਞੂਹਿ.

‘‘ਯੋ ਖੋ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਮੇਤਂ ਅਨਭਿਜ੍ਝਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਅਭਿਜ੍ਝਾਲੁਂ ਕਾਮੇਸੁ ਤਿਬ੍ਬਸਾਰਾਗਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ, ਤਮਹਂ ਤਤ੍ਥ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਏਤੁ ਵਦਤੁ ਬ੍ਯਾਹਰਤੁ ਪਸ੍ਸਾਮਿਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਵਤ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਅਨਭਿਜ੍ਝਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਅਭਿਜ੍ਝਾਲੁਂ ਕਾਮੇਸੁ ਤਿਬ੍ਬਸਾਰਾਗਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਯੋ ਖੋ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਮੇਤਂ ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਂ ਪਦੁਟ੍ਠਮਨਸਙ੍ਕਪ੍ਪਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ, ਤਮਹਂ ਤਤ੍ਥ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਏਤੁ ਵਦਤੁ ਬ੍ਯਾਹਰਤੁ ਪਸ੍ਸਾਮਿਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਵਤ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਂ ਪਦੁਟ੍ਠਮਨਸਙ੍ਕਪ੍ਪਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਯੋ ਖੋ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਮੇਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿਂ ਅਸਮ੍ਪਜਾਨਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ, ਤਮਹਂ ਤਤ੍ਥ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਏਤੁ ਵਦਤੁ ਬ੍ਯਾਹਰਤੁ ਪਸ੍ਸਾਮਿਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਵਤ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿਂ ਅਸਮ੍ਪਜਾਨਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਯੋ ਖੋ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯ – ‘ਅਹਮੇਤਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਵਿਬ੍ਭਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸ੍ਸਾਮੀ’ਤਿ, ਤਮਹਂ ਤਤ੍ਥ ਏਵਂ ਵਦੇਯ੍ਯਂ – ‘ਏਤੁ ਵਦਤੁ ਬ੍ਯਾਹਰਤੁ ਪਸ੍ਸਾਮਿਸ੍ਸਾਨੁਭਾਵ’ਨ੍ਤਿ. ਸੋ ਵਤ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਪਚ੍ਚਕ੍ਖਾਯ ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਵਿਬ੍ਭਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਸਮਣਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਪੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤਿ.

‘‘ਯੋ ਖੋ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਗਰਹਿਤਬ੍ਬਂ ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਹਧਮ੍ਮਿਕਾ ਵਾਦਾਨੁਪਾਤਾ ਗਾਰਯ੍ਹਾ ਠਾਨਾ [ਵਾਦਾਨੁਵਾਦਾ ਗਾਰਯ੍ਹਂ ਠਾਨਂ (ਮ. ਨਿ. ੩.੮)] ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਕਤਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ? ਅਨਭਿਜ੍ਝਂ ਚੇ ਭਵਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਗਰਹਤਿ ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਤਿ, ਯੇ ਚ ਹਿ [ਯੇ ਚ (ਮ. ਨਿ. ੩.੧੪੨-੧੪੩)] ਅਭਿਜ੍ਝਾਲੂ ਕਾਮੇਸੁ ਤਿਬ੍ਬਸਾਰਾਗਾ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਤੇ ਭੋਤੋ ਪੁਜ੍ਜਾ ਤੇ ਭੋਤੋ ਪਾਸਂਸਾ. ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਂ ਚੇ ਭਵਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਗਰਹਤਿ ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਤਿ, ਯੇ ਚ ਹਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤਾ ਪਦੁਟ੍ਠਮਨਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਤੇ ਭੋਤੋ ਪੁਜ੍ਜਾ ਤੇ ਭੋਤੋ ਪਾਸਂਸਾ. ਸਮ੍ਮਾਸਤਿਂ ਚੇ ਭਵਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਗਰਹਤਿ ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਤਿ, ਯੇ ਚ ਹਿ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤੀ ਅਸਮ੍ਪਜਾਨਾ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਤੇ ਭੋਤੋ ਪੁਜ੍ਜਾ ਤੇ ਭੋਤੋ ਪਾਸਂਸਾ. ਸਮ੍ਮਾਸਮਾਧਿਂ ਚੇ ਭਵਂ ਧਮ੍ਮਪਦਂ ਗਰਹਤਿ ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਤਿ, ਯੇ ਚ ਹਿ ਅਸਮਾਹਿਤਾ ਵਿਬ੍ਭਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਤੇ ਭੋਤੋ ਪੁਜ੍ਜਾ ਤੇ ਭੋਤੋ ਪਾਸਂਸਾ.

‘‘ਯੋ ਖੋ, ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ, ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਗਰਹਿਤਬ੍ਬਂ ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਿਤਬ੍ਬਂ ਮਞ੍ਞੇਯ੍ਯ, ਤਸ੍ਸ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਇਮੇ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਹਧਮ੍ਮਿਕਾ ਵਾਦਾਨੁਪਾਤਾ ਗਾਰਯ੍ਹਾ ਠਾਨਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ. ਯੇਪਿ ਤੇ ਪਰਿਬ੍ਬਾਜਕਾ ਅਹੇਸੁਂ ਉਕ੍ਕਲਾ ਵਸ੍ਸਭਞ੍ਞਾ [ਵਸ੍ਸਭਿਞ੍ਞਾ (ਕ.) ਸਂ. ਨਿ. ੩.੬੨ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ] ਅਹੇਤੁਕਵਾਦਾ ਅਕਿਰਿਯਵਾਦਾ ਨਤ੍ਥਿਕਵਾਦਾ, ਤੇਪਿ ਇਮਾਨਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਧਮ੍ਮਪਦਾਨਿ ਨ ਗਰਹਿਤਬ੍ਬਂ ਨ ਪਟਿਕ੍ਕੋਸਿਤਬ੍ਬਂ ਅਮਞ੍ਞਿਂਸੁ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਨਿਨ੍ਦਾਬ੍ਯਾਰੋਸਨਉਪਾਰਮ੍ਭਭਯਾ’’ਤਿ [ਉਪਵਾਦਭਯਾਤਿ (ਕ.) ਮ. ਨਿ. ੩.੧੫੦; ਸਂ. ਨਿ. ੩.੬੨ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ].

‘‘ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੋ ਸਦਾ ਸਤੋ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਸੁਸਮਾਹਿਤੋ;

ਅਭਿਜ੍ਝਾਵਿਨਯੇ ਸਿਕ੍ਖਂ, ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋਤਿ ਵੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ;

ਉਰੁਵੇਲਵਗ੍ਗੋ ਤਤਿਯੋ.