੩. ਤਤਿਯਪਣ੍ਣਾਸਕਂ

(੧੧) ੧. ਸਮ੍ਬੋਧਵਗ੍ਗੋ

੧. ਪੁਬ੍ਬੇਵਸਮ੍ਬੋਧਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੪. ‘‘ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਬੋਧਾ ਅਨਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤਸ੍ਸੇਵ ਸਤੋ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਕੋ ਨੁ ਖੋ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਕੋ ਆਦੀਨਵੋ, ਕਿਂ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’ਨ੍ਤਿ? ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘ਯਂ ਖੋ ਲੋਕਂ [ਲੋਕੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਟਿਚ੍ਚ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ ਸੁਖਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਂ, ਅਯਂ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ. ਯਂ ਲੋਕੋ [ਲੋਕੇ (ਪੀ. ਕ.)] ਅਨਿਚ੍ਚੋ ਦੁਕ੍ਖੋ ਵਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮੋ, ਅਯਂ ਲੋਕੇ ਆਦੀਨਵੋ. ਯੋ ਲੋਕੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਵਿਨਯੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਂ, ਇਦਂ ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’ਨ੍ਤਿ [ਲੋਕਨਿਸ੍ਸਰਣਂ (ਅਟ੍ਠ.) ‘‘ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣ’’ਨ੍ਤਿ ਪਦੇਨ ਸਂਸਨ੍ਦਿਤਬ੍ਬਂ]. ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਨੇਵ ਤਾਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ [ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਯਤੋ ਚ ਖ੍ਵਾਹਂ [ਖੋ ਅਹਂ (ਸੀ. ਪੀ.), ਖੋਹਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਵਂ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਅਥਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਞਾਣਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇ ਦਸ੍ਸਨਂ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ [ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)], ਅਯਮਨ੍ਤਿਮਾ ਜਾਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ’’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਪਠਮਅਸ੍ਸਾਦਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੫. ‘‘ਲੋਕਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਸ੍ਸਾਦਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਕੋ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਲੋਕਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਦੀਨਵਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯੋ ਲੋਕੇ ਆਦੀਨਵੋ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਕੋ ਲੋਕੇ ਆਦੀਨਵੋ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਸੋ ਸੁਦਿਟ੍ਠੋ. ਲੋਕਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਰਿਯੇਸਨਂ ਅਚਰਿਂ. ਯਂ ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਤਦਜ੍ਝਗਮਂ. ਯਾਵਤਕਂ ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਪਞ੍ਞਾਯ ਮੇ ਤਂ ਸੁਦਿਟ੍ਠਂ. ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਨੇਵ ਤਾਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਯਤੋ ਚ ਖ੍ਵਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿਂ, ਅਥਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਦੇਵਕੇ ਲੋਕੇ ਸਮਾਰਕੇ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ‘ਅਨੁਤ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਅਭਿਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ’ਤਿ ਪਚ੍ਚਞ੍ਞਾਸਿਂ. ਞਾਣਞ੍ਚ ਪਨ ਮੇ ਦਸ੍ਸਨਂ ਉਦਪਾਦਿ – ‘ਅਕੁਪ੍ਪਾ ਮੇ ਵਿਮੁਤ੍ਤਿ, ਅਯਮਨ੍ਤਿਮਾ ਜਾਤਿ, ਨਤ੍ਥਿ ਦਾਨਿ ਪੁਨਬ੍ਭਵੋ’’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਦੁਤਿਯਅਸ੍ਸਾਦਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੬. ‘‘ਨੋ ਚੇਦਂ [ਨੋ ਚੇਤਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ. ਕ.) ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੮ ਪਸ੍ਸਿਤਬ੍ਬਂ], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕੇ ਸਾਰਜ੍ਜੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਅਸ੍ਸਾਦੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕੇ ਸਾਰਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਆਦੀਨਵੋ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਆਦੀਨਵੋ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕੇ ਨਿਬ੍ਬਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ. ਨੋ ਚੇਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ ਅਭਵਿਸ੍ਸ, ਨਯਿਦਂ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕਮ੍ਹਾ [ਲੋਕੇ (ਕ.)] ਨਿਸ੍ਸਰੇਯ੍ਯੁਂ. ਯਸ੍ਮਾ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਨਿਸ੍ਸਰਣਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕਮ੍ਹਾ ਨਿਸ੍ਸਰਨ੍ਤਿ. ਯਾਵਕੀਵਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸੁਂ [ਨਾਬ੍ਭਞ੍ਞਂਸੁ (ਸਂ. ਨਿ. ੩.੨੮], ਨੇਵ ਤਾਵ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕਾ ਲੋਕਾ ਸਮਾਰਕਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਨਿਸ੍ਸਟਾ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ [ਵਿਪ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ (ਕ.)] ਵਿਮਰਿਯਾਦੀਕਤੇਨ [ਵਿਮਰਿਯਾਦਿਕਤੇਨ (ਸੀ. ਪੀ. ਕ.)] ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਿਂਸੁ. ਯਤੋ ਚ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸੁਂ, ਅਥ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਸਦੇਵਕਾ ਲੋਕਾ ਸਮਾਰਕਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾ ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾ ਪਜਾਯ ਸਦੇਵਮਨੁਸ੍ਸਾਯ ਨਿਸ੍ਸਟਾ ਵਿਸਂਯੁਤ੍ਤਾ ਵਿਪ੍ਪਮੁਤ੍ਤਾ ਵਿਮਰਿਯਾਦੀਕਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੭. ‘‘ਯੇ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਨਪ੍ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਨ ਮੇ ਤੇ [ਨ ਤੇ (ਕ.)], ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਸਮਣੇਸੁ ਵਾ ਸਮਣਸਮ੍ਮਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਮ੍ਮਤਾ, ਨ ਚ ਪਨ ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥਂ ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਤ੍ਥਂ ਵਾ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ. ਯੇ ਚ ਖੋ ਕੇਚਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਲੋਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਾਦਞ੍ਚ ਅਸ੍ਸਾਦਤੋ ਆਦੀਨਵਞ੍ਚ ਆਦੀਨਵਤੋ ਨਿਸ੍ਸਰਣਞ੍ਚ ਨਿਸ੍ਸਰਣਤੋ ਯਥਾਭੂਤਂ ਪਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮਣਾ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਵਾ ਸਮਣੇਸੁ ਵਾ ਸਮਣਸਮ੍ਮਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਸੁ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਮ੍ਮਤਾ, ਤੇ ਚ ਪਨਾਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਸਾਮਞ੍ਞਤ੍ਥਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਤ੍ਥਞ੍ਚ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਨ੍ਤੀ’’ਤਿ [ਵਿਹਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਪੀ.)]. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਰੁਣ੍ਣਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੮. ‘‘ਰੁਣ੍ਣਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਯਦਿਦਂ ਗੀਤਂ. ਉਮ੍ਮਤ੍ਤਕਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਯਦਿਦਂ ਨਚ੍ਚਂ. ਕੋਮਾਰਕਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਿਯਸ੍ਸ ਵਿਨਯੇ ਯਦਿਦਂ ਅਤਿਵੇਲਂ ਦਨ੍ਤਵਿਦਂਸਕਹਸਿਤਂ [ਦਨ੍ਤਵਿਦਂਸਕਂ ਹਸਿਤਂ (ਸੀ. ਪੀ.)]. ਤਸ੍ਮਾਤਿਹ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੇਤੁਘਾਤੋ ਗੀਤੇ, ਸੇਤੁਘਾਤੋ ਨਚ੍ਚੇ, ਅਲਂ ਵੋ ਧਮ੍ਮਪ੍ਪਮੋਦਿਤਾਨਂ ਸਤਂ ਸਿਤਂ ਸਿਤਮਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਅਤਿਤ੍ਤਿਸੁਤ੍ਤਂ

੧੦੯. ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸੇਵਨਾਯ ਨਤ੍ਥਿ ਤਿਤ੍ਤਿ. ਕਤਮੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ? ਸੋਪ੍ਪਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸੇਵਨਾਯ ਨਤ੍ਥਿ ਤਿਤ੍ਤਿ. ਸੁਰਾਮੇਰਯਪਾਨਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸੇਵਨਾਯ ਨਤ੍ਥਿ ਤਿਤ੍ਤਿ. ਮੇਥੁਨਧਮ੍ਮਸਮਾਪਤ੍ਤਿਯਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਸੇਵਨਾਯ ਨਤ੍ਥਿ ਤਿਤ੍ਤਿ. ਇਮੇਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਪਟਿਸੇਵਨਾਯ ਨਤ੍ਥਿ ਤਿਤ੍ਤੀ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਅਰਕ੍ਖਿਤਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੦. ਅਥ ਖੋ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕੋ ਗਹਪਤਿ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਂ ਗਹਪਤਿਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਅਰਕ੍ਖਿਤੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਕੂਟਾਗਾਰੇ ਦੁਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਾ ਹੋਤਿ; ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਤਿ; ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਪੂਤਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਪੂਤਿਕਾ ਹੋਤਿ.

‘‘ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਅਰਕ੍ਖਿਤੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਰਕ੍ਖਿਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਵਸ੍ਸੁਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪੂਤਿਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ.

‘‘ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਰਕ੍ਖਿਤੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ.

‘‘ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਕੂਟਾਗਾਰੇ ਸੁਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਾ ਹੋਤਿ; ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਾ ਹੋਤਿ; ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਅਪੂਤਿਕਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਅਪੂਤਿਕਾ ਹੋਤਿ.

ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਖਿਤੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਰਕ੍ਖਿਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਰਕ੍ਖਿਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਨਵਸ੍ਸੁਤਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਪੂਤਿਕਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪੂਤਿਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੧. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਂ ਗਹਪਤਿਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਕੂਟਾਗਾਰੇ ਦੁਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਨ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਨ ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ.

