૨. દુકવારો

૩૨૨. અત્થાપત્તિ સઞ્ઞા વિમોક્ખા, અત્થાપત્તિ નો સઞ્ઞાવિમોક્ખા. અત્થાપત્તિ લદ્ધસમાપત્તિકસ્સ, અત્થાપત્તિ ન લદ્ધસમાપત્તિકસ્સ. અત્થાપત્તિ સદ્ધમ્મપટિસઞ્ઞુત્તા, અત્થાપત્તિ અસદ્ધમ્મપટિસઞ્ઞુત્તા. અત્થાપત્તિ સપરિક્ખારપટિસઞ્ઞુત્તા, અત્થાપત્તિ પરપરિક્ખારપટિસઞ્ઞુત્તા. અત્થાપત્તિ સપુગ્ગલપટિસઞ્ઞુત્તા, અત્થાપત્તિ પરપુગ્ગલપટિસઞ્ઞુત્તા. અત્થિ સચ્ચં ભણન્તો ગરુકં આપત્તિં આપજ્જતિ, મુસા ભણન્તો લહુકં. અત્થિ મુસા ભણન્તો ગરુકં આપત્તિં આપજ્જતિ, સચ્ચં ભણન્તો લહુકં. અત્થાપત્તિ ભૂમિગતો આપજ્જતિ, નો વેહાસગતો. અત્થાપત્તિ વેહાસગતો આપજ્જતિ, નો ભૂમિગતો. અત્થાપત્તિ નિક્ખમન્તો આપજ્જતિ, નો પવિસન્તો. અત્થાપત્તિ પવિસન્તો આપજ્જતિ, નો નિક્ખમન્તો. અત્થાપત્તિ આદિયન્તો આપજ્જતિ, અત્થાપત્તિ અનાદિયન્તો આપજ્જતિ. અત્થાપત્તિ સમાદિયન્તો આપજ્જતિ, અત્થાપત્તિ ન સમાદિયન્તો આપજ્જતિ. અત્થાપત્તિ કરોન્તો આપજ્જતિ, અત્થાપત્તિ ન કરોન્તો આપજ્જતિ. અત્થાપત્તિ દેન્તો આપજ્જતિ, અત્થાપત્તિ ન દેન્તો આપજ્જતિ. (અત્થાપત્તિ દેસેન્તો આપજ્જતિ, અત્થાપત્તિ ન દેસેન્તો આપજ્જતિ.) [( ) (નત્થિ કત્થચિ)] અત્થાપત્તિ પટિગ્ગણ્હન્તો આપજ્જતિ, અત્થાપત્તિ ન પટિગ્ગણ્હન્તો આપજ્જતિ. અત્થાપત્તિ પરિભોગેન આપજ્જતિ, અત્થાપત્તિ ન પરિભોગેન આપજ્જતિ. અત્થાપત્તિ રત્તિં આપજ્જતિ, નો દિવા. અત્થાપત્તિ દિવા આપજ્જતિ, નો રત્તિં. અત્થાપત્તિ અરુણુગ્ગે આપજ્જતિ, અત્થાપત્તિ ન અરુણુગ્ગે આપજ્જતિ. અત્થાપત્તિ છિન્દન્તો આપજ્જતિ, અત્થાપત્તિ ન છિન્દન્તો આપજ્જતિ. અત્થાપત્તિ છાદેન્તો આપજ્જતિ, અત્થાપત્તિ ન છાદેન્તો આપજ્જતિ. અત્થાપત્તિ ધારેન્તો આપજ્જતિ, અત્થાપત્તિ ન ધારેન્તો આપજ્જતિ.

