(੧੧) ੧. ਸਮ੍ਬੋਧਵਗ੍ਗੋ

੧. ਪੁਬ੍ਬੇਵਸਮ੍ਬੋਧਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੪. ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਕੋ ਆਦੀਨਵੋ, ਕਿਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’ਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਯਂ ਖੋ ਲੋਕਂ [ਲੋਕੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ. ਯਂ ਲੋਕੋ [ਲੋਕੇ (ਪੀ. ਕ.)] ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਅਯਂ ਲੋਕੇ ਆਦੀਨਵੋ. ਯੋ ਲੋਕੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਇਦਂ ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’ਨ੍ਤਿ [ਲੋਕਨਿਸ੍ਸਰਣਂ (ਅਟ੍ਠ.) ‘‘ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦੇਨ ਸਂਸਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਂ]. ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਨੇਵ ਤਾਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ [ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਯਤੋ ਚ ਖ੍ਵਾਹਂ [ਖੋ ਅਹਂ (ਸੀ. ਪੀ.), ਖੋਹਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਅਥਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਞਾਣਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇ ਦਸ੍ਸਨਂ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ [ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)], ਅਯਮਨ੍ਤਿਮਾ ਜਾਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ’’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਪਠਮਅਸ੍ਸਾਦਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੫. ‘‘ਲੋਕਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸਾਦਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਕੋ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਲੋਕਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦੀਨਵਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਲੋਕੇ ਆਦੀਨਵੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਕੋ ਲੋਕੇ ਆਦੀਨਵੋ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਲੋਕਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯਂ ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਕਂ ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਤਂ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ. ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਨੇਵ ਤਾਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਯਤੋ ਚ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਅਥਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਞਾਣਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇ ਦਸ੍ਸਨਂ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਮਨ੍ਤਿਮਾ ਜਾਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ’’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਦੁਤਿਯਅਸ੍ਸਾਦਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੬. ‘‘ਨੋ ਚੇਦਂ [ਨੋ ਚੇਤਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.) ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੮ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕੇ ਸਾਰਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕੇ ਸਾਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਆਦੀਨਵੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਆਦੀਨਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕਮ੍ਹਾ [ਲੋਕੇ (ਕ.)] ਨਿਸ੍ਸਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕਮ੍ਹਾ ਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ. ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸੁਂ [ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੮], ਨੇਵ ਤਾਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕਾ ਲੋਕਾ ਸਮਾਰਕਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਨਿਸ੍ਸਟਾ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ [ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ (ਕ.)] ਵਿਮਰਿਯਾਦੀਕਤੇਨ [ਵਿਮਰਿਯਾਦਿਕਤੇਨ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)] ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਿਂਸੁ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸੁਂ, ਅਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕਾ ਲੋਕਾ ਸਮਾਰਕਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਨਿਸ੍ਸਟਾ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ ਵਿਮਰਿਯਾਦੀਕਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੭. ‘‘ਯੇ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਨ ਮੇ ਤੇ [ਨ ਤੇ (ਕ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਸਮਣੇਸੁ ਵਾ ਸਮਣਸਮ੍ਮਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਮ੍ਮਤਾ, ਨ ਚ ਪਨ ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥਂ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਤ੍ਥਂ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਯੇ ਚ ਖੋ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਸਮਣੇਸੁ ਵਾ ਸਮਣਸਮ੍ਮਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਮ੍ਮਤਾ, ਤੇ ਚ ਪਨਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਤ੍ਥਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ [ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਪੀ.)]. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਰੁਣ੍ਣਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੮. ‘‘ਰੁਣ੍ਣਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਯਦਿਦਂ ਗੀਤਂ. ਉਮ੍ਮਤ੍ਤਕਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਯਦਿਦਂ ਨਚ੍ਚਂ. ਕੋਮਾਰਕਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਯਦਿਦਂ ਅਤਿਵੇਲਂ ਦਨ੍ਤਵਿਦਂਸਕਹਸਿਤਂ [ਦਨ੍ਤਵਿਦਂਸਕਂ ਹਸਿਤਂ (ਸੀ. ਪੀ.)]. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੇਤੁਘਾਤੋ ਗੀਤੇ, ਸੇਤੁਘਾਤੋ ਨਚ੍ਚੇ, ਅਲਂ ਵੋ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਮੋਦਿਤਾਨਂ ਸਤਂ ਸਿਤਂ ਸਿਤਮਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਅਤਿਤ੍ਤਿਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੯. ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸੇਵਨਾਯ ਨਤ੍ਥਿ ਤਿਤ੍ਤਿ. ਕਤਮੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ? ਸੋਪ੍ਪਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸੇਵਨਾਯ ਨਤ੍ਥਿ ਤਿਤ੍ਤਿ. ਸੁਰਾਮੇਰਯਪਾਨਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸੇਵਨਾਯ ਨਤ੍ਥਿ ਤਿਤ੍ਤਿ. ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸੇਵਨਾਯ ਨਤ੍ਥਿ ਤਿਤ੍ਤਿ. ਇਮੇਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਪਟਿਸੇਵਨਾਯ ਨਤ੍ਥਿ ਤਿਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਅਰਕ੍ਖਿਤਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੦. ਅਥ ਖੋ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕੋ ਗਹਪਤਿ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਂ ਗਹਪਤਿਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਕ੍ਖਿਤੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਕੂਟਾਗਾਰੇ ਦੁਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਾ ਹੋਤਿ; ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਤਿ; ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਪੂਤਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਪੂਤਿਕਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਅਰਕ੍ਖਿਤੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ.

