૫. પઞ્ચકવારો

૩૨૫. પઞ્ચ આપત્તિયો. પઞ્ચ આપત્તિક્ખન્ધા. પઞ્ચ વિનીતવત્થૂનિ. પઞ્ચ કમ્માનિ આનન્તરિકાનિ. પઞ્ચ પુગ્ગલા નિયતા. પઞ્ચ છેદનકા આપત્તિયો. પઞ્ચહાકારેહિ આપત્તિં આપજ્જતિ. પઞ્ચ આપત્તિયો. મુસાવાદપચ્ચયા પઞ્ચહાકારેહિ કમ્મં ન ઉપેતિ – સયં વા કમ્મં ન કરોતિ, પરં વા ન અજ્ઝેસતિ, છન્દં વા પારિસુદ્ધિં વા ન દેતિ, કયિરમાને કમ્મે પટિક્કોસતિ, કતે વા પન કમ્મે અધમ્મદિટ્ઠિ હોતિ. પઞ્ચહાકારેહિ કમ્મં ઉપેતિ – સયં વા કમ્મં કરોતિ, પરં વા અજ્ઝેસતિ, છન્દં વા પારિસુદ્ધિં વા દેતિ, કયિરમાને કમ્મે નપ્પટિક્કોસતિ, કતે વા પન કમ્મે ધમ્મદિટ્ઠિ હોતિ. પઞ્ચ પિણ્ડપાતિકસ્સ ભિક્ખુનો કપ્પન્તિ – અનામન્તચારો, ગણભોજનં, પરમ્પરભોજનં, અનધિટ્ઠાનં, અવિકપ્પના. [અ. નિ. ૫.૧૦૨] પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ઉસ્સઙ્કિતપરિસઙ્કિતો હોતિ – પાપભિક્ખુપિ અકુપ્પધમ્મોપિ વેસિયાગોચરો વા હોતિ, વિધવાગોચરો વા હોતિ, થુલ્લકુમારિગોચરો વા હોતિ, પણ્ડકગોચરો વા હોતિ, ભિક્ખુનિગોચરો વા હોતિ. પઞ્ચ તેલાનિ – તિલતેલં, સાસપતેલં, મધુકતેલં, એરણ્ડકતેલં, વસાતેલં. પઞ્ચ વસાનિ – અચ્છવસં, મચ્છવસં, સુસુકાવસં, સૂકરવસં, ગદ્રભવસં. [અ. નિ. ૫.૧૩૦; દી. નિ. ૩.૩૧૬] પઞ્ચ બ્યસનાનિ – ઞાતિબ્યસનં, ભોગબ્યસનં, રોગબ્યસનં, સીલબ્યસનં, દિટ્ઠિબ્યસનં. [અ. નિ. ૫.૧૩૦; દી. નિ. ૩.૩૧૬] પઞ્ચ સમ્પદા – ઞાતિસમ્પદા, ભોગસમ્પદા, અરોગસમ્પદા, સીલસમ્પદા, દિટ્ઠિસમ્પદા. પઞ્ચ નિસ્સયપટિપ્પસ્સદ્ધિયો ઉપજ્ઝાયમ્હા – ઉપજ્ઝાયો પક્કન્તો વા હોતિ, વિબ્ભન્તો વા, કાલઙ્કતો વા, પક્ખસઙ્કન્તો વા, આણત્તિયેવ પઞ્ચમી. પઞ્ચ પુગ્ગલા ન ઉપસમ્પાદેતબ્બા – અદ્ધાનહીનો, અઙ્ગહીનો, વત્થુવિપન્નો, કરણદુક્કટકો, અપરિપૂરો. પઞ્ચ પંસુકૂલાનિ – સોસાનિકં, પાપણિકં, ઉન્દૂરક્ખાયિકં, ઉપચિકક્ખાયિકં, અગ્ગિદડ્ઢં. અપરાનિપિ પઞ્ચ પંસુકૂલાનિ – ગોખાયિકં, અજક્ખાયિકં, થૂપચીવરં, આભિસેકિકં, ગતપટિયાગતં [ભતપટિયાભતં (ક.)]. પઞ્ચ અવહારા – થેય્યાવહારો, પસય્હાવહારો, પરિકપ્પાવહારો, પટિચ્છન્નાવહારો, કુસાવહારો. પઞ્ચ મહાચોરા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. પઞ્ચ અવિસ્સજ્જનિયાનિ. પઞ્ચ અવેભઙ્ગિયાનિ. પઞ્ચાપત્તિયો કાયતો સમુટ્ઠન્તિ, ન વાચતો ન ચિત્તતો. પઞ્ચાપત્તિયો કાયતો ચ વાચતો ચ સમુટ્ઠન્તિ, ચિત્તતો. પઞ્ચાપત્તિયો દેસનાગામિનિયો. પઞ્ચ સઙ્ઘા. પઞ્ચ પાતિમોક્ખુદ્દેસા. સબ્બપચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ વિનયધરપઞ્ચમેન ગણેન ઉપસમ્પાદેતબ્બં. પઞ્ચાનિસંસા કથિનત્થારે. પઞ્ચ કમ્માનિ. યાવતતિયકે પઞ્ચ આપત્તિયો. પઞ્ચહાકારેહિ અદિન્નં આદિયન્તસ્સ આપત્તિ પારાજિકસ્સ. પઞ્ચહાકારેહિ અદિન્નં આદિયન્તસ્સ આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ. પઞ્ચહાકારેહિ અદિન્નં આદિયન્તસ્સ આપત્તિ દુક્કટસ્સ. પઞ્ચ અકપ્પિયાનિ ન પરિભુઞ્જિતબ્બાનિ – અદિન્નઞ્ચ હોતિ, અવિદિતઞ્ચ હોતિ, અકપ્પિયઞ્ચ હોતિ, અપ્પટિગ્ગહિતઞ્ચ હોતિ, અકતાતિરિત્તઞ્ચ હોતિ. પઞ્ચ કપ્પિયાનિ પરિભુઞ્જિતબ્બાનિ – દિન્નઞ્ચ હોતિ, વિદિતઞ્ચ હોતિ, કપ્પિયઞ્ચ હોતિ, પટિગ્ગહિતઞ્ચ હોતિ, કતાતિરિત્તઞ્ચ હોતિ. પઞ્ચ દાનાનિ અપુઞ્ઞાનિ પુઞ્ઞસમ્મતાનિ લોકસ્મિં [લોકસ્સ (સ્યા.)] – મજ્જદાનં, સમજ્જદાનં, ઇત્થિદાનં, ઉસભદાનં, ચિત્તકમ્મદાનં. પઞ્ચ ઉપ્પન્ના દુપ્પટિવિનોદયા [વિનોદિયા (સ્યા.)] – ઉપ્પન્નો રાગો દુપ્પટિવિનોદયો, ઉપ્પન્નો દોસો દુપ્પટિવિનોદયો, ઉપ્પન્નો મોહો દુપ્પટિવિનોદયો, ઉપ્પન્નં પટિભાનં દુપ્પટિવિનોદયં, ઉપ્પન્નં ગમિયચિત્તં દુપ્પટિવિનોદયં. પઞ્ચાનિસંસા સમ્મજ્જનિયા – સકચિત્તં પસીદતિ, પરચિત્તં પસીદતિ, દેવતા અત્તમના હોન્તિ, પાસાદિકસંવત્તનિકકમ્મં ઉપચિનતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. અપરેપિ પઞ્ચાનિસંસા સમ્મજ્જનિયા – સકચિત્તં પસીદતિ, પરચિત્તં પસીદતિ, દેવતા અત્તમના હોન્તિ, સત્થુસાસનં કતં હોતિ, પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ.

પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો ‘‘બાલો’’ ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – અત્તનો ભાસપરિયન્તં ન ઉગ્ગણ્હાતિ, પરસ્સ ભાસપરિયન્તં ન ઉગ્ગણ્હાતિ, અત્તનો ભાસપરિયન્તં ન ઉગ્ગહેત્વા પરસ્સ ભાસપરિયન્તં ન ઉગ્ગહેત્વા અધમ્મેન કારેતિ અપ્પટિઞ્ઞાય. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો ‘‘પણ્ડિતો’’ ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – અત્તનો ભાસપરિયન્તં ઉગ્ગણ્હાતિ, પરસ્સ ભાસપરિયન્તં ઉગ્ગણ્હાતિ, અત્તનો ભાસપરિયન્તં ઉગ્ગહેત્વા પરસ્સ ભાસપરિયન્તં ઉગ્ગહેત્વા ધમ્મેન કારેતિ પટિઞ્ઞાય. અપરેહિપિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો બાલો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – આપત્તિં ન જાનાતિ, આપત્તિયા મૂલં ન જાનાતિ, આપત્તિસમુદયં ન જાનાતિ, આપત્તિનિરોધં ન જાનાતિ, આપત્તિનિરોધગામિનિં પટિપદં ન જાનાતિ. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો પણ્ડિતો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – આપત્તિં જાનાતિ, આપત્તિયા મૂલં જાનાતિ, આપત્તિસમુદયં જાનાતિ, આપત્તિનિરોધં જાનાતિ, આપત્તિનિરોધગામિનિં પટિપદં જાનાતિ. અપરેહિપિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો બાલો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – અધિકરણં ન જાનાતિ, અધિકરણસ્સ મૂલં ન જાનાતિ, અધિકરણસમુદયં ન જાનાતિ, અધિકરણનિરોધં ન જાનાતિ, અધિકરણનિરોધગામિનિં પટિપદં ન જાનાતિ. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો પણ્ડિતો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – અધિકરણં જાનાતિ, અધિકરણસ્સ મૂલં જાનાતિ, અધિકરણસમુદયં જાનાતિ, અધિકરણનિરોધં જાનાતિ, અધિકરણનિરોધગામિનિં પટિપદં જાનાતિ. અપરેહિપિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો બાલો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – વત્થું ન જાનાતિ, નિદાનં ન જાનાતિ, પઞ્ઞત્તિં ન જાનાતિ, અનુપઞ્ઞત્તિં ન જાનાતિ, અનુસન્ધિવચનપથં ન જાનાતિ. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો પણ્ડિતો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – વત્થું જાનાતિ, નિદાનં જાનાતિ, પઞ્ઞત્તિં જાનાતિ, અનુપઞ્ઞત્તિં જાનાતિ, અનુસન્ધિવચનપથં જાનાતિ. અપરેહિપિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો બાલો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – ઞત્તિં ન જાનાતિ, ઞત્તિયા કરણં ન જાનાતિ, ન પુબ્બકુસલો હોતિ, ન અપરકુસલો હોતિ, અકાલઞ્ઞૂ ચ હોતિ. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો પણ્ડિતો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – ઞત્તિં જાનાતિ, ઞત્તિયા કરણં જાનાતિ, પુબ્બકુસલો હોતિ, અપરકુસલો હોતિ, કાલઞ્ઞૂ ચ હોતિ. અપરેહિપિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો બાલો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – આપત્તાનાપત્તિં ન જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં ન જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં ન જાનાતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં ન જાનાતિ, આચરિયપરમ્પરા ખો પનસ્સ ન સુગ્ગહિતા હોતિ ન સુમનસિકતા ન સૂપધારિતા. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો પણ્ડિતોત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – આપત્તાનાપત્તિં જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં જાનતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં જાનાતિ, આચરિયપરમ્પરા ખો પનસ્સ સુગ્ગહિતા હોતિ સુમનસિકતા સૂપધારિતા. અપરેહિપિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો બાલો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – આપત્તાનાપત્તિં ન જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં ન જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં ન જાનાતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં જાનાતિ, ઉભયાનિ ખો પનસ્સ પાતિમોક્ખાનિ ન વિત્થારેન સ્વાગતાનિ હોન્તિ ન સુવિભત્તાનિ ન સુપ્પવત્તીનિ ન સુવિનિચ્છિતાનિ સુત્તસો અનુબ્યઞ્જનસો. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો પણ્ડિતો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – આપત્તાનાપત્તિં જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં જાનાતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં જાનાતિ, ઉભયાનિ ખો પનસ્સ પાતિમોક્ખાનિ વિત્થારેન સ્વાગતાનિ હોન્તિ સુવિભત્તાનિ સુપ્પવત્તીનિ સુવિનિચ્છિતાનિ સુત્તસો અનુબ્યઞ્જનસો. અપરેહિપિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો બાલો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – આપત્તાનાપત્તિં ન જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં ન જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં ન જાનાતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં ન જાનાતિ, અધિકરણે ચ ન વિનિચ્છયકુસલો હોતિ. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો વિનયધરો પણ્ડિતો ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ – આપત્તાનાપત્તિં જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં જાનાતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં જાનાતિ, અધિકરણે ચ વિનિચ્છયકુસલો હોતિ.

