૪. ચતુક્કવારો

૩૨૪. અત્થાપત્તિ સકવાચાય આપજ્જતિ, પરવાચાય વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ પરવાચાય આપજ્જતિ, સકવાચાય વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ સકવાચાય આપજ્જતિ, સકવાચાય વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ પરવાચાય આપજ્જતિ, પરવાચાય વુટ્ઠાતિ. અત્થાપત્તિ કાયેન આપજ્જતિ, વાચાય વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ વાચાય આપજ્જતિ, કાયેન વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ કાયેન આપજ્જતિ, કાયેન વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ વાચાય આપજ્જતિ, વાચાય વુટ્ઠાતિ. અત્થાપત્તિ પસુત્તો આપજ્જતિ, પટિબુદ્ધો વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ પટિબુદ્ધો આપજ્જતિ, પસુત્તો વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ પસુત્તો આપજ્જતિ, પસુત્તો વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ પટિબુદ્ધો આપજ્જતિ, પટિબુદ્ધો વુટ્ઠાતિ. અત્થાપત્તિ અચિત્તકો આપજ્જતિ, સચિત્તકો વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ સચિત્તકો આપજ્જતિ, અચિત્તકો વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ અચિત્તકો આપજ્જતિ, અચિત્તકો વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ સચિત્તકો આપજ્જતિ, સચિત્તકો વુટ્ઠાતિ. અત્થાપત્તિ આપજ્જન્તો દેસેતિ; દેસેન્તો આપજ્જતિ; અત્થાપત્તિ આપજ્જન્તો વુટ્ઠાતિ; વુટ્ઠહન્તો આપજ્જતિ. અત્થાપત્તિ કમ્મેન આપજ્જતિ, અકમ્મેન વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ અકમ્મેન આપજ્જતિ, કમ્મેન વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ કમ્મેન આપજ્જતિ, કમ્મેન વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ અકમ્મેન આપજ્જતિ, અકમ્મેન વુટ્ઠાતિ.

[અ. નિ. ૪.૨૫૦; દી. નિ. ૩.૩૧૩; વિભ. ૯૩૯] ચત્તારો અનરિયવોહારા – અદિટ્ઠે દિટ્ઠવાદિતા, અસ્સુતે સુતવાદિતા, અમુતે મુતવાદિતા, અવિઞ્ઞાતે વિઞ્ઞાતવાદિતા. ચત્તારો અરિયવોહારા – અદિટ્ઠે અદિટ્ઠવાદિતા, અસ્સુતે અસ્સુતવાદિતા, અમુતે અમુતવાદિતા, અવિઞ્ઞાતે અવિઞ્ઞાતવાદિતા. અપરેપિ ચત્તારો અનરિયવોહારા – દિટ્ઠે અદિટ્ઠવાદિતા, સુતે અસ્સુતવાદિતા, મુતે અમુતવાદિતા, વિઞ્ઞાતે અવિઞ્ઞાતવાદિતા. ચત્તારો અરિયવોહારા – દિટ્ઠે દિટ્ઠવાદિતા, સુતે સુતવાદિતા, મુતે મુતવાદિતા, વિઞ્ઞાતે વિઞ્ઞાતવાદિતા.

ચત્તારો પારાજિકા ભિક્ખૂનં ભિક્ખુનીહિ સાધારણા; ચત્તારો પારાજિકા ભિક્ખુનીનં ભિક્ખૂહિ અસાધારણા. ચત્તારો પરિક્ખારા – અત્થિ પરિક્ખારો રક્ખિતબ્બો ગોપેતબ્બો મમાયિતબ્બો પરિભુઞ્જિતબ્બો; અત્થિ પરિક્ખારો રક્ખિતબ્બો ગોપેતબ્બો મમાયિતબ્બો, ન પરિભુઞ્જિતબ્બો; અત્થિ પરિક્ખારો રક્ખિતબ્બો ગોપેતબ્બો, ન મમાયિતબ્બો ન પરિભુઞ્જિતબ્બો; અત્થિ પરિક્ખારો ન રક્ખિતબ્બો ન ગોપેતબ્બો, ન મમાયિતબ્બો ન પરિભુઞ્જિતબ્બો. અત્થાપત્તિ સમ્મુખા આપજ્જતિ, પરમ્મુખા વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ પરમ્મુખા આપજ્જતિ, સમ્મુખા વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ સમ્મુખા આપજ્જતિ, સમ્મુખા વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ પરમ્મુખા આપજ્જતિ, પરમ્મુખા વુટ્ઠાતિ. અત્થાપત્તિ અજાનન્તો આપજ્જતિ, જાનન્તો વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ જાનન્તો આપજ્જતિ, અજાનન્તો વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ અજાનન્તો આપજ્જતિ, અજાનન્તો વુટ્ઠાતિ; અત્થાપત્તિ જાનન્તો આપજ્જતિ, જાનન્તો વુટ્ઠાતિ.

