૧. કમ્મવગ્ગો

૪૮૨. ચત્તારિ કમ્માનિ. અપલોકનકમ્મં, ઞત્તિકમ્મં, ઞત્તિદુતિયકમ્મં, ઞત્તિચતુત્થકમ્મં – ઇમાનિ ચત્તારિ કમ્માનિ. કતિહાકારેહિ વિપજ્જન્તિ? ઇમાનિ ચત્તારિ કમ્માનિ પઞ્ચહાકારેહિ વિપજ્જન્તિ – વત્થુતો વા ઞત્તિતો વા અનુસ્સાવનતો વા સીમતો વા પરિસતો વા.

૪૮૩. કથં વત્થુતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ? સમ્મુખાકરણીયં કમ્મં અસમ્મુખા કરોતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; પટિપુચ્છાકરણીયં કમ્મં અપટિપુચ્છા કરોતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; પટિઞ્ઞાય કરણીયં કમ્મં અપટિઞ્ઞાય કરોતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; સતિવિનયારહસ્સ અમૂળ્હવિનયં દેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; અમૂળ્હવિનયારહસ્સ તસ્સપાપિયસિકાકમ્મં કરોતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; તસ્સપાપિયસિકાકમ્મારહસ્સ તજ્જનીયકમ્મં કરોતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; તજ્જનીયકમ્મારહસ્સ નિયસ્સકમ્મં કરોતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; નિયસ્સકમ્મારહસ્સ પબ્બાજનીયકમ્મં કરોતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; પબ્બાજનીયકમ્મારહસ્સ પટિસારણીયકમ્મં કરોતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; પટિસારણીયકમ્મારહસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કરોતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; ઉક્ખેપનીયકમ્મારહસ્સ પરિવાસં દેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; પરિવાસારહં મૂલાય પટિકસ્સતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; મૂલાયપટિકસ્સનારહસ્સ માનત્તં દેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; માનત્તારહં અબ્ભેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; અબ્ભાનારહં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; અનુપોસથે ઉપોસથં કરોતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં; અપવારણાય પવારેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. એવં વત્થુતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ.

૪૮૪. કથં ઞત્તિતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ? પઞ્ચહાકારેહિ ઞત્તિતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ – વત્થું ન પરામસતિ, સઙ્ઘં ન પરામસતિ, પુગ્ગલં ન પરામસતિ, ઞત્તિં ન પરામસતિ, પચ્છા વા ઞત્તિં ઠપેતિ – ઇમેહિ પઞ્ચહાકારેહિ ઞત્તિતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ.

૪૮૫. કથં અનુસ્સાવનતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ? પઞ્ચહાકારેહિ અનુસ્સાવનતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ – વત્થું ન પરામસતિ, સઙ્ઘં ન પરામસતિ, પુગ્ગલં ન પરામસતિ, સાવનં હાપેતિ, અકાલે વા સાવેતિ – ઇમેહિ પઞ્ચહાકારેહિ અનુસ્સાવનતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ.

૪૮૬. કથં સીમતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ? એકાદસહિ આકારેહિ સીમતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ – અતિખુદ્દકં સીમં સમ્મન્નતિ, અતિમહતિં સીમં સમ્મન્નતિ, ખણ્ડનિમિત્તં સીમં સમ્મન્નતિ, છાયાનિમિત્તં સીમં સમ્મન્નતિ, અનિમિત્તં સીમં સમ્મન્નતિ, બહિસીમે ઠિતો સીમં સમ્મન્નતિ, નદિયા સીમં સમ્મન્નતિ, સમુદ્દે સીમં સમ્મન્નતિ, જાતસ્સરે સીમં સમ્મન્નતિ, સીમાય સીમં સમ્ભિન્દતિ, સીમાય સીમં અજ્ઝોત્થરતિ – ઇમેહિ એકાદસહિ આકારેહિ સીમતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ.

૪૮૭. કથં પરિસતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ? દ્વાદસહિ આકારેહિ પરિસતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ – ચતુવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા તે અનાગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો અનાહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ, ચતુવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો અનાહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ, ચતુવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો આહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ. પઞ્ચવગ્ગકરણે કમ્મે…પે… દસવગ્ગકરણે કમ્મે…પે… વીસતિવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા તે અનાગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો અનાહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ, વીસતિવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા, તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો અનાહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ, વીસતિવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા, તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો આહટો હોતિ સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ – ઇમેહિ દ્વાદસહિ આકારેહિ પરિસતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ.