[અ. નિ. ૫.૧૮૧; પરિ. ૪૪૩] પઞ્ચ આરઞ્ઞિકા – મન્દત્તા મોમૂહત્તા આરઞ્ઞિકો હોતિ, પાપિચ્છો ઇચ્છાપકતો આરઞ્ઞિકો હોતિ, ઉમ્માદા ચિત્તક્ખેપા આરઞ્ઞિકો હોતિ, વણ્ણિતં બુદ્ધેહિ બુદ્ધસાવકેહીતિ આરઞ્ઞિકો હોતિ, અપિ ચ અપ્પિચ્છઞ્ઞેવ નિસ્સાય સન્તુટ્ઠિઞ્ઞેવ નિસ્સાય સલ્લેખઞ્ઞેવ નિસ્સાય પવિવેકઞ્ઞેવ નિસ્સાય ઇદમત્થિતઞ્ઞેવ [ઇદમટ્ઠિતઞ્ઞેવ (સી. સ્યા.)] નિસ્સાય આરઞ્ઞિકો હોતિ. પઞ્ચ પિણ્ડપાતિકા…પે… પઞ્ચ પંસુકૂલિકા…પે… પઞ્ચ રુક્ખમૂલિકા…પે… પઞ્ચ સોસાનિકા…પે… પઞ્ચ અબ્ભોકાસિકા…પે… પઞ્ચ તેચીવરિકા…પે… પઞ્ચ સપદાનચારિકા…પે… પઞ્ચ નેસજ્જિકા…પે… પઞ્ચ યથાસન્થતિકા…પે… પઞ્ચ એકાસનિકા…પે… પઞ્ચ ખલુપચ્છાભત્તિકા…પે… પઞ્ચ પત્તપિણ્ડિકા – મન્દત્તા મોમૂહત્તા પત્તપિણ્ડિકો હોતિ, પાપિચ્છો ઇચ્છાપકતો પત્તપિણ્ડિકો હોતિ, ઉમ્માદા ચિત્તક્ખેપા પત્તપિણ્ડિકો હોતિ, વણ્ણિતં બુદ્ધેહિ બુદ્ધસાવકેહીતિ પત્તપિણ્ડિકો હોતિ, અપિ ચ અપ્પિચ્છઞ્ઞેવ નિસ્સાય સન્તુટ્ઠિઞ્ઞેવ નિસ્સાય સલ્લેખઞ્ઞેવ નિસ્સાય પવિવેકઞ્ઞેવ નિસ્સાય ઇદમત્થિતઞ્ઞેવ નિસ્સાય પત્તપિણ્ડિકો હોતિ.