ચતૂહાકારેહિ આપત્તિં આપજ્જતિ – કાયેન આપજ્જતિ, વાચાય આપજ્જતિ, કાયેન વાચાય આપજ્જતિ, કમ્મવાચાય આપજ્જતિ. અપરેહિપિ ચતૂહાકારેહિ આપત્તિં આપજ્જતિ – સઙ્ઘમજ્ઝે, ગણમજ્ઝે, પુગ્ગલસ્સ સન્તિકે, લિઙ્ગપાતુભાવેન. ચતૂહાકારેહિ આપત્તિયા વુટ્ઠાતિ – કાયેન વુટ્ઠાતિ, વાચાય વુટ્ઠાતિ, કાયેન વાચાય વુટ્ઠાતિ, કમ્મવાચાય વુટ્ઠાતિ. અપરેહિપિ ચતૂહાકારેહિ આપત્તિયા વુટ્ઠાતિ – સઙ્ઘમજ્ઝે, ગણમજ્ઝે, પુગ્ગલસ્સ સન્તિકે, લિઙ્ગપાતુભાવેન. સહ પટિલાભેન પુરિમં જહતિ, પચ્છિમે પતિટ્ઠાતિ, વિઞ્ઞત્તિયો પટિપ્પસ્સમ્ભન્તિ, પણ્ણત્તિયો નિરુજ્ઝન્તિ. સહ પટિલાભેન પચ્છિમં જહતિ, પુરિમે પતિટ્ઠાતિ, વિઞ્ઞત્તિયો પટિપ્પસ્સમ્ભન્તિ, પણ્ણત્તિયો નિરુજ્ઝન્તિ. ચતસ્સો ચોદના – સીલવિપત્તિયા ચોદેતિ, આચારવિપત્તિયા ચોદેતિ, દિટ્ઠિવિપત્તિયા ચોદેતિ, આજીવવિપત્તિયા ચોદેતિ. ચત્તારો પરિવાસા – પટિચ્છન્નપરિવાસો, અપ્પટિચ્છન્નપરિવાસો, સુદ્ધન્તપરિવાસો, સમોધાનપરિવાસો. ચત્તારો માનત્તા – પટિચ્છન્નમાનત્તં, અપ્પટિચ્છન્નમાનત્તં, પક્ખમાનત્તં, સમોધાનમાનત્તં. ચત્તારો માનત્તચારિકસ્સ ભિક્ખુનો રત્તિચ્છેદા – સહવાસો, વિપ્પવાસો, અનારોચના, ઊને ગણે ચરતિ. ચત્તારો સામુક્કંસા. ચત્તારો પટિગ્ગહિતપરિભોગા – યાવકાલિકં, યામકાલિકં, સત્તાહકાલિકં, યાવજીવિકં. ચત્તારિ મહાવિકટાનિ – ગૂથો, મુત્તં, છારિકા, મત્તિકા. ચત્તારિ કમ્માનિ – અપલોકનકમ્મં, ઞત્તિકમ્મં, ઞત્તિદુતિયકમ્મં, ઞત્તિચતુત્થકમ્મં. અપરાનિપિ ચત્તારિ કમ્માનિ – અધમ્મેન વગ્ગકમ્મં, અધમ્મેન સમગ્ગકમ્મં, ધમ્મેન વગ્ગકમ્મં, ધમ્મેન સમગ્ગકમ્મં. ચતસ્સો વિપત્તિયો – સીલવિપત્તિ, આચારવિપત્તિ, દિટ્ઠિવિપત્તિ, આજીવવિપત્તિ. ચત્તારિ અધિકરણાનિ – વિવાદાધિકરણં, અનુવાદાધિકરણં, આપત્તાધિકરણં, કિચ્ચાધિકરણં. [અ. નિ. ૪.૨૧૧] ચત્તારો પરિસદૂસના – ભિક્ખુ દુસ્સીલો પાપધમ્મો પરિસદૂસનો, ભિક્ખુની દુસ્સીલા પાપધમ્મા પરિસદૂસના, ઉપાસકો દુસ્સીલો પાપધમ્મો પરિસદૂસનો, ઉપાસિકા દુસ્સીલા પાપધમ્મા પરિસદૂસના. ચત્તારો પરિસસોભના [પરિસસોભણા (સ્યા. ક.)] – ભિક્ખુ સીલવા કલ્યાણધમ્મો પરિસસોભનો, ભિક્ખુની સીલવતી કલ્યાણધમ્મા પરિસસોભના, ઉપાસકો સીલવા કલ્યાણધમ્મો પરિસસોભનો, ઉપાસિકા સીલવતી કલ્યાણધમ્મા પરિસસોભના.