‘‘ਚਿਤ੍ਤੇ, ਗਹਪਤਿ, ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਵਚੀਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਗਹਪਤਿ, ਕੂਟਾਗਾਰੇ ਸੁਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਕੂਟਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਗੋਪਾਨਸਿਯੋਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਹੋਨ੍ਤਿ, ਭਿਤ੍ਤਿਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਗਹਪਤਿ, ਚਿਤ੍ਤੇ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇ ਕਾਯਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਵਚੀਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ, ਮਨੋਕਮ੍ਮਮ੍ਪਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਹੋਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਕਾਯਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ…ਪੇ… ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਨੋਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸ੍ਸ ਭਦ੍ਦਕਂ ਮਰਣਂ ਹੋਤਿ, ਭਦ੍ਦਿਕਾ ਕਾਲਙ੍ਕਿਰਿਯਾ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਪਠਮਨਿਦਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੨. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਲੋਭੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਦੋਸੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਮੋਹੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਲੋਭਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਲੋਭਜਂ ਲੋਭਨਿਦਾਨਂ ਲੋਭਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਾਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੋਸਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦੋਸਜਂ ਦੋਸਨਿਦਾਨਂ ਦੋਸਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਾਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮੋਹਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਮੋਹਜਂ ਮੋਹਨਿਦਾਨਂ ਮੋਹਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸਾਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਦੁਕ੍ਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ.

‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਅਲੋਭੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਅਦੋਸੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ, ਅਮੋਹੋ ਨਿਦਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਲੋਭਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਲੋਭਜਂ ਅਲੋਭਨਿਦਾਨਂ ਅਲੋਭਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਨਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਦੋਸਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਦੋਸਜਂ ਅਦੋਸਨਿਦਾਨਂ ਅਦੋਸਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਨਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਯਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਮੋਹਪਕਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਮੋਹਜਂ ਅਮੋਹਨਿਦਾਨਂ ਅਮੋਹਸਮੁਦਯਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕੁਸਲਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਅਨਵਜ੍ਜਂ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਸੁਖਵਿਪਾਕਂ, ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਨਿਰੋਧਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ, ਨ ਤਂ ਕਮ੍ਮਂ ਕਮ੍ਮਸਮੁਦਯਾਯ ਸਂਵਤ੍ਤਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯਾ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਦੁਤਿਯਨਿਦਾਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੩. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਅਤੀਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ; ਅਨਾਗਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤੀਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ? ਅਤੀਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਅਨੁਵਿਚਾਰੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਤੀਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕਯਤੋ ਅਨੁਵਿਚਾਰਯਤੋ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ. ਛਨ੍ਦਜਾਤੋ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਤਮਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਂਯੋਜਨਂ ਵਦਾਮਿ ਯੋ ਚੇਤਸੋ ਸਾਰਾਗੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤੀਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਾਗਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ? ਅਨਾਗਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਅਨੁਵਿਚਾਰੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਗਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕਯਤੋ ਅਨੁਵਿਚਾਰਯਤੋ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ. ਛਨ੍ਦਜਾਤੋ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਤਮਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਂਯੋਜਨਂ ਵਦਾਮਿ ਯੋ ਚੇਤਸੋ ਸਾਰਾਗੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਾਗਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ? ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ ਅਨੁਵਿਚਾਰੇਤਿ. ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਚੇਤਸਾ ਅਨੁਵਿਤਕ੍ਕਯਤੋ ਅਨੁਵਿਚਾਰਯਤੋ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ. ਛਨ੍ਦਜਾਤੋ ਤੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਂਯੁਤ੍ਤੋ ਹੋਤਿ. ਏਤਮਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਂਯੋਜਨਂ ਵਦਾਮਿ ਯੋ ਚੇਤਸੋ ਸਾਰਾਗੋ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਜਾਯਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ.

‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਅਤੀਤੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ; ਅਨਾਗਤੇ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ; ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ. ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤੀਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ? ਅਤੀਤਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ [ਤਦਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਤਿ, ਤਦਭਿਨਿਵਜ੍ਜੇਤ੍ਵਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਚੇਤਸਾ ਅਭਿਨਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ [ਅਭਿਵਿਰਾਜੇਤ੍ਵਾ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ [ਅਭਿਨਿਵਿਜ੍ਝ (ਕ.)] ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਤੀਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਾਗਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ? ਅਨਾਗਤਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ. ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਚੇਤਸਾ ਅਭਿਨਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਨਾਗਤੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ.

‘‘ਕਥਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ? ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯਾਨਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਪਜਾਨਾਤਿ, ਆਯਤਿਂ ਵਿਪਾਕਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤਿ, ਤਦਭਿਨਿਵਤ੍ਤੇਤ੍ਵਾ ਚੇਤਸਾ ਅਭਿਨਿਵਿਜ੍ਝਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਾਯ ਅਤਿਵਿਜ੍ਝ ਪਸ੍ਸਤਿ. ਏਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਛਨ੍ਦਰਾਗਟ੍ਠਾਨਿਯੇ ਧਮ੍ਮੇ ਆਰਬ੍ਭ ਛਨ੍ਦੋ ਨ ਜਾਯਤਿ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਸਮੁਦਯਾਯਾ’’ਤਿ. ਦਸਮਂ.

ਸਮ੍ਬੋਧਵਗ੍ਗੋ ਪਠਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਪੁਬ੍ਬੇਵ ਦੁਵੇ ਅਸ੍ਸਾਦਾ, ਸਮਣੋ ਰੁਣ੍ਣਪਞ੍ਚਮਂ;

ਅਤਿਤ੍ਤਿ ਦ੍ਵੇ ਚ ਵੁਤ੍ਤਾਨਿ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਅਪਰੇ ਦੁਵੇਤਿ.

(੧੨) ੨. ਆਪਾਯਿਕਵਗ੍ਗੋ

੧. ਆਪਾਯਿਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੪. ‘‘ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਪਾਯਿਕਾ ਨੇਰਯਿਕਾ ਇਦਮਪ੍ਪਹਾਯ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਯੋ ਚ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਪਟਿਞ੍ਞੋ, ਯੋ ਚ ਸੁਦ੍ਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ ਚਰਨ੍ਤਂ ਅਮੂਲਕੇਨ [ਅਭੂਤੇਨ (ਕ.)] ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੇਨ ਅਨੁਦ੍ਧਂਸੇਤਿ, ਯੋ ਚਾਯਂ ਏਵਂਵਾਦੀ ਏਵਂਦਿਟ੍ਠਿ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਕਾਮੇਸੁ ਦੋਸੋ’ਤਿ, ਸੋ ਤਾਯ ਕਾਮੇਸੁ ਪਾਤਬ੍ਯਤਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਯੋ ਆਪਾਯਿਕਾ ਨੇਰਯਿਕਾ ਇਦਮਪ੍ਪਹਾਯਾ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਦੁਲ੍ਲਭਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੫. ‘‘ਤਿਣ੍ਣਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਤੁਭਾਵੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ? ਤਥਾਗਤਸ੍ਸ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਰਹਤੋ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਾਤੁਭਾਵੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯਸ੍ਸ ਦੇਸੇਤਾ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ, ਕਤਞ੍ਞੂ ਕਤਵੇਦੀ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਇਮੇਸਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਪਾਤੁਭਾਵੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਲੋਕਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੬. ‘‘ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਸੁਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ, ਦੁਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ, ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ. ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੁਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਉਦ੍ਧਤੋ ਹੋਤਿ ਉਨ੍ਨਲ਼ੋ ਚਪਲੋ ਮੁਖਰੋ ਵਿਕਿਣ੍ਣਵਾਚੋ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿ ਅਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਅਸਮਾਹਿਤੋ ਵਿਬ੍ਭਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤੋ ਪਾਕਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸੁਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਨੁਦ੍ਧਤੋ ਹੋਤਿ ਅਨੁਨ੍ਨਲ਼ੋ ਅਚਪਲੋ ਅਮੁਖਰੋ ਅਵਿਕਿਣ੍ਣਵਾਚੋ ਉਪਟ੍ਠਿਤਸ੍ਸਤਿ ਸਮ੍ਪਜਾਨੋ ਸਮਾਹਿਤੋ ਏਕਗ੍ਗਚਿਤ੍ਤੋ ਸਂਵੁਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦੁਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਰਹਂ ਹੋਤਿ ਖੀਣਾਸਵੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯੋ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਆਨੇਞ੍ਜਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੭. ‘‘ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਰੂਪਸਞ੍ਞਾਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮਾ ਪਟਿਘਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਤ੍ਥਙ੍ਗਮਾ ਨਾਨਤ੍ਤਸਞ੍ਞਾਨਂ ਅਮਨਸਿਕਾਰਾ ‘ਅਨਨ੍ਤੋ ਆਕਾਸੋ’ਤਿ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ਤਦਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਤਂ ਨਿਕਾਮੇਤਿ ਤੇਨ ਚ ਵਿਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਠਿਤੋ ਤਦਧਿਮੁਤ੍ਤੋ ਤਬ੍ਬਹੁਲਵਿਹਾਰੀ ਅਪਰਿਹੀਨੋ ਕਾਲਂ ਕੁਰੁਮਾਨੋ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨੂਪਗਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨੂਪਗਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਾਨਂ ਵੀਸਤਿ ਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਠਤ੍ਵਾ ਯਾਵਤਕਂ ਤੇਸਂ ਦੇਵਾਨਂ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਨਿਰਯਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਭਗਵਤੋ ਪਨ ਸਾਵਕੋ ਤਤ੍ਥ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਠਤ੍ਵਾ ਯਾਵਤਕਂ ਤੇਸਂ ਦੇਵਾਨਂ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਭਵੇ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਸੇਸੋ ਅਯਂ ਅਧਿਪ੍ਪਯਾਸੋ ਇਦਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਸੁਤਵਤੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸੁਤਵਤਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇਨ, ਯਦਿਦਂ ਗਤਿਯਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਯਾ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਆਕਾਸਾਨਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ‘ਅਨਨ੍ਤਂ ਵਿਞ੍ਞਾਣ’ਨ੍ਤਿ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ਤਦਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਤਂ ਨਿਕਾਮੇਤਿ ਤੇਨ ਚ ਵਿਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਠਿਤੋ ਤਦਧਿਮੁਤ੍ਤੋ ਤਬ੍ਬਹੁਲਵਿਹਾਰੀ ਅਪਰਿਹੀਨੋ ਕਾਲਂ ਕੁਰੁਮਾਨੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨੂਪਗਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨੂਪਗਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਾਨਂ ਚਤ੍ਤਾਰੀਸਂ ਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਠਤ੍ਵਾ ਯਾਵਤਕਂ ਤੇਸਂ ਦੇਵਾਨਂ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਨਿਰਯਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਭਗਵਤੋ ਪਨ ਸਾਵਕੋ ਤਤ੍ਥ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਠਤ੍ਵਾ ਯਾਵਤਕਂ ਤੇਸਂ ਦੇਵਾਨਂ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਭਵੇ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਸੇਸੋ ਅਯਂ ਅਧਿਪ੍ਪਯਾਸੋ ਇਦਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਸੁਤਵਤੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸੁਤਵਤਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇਨ, ਯਦਿਦਂ ਗਤਿਯਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਯਾ.