૪૮૮. ચતુવગ્ગકરણે કમ્મે ચત્તારો ભિક્ખૂ પકતત્તા કમ્મપત્તા, અવસેસા પકતત્તા છન્દારહા. યસ્સ સઙ્ઘો કમ્મં કરોતિ સો નેવ કમ્મપત્તો નાપિ છન્દારહો, અપિ ચ કમ્મારહો. પઞ્ચવગ્ગકરણે કમ્મે પઞ્ચ ભિક્ખૂ પકતત્તા કમ્મપત્તા, અવસેસા પકતત્તા છન્દારહા. યસ્સ સઙ્ઘો કમ્મં કરોતિ સો નેવ કમ્મપત્તો નાપિ છન્દારહો, અપિ ચ કમ્મારહો. દસવગ્ગકરણે કમ્મે દસ ભિક્ખૂ પકતત્તા કમ્મપત્તા, અવસેસા પકતત્તા છન્દારહા. યસ્સ સઙ્ઘો કમ્મં કરોતિ સો નેવ કમ્મપત્તો નાપિ છન્દારહો, અપિ ચ કમ્મારહો. વીસતિવગ્ગકરણે કમ્મે વીસતિ ભિક્ખૂ પકતત્તા કમ્મપત્તા, અવસેસા પકતત્તા છન્દારહા. યસ્સ સઙ્ઘો કમ્મં કરોતિ સો નેવ કમ્મપત્તો નાપિ છન્દારહો, અપિ ચ કમ્મારહો.

૪૮૯. ચત્તારિ કમ્માનિ – અપલોકનકમ્મં, ઞત્તિકમ્મં, ઞત્તિદુતિયકમ્મં, ઞત્તિચતુત્થકમ્મં. ઇમાનિ ચત્તારિ કમ્માનિ કતિહાકારેહિ વિપજ્જન્તિ? ઇમાનિ ચત્તારિ કમ્માનિ પઞ્ચહાકારેહિ વિપજ્જન્તિ – વત્થુતો વા ઞત્તિતો વા અનુસ્સાવનતો વા સીમતો વા પરિસતો વા.

૪૯૦. કથં વત્થુતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ? પણ્ડકં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. થેય્યસંવાસકં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. તિત્થિયપક્કન્તકં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. તિરચ્છાનગતં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. માતુઘાતકં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. પિતુઘાતકં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. અરહન્તઘાતકં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. ભિક્ખુનિદૂસકં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. સઙ્ઘભેદકં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. લોહિતુપ્પાદકં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. ઉભતોબ્યઞ્જનં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. ઊનવીસતિવસ્સં પુગ્ગલં ઉપસમ્પાદેતિ, વત્થુવિપન્નં અધમ્મકમ્મં. એવં વત્થુતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ.

૪૯૧. કથં ઞત્તિતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ? પઞ્ચહાકારેહિ ઞત્તિતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ. વત્થું ન પરામસતિ, સઙ્ઘં ન પરામસતિ, પુગ્ગલં ન પરામસતિ, ઞત્તિં ન પરામસતિ, પચ્છા વા ઞત્તિં ઠપેતિ – ઇમેહિ પઞ્ચહાકારેહિ ઞત્તિતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ.

૪૯૨. કથં અનુસ્સાવનતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ? પઞ્ચહાકારેહિ અનુસ્સાવનતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ – વત્થું ન પરામસતિ, સઙ્ઘં ન પરામસતિ, પુગ્ગલં ન પરામસતિ, સાવનં હાપેતિ, અકાલે વા સાવેતિ – ઇમેહિ પઞ્ચહાકારેહિ અનુસ્સાવનતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ.

૪૯૩. કથં સીમતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ? એકાદસહિ આકારેહિ સીમતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ. અતિખુદ્દકં સીમં સમ્મન્નતિ, અતિમહતિં સીમં સમ્મન્નતિ, ખણ્ડનિમિત્તં સીમં સમ્મન્નતિ, છાયાનિમિત્તં સીમં સમ્મન્નતિ, અનિમિત્તં સીમં સમ્મન્નતિ, બહિસીમે ઠિતો સીમં સમ્મન્નતિ, નદિયા સીમં સમ્મન્નતિ, સમુદ્દે સીમં સમ્મન્નતિ, જાતસ્સરે સીમં સમ્મન્નતિ, સીમાય સીમં સમ્ભિન્દતિ, સીમાય સીમં અજ્ઝોત્થરતિ – ઇમેહિ એકાદસહિ આકારેહિ સીમતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ.