દ્વે ઉપોસથા – ચાતુદ્દસિકો ચ પન્નરસિકો ચ. દ્વે પવારણા – ચાતુદ્દસિકા ચ પન્નરસિકા ચ. દ્વે કમ્માનિ – અપલોકનકમ્મં, ઞત્તિકમ્મં. અપરાનિપિ દ્વે કમ્માનિ – ઞત્તિદુતિયકમ્મં, ઞત્તિચતુત્થકમ્મં. દ્વે કમ્મવત્થૂનિ – અપલોકનકમ્મસ્સ વત્થુ, ઞત્તિકમ્મસ્સ વત્થુ. અપરાનિપિ દ્વે કમ્મવત્થૂનિ – ઞત્તિદુતિયકમ્મસ્સ વત્થુ, ઞત્તિચતુત્થકમ્મસ્સ વત્થુ. દ્વે કમ્મદોસા – અપલોકનકમ્મસ્સ દોસો, ઞત્તિકમ્મસ્સ દોસો. અપરેપિ દ્વે કમ્મદોસા – ઞત્તિદુતિયકમ્મસ્સ દોસો, ઞત્તિચતુત્થકમ્મસ્સ દોસો. દ્વે કમ્મસમ્પત્તિયો – અપલોકનકમ્મસ્સ સમ્પત્તિ, ઞત્તિકમ્મસ્સ સમ્પત્તિ. અપરાપિ દ્વે કમ્મસમ્પત્તિયો – ઞત્તિદુતિયકમ્મસ્સ સમ્પત્તિ, ઞત્તિચતુત્થકમ્મસ્સ સમ્પત્તિ. દ્વે નાનાસંવાસકભૂમિયો – અત્તના વા અત્તાનં નાનાસંવાસકં કરોતિ, સમગ્ગો વા નં સઙ્ઘો ઉક્ખિપતિ અદસ્સને વા અપ્પટિકમ્મે વા અપ્પટિનિસ્સગ્ગે વા. દ્વે સમાનસંવાસકભૂમિયો – અત્તના વા અત્તાનં સમાનસંવાસકં કરોતિ, સમગ્ગો વા નં સઙ્ઘો ઉક્ખિત્તં ઓસારેતિ દસ્સને વા પટિકમ્મે વા પટિનિસ્સગ્ગે વા. દ્વે પારાજિકા – ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ. દ્વે સઙ્ઘાદિસેસા, દ્વે થુલ્લચ્ચયા, દ્વે પાચિત્તિયા, દ્વે પાટિદેસનીયા, દ્વે દુક્કટા, દ્વે દુબ્ભાસિતા – ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ. સત્ત આપત્તિયો, સત્ત આપત્તિક્ખન્ધા. દ્વીહાકારેહિ સઙ્ઘો ભિજ્જતિ – કમ્મેન વા સલાકગ્ગાહેન વા.

દ્વે પુગ્ગલા ન ઉપસમ્પાદેતબ્બા – અદ્ધાનહીનો, અઙ્ગહીનો. અપરેપિ દ્વે પુગ્ગલા ન ઉપસમ્પાદેતબ્બા – વત્થુવિપન્નો, કરણદુક્કટકો. અપરેપિ દ્વે પુગ્ગલા ન ઉપસમ્પાદેતબ્બા – અપરિપૂરો પરિપૂરો નો ચ યાચતિ. દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં નિસ્સાય ન વત્થબ્બં – અલજ્જિસ્સ ચ બાલસ્સ ચ. દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં નિસ્સયો ન દાતબ્બો – અલજ્જિસ્સ ચ લજ્જિનો ચ ન યાચતિ. દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં નિસ્સયો દાતબ્બો – બાલસ્સ ચ લજ્જિસ્સ ચ યાચતિ. દ્વે પુગ્ગલા અભબ્બા આપત્તિં આપજ્જિતું – બુદ્ધા ચ પચ્ચેકબુદ્ધા ચ. દ્વે પુગ્ગલા ભબ્બા, આપત્તિં આપજ્જિતું – ભિક્ખૂ ચ ભિક્ખુનિયો ચ. દ્વે પુગ્ગલા અભબ્બા સઞ્ચિચ્ચ આપત્તિં આપજ્જિતું – ભિક્ખૂ ચ ભિક્ખુનિયો ચ અરિયપુગ્ગલા. દ્વે પુગ્ગલા ભબ્બા સઞ્ચિચ્ચ આપત્તિં આપજ્જિતું – ભિક્ખૂ ચ ભિક્ખુનિયો ચ પુથુજ્જના. દ્વે પુગ્ગલા અભબ્બા સઞ્ચિચ્ચ સાતિસારં વત્થું અજ્ઝાચરિતું – ભિક્ખૂ ચ ભિક્ખુનિયો ચ અરિયપુગ્ગલા. દ્વે પુગ્ગલા ભબ્બા સઞ્ચિચ્ચ સાતિસારં વત્થું અજ્ઝાચરિતું – ભિક્ખૂ ચ ભિક્ખુનિયો ચ પુથુજ્જના.