‘‘ਪੁਨ ਚਪਰਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਸਬ੍ਬਸੋ ਵਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਚਾਯਤਨਂ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮ੍ਮ ‘ਨਤ੍ਥਿ ਕਿਞ੍ਚੀ’ਤਿ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਸੋ ਤਦਸ੍ਸਾਦੇਤਿ ਤਂ ਨਿਕਾਮੇਤਿ ਤੇਨ ਚ ਵਿਤ੍ਤਿਂ ਆਪਜ੍ਜਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਠਿਤੋ ਤਦਧਿਮੁਤ੍ਤੋ ਤਬ੍ਬਹੁਲਵਿਹਾਰੀ ਅਪਰਿਹੀਨੋ ਕਾਲਂ ਕੁਰੁਮਾਨੋ ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨੂਪਗਾਨਂ ਦੇਵਾਨਂ ਸਹਬ੍ਯਤਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਆਕਿਞ੍ਚਞ੍ਞਾਯਤਨੂਪਗਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦੇਵਾਨਂ ਸਟ੍ਠਿ ਕਪ੍ਪਸਹਸ੍ਸਾਨਿ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ. ਤਤ੍ਥ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੋ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਠਤ੍ਵਾ ਯਾਵਤਕਂ ਤੇਸਂ ਦੇਵਾਨਂ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਨਿਰਯਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਤਿਰਚ੍ਛਾਨਯੋਨਿਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪੇਤ੍ਤਿਵਿਸਯਮ੍ਪਿ ਗਚ੍ਛਤਿ. ਭਗਵਤੋ ਪਨ ਸਾਵਕੋ ਤਤ੍ਥ ਯਾਵਤਾਯੁਕਂ ਠਤ੍ਵਾ ਯਾਵਤਕਂ ਤੇਸਂ ਦੇਵਾਨਂ ਆਯੁਪ੍ਪਮਾਣਂ ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਖੇਪੇਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਂਯੇਵ ਭਵੇ ਪਰਿਨਿਬ੍ਬਾਯਤਿ. ਅਯਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਸੇਸੋ, ਅਯਂ ਅਧਿਪ੍ਪਯਾਸੋ ਇਦਂ ਨਾਨਾਕਰਣਂ ਸੁਤਵਤੋ ਅਰਿਯਸਾਵਕਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸੁਤਵਤਾ ਪੁਥੁਜ੍ਜਨੇਨ, ਯਦਿਦਂ ਗਤਿਯਾ ਉਪਪਤ੍ਤਿਯਾ. ‘ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿ’’’ਨ੍ਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਵਿਪਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਦਾਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੮. ‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਪਤ੍ਤਿਯੋ. ਕਤਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ? ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਤ੍ਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤਿ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੀ ਹੋਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਯੀ ਹੋਤਿ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰੀ ਹੋਤਿ, ਮੁਸਾਵਾਦੀ ਹੋਤਿ, ਪਿਸੁਣਵਾਚੋ ਹੋਤਿ, ਫਰੁਸਵਾਚੋ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੀ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਤ੍ਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਅਭਿਜ੍ਝਾਲੁ ਹੋਤਿ ਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਤ੍ਤਿ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਹੋਤਿ ਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਨੋ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਹੁਤਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਸੁਕਤਦੁਕ੍ਕਟਾਨਂ, ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਫਲਂ ਵਿਪਾਕੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਅਯਂ ਲੋਕੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਰੋ ਲੋਕੋ, ਨਤ੍ਥਿ ਮਾਤਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਪਿਤਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਸਤ੍ਤਾ ਓਪਪਾਤਿਕਾ, ਨਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਮ੍ਮਗ੍ਗਤਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਇਮਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤਿ. ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ; ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ; ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਪਤ੍ਤਿਯੋਤਿ.

‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਪਦਾ. ਕਤਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ? ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ, ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਦਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਪਿਸੁਣਾਯ ਵਾਚਾਯ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਫਰੁਸਾਯ ਵਾਚਾਯ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਦਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਲੁ ਹੋਤਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਦਾ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਹੋਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਨੋ – ‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਹੁਤਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਸੁਕਤਦੁਕ੍ਕਟਾਨਂ ਕਮ੍ਮਾਨਂ ਫਲਂ ਵਿਪਾਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਅਯਂ ਲੋਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਪਰੋ ਲੋਕੋ, ਅਤ੍ਥਿ ਮਾਤਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਪਿਤਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਸਤ੍ਤਾ ਓਪਪਾਤਿਕਾ, ਅਤ੍ਥਿ ਲੋਕੇ ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਸਮ੍ਮਗ੍ਗਤਾ ਸਮ੍ਮਾਪਟਿਪਨ੍ਨਾ ਯੇ ਇਮਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾ. ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ; ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ; ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਮ੍ਪਦਾ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ.

੬. ਅਪਣ੍ਣਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੧੯. ‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਪਤ੍ਤਿਯੋ. ਕਤਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ? ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਵਿਪਤ੍ਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤਿ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੀ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੀ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਹੋਤਿ ਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਨੋ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠਂ…ਪੇ… ਯੇ ਇਮਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤਿ. ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ…ਪੇ… ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪਣ੍ਣਕੋ ਮਣਿ ਉਦ੍ਧਂ ਖਿਤ੍ਤੋ ਯੇਨ ਯੇਨੇਵ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂਯੇਵ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਵਿਪਤ੍ਤਿਹੇਤੁ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਵਿਪਤ੍ਤਿਯੋਤਿ.

‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਪਦਾ. ਕਤਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ? ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ, ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਦਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ ਹੋਤਿ ਅਵਿਪਰੀਤਦਸ੍ਸਨੋ – ‘ਅਤ੍ਥਿ ਦਿਨ੍ਨਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਯਿਟ੍ਠਂ…ਪੇ… ਯੇ ਇਮਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਞ੍ਚ ਲੋਕਂ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਪਵੇਦੇਨ੍ਤੀ’ਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾ. ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ…ਪੇ… ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਪਣ੍ਣਕੋ ਮਣਿ ਉਦ੍ਧਂ ਖਿਤ੍ਤੋ ਯੇਨ ਯੇਨੇਵ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ ਸੁਪ੍ਪਤਿਟ੍ਠਿਤਂਯੇਵ ਪਤਿਟ੍ਠਾਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੀਲਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ, ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾ…ਪੇ… ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾਹੇਤੁ ਵਾ ਸਤ੍ਤਾ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਸੁਗਤਿਂ ਸਗ੍ਗਂ ਲੋਕਂ ਉਪਪਜ੍ਜਨ੍ਤਿ. ਇਮਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਮ੍ਪਦਾ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ.

੭. ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੦. ‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਪਤ੍ਤਿਯੋ. ਕਤਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ? ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਵਿਪਤ੍ਤਿ, ਆਜੀਵਵਿਪਤ੍ਤਿ, ਦਿਟ੍ਠਿਵਿਪਤ੍ਤਿ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਵਿਪਤ੍ਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤੀ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪੀ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਵਿਪਤ੍ਤਿ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਜੀਵਵਿਪਤ੍ਤਿ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੋ ਹੋਤਿ, ਮਿਚ੍ਛਾਆਜੀਵੇਨ ਜੀਵਿਕਂ [ਜੀਵਿਤਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਕਪ੍ਪੇਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਜੀਵਵਿਪਤ੍ਤਿ.

‘‘ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸਮ੍ਪਦਾ. ਕਤਮਾ ਤਿਸ੍ਸੋ? ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸਮ੍ਪਦਾ, ਆਜੀਵਸਮ੍ਪਦਾ, ਦਿਟ੍ਠਿਸਮ੍ਪਦਾ. ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸਮ੍ਪਦਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ…ਪੇ… ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਮ੍ਮਨ੍ਤਸਮ੍ਪਦਾ.

‘‘ਕਤਮਾ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਜੀਵਸਮ੍ਪਦਾ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੋ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਮਾਆਜੀਵੇਨ ਜੀਵਿਕਂ ਕਪ੍ਪੇਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਆਜੀਵਸਮ੍ਪਦਾ.