‘‘ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਰਕ੍ਖਿਤੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਕੂਟਾਗਾਰੇ ਸੁਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਾ ਹੋਤਿ; ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਤਿ; ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਅਪੂਤਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਅਪੂਤਿਕਾ ਹੋਤਿ.

ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਖਿਤੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਂ ਗਹਪਤਿਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਕੂਟਾਗਾਰੇ ਦੁਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ.

‘‘ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਕੂਟਾਗਾਰੇ ਸੁਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ…ਪੇ… ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਪਠਮਨਿਦਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੨. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਲੋਭੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਦੋਸੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਮੋਹੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਭਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਲੋਭਜਂ ਲੋਭਨਿਦਾਨਂ ਲੋਭਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਾਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੋਸਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦੋਸਜਂ ਦੋਸਨਿਦਾਨਂ ਦੋਸਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਾਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮੋਹਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਮੋਹਜਂ ਮੋਹਨਿਦਾਨਂ ਮੋਹਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਾਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ.

‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਅਲੋਭੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਅਦੋਸੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਅਮੋਹੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਲੋਭਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਲੋਭਜਂ ਅਲੋਭਨਿਦਾਨਂ ਅਲੋਭਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਨਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਦੋਸਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਦੋਸਜਂ ਅਦੋਸਨਿਦਾਨਂ ਅਦੋਸਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਨਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਮੋਹਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਮੋਹਜਂ ਅਮੋਹਨਿਦਾਨਂ ਅਮੋਹਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਨਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯਾ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਦੁਤਿਯਨਿਦਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੩. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਅਤੀਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ; ਅਨਾਗਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤੀਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ? ਅਤੀਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਅਨੁਵਿਚਾਰੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਤੀਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕਯਤੋ ਅਨੁਵਿਚਾਰਯਤੋ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ. ਛਨ੍ਦਜਾਤੋ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਤਮਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਂਯੋਜਨਂ ਵਦਾਮਿ ਯੋ ਚੇਤਸੋ ਸਾਰਾਗੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤੀਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਾਗਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ? ਅਨਾਗਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਅਨੁਵਿਚਾਰੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਗਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕਯਤੋ ਅਨੁਵਿਚਾਰਯਤੋ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ. ਛਨ੍ਦਜਾਤੋ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਤਮਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਂਯੋਜਨਂ ਵਦਾਮਿ ਯੋ ਚੇਤਸੋ ਸਾਰਾਗੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਾਗਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ? ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਅਨੁਵਿਚਾਰੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕਯਤੋ ਅਨੁਵਿਚਾਰਯਤੋ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ. ਛਨ੍ਦਜਾਤੋ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਤਮਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਂਯੋਜਨਂ ਵਦਾਮਿ ਯੋ ਚੇਤਸੋ ਸਾਰਾਗੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ.

‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਅਤੀਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ; ਅਨਾਗਤੇ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤੀਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ? ਅਤੀਤਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ [ਤਦਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਤਦਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਚੇਤਸਾ ਅਭਿਨਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ [ਅਭਿਵਿਰਾਜੇਤ੍ਵਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ [ਅਭਿਨਿਵਿਜ੍ਝ (ਕ.)] ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤੀਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਾਗਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ? ਅਨਾਗਤਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਚੇਤਸਾ ਅਭਿਨਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਾਗਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ? ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਚੇਤਸਾ ਅਭਿਨਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯਾ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਸਮ੍ਬੋਧਵਗ੍ਗੋ ਪਠਮੋ.