અત્થાપત્તિ આગન્તુકો આપજ્જતિ, નો આવાસિકો; અત્થાપત્તિ આવાસિકો આપજ્જતિ, નો આગન્તુકો; અત્થાપત્તિ આગન્તુકો ચેવ આપજ્જતિ આવાસિકો ચ અત્થાપત્તિ નેવ આગન્તુકો આપજ્જતિ, નો આવાસિકો. અત્થાપત્તિ ગમિકો આપજ્જતિ, નો આવાસિકો; અત્થાપત્તિ આવાસિકો આપજ્જતિ, નો ગમિકો; અત્થાપત્તિ ગમિકો ચેવ આપજ્જતિ આવાસિકો ચ; અત્થાપત્તિ નેવ ગમિકો આપજ્જતિ નો આવાસિકો. અત્થિ વત્થુનાનત્તતા નો આપત્તિનાનત્તતા, અત્થિ આપત્તિનાનત્તતા નો વત્થુનાનત્તતા, અત્થિ વત્થુનાનત્તતા ચેવ આપત્તિનાનત્તતા ચ, અત્થિ નેવ વત્થુનાનત્તતા નો આપત્તિનાનત્તતા. અત્થિ વત્થુસભાગતા નો આપત્તિસભાગતા, અત્થિ આપત્તિસભાગતા નો વત્થુસભાગતા, અત્થિ વત્થુસભાગતા ચેવ આપત્તિસભાગતા ચ અત્થિ નેવ વત્થુસભાગતા નો આપત્તિસભાગતા. અત્થાપત્તિ ઉપજ્ઝાયો આપજ્જતિ નો સદ્ધિવિહારિકો, અત્થાપત્તિ સદ્ધિવિહારિકો આપજ્જતિ નો ઉપજ્ઝાયો, અત્થાપત્તિ ઉપજ્ઝાયો ચેવ આપજ્જતિ સદ્ધિવિહારિકો ચ, અત્થાપત્તિ નેવ ઉપજ્ઝાયો આપજ્જતિ નો સદ્ધિવિહારિકો. અત્થાપત્તિ આચરિયો આપજ્જતિ નો અન્તેવાસિકો, અત્થાપત્તિ અન્તેવાસિકો આપજ્જતિ નો આચરિયો, અત્થાપત્તિ આચરિયો ચેવ આપજ્જતિ અન્તેવાસિકો ચ, અત્થાપત્તિ નેવ આચરિયો આપજ્જતિ નો અન્તેવાસિકો. ચત્તારો પચ્ચયા અનાપત્તિ વસ્સચ્છેદસ્સ – સઙ્ઘો વા ભિન્નો હોતિ, સઙ્ઘં વા ભિન્દિતુકામા હોન્તિ, જીવિતન્તરાયો વા હોતિ, બ્રહ્મચરિયન્તરાયો વા હોતિ. ચત્તારિ વચીદુચ્ચરિતાનિ – મુસાવાદો, પિસુણા વાચા, ફરુસા વાચા, સમ્ફપ્પલાપો. ચત્તારિ વચીસુચરિતાનિ – સચ્ચવાચા, અપિસુણા વાચા, સણ્હા વાચા, મન્તા ભાસા. અત્થિ આદિયન્તો ગરુકં આપત્તિં આપજ્જતિ, પયોજેન્તો લહુકં; અત્થિ આદિયન્તો લહુકં આપત્તિં આપજ્જતિ, પયોજેન્તો ગરુકં, અત્થિ આદિયન્તોપિ પયોજેન્તોપિ ગરુકં આપત્તિં આપજ્જતિ; અત્થિ આદિયન્તોપિ પયોજેન્તોપિ લહુકં આપત્તિં આપજ્જતિ.