੮. ਪਠਮਸੋਚੇਯ੍ਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੧. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋਚੇਯ੍ਯਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਂ, ਵਚੀਸੋਚੇਯ੍ਯਂ, ਮਨੋਸੋਚੇਯ੍ਯਂ. ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਕਾਮੇਸੁਮਿਚ੍ਛਾਚਾਰਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਚੀਸੋਚੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਪਿਸੁਣਾਯ ਵਾਚਾਯ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਫਰੁਸਾਯ ਵਾਚਾਯ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਚੀਸੋਚੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਸੋਚੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਅਨਭਿਜ੍ਝਾਲੁ ਹੋਤਿ ਅਬ੍ਯਾਪਨ੍ਨਚਿਤ੍ਤੋ ਸਮ੍ਮਾਦਿਟ੍ਠਿਕੋ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਸੋਚੇਯ੍ਯਂ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਸੋਚੇਯ੍ਯਾਨੀ’’ਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਦੁਤਿਯਸੋਚੇਯ੍ਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੨. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋਚੇਯ੍ਯਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਂ, ਵਚੀਸੋਚੇਯ੍ਯਂ, ਮਨੋਸੋਚੇਯ੍ਯਂ. ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਸੋਚੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਚੀਸੋਚੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਪਿਸੁਣਾਯ ਵਾਚਾਯ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਫਰੁਸਾਯ ਵਾਚਾਯ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਚੀਸੋਚੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਸੋਚੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਂ – ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਂ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਪਹੀਨਸ੍ਸ ਕਾਮਚ੍ਛਨ੍ਦਸ੍ਸ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦਂ – ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦਂ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਪਹੀਨਸ੍ਸ ਬ੍ਯਾਪਾਦਸ੍ਸ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ – ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਂ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਪਹੀਨਸ੍ਸ ਥਿਨਮਿਦ੍ਧਸ੍ਸ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ – ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਂ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚ’ਨ੍ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਸ੍ਸ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਸ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਸ੍ਸ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਪਹੀਨਸ੍ਸ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਸ੍ਸ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਂ – ‘ਅਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਅਸਨ੍ਤਂ ਵਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਂ – ‘ਨਤ੍ਥਿ ਮੇ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾ’ਤਿ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਅਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਉਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾਯ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਪਹਾਨਂ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ; ਯਥਾ ਚ ਪਹੀਨਾਯ ਵਿਚਿਕਿਚ੍ਛਾਯ ਆਯਤਿਂ ਅਨੁਪ੍ਪਾਦੋ ਹੋਤਿ, ਤਞ੍ਚ ਪਜਾਨਾਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਸੋਚੇਯ੍ਯਂ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਸੋਚੇਯ੍ਯਾਨੀਤਿ.

[ਇਤਿਵੁ. ੬੬] ‘‘ਕਾਯਸੁਚਿਂ ਵਚੀਸੁਚਿਂ, ਚੇਤੋਸੁਚਿਂ ਅਨਾਸਵਂ;

ਸੁਚਿਂ ਸੋਚੇਯ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਆਹੁ ਨਿਨ੍ਹਾਤਪਾਪਕ’’ਨ੍ਤਿ. ਨਵਮਂ;

੧੦. ਮੋਨੇਯ੍ਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੩. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮੋਨੇਯ੍ਯਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਕਾਯਮੋਨੇਯ੍ਯਂ, ਵਚੀਮੋਨੇਯ੍ਯਂ, ਮਨੋਮੋਨੇਯ੍ਯਂ. ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਮੋਨੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਦਿਨ੍ਨਾਦਾਨਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਕਾਯਮੋਨੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਚੀਮੋਨੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਮੁਸਾਵਾਦਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਪਿਸੁਣਾਯ ਵਾਚਾਯ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਫਰੁਸਾਯ ਵਾਚਾਯ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ, ਸਮ੍ਫਪ੍ਪਲਾਪਾ ਪਟਿਵਿਰਤੋ ਹੋਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਚੀਮੋਨੇਯ੍ਯਂ.

‘‘ਕਤਮਞ੍ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਮੋਨੇਯ੍ਯਂ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਆਸਵਾਨਂ ਖਯਾ ਅਨਾਸਵਂ ਚੇਤੋਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਪਞ੍ਞਾਵਿਮੁਤ੍ਤਿਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਰਤਿ. ਇਦਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨੋਮੋਨੇਯ੍ਯਂ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਮੋਨੇਯ੍ਯਾਨੀ’’ਤਿ.

‘‘ਕਾਯਮੁਨਿਂ ਵਚੀਮੁਨਿਂ, ਚੇਤੋਮੁਨਿਂ ਅਨਾਸਵਂ;

ਮੁਨਿਂ ਮੋਨੇਯ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਆਹੁ ਸਬ੍ਬਪ੍ਪਹਾਯਿਨ’’ਨ੍ਤਿ. ਦਸਮਂ;

ਆਪਾਯਿਕਵਗ੍ਗੋ ਦ੍ਵਾਦਸਮੋ.

ਤਸ੍ਸੁਦ੍ਦਾਨਂ –

ਆਪਾਯਿਕੋ ਦੁਲ੍ਲਭੋ ਅਪ੍ਪਮੇਯ੍ਯਂ, ਆਨੇਞ੍ਜਵਿਪਤ੍ਤਿਸਮ੍ਪਦਾ;

ਅਪਣ੍ਣਕੋ ਚ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ, ਦ੍ਵੇ ਸੋਚੇਯ੍ਯਾਨਿ ਮੋਨੇਯ੍ਯਨ੍ਤਿ.

(੧੩) ੩. ਕੁਸਿਨਾਰਵਗ੍ਗੋ

੧. ਕੁਸਿਨਾਰਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੪. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਕੁਸਿਨਾਰਾਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਬਲਿਹਰਣੇ ਵਨਸਣ੍ਡੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਗਾਮਂ ਵਾ ਨਿਗਮਂ ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਗਹਪਤਿ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਤਨਾਯ ਭਤ੍ਤੇਨ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤਿ. ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਵਾਸੇਤਿ. ਸੋ ਤਸ੍ਸਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਯੇਨ ਤਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਸ੍ਸ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਨਿਵੇਸਨਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਤਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਸੋ ਗਹਪਤਿ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਪਣੀਤੇਨ ਖਾਦਨੀਯੇਨ ਭੋਜਨੀਯੇਨ ਸਹਤ੍ਥਾ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪੇਤਿ ਸਮ੍ਪਵਾਰੇਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਸਾਧੁ ਵਤ ਮ੍ਯਾਯਂ ਗਹਪਤਿ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਪਣੀਤੇਨ ਖਾਦਨੀਯੇਨ ਭੋਜਨੀਯੇਨ ਸਹਤ੍ਥਾ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪੇਤਿ ਸਮ੍ਪਵਾਰੇਤੀ’ਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿਸ੍ਸ ਹੋਤਿ – ‘ਅਹੋ ਵਤ ਮਾਯਂ ਗਹਪਤਿ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਆਯਤਿਮ੍ਪਿ ਏਵਰੂਪੇਨ ਪਣੀਤੇਨ ਖਾਦਨੀਯੇਨ ਭੋਜਨੀਯੇਨ ਸਹਤ੍ਥਾ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਵਾਰੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ! ਸੋ ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਗਥਿਤੋ [ਗਧਿਤੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਮੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨੋ [ਅਜ੍ਝਾਪਨ੍ਨੋ (ਸੀ. ਕ.) ਅਜ੍ਝੋਪਨ੍ਨੋ (ਟੀਕਾ)] ਅਨਾਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵੀ ਅਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞੋ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਮ੍ਪਿ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕਮ੍ਪਿ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ, ਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕਮ੍ਪਿ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ. ਏਵਰੂਪਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਦਿਨ੍ਨਂ ਨ ਮਹਪ੍ਫਲਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਪਮਤ੍ਤੋ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਹਰਤਿ.

‘‘ਇਧ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਗਾਮਂ ਵਾ ਨਿਗਮਂ ਵਾ ਉਪਨਿਸ੍ਸਾਯ ਵਿਹਰਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਗਹਪਤਿ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਤਨਾਯ ਭਤ੍ਤੇਨ ਨਿਮਨ੍ਤੇਤਿ. ਆਕਙ੍ਖਮਾਨੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਅਧਿਵਾਸੇਤਿ. ਸੋ ਤਸ੍ਸਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਯੇਨ ਤਸ੍ਸ ਗਹਪਤਿਸ੍ਸ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਵਾ ਨਿਵੇਸਨਂ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਤਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਤਿ. ਤਮੇਨਂ ਸੋ ਗਹਪਤਿ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਪਣੀਤੇਨ ਖਾਦਨੀਯੇਨ ਭੋਜਨੀਯੇਨ ਸਹਤ੍ਥਾ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪੇਤਿ ਸਮ੍ਪਵਾਰੇਤਿ.