[પરિ. ૪૧૭] પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના નાનિસ્સિતેન વત્થબ્બં – ઉપોસથં ન જાનાતિ, ઉપોસથકમ્મં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં ન જાનાતિ, ઊનપઞ્ચવસ્સો હોતિ. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના અનિસ્સિતેન વત્થબ્બં – ઉપોસથં જાનાતિ, ઉપોસથકમ્મં જાનાતિ, પાતિમોક્ખં જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં જાનાતિ, પઞ્ચવસ્સો વા હોતિ અતિરેકપઞ્ચવસ્સો વા. અપરેહિપિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના નાનિસ્સિતેન વત્થબ્બં – પવારણં ન જાનાતિ, પવારણાકમ્મં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં ન જાનાતિ, ઊનપઞ્ચવસ્સો હોતિ. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના અનિસ્સિતેન વત્થબ્બં – પવારણં જાનાતિ, પવારણાકમ્મં જાનાતિ, પાતિમોક્ખં જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં જાનાતિ, પઞ્ચવસ્સો વા હોતિ અતિરેકપઞ્ચવસ્સો વા. અપરેહિપિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના નાનિસ્સિતેન વત્થબ્બં – આપત્તાનાપત્તિં ન જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં ન જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં ન જાનાતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં ન જાનાતિ, ઊનપઞ્ચવસ્સો હોતિ. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના અનિસ્સિતેન વત્થબ્બં – આપત્તાનાપત્તિં જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં જાનાતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં જાનાતિ, પઞ્ચવસ્સો વા હોતિ અતિરેકપઞ્ચવસ્સો વા. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતાય ભિક્ખુનિયા નાનિસ્સિતાય વત્થબ્બં – ઉપોસથં ન જાનાતિ, ઉપોસથકમ્મં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં ન જાનાતિ, ઊનપઞ્ચવસ્સા હોતિ. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતાય ભિક્ખુનિયા અનિસ્સિતાય વત્થબ્બં – ઉપોસથં જાનાતિ, ઉપોસથકમ્મં જાનાતિ, પાતિમોક્ખં જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં જાનાતિ, પઞ્ચવસ્સા વા હોતિ અતિરેકપઞ્ચવસ્સા વા. અપરેહિપિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતાય ભિક્ખુનિયા નાનિસ્સિતાય વત્થબ્બં – પવારણં ન જાનાતિ, પવારણાકમ્મં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં ન જાનાતિ, ઊનપઞ્ચવસ્સા હોતિ. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતાય ભિક્ખુનિયા અનિસ્સિતાય વત્થબ્બં – પવારણં જાનાતિ, પવારણાકમ્મં જાનાતિ, પાતિમોક્ખં જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં જાનાતિ, પઞ્ચવસ્સા વા હોતિ અતિરેકપઞ્ચવસ્સા વા. અપરેહિપિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતાય ભિક્ખુનિયા નાનિસ્સિતાય વત્થબ્બં – આપત્તાનાપત્તિં ન જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં ન જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં ન જાનાતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં ન જાનાતિ, ઊનપઞ્ચવસ્સા હોતિ. પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતાય ભિક્ખુનિયા અનિસ્સિતાય વત્થબ્બં – આપત્તાનાપત્તિં જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં જાનાતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં જાનાતિ, પઞ્ચવસ્સા વા હોતિ અતિરેકપઞ્ચવસ્સા વા.