દ્વે પટિક્કોસા – કાયેન વા પટિક્કોસતિ વાચાય વા પટિક્કોસતિ. દ્વે નિસ્સારણા – અત્થિ પુગ્ગલો અપ્પત્તો નિસ્સારણં તં ચે સઙ્ઘો નિસ્સારેતિ એકચ્ચો સુનિસ્સારિતો, એકચ્ચો દુન્નિસ્સારિતો. દ્વે ઓસારણા – અત્થિ પુગ્ગલો અપ્પત્તો ઓસારણં તં ચે સઙ્ઘો ઓસારેતિ એકચ્ચો સોસારિતો, એકચ્ચો દોસારિતો. દ્વે પટિઞ્ઞા – કાયેન વા પટિજાનાતિ વાચાય વા પટિજાનાતિ. દ્વે પટિગ્ગહા – કાયેન વા પટિગ્ગણ્હાતિ કાયપટિબદ્ધેન વા પટિગ્ગણ્હાતિ. દ્વે પટિક્ખેપા – કાયેન વા પટિક્ખિપતિ વાચાય વા પટિક્ખિપતિ. દ્વે ઉપઘાતિકા – સિક્ખૂપઘાતિકા ચ ભોગૂપઘાતિકા ચ. દ્વે ચોદના – કાયેન વા ચોદેતિ વાચાય વા ચોદેતિ. દ્વે કથિનસ્સ પલિબોધા – આવાસપલિબોધો ચ ચીવરપલિબોધો ચ. દ્વે કથિનસ્સ અપલિબોધા – આવાસઅપલિબોધો ચ ચીવરઅપલિબોધો ચ. દ્વે ચીવરાનિ – ગહપતિકઞ્ચ પંસુકૂલઞ્ચ. દ્વે પત્તા – અયોપત્તો મત્તિકાપત્તો. દ્વે મણ્ડલાનિ – તિપુમયં, સીસમયં. દ્વે પત્તસ્સ અધિટ્ઠાના – કાયેન વા અધિટ્ઠેતિ વાચાય વા અધિટ્ઠેતિ. દ્વે ચીવરસ્સ અધિટ્ઠાના – કાયેન વા અધિટ્ઠેતિ વાચાય વા અધિટ્ઠેતિ. દ્વે વિકપ્પના – સમ્મુખાવિકપ્પના ચ પરમ્મુખાવિકપ્પના ચ. દ્વે વિનયા – ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ. દ્વે વેનયિકા – પઞ્ઞત્તઞ્ચ પઞ્ઞત્તાનુલોમઞ્ચ. દ્વે વિનયસ્સ સલ્લેખા – અકપ્પિયે સેતુઘાતો, કપ્પિયે મત્તકારિતા. દ્વીહાકારેહિ આપત્તિં આપજ્જતિ – કાયેન વા આપજ્જતિ વાચાય વા આપજ્જતિ. દ્વીહાકારેહિ આપત્તિયા વુટ્ઠાતિ – કાયેન વા વુટ્ઠાતિ વાચાય વા વુટ્ઠાતિ. દ્વે પરિવાસા – પટિચ્છન્નપરિવાસો, અપ્પટિચ્છન્નપરિવાસો. અપરેપિ દ્વે પરિવાસા – સુદ્ધન્તપરિવાસો સમોધાનપરિવાસો. દ્વે માનત્તા – પટિચ્છન્નમાનત્તં, અપ્પટિચ્છન્નમાનત્તં. અપરેપિ દ્વે માનત્તા – પક્ખમાનત્તં, સમોધાનમાનત્તં. દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં રત્તિચ્છેદો – પારિવાસિકસ્સ ચ માનત્તચારિકસ્સ ચ. દ્વે અનાદરિયાનિ – પુગ્ગલાનાદરિયઞ્ચ ધમ્માનાદરિયઞ્ચ. દ્વે લોણાનિ – જાતિમઞ્ચ કારિમઞ્ચ [જાતિમયઞ્ચ ખારિમયઞ્ચ (સ્યા.)]. અપરાનિપિ દ્વે લોણાનિ – સામુદ્દં કાળલોણં. અપરાનિપિ દ્વે લોણાનિ – સિન્ધવં, ઉબ્ભિદં [ઉબ્ભિરં (ઇતિપિ)]. અપરાનિપિ દ્વે લોણાનિ – રોમકં, પક્કાલકં. દ્વે પરિભોગા – અબ્ભન્તરપરિભોગો ચ બાહિરપરિભોગો ચ. દ્વે અક્કોસા – હીનો ચ અક્કોસો ઉક્કટ્ઠો ચ અક્કોસો. દ્વીહાકારેહિ પેસુઞ્ઞં હોતિ – પિયકમ્યસ્સ વા ભેદાધિપ્પાયસ્સ વા. દ્વીહાકારેહિ ગણભોજનં પસવતિ – નિમન્તનતો વા વિઞ્ઞત્તિતો વા. દ્વે વસ્સૂપનાયિકા – પુરિમિકા, પચ્છિમિકા. દ્વે અધમ્મિકાનિ પાતિમોક્ખટ્ઠપનાનિ. દ્વે ધમ્મિકાનિ પાતિમોક્ખટ્ઠપનાનિ.