‘‘ਤਸ੍ਸ ਨ ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਸਾਧੁ ਵਤ ਮ੍ਯਾਯਂ ਗਹਪਤਿ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਪਣੀਤੇਨ ਖਾਦਨੀਯੇਨ ਭੋਜਨੀਯੇਨ ਸਹਤ੍ਥਾ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪੇਤਿ ਸਮ੍ਪਵਾਰੇਤੀ’ਤਿ. ਏਵਮ੍ਪਿਸ੍ਸ ਨ ਹੋਤਿ – ‘ਅਹੋ ਵਤ ਮਾਯਂ ਗਹਪਤਿ ਵਾ ਗਹਪਤਿਪੁਤ੍ਤੋ ਵਾ ਆਯਤਿਮ੍ਪਿ ਏਵਰੂਪੇਨ ਪਣੀਤੇਨ ਖਾਦਨੀਯੇਨ ਭੋਜਨੀਯੇਨ ਸਹਤ੍ਥਾ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪੇਯ੍ਯ ਸਮ੍ਪਵਾਰੇਯ੍ਯਾ’ਤਿ! ਸੋ ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਂ ਅਗਥਿਤੋ ਅਮੁਚ੍ਛਿਤੋ ਅਨਜ੍ਝੋਸਨ੍ਨੋ ਆਦੀਨਵਦਸ੍ਸਾਵੀ ਨਿਸ੍ਸਰਣਪਞ੍ਞੋ ਪਰਿਭੁਞ੍ਜਤਿ. ਸੋ ਤਤ੍ਥ ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਵਿਤਕ੍ਕਮ੍ਪਿ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕਮ੍ਪਿ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ, ਅਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕਮ੍ਪਿ ਵਿਤਕ੍ਕੇਤਿ. ਏਵਰੂਪਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਦਿਨ੍ਨਂ ਮਹਪ੍ਫਲਨ੍ਤਿ ਵਦਾਮਿ. ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਹਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਭਿਕ੍ਖੁ ਵਿਹਰਤੀ’’ਤਿ. ਪਠਮਂ.

੨. ਭਣ੍ਡਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੫. ‘‘ਯਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਣ੍ਡਨਜਾਤਾ ਕਲਹਜਾਤਾ ਵਿਵਾਦਾਪਨ੍ਨਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਮੁਖਸਤ੍ਤੀਹਿ ਵਿਤੁਦਨ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਮਨਸਿ ਕਾਤੁਮ੍ਪਿ ਮੇ ਏਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਸਾ ਨ ਫਾਸੁ ਹੋਤਿ, ਪਗੇਵ ਗਨ੍ਤੁਂ! ਨਿਟ੍ਠਮੇਤ੍ਥ ਗਚ੍ਛਾਮਿ – ‘ਅਦ੍ਧਾ ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਿਂਸੁ, ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲਮਕਂਸੁ [ਬਹੁਲੀਮਕਂਸੁ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)]. ਕਤਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਿਂਸੁ? ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਵਿਤਕ੍ਕਂ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕਂ, ਅਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕਂ – ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਿਂਸੁ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲਮਕਂਸੁ? ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕਂ, ਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕਂ – ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲਮਕਂਸੁ’. ਯਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਣ੍ਡਨਜਾਤਾ ਕਲਹਜਾਤਾ ਵਿਵਾਦਾਪਨ੍ਨਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਮੁਖਸਤ੍ਤੀਹਿ ਵਿਤੁਦਨ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਮਨਸਿ ਕਾਤੁਮ੍ਪਿ ਮੇ ਏਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਸਾ ਨ ਫਾਸੁ ਹੋਤਿ, ਪਗੇਵ ਗਨ੍ਤੁਂ! ਨਿਟ੍ਠਮੇਤ੍ਥ ਗਚ੍ਛਾਮਿ – ‘ਅਦ੍ਧਾ ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਿਂਸੁ, ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲਮਕਂਸੁ’’’.

‘‘ਯਸ੍ਸਂ ਪਨ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਮਗ੍ਗਾ ਸਮ੍ਮੋਦਮਾਨਾ ਅਵਿਵਦਮਾਨਾ ਖੀਰੋਦਕੀਭੂਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਿਯਚਕ੍ਖੂਹਿ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਗਨ੍ਤੁਮ੍ਪਿ ਮੇ ਏਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਸਾ ਫਾਸੁ ਹੋਤਿ, ਪਗੇਵ ਮਨਸਿ ਕਾਤੁਂ! ਨਿਟ੍ਠਮੇਤ੍ਥ ਗਚ੍ਛਾਮਿ – ‘ਅਦ੍ਧਾ ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਿਂਸੁ, ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲਮਕਂਸੁ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਿਂਸੁ? ਕਾਮਵਿਤਕ੍ਕਂ, ਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕਂ, ਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕਂ – ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਿਂਸੁ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲਮਕਂਸੁ? ਨੇਕ੍ਖਮ੍ਮਵਿਤਕ੍ਕਂ, ਅਬ੍ਯਾਪਾਦਵਿਤਕ੍ਕਂ, ਅਵਿਹਿਂਸਾਵਿਤਕ੍ਕਂ – ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲਮਕਂਸੁ’. ਯਸ੍ਸਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਸਾਯਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਸਮਗ੍ਗਾ ਸਮ੍ਮੋਦਮਾਨਾ ਅਵਿਵਦਮਾਨਾ ਖੀਰੋਦਕੀਭੂਤਾ ਅਞ੍ਞਮਞ੍ਞਂ ਪਿਯਚਕ੍ਖੂਹਿ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਾ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ, ਗਨ੍ਤੁਮ੍ਪਿ ਮੇ ਏਸਾ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਦਿਸਾ ਫਾਸੁ ਹੋਤਿ, ਪਗੇਵ ਮਨਸਿ ਕਾਤੁਂ! ਨਿਟ੍ਠਮੇਤ੍ਥ ਗਚ੍ਛਾਮਿ – ‘ਅਦ੍ਧਾ ਤੇ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤੋ ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਪਜਹਿਂਸੁ, ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਬਹੁਲਮਕਂਸੂ’’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਂ.

੩. ਗੋਤਮਕਚੇਤਿਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੬. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਵੇਸਾਲਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਗੋਤਮਕੇ ਚੇਤਿਯੇ. ਤਤ੍ਰ ਖੋ ਭਗਵਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ – ‘‘ਭਿਕ੍ਖਵੋ’’ਤਿ. ‘‘ਭਦਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਪਚ੍ਚਸ੍ਸੋਸੁਂ. ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਅਭਿਞ੍ਞਾਯਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮਿ, ਨੋ ਅਨਭਿਞ੍ਞਾਯ. ਸਨਿਦਾਨਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮਿ, ਨੋ ਅਨਿਦਾਨਂ. ਸਪ੍ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਮਿ, ਨੋ ਅਪ੍ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ. ਤਸ੍ਸ ਮਯ੍ਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਅਭਿਞ੍ਞਾਯ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸਯਤੋ ਨੋ ਅਨਭਿਞ੍ਞਾਯ, ਸਨਿਦਾਨਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸਯਤੋ ਨੋ ਅਨਿਦਾਨਂ, ਸਪ੍ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸਯਤੋ ਨੋ ਅਪ੍ਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ, ਕਰਣੀਯੋ ਓਵਾਦੋ, ਕਰਣੀਯਾ ਅਨੁਸਾਸਨੀ. ਅਲਞ੍ਚ ਪਨ ਵੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੁਟ੍ਠਿਯਾ, ਅਲਂ ਅਤ੍ਤਮਨਤਾਯ, ਅਲਂ ਸੋਮਨਸ੍ਸਾਯ – ‘ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਾ, ਸ੍ਵਾਕ੍ਖਾਤੋ ਧਮ੍ਮੋ, ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋ ਸਙ੍ਘੋ’’’ਤਿ.

ਇਦਮਵੋਚ ਭਗਵਾ. ਅਤ੍ਤਮਨਾ ਤੇ ਭਿਕ੍ਖੂ ਭਗਵਤੋ ਭਾਸਿਤਂ ਅਭਿਨਨ੍ਦੁਨ੍ਤਿ. ਇਮਸ੍ਮਿਞ੍ਚ ਪਨ ਵੇਯ੍ਯਾਕਰਣਸ੍ਮਿਂ ਭਞ੍ਞਮਾਨੇ ਸਹਸ੍ਸੀ ਲੋਕਧਾਤੁ ਅਕਮ੍ਪਿਤ੍ਥਾਤਿ. ਤਤਿਯਂ.

੪. ਭਰਣ੍ਡੁਕਾਲਾਮਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੭. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਕੋਸਲੇਸੁ ਚਾਰਿਕਂ ਚਰਮਾਨੋ ਯੇਨ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁ ਤਦਵਸਰਿ. ਅਸ੍ਸੋਸਿ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮੋ ਸਕ੍ਕੋ – ‘‘ਭਗਵਾ ਕਿਰ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਂ ਅਨੁਪ੍ਪਤ੍ਤੋ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮੋ ਸਕ੍ਕੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤਂ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮਂ ਸਕ੍ਕਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਗਚ੍ਛ, ਮਹਾਨਾਮ, ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ, ਤਥਾਰੂਪਂ ਆਵਸਥਂ ਜਾਨ ਯਤ੍ਥਜ੍ਜ ਮਯਂ ਏਕਰਤ੍ਤਿਂ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯਾਮਾ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮੋ ਸਕ੍ਕੋ ਭਗਵਤੋ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਂ ਪਵਿਸਿਤ੍ਵਾ ਕੇਵਲਕਪ੍ਪਂ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਂ ਅਨ੍ਵਾਹਿਣ੍ਡਨ੍ਤੋ [ਆਹਿਣ੍ਡਨ੍ਤੋ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)] ਨਾਦ੍ਦਸ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਤਥਾਰੂਪਂ ਆਵਸਥਂ ਯਤ੍ਥਜ੍ਜ ਭਗਵਾ ਏਕਰਤ੍ਤਿਂ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ.