પઞ્ચ આદીનવા અપાસાદિકે – અત્તાપિ અત્તાનં ઉપવદતિ, અનુવિચ્ચપિ વિઞ્ઞૂ ગરહન્તિ, પાપકો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ, સમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. પઞ્ચાનિસંસા પાસાદિકે – અત્તાપિ અત્તાનં ન ઉપવદતિ, અનુવિચ્ચપિ વિઞ્ઞૂ પસંસન્તિ, કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છતિ, અસમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. અપરેપિ પઞ્ચ આદીનવા અપાસાદિકે – અપ્પસન્ના ન પસીદન્તિ, પસન્નાનં એકચ્ચાનં અઞ્ઞથત્તં હોતિ, સત્થુસાસનં અકતં હોતિ, પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં નાપજ્જતિ, ચિત્તમસ્સ ન પસીદતિ. પઞ્ચાનિસંસા પાસાદિકે – અપ્પસન્ના પસીદન્તિ, પસન્નાનં ભિય્યોભાવાય હોતિ, સત્થુસાસનં કતં હોતિ, પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ, ચિત્તમસ્સ પસીદતિ. પઞ્ચ આદીનવા કુલૂપકે – અનામન્તચારે આપજ્જતિ, રહો નિસજ્જાય આપજ્જતિ, પટિચ્છન્ને આસને આપજ્જતિ, માતુગામસ્સ ઉત્તરિછપ્પઞ્ચવાચાહિ ધમ્મં દેસેન્તો આપજ્જતિ, કામસઙ્કપ્પબહુલો ચ વિહરતિ. પઞ્ચ આદીનવા કુલૂપકસ્સ ભિક્ખુનો – અતિવેલં કુલેસુ સંસટ્ઠસ્સ વિહરતો માતુગામસ્સ અભિણ્હદસ્સનં, દસ્સને સતિ સંસગ્ગો, સંસગ્ગે સતિ વિસ્સાસો, વિસ્સાસે સતિ ઓતારો, ઓતિણ્ણચિત્તસ્સેતં ભિક્ખુનો પાટિકઙ્ખં અનભિરતો વા બ્રહ્મચરિયં ચરિસ્સતિ અઞ્ઞતરં વા સંકિલિટ્ઠં આપત્તિં આપજ્જિસ્સતિ સિક્ખં વા પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તિસ્સતિ.