[અ. નિ. ૨.૯૯ આદયો] દ્વે પુગ્ગલા બાલા – યો ચ અનાગતં ભારં વહતિ, યો ચ આગતં ભારં ન વહતિ. દ્વે પુગ્ગલા પણ્ડિતા – યો ચ અનાગતં ભારં ન વહતિ, યો ચ આગતં ભારં વહતિ. અપરેપિ દ્વે પુગ્ગલા બાલા – યો ચ અકપ્પિયે કપ્પિયસઞ્ઞી, યો ચ કપ્પિયે અકપ્પિયસઞ્ઞી. દ્વે પુગ્ગલા પણ્ડિતા – યો ચ અકપ્પિયે અકપ્પિયસઞ્ઞી, યો ચ કપ્પિયે કપ્પિયસઞ્ઞી. અપરેપિ દ્વે પુગ્ગલા બાલા – યો ચ અનાપત્તિયા આપત્તિસઞ્ઞી, યો ચ આપત્તિયા અનાપત્તિસઞ્ઞી. દ્વે પુગ્ગલા પણ્ડિતા – યો ચ આપત્તિયા આપત્તિસઞ્ઞી, યો ચ અનાપત્તિયા અનાપત્તિસઞ્ઞી. અપરેપિ દ્વે પુગ્ગલા બાલા – યો ચ અધમ્મે ધમ્મસઞ્ઞી, યો ચ ધમ્મે અધમ્મસઞ્ઞી. દ્વે પુગ્ગલા પણ્ડિતા – યો ચ અધમ્મે અધમ્મસઞ્ઞી, યો ચ ધમ્મે ધમ્મસઞ્ઞી. અપરેપિ દ્વે પુગ્ગલા બાલા – યો ચ અવિનયે વિનયસઞ્ઞી, યો ચ વિનયે અવિનયસઞ્ઞી. દ્વે પુગ્ગલા પણ્ડિતા – યો ચ અવિનયે અવિનયસઞ્ઞી, યો ચ વિનયે વિનયસઞ્ઞી.