ਅਥ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮੋ ਸਕ੍ਕੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਨਤ੍ਥਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਸ੍ਮਿਂ ਤਥਾਰੂਪੋ ਆਵਸਥੋ ਯਤ੍ਥਜ੍ਜ ਭਗਵਾ ਏਕਰਤ੍ਤਿਂ ਵਿਹਰੇਯ੍ਯ. ਅਯਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਰਣ੍ਡੁ ਕਾਲਾਮੋ ਭਗਵਤੋ ਪੁਰਾਣਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ. ਤਸ੍ਸਜ੍ਜ ਭਗਵਾ ਅਸ੍ਸਮੇ ਏਕਰਤ੍ਤਿਂ ਵਿਹਰਤੂ’’ਤਿ. ‘‘ਗਚ੍ਛ, ਮਹਾਨਾਮ, ਸਨ੍ਥਰਂ ਪਞ੍ਞਪੇਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮੋ ਸਕ੍ਕੋ ਭਗਵਤੋ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਰਣ੍ਡੁਸ੍ਸ ਕਾਲਾਮਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਮੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਥਰਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤ੍ਵਾ ਉਦਕਂ ਠਪੇਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਨਂ ਧੋਵਨਾਯ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਸਨ੍ਥਤੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਸਨ੍ਥਾਰੋ, ਉਦਕਂ ਠਪਿਤਂ ਪਾਦਾਨਂ ਧੋਵਨਾਯ. ਯਸ੍ਸਦਾਨਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਕਾਲਂ ਮਞ੍ਞਤੀ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਯੇਨ ਭਰਣ੍ਡੁਸ੍ਸ ਕਾਲਾਮਸ੍ਸ ਅਸ੍ਸਮੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਞਤ੍ਤੇ ਆਸਨੇ ਨਿਸੀਦਿ. ਨਿਸਜ੍ਜ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪਾਦੇ ਪਕ੍ਖਾਲੇਸਿ. ਅਥ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਅਕਾਲੋ ਖੋ ਅਜ੍ਜ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਿਤੁਂ. ਕਿਲਨ੍ਤੋ ਭਗਵਾ. ਸ੍ਵੇ ਦਾਨਾਹਂ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਿਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਪਦਕ੍ਖਿਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ.

ਅਥ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮੋ ਸਕ੍ਕੋ ਤਸ੍ਸਾ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਚ੍ਚਯੇਨ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨਂ ਖੋ ਮਹਾਨਾਮਂ ਸਕ੍ਕਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਤਯੋ ਖੋਮੇ, ਮਹਾਨਾਮ, ਸਤ੍ਥਾਰੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਇਧ, ਮਹਾਨਾਮ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਕਾਮਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ; ਨ ਰੂਪਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਨ ਵੇਦਨਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ. ਇਧ ਪਨ, ਮਹਾਨਾਮ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਕਾਮਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਰੂਪਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ; ਨ ਵੇਦਨਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ. ਇਧ ਪਨ, ਮਹਾਨਾਮ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਸਤ੍ਥਾ ਕਾਮਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਰੂਪਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ, ਵੇਦਨਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤਿ. ਇਮੇ ਖੋ, ਮਹਾਨਾਮ, ਤਯੋ ਸਤ੍ਥਾਰੋ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ‘ਇਮੇਸਂ, ਮਹਾਨਾਮ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਸਤ੍ਥਾਰਾਨਂ ਏਕਾ ਨਿਟ੍ਠਾ ਉਦਾਹੁ ਪੁਥੁ ਨਿਟ੍ਠਾ’’’ਤਿ?

ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਭਰਣ੍ਡੁ ਕਾਲਾਮੋ ਮਹਾਨਾਮਂ ਸਕ੍ਕਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਕਾਤਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਵਦੇਹੀ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਭਗਵਾ ਮਹਾਨਾਮਂ ਸਕ੍ਕਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਨਾਨਾਤਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਵਦੇਹੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਭਰਣ੍ਡੁ ਕਾਲਾਮੋ ਮਹਾਨਾਮਂ ਸਕ੍ਕਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਕਾਤਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਵਦੇਹੀ’’ਤਿ. ਦੁਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਭਗਵਾ ਮਹਾਨਾਮਂ ਸਕ੍ਕਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਨਾਨਾਤਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਵਦੇਹੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਭਰਣ੍ਡੁ ਕਾਲਾਮੋ ਮਹਾਨਾਮਂ ਸਕ੍ਕਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਏਕਾਤਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਵਦੇਹੀ’’ਤਿ. ਤਤਿਯਮ੍ਪਿ ਖੋ ਭਗਵਾ ਮਹਾਨਾਮਂ ਸਕ੍ਕਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਨਾਨਾਤਿ, ਮਹਾਨਾਮ, ਵਦੇਹੀ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਭਰਣ੍ਡੁ ਕਾਲਾਮਸ੍ਸ ਏਤਦਹੋਸਿ – ‘‘ਮਹੇਸਕ੍ਖਸ੍ਸ ਵਤਮ੍ਹਿ ਮਹਾਨਾਮਸ੍ਸ ਸਕ੍ਕਸ੍ਸ ਸਮ੍ਮੁਖਾ ਸਮਣੇਨ ਗੋਤਮੇਨ ਯਾਵਤਤਿਯਂ ਅਪਸਾਦਿਤੋ. ਯਂਨੂਨਾਹਂ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਾ ਪਕ੍ਕਮੇਯ੍ਯ’’ਨ੍ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਰਣ੍ਡੁ ਕਾਲਾਮੋ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ. ਯਂ ਕਪਿਲਵਤ੍ਥੁਮ੍ਹਾ ਪਕ੍ਕਾਮਿ ਤਥਾ ਪਕ੍ਕਨ੍ਤੋਵ ਅਹੋਸਿ ਨ ਪੁਨ ਪਚ੍ਚਾਗਚ੍ਛੀਤਿ. ਚਤੁਤ੍ਥਂ.

੫. ਹਤ੍ਥਕਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੮. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਸਾਵਤ੍ਥਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਜੇਤਵਨੇ ਅਨਾਥਪਿਣ੍ਡਿਕਸ੍ਸ ਆਰਾਮੇ. ਅਥ ਖੋ ਹਤ੍ਥਕੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਾਯ ਰਤ੍ਤਿਯਾ ਅਭਿਕ੍ਕਨ੍ਤਵਣ੍ਣੋ ਕੇਵਲਕਪ੍ਪਂ ਜੇਤਵਨਂ ਓਭਾਸੇਤ੍ਵਾ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ – ‘‘ਭਗਵਤੋ ਪੁਰਤੋ ਠਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਓਸੀਦਤਿਮੇਵ ਸਂਸੀਦਤਿਮੇਵ [ਓਸੀਦਤਿ ਚੇਵ ਸਂਸੀਦਤਿ ਚ (ਸੀ. ਪੀ.), ਓਸੀਦਤਿ ਸਂਸੀਦਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਸਣ੍ਠਾਤੁਂ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ ਨਾਮ ਸਪ੍ਪਿ ਵਾ ਤੇਲਂ ਵਾ ਵਾਲੁਕਾਯ ਆਸਿਤ੍ਤਂ ਓਸੀਦਤਿਮੇਵ ਸਂਸੀਦਤਿਮੇਵ, ਨ ਸਣ੍ਠਾਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਹਤ੍ਥਕੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ – ‘‘ਭਗਵਤੋ ਪੁਰਤੋ ਠਸ੍ਸਾਮੀ’’ਤਿ ਓਸੀਦਤਿਮੇਵ ਸਂਸੀਦਤਿਮੇਵ, ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ ਸਣ੍ਠਾਤੁਂ.

ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਹਤ੍ਥਕਂ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ, ਹਤ੍ਥਕ, ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਾਹੀ’’ਤਿ. ‘‘ਏਵਂ, ਭਨ੍ਤੇ’’ਤਿ, ਖੋ ਹਤ੍ਥਕੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੋ ਭਗਵਤੋ ਪਟਿਸ੍ਸੁਤ੍ਵਾ ਓਲ਼ਾਰਿਕਂ ਅਤ੍ਤਭਾਵਂ ਅਭਿਨਿਮ੍ਮਿਨਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਅਟ੍ਠਾਸਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਠਿਤਂ ਖੋ ਹਤ੍ਥਕਂ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਂ ਭਗਵਾ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਯੇ ਤੇ, ਹਤ੍ਥਕ, ਧਮ੍ਮਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਨੋ ਅਹੇਸੁਂ, ਅਪਿ ਨੁ ਤੇ ਤੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਤਰਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਨੋ’’ਤਿ? ‘‘ਯੇ ਚ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਸ੍ਸ ਪਵਤ੍ਤਿਨੋ ਅਹੇਸੁਂ, ਤੇ ਚ ਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਤਰਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਨੋ; ਯੇ ਚ ਮੇ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਾ ਪੁਬ੍ਬੇ ਮਨੁਸ੍ਸਭੂਤਸ੍ਸ ਨਪ੍ਪਵਤ੍ਤਿਨੋ ਅਹੇਸੁਂ, ਤੇ ਚ ਮੇ ਧਮ੍ਮਾ ਏਤਰਹਿ ਪਵਤ੍ਤਿਨੋ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਭਗਵਾ ਏਤਰਹਿ ਆਕਿਣ੍ਣੋ ਵਿਹਰਤਿ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਭਿਕ੍ਖੁਨੀਹਿ ਉਪਾਸਕੇਹਿ ਉਪਾਸਿਕਾਹਿ ਰਾਜੂਹਿ ਰਾਜਮਹਾਮਤ੍ਤੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯੇਹਿ ਤਿਤ੍ਥਿਯਸਾਵਕੇਹਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਆਕਿਣ੍ਣੋ ਵਿਹਰਾਮਿ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤੇਹਿ. ਦੂਰਤੋਪਿ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਹਤ੍ਥਕਸ੍ਸ ਦੇਵਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ‘ਧਮ੍ਮਂ ਸੋਸ੍ਸਾਮਾ’ਤਿ. ਤਿਣ੍ਣਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤਿਤ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨੋ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ. ਕਤਮੇਸਂ ਤਿਣ੍ਣਂ? ਭਗਵਤੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ ਅਤਿਤ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨੋ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ; ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਵਨਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਅਤਿਤ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨੋ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ; ਸਙ੍ਘਸ੍ਸਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਉਪਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਅਤਿਤ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨੋ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ. ਇਮੇਸਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤਿਤ੍ਤੋ ਅਪ੍ਪਟਿਵਾਨੋ ਕਾਲਙ੍ਕਤੋ’’ਤਿ.