અત્થિ પુગ્ગલો અભિવાદનારહો, નો પચ્ચુટ્ઠાનારહો; અત્થિ પુગ્ગલો પચ્ચુટ્ઠાનારહો, નો અભિવાદનારહો; અત્થિ પુગ્ગલો અભિવાદનારહો ચેવ પચ્ચુટ્ઠાનારહો ચ; અત્થિ પુગ્ગલો નેવ અભિવાદનારહો નો પચ્ચુટ્ઠાનારહો. અત્થિ પુગ્ગલો આસનારહો, નો અભિવાદનારહો; અત્થિ પુગ્ગલો અભિવાદનારહો, નો આસનારહો; અત્થિ પુગ્ગલો આસનારહો ચેવ અભિવાદનારહો ચ; અત્થિ પુગ્ગલો નેવ આસનારહો નો અભિવાદનારહો. અત્થાપત્તિ કાલે આપજ્જતિ, નો વિકાલે; અત્થાપત્તિ વિકાલે આપજ્જતિ, નો કાલે; અત્થાપત્તિ કાલે ચેવ આપજ્જતિ વિકાલે ચ; અત્થાપત્તિ નેવ કાલે આપજ્જતિ નો વિકાલે. અત્થિ પટિગ્ગહિતં કાલે કપ્પતિ, નો વિકાલે; અત્થિ પટિગ્ગહિતં વિકાલે કપ્પતિ, નો કાલે; અત્થિ પટિગ્ગહિતં કાલે ચેવ કપ્પતિ વિકાલે ચ; અત્થિ પટિગ્ગહિતં નેવ કાલે કપ્પતિ નો વિકાલે. અત્થાપત્તિ પચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ આપજ્જતિ, નો મજ્ઝિમેસુ; અત્થાપત્તિ મજ્ઝિમેસુ જનપદેસુ આપજ્જતિ, નો પચ્ચન્તિમેસુ; અત્થાપત્તિ પચ્ચન્તિમેસુ ચેવ જનપદેસુ આપજ્જતિ મજ્ઝિમેસુ ચ; અત્થાપત્તિ નેવ પચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ આપજ્જતિ નો મજ્ઝિમેસુ. અત્થિ પચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ કપ્પતિ, નો મજ્ઝિમેસુ; અત્થિ મજ્ઝિમેસુ જનપદેસુ કપ્પતિ, નો પચ્ચન્તિમેસુ; અત્થિ પચ્ચન્તિમેસુ ચેવ જનપદેસુ કપ્પતિ મજ્ઝિમેસુ ચ; અત્થિ નેવ પચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ કપ્પતિ નો મજ્ઝિમેસુ. અત્થાપત્તિ અન્તો આપજ્જતિ, નો બહિ; અત્થાપત્તિ બહિ આપજ્જતિ, નો અન્તો; અત્થાપત્તિ અન્તો ચેવ આપજ્જતિ બહિ ચ; અત્થાપત્તિ નેવ અન્તો આપજ્જતિ નો બહિ. અત્થાપત્તિ અન્તોસીમાય આપજ્જતિ, નો બહિસીમાય; અત્થાપત્તિ બહિસીમાય આપજ્જતિ, નો અન્તોસીમાય; અત્થાપત્તિ અન્તોસીમાય ચેવ આપજ્જતિ બહિસીમાય ચ; અત્થાપત્તિ નેવ અન્તોસીમાય આપજ્જતિ નો બહિસીમાય. અત્થાપત્તિ ગામે આપજ્જતિ, નો અરઞ્ઞે; અત્થાપત્તિ અરઞ્ઞે આપજ્જતિ, નો ગામે; અત્થાપત્તિ ગામે ચેવ આપજ્જતિ અરઞ્ઞે ચ; અત્થાપત્તિ નેવ ગામે આપજ્જતિ નો અરઞ્ઞે.