[પાચિ. ૯૨] પઞ્ચ બીજજાતાનિ – મૂલબીજં, ખન્ધબીજં, ફળુબીજં, અગ્ગબીજં, બીજબીજઞ્ઞેવ [બીજબીજમેવ (ક.)] પઞ્ચમં. પઞ્ચહિ સમણકપ્પેહિ ફલં પરિભુઞ્જિતબ્બં – અગ્ગિપરિજિતં, સત્થપરિજિતં, નખપરિજિતં, અબીજં, નિબ્બત્તબીજઞ્ઞેવ [નિબ્બટ્ટબીજઞ્ઞેવ (સી.), નિબ્બટબીજઞ્ઞેવ (સ્યા.), નિપ્પટ્ટબીજઞ્ઞેવ (ક.)] પઞ્ચમં. પઞ્ચ વિસુદ્ધિયો – નિદાનં ઉદ્દિસિત્વા અવસેસં સુતેન સાવેતબ્બં, અયં પઠમા વિસુદ્ધિ; નિદાનં ઉદ્દિસિત્વા ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઉદ્દિસિત્વા અવસેસં સુતેન સાવેતબ્બં, અયં દુતિયા વિસુદ્ધિ; નિદાનં ઉદ્દિસિત્વા ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઉદ્દિસિત્વા તેરસ સઙ્ઘાદિસેસે ઉદ્દિસિત્વા અવસેસં સુતેન સાવેતબ્બં, અયં તતિયા વિસુદ્ધિ; નિદાનં ઉદ્દિસિત્વા ચત્તારિ પારાજિકાનિ ઉદ્દિસિત્વા તેરસ સઙ્ઘાદિસેસે ઉદ્દિસિત્વા દ્વે અનિયતે ઉદ્દિસિત્વા અવસેસં સુતેન સાવેતબ્બં, અયં ચતુત્થા વિસુદ્ધિ; વિત્થારેનેવ પઞ્ચમી. અપરાપિ પઞ્ચ વિસુદ્ધિયો – સુત્તુદ્દેસો, પારિસુદ્ધિઉપોસથો, અધિટ્ઠાનુપોસથો, પવારણા, સામગ્ગીઉપોસથોયેવ પઞ્ચમો. પઞ્ચાનિસંસા વિનયધરે – અત્તનો સીલક્ખન્ધો સુગુત્તો હોતિ સુરક્ખિતો, કુક્કુચ્ચપકતાનં પટિસરણં હોતિ, વિસારદો સઙ્ઘમજ્ઝે વોહરતિ, પચ્ચત્થિકે સહધમ્મેન સુનિગ્ગહિતં નિગ્ગણ્હાતિ, સદ્ધમ્મટ્ઠિતિયા પટિપન્નો હોતિ. પઞ્ચ અધમ્મિકાનિ પાતિમોક્ખટ્ઠપનાનિ. પઞ્ચ ધમ્મિકાનિ પાતિમોક્ખટ્ઠપનાનીતિ.

પઞ્ચકં નિટ્ઠિતં.

તસ્સુદ્દાનં –

આપત્તિ આપત્તિક્ખન્ધા, વિનીતાનન્તરેન ચ;

પુગ્ગલા છેદના ચેવ, આપજ્જતિ ચ પચ્ચયા.

ન ઉપેતિ ઉપેતિ ચ, કપ્પન્તુસઙ્કિતેલઞ્ચ;

વસં બ્યસના સમ્પદા, પસ્સદ્ધિ પુગ્ગલેન ચ.

સોસાનિકં ખાયિતઞ્ચ, થેય્યં ચોરો ચ વુચ્ચતિ;

અવિસ્સજ્જિ અવેભઙ્ગિ, કાયતો કાયવાચતો.

દેસના સઙ્ઘં ઉદ્દેસં, પચ્ચન્તિકથિનેન ચ;

કમ્માનિ યાવતતિયં, પારાજિથુલ્લદુક્કટં.

અકપ્પિયં કપ્પિયઞ્ચ, અપુઞ્ઞદુવિનોદયા;

સમ્મજ્જની અપરે ચ, ભાસં આપત્તિમેવ ચ.

અધિકરણં વત્થુ ઞત્તિ, આપત્તા ઉભયાનિ ચ;

લહુકટ્ઠમકા એતે, કણ્હસુક્કા વિજાનથ.

અરઞ્ઞં પિણ્ડપાતઞ્ચ, પંસુરુક્ખસુસાનિકા;

અબ્ભોકાસો ચીવરઞ્ચ, સપદાનો નિસજ્જિકો.

સન્થતિ ખલુ પચ્છાપિ, પત્તપિણ્ડિકમેવ ચ;

ઉપોસથં પવારણં, આપત્તાનાપત્તિપિ ચ.

કણ્હસુક્કપદા એતે, ભિક્ખુનીનમ્પિ તે તથા;

અપાસાદિકપાસાદિ, તથેવ અપરે દુવે.

કુલૂપકે અતિવેલં, બીજં સમણકપ્પિ ચ;

વિસુદ્ધિ અપરે ચેવ, વિનયાધમ્મિકેન ચ;

ધમ્મિકા ચ તથા વુત્તા, નિટ્ઠિતા સુદ્ધિપઞ્ચકાતિ.