‘‘ਨਾਹਂ ਭਗਵਤੋ ਦਸ੍ਸਨਸ੍ਸ, ਤਿਤ੍ਤਿਮਜ੍ਝਗਾ [ਤਿਤ੍ਤਿ ਤਿਤ੍ਤਿਸਮ੍ਭਵਂ (ਕ.)] ਕੁਦਾਚਨਂ;

ਸਙ੍ਘਸ੍ਸ ਉਪਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਵਨਸ੍ਸ ਚ.

‘‘ਅਧਿਸੀਲਂ ਸਿਕ੍ਖਮਾਨੋ, ਸਦ੍ਧਮ੍ਮਸਵਨੇ ਰਤੋ;

ਤਿਣ੍ਣਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਅਤਿਤ੍ਤੋ, ਹਤ੍ਥਕੋ ਅਵਿਹਂ ਗਤੋ’’ਤਿ. ਪਞ੍ਚਮਂ;

੬. ਕਟੁਵਿਯਸੁਤ੍ਤਂ

੧੨੯. ਏਕਂ ਸਮਯਂ ਭਗਵਾ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਵਿਹਰਤਿ ਇਸਿਪਤਨੇ ਮਿਗਦਾਯੇ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਬਾਰਾਣਸਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿ. ਅਦ੍ਦਸਾ ਖੋ ਭਗਵਾ ਗੋਯੋਗਪਿਲਕ੍ਖਸ੍ਮਿਂ [ਗੋਯੋਗਮਿਲਕ੍ਖਸ੍ਮਿਂ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਕ.)] ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਮਾਨੋ [ਚਰਮਾਨਂ (ਕ.)] ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਰਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਦਂ ਬਾਹਿਰਸ੍ਸਾਦਂ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿਂ ਅਸਮ੍ਪਜਾਨਂ ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਵਿਬ੍ਭਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਪਾਕਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਏਤਦਵੋਚ –

‘‘ਮਾ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਕਟੁਵਿਯਮਕਾਸਿ. ਤਂ ਵਤ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਟੁਵਿਯਕਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਆਮਗਨ੍ਧੇਨ [ਆਮਗਨ੍ਧੇ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਮਕ੍ਖਿਕਾ ਨਾਨੁਪਤਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਵਾਸ੍ਸਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ [ਨਾਨੁਬਨ੍ਧਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ (ਕ.)], ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਤਾ ਇਮਿਨਾ ਓਵਾਦੇਨ ਓਵਦਿਤੋ ਸਂਵੇਗਮਾਪਾਦਿ. ਅਥ ਖੋ ਭਗਵਾ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਿਤ੍ਵਾ ਪਚ੍ਛਾਭਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਪਟਿਕ੍ਕਨ੍ਤੋ ਭਿਕ੍ਖੂ ਆਮਨ੍ਤੇਸਿ –

‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਨਿਵਾਸੇਤ੍ਵਾ ਪਤ੍ਤਚੀਵਰਮਾਦਾਯ ਬਾਰਾਣਸਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਪਾਵਿਸਿਂ. ਅਦ੍ਦਸਂ ਖੋ ਅਹਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਗੋਯੋਗਪਿਲਕ੍ਖਸ੍ਮਿਂ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਮਾਨੋ ਅਞ੍ਞਤਰਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਰਿਤ੍ਤਸ੍ਸਾਦਂ ਬਾਹਿਰਸ੍ਸਾਦਂ ਮੁਟ੍ਠਸ੍ਸਤਿਂ ਅਸਮ੍ਪਜਾਨਂ ਅਸਮਾਹਿਤਂ ਵਿਬ੍ਭਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਪਾਕਤਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ. ਦਿਸ੍ਵਾ ਤਂ ਭਿਕ੍ਖੁਂ ਏਤਦਵੋਚਂ –

‘‘‘ਮਾ ਖੋ ਤ੍ਵਂ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਕਟੁਵਿਯਮਕਾਸਿ. ਤਂ ਵਤ ਭਿਕ੍ਖੁ ਕਟੁਵਿਯਕਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਆਮਗਨ੍ਧੇਨ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਮਕ੍ਖਿਕਾ ਨਾਨੁਪਤਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਵਾਸ੍ਸਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ, ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’ਤਿ. ਅਥ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਸੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਮਯਾ ਇਮਿਨਾ ਓਵਾਦੇਨ ਓਵਦਿਤੋ ਸਂਵੇਗਮਾਪਾਦੀ’’ਤਿ. ਏਵਂ ਵੁਤ੍ਤੇ ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਭਿਕ੍ਖੁ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਕਟੁਵਿਯਂ? ਕੋ ਆਮਗਨ੍ਧੋ? ਕਾ ਮਕ੍ਖਿਕਾ’’ਤਿ?

‘‘ਅਭਿਜ੍ਝਾ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਟੁਵਿਯਂ; ਬ੍ਯਾਪਾਦੋ ਆਮਗਨ੍ਧੋ; ਪਾਪਕਾ ਅਕੁਸਲਾ ਵਿਤਕ੍ਕਾ ਮਕ੍ਖਿਕਾ. ਤਂ ਵਤ, ਭਿਕ੍ਖੁ, ਕਟੁਵਿਯਕਤਂ ਅਤ੍ਤਾਨਂ ਆਮਗਨ੍ਧੇਨ ਅਵਸ੍ਸੁਤਂ ਮਕ੍ਖਿਕਾ ਨਾਨੁਪਤਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਵਾਸ੍ਸਵਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ, ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ ਵਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਅਗੁਤ੍ਤਂ ਚਕ੍ਖੁਸੋਤਸ੍ਮਿਂ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸੁ ਅਸਂਵੁਤਂ;

ਮਕ੍ਖਿਕਾਨੁਪਤਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਙ੍ਕਪ੍ਪਾ ਰਾਗਨਿਸ੍ਸਿਤਾ.

‘‘ਕਟੁਵਿਯਕਤੋ ਭਿਕ੍ਖੁ, ਆਮਗਨ੍ਧੇ ਅਵਸ੍ਸੁਤੋ;

ਆਰਕਾ ਹੋਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਾ, ਵਿਘਾਤਸ੍ਸੇਵ ਭਾਗਵਾ.

‘‘ਗਾਮੇ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਰਞ੍ਞੇ, ਅਲਦ੍ਧਾ ਸਮਥਮਤ੍ਤਨੋ [ਸਮਮਤ੍ਤਨੋ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.), ਸਮ੍ਮਮਤ੍ਤਨੋ (ਪੀ.)];

ਪਰੇਤਿ [ਚਰੇਤਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕ.)] ਬਾਲੋ ਦੁਮ੍ਮੇਧੋ, ਮਕ੍ਖਿਕਾਹਿ ਪੁਰਕ੍ਖਤੋ.

‘‘ਯੇ ਚ ਸੀਲੇਨ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ, ਪਞ੍ਞਾਯੂਪਸਮੇਰਤਾ;

ਉਪਸਨ੍ਤਾ ਸੁਖਂ ਸੇਨ੍ਤਿ, ਨਾਸਯਿਤ੍ਵਾਨ ਮਕ੍ਖਿਕਾ’’ਤਿ. ਛਟ੍ਠਂ;

੭. ਪਠਮਅਨੁਰੁਦ੍ਧਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩੦. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਯੇਨ ਭਗਵਾ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਅਭਿਵਾਦੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਭਨ੍ਤੇ, ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਯੇਭੁਯ੍ਯੇਨ ਪਸ੍ਸਾਮਿ ਮਾਤੁਗਾਮਂ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਮਾਨਂ. ਕਤਿਹਿ ਨੁ ਖੋ, ਭਨ੍ਤੇ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ?

‘‘ਤੀਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤਿ. ਕਤਮੇਹਿ ਤੀਹਿ? ਇਧ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਪੁਬ੍ਬਣ੍ਹਸਮਯਂ ਮਚ੍ਛੇਰਮਲਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕਸਮਯਂ ਇਸ੍ਸਾਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ, ਸਾਯਨ੍ਹਸਮਯਂ ਕਾਮਰਾਗਪਰਿਯੁਟ੍ਠਿਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ਅਗਾਰਂ ਅਜ੍ਝਾਵਸਤਿ. ਇਮੇਹਿ ਖੋ, ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਤੀਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਮਾਤੁਗਾਮੋ ਕਾਯਸ੍ਸ ਭੇਦਾ ਪਰਂ ਮਰਣਾ ਅਪਾਯਂ ਦੁਗ੍ਗਤਿਂ ਵਿਨਿਪਾਤਂ ਨਿਰਯਂ ਉਪਪਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ. ਸਤ੍ਤਮਂ.

੮. ਦੁਤਿਯਅਨੁਰੁਦ੍ਧਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩੧. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਯੇਨਾਯਸ੍ਮਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ ਤੇਨੁਪਸਙ੍ਕਮਿ; ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍ਵਾ ਆਯਸ੍ਮਤਾ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਸਮ੍ਮੋਦਿ. ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਂ ਕਥਂ ਸਾਰਣੀਯਂ ਵੀਤਿਸਾਰੇਤ੍ਵਾ ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸੀਦਿ. ਏਕਮਨ੍ਤਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਆਯਸ੍ਮਨ੍ਤਂ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਂ ਏਤਦਵੋਚ – ‘‘ਇਧਾਹਂ, ਆਵੁਸੋ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤ, ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਸਹਸ੍ਸਂ ਲੋਕਂ ਓਲੋਕੇਮਿ. ਆਰਦ੍ਧਂ ਖੋ ਪਨ ਮੇ ਵੀਰਿਯਂ ਅਸਲ੍ਲੀਨਂ, ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ ਸਤਿ ਅਸਮ੍ਮੁਟ੍ਠਾ [ਅਪਮ੍ਮੁਟ੍ਠਾ (ਸੀ.), ਅਪਮੁਟ੍ਠਾ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.)], ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਕਾਯੋ ਅਸਾਰਦ੍ਧੋ, ਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਕਗ੍ਗਂ. ਅਥ ਚ ਪਨ ਮੇ ਨਾਨੁਪਾਦਾਯ [ਨ ਅਨੁਪਾਦਾਯ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)] ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤੀ’’ਤਿ.