ચતસ્સો ચોદના – વત્થુસન્દસ્સના, આપત્તિસન્દસ્સના, સંવાસપટિક્ખેપો, સામીચિપટિક્ખેપો. ચત્તારો પુબ્બકિચ્ચા. ચત્તારો પત્તકલ્લા. ચત્તારિ અનઞ્ઞપાચિત્તિયાનિ. ચતસ્સો ભિક્ખુસમ્મુતિયો. [અ. નિ. ૪.૧૭; વિભ. ૯૩૯; દી. નિ. ૩.૩૧૧] ચત્તારિ અગતિગમનાનિ – છન્દાગતિં ગચ્છતિ, દોસાગતિં ગચ્છતિ, મોહાગતિં ગચ્છતિ, ભયાગતિં ગચ્છતિ. ચત્તારિ નાગતિગમનાનિ – ન છન્દાગતિં ગચ્છતિ, ન દોસાગતિં ગચ્છતિ, ન મોહાગતિં ગચ્છતિ, ન ભયાગતિં ગચ્છતિ. ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો અલજ્જી ભિક્ખુ સઙ્ઘં ભિન્દતિ – છન્દાગતિં ગચ્છન્તો, દોસાગતિં ગચ્છન્તો, મોહાગતિં ગચ્છન્તો, ભયાગતિં ગચ્છન્તો. ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો પેસલો ભિક્ખુ ભિન્નં સઙ્ઘં સમગ્ગં કરોતિ – ન છન્દાગતિં ગચ્છન્તો, ન દોસાગતિં ગચ્છન્તો, ન મોહાગતિં ગચ્છન્તો, ન ભયાગતિં ગચ્છન્તો. ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો વિનયો ન પુચ્છિતબ્બો – છન્દાગતિં ગચ્છતિ, દોસાગતિં ગચ્છતિ, મોહાગતિં ગચ્છતિ, ભયાગતિં ગચ્છતિ. ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના વિનયો ન પુચ્છિતબ્બો – છન્દાગતિં ગચ્છતિ, દોસાગતિં ગચ્છતિ, મોહાગતિં ગચ્છતિ, ભયાગતિં ગચ્છતિ. ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો વિનયો ન વિસ્સજ્જેતબ્બો – છન્દાગતિં ગચ્છતિ, દોસાગતિં ગચ્છતિ, મોહાગતિં ગચ્છતિ, ભયાગતિં ગચ્છતિ. ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના વિનયો ન વિસ્સજ્જેતબ્બો – છન્દાગતિં ગચ્છતિ, દોસાગતિં ગચ્છતિ, મોહાગતિં ગચ્છતિ, ભયાગતિં ગચ્છતિ. ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો અનુયોગો ન દાતબ્બો – છન્દાગતિં ગચ્છતિ, દોસાગતિં ગચ્છતિ, મોહાગતિં ગચ્છતિ, ભયાગતિં ગચ્છતિ. ચતૂહઙ્ગેહિ સમન્નાગતે ભિક્ખુના સદ્ધિં વિનયો ન સાકચ્છિતબ્બો – છન્દાગતિં ગચ્છતિ, દોસાગતિં ગચ્છતિ, મોહાગતિં ગચ્છતિ, ભયાગતિં ગચ્છતિ. અત્થાપત્તિ ગિલાનો આપજ્જતિ, નો અગિલાનો; અત્થાપત્તિ અગિલાનો આપજ્જતિ, નો ગિલાનો; અત્થાપત્તિ ગિલાનો ચેવ આપજ્જતિ અગિલાનો ચ; અત્થાપત્તિ નેવ ગિલાનો આપજ્જતિ નો અગિલાનો. ચત્તારિ અધમ્મિકાનિ પાતિમોક્ખટ્ઠપનાનિ. ચત્તારિ ધમ્મિકાનિ પાતિમોક્ખટ્ઠપનાનિ.

ચતુક્કં નિટ્ઠિતં.

તસ્સુદ્દાનં –

સકવાચાય કાયેન, પસુત્તો ચ અચિત્તકો;

આપજ્જન્તો ચ કમ્મેન, વોહારા ચતુરો તથા.

ભિક્ખૂનં ભિક્ખુનીનઞ્ચ, પરિક્ખારો ચ સમ્મુખા;

અજાનકાયે મજ્ઝે ચ, વુટ્ઠાતિ દુવિધા તથા.

પટિલાભેન ચોદના, પરિવાસા ચ વુચ્ચતિ;

માનત્તચારિકા ચાપિ, સામુક્કંસા પટિગ્ગહિ.

મહાવિકટકમ્માનિ, પુન કમ્મે વિપત્તિયો;

અધિકરણા દુસ્સીલા ચ, સોભનાગન્તુકેન ચ.

ગમિકો વત્થુનાનત્તા, સભાગુપજ્ઝાયેન ચ;

આચરિયો પચ્ચયા વા, દુચ્ચરિતં સુચરિતં.

આદિયન્તો પુગ્ગલો ચ, અરહો આસનેન ચ;

કાલે ચ કપ્પતિ ચેવ, પચ્ચન્તિમેસુ કપ્પતિ.

અન્તો અન્તો ચ સીમાય, ગામે ચ ચોદનાય ચ;

પુબ્બકિચ્ચં પત્તકલ્લં, અનઞ્ઞા સમ્મુતિયો ચ.

અગતિ નાગતિ ચેવ, અલજ્જી પેસલેન ચ;

પુચ્છિતબ્બા દુવે ચેવ, વિસ્સજ્જેય્યા તથા દુવે;

અનુયોગો ચ સાકચ્છા, ગિલાનો ઠપનેન ચાતિ.