[અ. નિ. ૨.૧૦૯] દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા વડ્ઢન્તિ – યો ચ ન કુક્કુચ્ચાયિતબ્બં કુક્કુચ્ચાયતિ, યો ચ કુક્કુચ્ચાયિતબ્બં કુક્કુચ્ચાયતિ. દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા ન વડ્ઢન્તિ – યો ચ કુક્કુચ્ચાયિતબ્બં ન કુક્કુચ્ચાયતિ, યો ચ કુક્કુચ્ચાયિતબ્બં કુક્કુચ્ચાયતિ. અપરેસમ્પિ દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા વડ્ઢન્તિ – યો ચ અકપ્પિયે કપ્પિયસઞ્ઞી, યો ચ કપ્પિયે અકપ્પિયસઞ્ઞી. દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા ન વડ્ઢન્તિ – યો ચ અકપ્પિયે અકપ્પિયસઞ્ઞી, યો ચ કપ્પિયે કપ્પિયસઞ્ઞી. અપરેસમ્પિ દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા વડ્ઢન્તિ – યો ચ અનાપત્તિયા આપત્તિસઞ્ઞી, યો ચ આપત્તિયા અનાપત્તિસઞ્ઞી. દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા ન વડ્ઢન્તિ – યો ચ અનાપત્તિયા અનાપત્તિસઞ્ઞી, યો ચ આપત્તિયા આપત્તિસઞ્ઞી. અપરેસમ્પિ દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા વડ્ઢન્તિ – યો ચ અધમ્મે ધમ્મસઞ્ઞી, યો ચ ધમ્મે અધમ્મસઞ્ઞી. દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા ન વડ્ઢન્તિ – યો ચ અધમ્મે અધમ્મસઞ્ઞી, યો ચ ધમ્મે ધમ્મસઞ્ઞી. અપરેસમ્પિ દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા વડ્ઢન્તિ – યો ચ અવિનયે વિનયસઞ્ઞી, યો ચ વિનયે અવિનયસઞ્ઞી. દ્વિન્નં પુગ્ગલાનં આસવા ન વડ્ઢન્તિ – યો ચ અવિનયે અવિનયસઞ્ઞી, યો ચ વિનયે વિનયસઞ્ઞી.

દુકા નિટ્ઠિતા.

તસ્સુદ્દાનં –

સઞ્ઞા લદ્ધા ચ સદ્ધમ્મા, પરિક્ખારા ચ પુગ્ગલા;

સચ્ચં ભૂમિ નિક્ખમન્તો, આદિયન્તો સમાદિયં.

કરોન્તો દેન્તો ગણ્હન્તો, પરિભોગેન રત્તિ ચ;

અરુણાછિન્દં છાદેન્તો, ધારેન્તો ચ ઉપોસથા.

પવારણા કમ્માપરા, વત્થુ અપરા દોસા ચ;

અપરા દ્વે ચ સમ્પત્તિ, નાના સમાનમેવ ચ.

પારાજિસઙ્ઘથુલ્લચ્ચય, પાચિત્તિ પાટિદેસના;

દુક્કટા દુબ્ભાસિતા ચેવ, સત્ત આપત્તિક્ખન્ધા ચ.

ભિજ્જતિ ઉપસમ્પદા, તથેવ અપરે દુવે;

ન વત્થબ્બં ન દાતબ્બં, અભબ્બાભબ્બમેવ ચ.

સઞ્ચિચ્ચ સાતિસારા ચ, પટિક્કોસા નિસ્સારણા;

ઓસારણા પટિઞ્ઞા ચ, પટિગ્ગહા પટિક્ખિપા.

ઉપઘાતિ ચોદના ચ, કથિના ચ દુવે તથા;

ચીવરા પત્તમણ્ડલા, અધિટ્ઠાના તથેવ દ્વે.

વિકપ્પના ચ વિનયા, વેનયિકા ચ સલ્લેખા;

આપજ્જતિ ચ વુટ્ઠાતિ, પરિવાસાપરે દુવે.

દ્વે માનત્તા અપરે ચ, રત્તિચ્છેદો અનાદરિ;

દ્વે લોણા તયો અપરે, પરિભોગક્કોસેન ચ.

પેસુઞ્ઞો ચ ગણાવસ્સ, ઠપના ભારકપ્પિયં;

અનાપત્તિ અધમ્મધમ્મા, વિનયે આસવે તથાતિ.