‘‘ਯਂ ਖੋ ਤੇ, ਆਵੁਸੋ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਅਹਂ ਦਿਬ੍ਬੇਨ ਚਕ੍ਖੁਨਾ ਵਿਸੁਦ੍ਧੇਨ ਅਤਿਕ੍ਕਨ੍ਤਮਾਨੁਸਕੇਨ ਸਹਸ੍ਸਂ ਲੋਕਂ ਵੋਲੋਕੇਮੀ’ਤਿ, ਇਦਂ ਤੇ ਮਾਨਸ੍ਮਿਂ. ਯਮ੍ਪਿ ਤੇ, ਆਵੁਸੋ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਆਰਦ੍ਧਂ ਖੋ ਪਨ ਮੇ ਵੀਰਿਯਂ ਅਸਲ੍ਲੀਨਂ, ਉਪਟ੍ਠਿਤਾ ਸਤਿ ਅਸਮ੍ਮੁਟ੍ਠਾ, ਪਸ੍ਸਦ੍ਧੋ ਕਾਯੋ ਅਸਾਰਦ੍ਧੋ, ਸਮਾਹਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਕਗ੍ਗ’ਨ੍ਤਿ, ਇਦਂ ਤੇ ਉਦ੍ਧਚ੍ਚਸ੍ਮਿਂ. ਯਮ੍ਪਿ ਤੇ, ਆਵੁਸੋ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧ, ਏਵਂ ਹੋਤਿ – ‘ਅਥ ਚ ਪਨ ਮੇ ਨਾਨੁਪਾਦਾਯ ਆਸਵੇਹਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਚ੍ਚਤੀ’ਤਿ, ਇਦਂ ਤੇ ਕੁਕ੍ਕੁਚ੍ਚਸ੍ਮਿਂ. ਸਾਧੁ ਵਤਾਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਪਹਾਯ, ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਅਮਨਸਿਕਰਿਤ੍ਵਾ ਅਮਤਾਯ ਧਾਤੁਯਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਸਂਹਰਤੂ’’ਤਿ.

ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਅਪਰੇਨ ਸਮਯੇਨ ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਪਹਾਯ, ਇਮੇ ਤਯੋ ਧਮ੍ਮੇ ਅਮਨਸਿਕਰਿਤ੍ਵਾ ਅਮਤਾਯ ਧਾਤੁਯਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਪਸਂਹਰਿ [ਉਪਸਂਹਾਸਿ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.), ਉਪਸਂਹਰਤਿ (ਕ.)]. ਅਥ ਖੋ ਆਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਏਕੋ ਵੂਪਕਟ੍ਠੋ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤੋ ਆਤਾਪੀ ਪਹਿਤਤ੍ਤੋ ਵਿਹਰਨ੍ਤੋ ਨਚਿਰਸ੍ਸੇਵ – ਯਸ੍ਸਤ੍ਥਾਯ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਸਮ੍ਮਦੇਵ ਅਗਾਰਸ੍ਮਾ ਅਨਗਾਰਿਯਂ ਪਬ੍ਬਜਨ੍ਤਿ, ਤਦਨੁਤ੍ਤਰਂ – ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਦਿਟ੍ਠੇਵ ਧਮ੍ਮੇ ਸਯਂ ਅਭਿਞ੍ਞਾ ਸਚ੍ਛਿਕਤ੍ਵਾ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ ਵਿਹਾਸਿ. ‘‘ਖੀਣਾ ਜਾਤਿ, ਵੁਸਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਂ, ਕਤਂ ਕਰਣੀਯਂ, ਨਾਪਰਂ ਇਤ੍ਥਤ੍ਤਾਯਾ’’ਤਿ ਅਬ੍ਭਞ੍ਞਾਸਿ. ਅਞ੍ਞਤਰੋ ਚ ਪਨਾਯਸ੍ਮਾ ਅਨੁਰੁਦ੍ਧੋ ਅਰਹਤਂ ਅਹੋਸੀਤਿ. ਅਟ੍ਠਮਂ.

੯. ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩੨. ‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨਿ ਆਵਹਨ੍ਤਿ [ਵਹਨ੍ਤਿ (ਸੀ. ਸ੍ਯਾ. ਕਂ. ਪੀ.)], ਨੋ ਵਿਵਟਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਮਾਤੁਗਾਮੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੋ ਆਵਹਤਿ, ਨੋ ਵਿਵਟੋ; ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਮਨ੍ਤਾ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਆਵਹਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਵਿਵਟਾ; ਮਿਚ੍ਛਾਦਿਟ੍ਠਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਆਵਹਤਿ, ਨੋ ਵਿਵਟਾ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨਿ ਆਵਹਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਵਿਵਟਾਨਿ.

‘‘ਤੀਣਿਮਾਨਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਵਟਾਨਿ ਵਿਰੋਚਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨਿ. ਕਤਮਾਨਿ ਤੀਣਿ? ਚਨ੍ਦਮਣ੍ਡਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਵਟਂ ਵਿਰੋਚਤਿ, ਨੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ; ਸੂਰਿਯਮਣ੍ਡਲਂ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਵਟਂ ਵਿਰੋਚਤਿ, ਨੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਂ; ਤਥਾਗਤਪ੍ਪਵੇਦਿਤੋ ਧਮ੍ਮਵਿਨਯੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਵਿਵਟੋ ਵਿਰੋਚਤਿ, ਨੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨੋ. ਇਮਾਨਿ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤੀਣਿ ਵਿਵਟਾਨਿ ਵਿਰੋਚਨ੍ਤਿ, ਨੋ ਪਟਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਨੀ’’ਤਿ. ਨਵਮਂ.

੧੦. ਲੇਖਸੁਤ੍ਤਂ

੧੩੩. ‘‘ਤਯੋਮੇ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿਂ. ਕਤਮੇ ਤਯੋ? ਪਾਸਾਣਲੇਖੂਪਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਪਥਵਿਲੇਖੂਪਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ, ਉਦਕਲੇਖੂਪਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਸਾਣਲੇਖੂਪਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਕੁਜ੍ਝਤਿ. ਸੋ ਚ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਕੋਧੋ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਨੁਸੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਸਾਣੇ ਲੇਖਾ ਨ ਖਿਪ੍ਪਂ ਲੁਜ੍ਜਤਿ ਵਾਤੇਨ ਵਾ ਉਦਕੇਨ ਵਾ, ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਕੁਜ੍ਝਤਿ. ਸੋ ਚ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਕੋਧੋ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਨੁਸੇਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਾਸਾਣਲੇਖੂਪਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਥਵਿਲੇਖੂਪਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਕੁਜ੍ਝਤਿ. ਸੋ ਚ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਕੋਧੋ ਨ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਨੁਸੇਤਿ. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਥਵਿਯਾ ਲੇਖਾ ਖਿਪ੍ਪਂ ਲੁਜ੍ਜਤਿ ਵਾਤੇਨ ਵਾ ਉਦਕੇਨ ਵਾ, ਨ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਅਭਿਣ੍ਹਂ ਕੁਜ੍ਝਤਿ. ਸੋ ਚ ਖ੍ਵਸ੍ਸ ਕੋਧੋ ਨ ਦੀਘਰਤ੍ਤਂ ਅਨੁਸੇਤਿ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਪਥਵਿਲੇਖੂਪਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ.

‘‘ਕਤਮੋ ਚ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਦਕਲੇਖੂਪਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ? ਇਧ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਏਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਆਗਾਲ਼੍ਹੇਨਪਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਫਰੁਸੇਨਪਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਅਮਨਾਪੇਨਪਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਸਨ੍ਧਿਯਤਿਮੇਵ [… ਯੇਵ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.) … ਚੇਵ (ਪੀ.)] ਸਂਸਨ੍ਦਤਿਮੇਵ [… ਯੇਵ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.) … ਚੇਵ (ਪੀ.)] ਸਮ੍ਮੋਦਤਿਮੇਵ [… ਯੇਵ (ਸ੍ਯਾ. ਕਂ.) … ਚੇਵ (ਪੀ.)]. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਦਕੇ ਲੇਖਾ ਖਿਪ੍ਪਂਯੇਵ ਪਟਿਵਿਗਚ੍ਛਤਿ, ਨ ਚਿਰਟ੍ਠਿਤਿਕਾ ਹੋਤਿ; ਏਵਮੇਵਂ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਇਧੇਕਚ੍ਚੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਆਗਾਲ਼੍ਹੇਨਪਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਫਰੁਸੇਨਪਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਅਮਨਾਪੇਨਪਿ ਵੁਚ੍ਚਮਾਨੋ ਸਨ੍ਧਿਯਤਿਮੇਵ ਸਂਸਨ੍ਦਤਿਮੇਵ ਸਮ੍ਮੋਦਤਿਮੇਵ. ਅਯਂ ਵੁਚ੍ਚਤਿ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਉਦਕਲੇਖੂਪਮੋ ਪੁਗ੍ਗਲੋ. ਇਮੇ ਖੋ, ਭਿਕ੍ਖਵੇ, ਤਯੋ ਪੁਗ੍ਗਲਾ ਸਨ੍ਤੋ ਸਂਵਿਜ੍ਜਮਾਨਾ ਲੋਕਸ੍ਮਿ’’ਨ੍ਤਿ [ਪੁ. ਪ. ੧੧੫]. ਦਸਮਂ.