૪૯૪. કથં પરિસતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ? દ્વાદસહિ આકારેહિ પરિસતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ – ચતુવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા તે અનાગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો અનાહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ, ચતુવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો અનાહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ. ચતુવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો આહટો હોતિ સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ. પઞ્ચવગ્ગકરણે કમ્મે…પે… દસવગ્ગકરણે કમ્મે…પે… વીસતિવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા તે અનાગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો અનાહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ. વીસતિવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો અનાહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ. વીસતિવગ્ગકરણે કમ્મે યાવતિકા ભિક્ખૂ કમ્મપત્તા તે આગતા હોન્તિ, છન્દારહાનં છન્દો આહટો હોતિ, સમ્મુખીભૂતા પટિક્કોસન્તિ – ઇમેહિ દ્વાદસહિ આકારેહિ પરિસતો કમ્માનિ વિપજ્જન્તિ.

૪૯૫. અપલોકનકમ્મં કતિ ઠાનાનિ ગચ્છતિ? ઞત્તિકમ્મં કતિ ઠાનાનિ ગચ્છતિ? ઞત્તિદુતિયકમ્મં કતિ ઠાનાનિ ગચ્છતિ? ઞત્તિચતુત્થકમ્મં કતિ ઠાનાનિ ગચ્છતિ? અપલોકનકમ્મં પઞ્ચ ઠાનાનિ ગચ્છતિ. ઞત્તિકમ્મં નવ ઠાનાનિ ગચ્છતિ. ઞત્તિદુતિયકમ્મં સત્ત ઠાનાનિ ગચ્છતિ. ઞત્તિચતુત્થકમ્મં સત્ત ઠાનાનિ ગચ્છતિ.

૪૯૬. અપલોકનકમ્મં કતમાનિ પઞ્ચ ઠાનાનિ ગચ્છતિ? ઓસારણં, નિસ્સારણં, ભણ્ડુકમ્મં, બ્રહ્મદણ્ડં, કમ્મલક્ખણઞ્ઞેવ પઞ્ચમં – અપલોકનકમ્મં ઇમાનિ પઞ્ચ ઠાનાનિ ગચ્છતિ. ઞત્તિકમ્મં કતમાનિ નવ ઠાનાનિ ગચ્છતિ? ઓસારણં, નિસ્સારણં, ઉપોસથં, પવારણં, સમ્મુતિં, દાનં, પટિગ્ગહં, પચ્ચુક્કડ્ઢનં, કમ્મલક્ખણઞ્ઞેવ નવમં – ઞત્તિકમ્મં ઇમાનિ નવ ઠાનાનિ ગચ્છતિ. ઞત્તિદુતિયકમ્મં કતમાનિ સત્ત ઠાનાનિ ગચ્છતિ? ઓસારણં, નિસ્સારણં, સમ્મુતિં, દાનં, ઉદ્ધરણં, દેસનં, કમ્મલક્ખણઞ્ઞેવ સત્તમં – ઞત્તિદુતિયકમ્મં ઇમાનિ સત્ત ઠાનાનિ ગચ્છતિ. ઞત્તિચતુત્થકમ્મં કતમાનિ સત્ત ઠાનાનિ ગચ્છતિ? ઓસારણં, નિસ્સારણં, સમ્મુતિં, દાનં, નિગ્ગહં, સમનુભાસનં, કમ્મલક્ખણઞ્ઞેવ સત્તમં – ઞત્તિચતુત્થકમ્મં ઇમાનિ સત્ત ઠાનાનિ ગચ્છતિ.

૪૯૭. ચતુવગ્ગકરણે કમ્મે ચત્તારો ભિક્ખૂ પકતત્તા કમ્મપત્તા, અવસેસા પકતત્તા છન્દારહા. યસ્સ સઙ્ઘો કમ્મં કરોતિ સો નેવ કમ્મપત્તો નાપિ છન્દારહો, અપિ ચ કમ્મારહો. પઞ્ચવગ્ગકરણે કમ્મે પઞ્ચ ભિક્ખૂ પકતત્તા કમ્મપત્તા, અવસેસા પકતત્તા છન્દારહા. યસ્સ સઙ્ઘો કમ્મં કરોતિ સો નેવ કમ્મપત્તો નાપિ છન્દારહો, અપિ ચ કમ્મારહો. દસવગ્ગકરણે કમ્મે દસ ભિક્ખૂ પકતત્તા કમ્મપત્તા, અવસેસા પકતત્તા છન્દારહા. યસ્સ સઙ્ઘો કમ્મં કરોતિ સો નેવ કમ્મપત્તો નાપિ છન્દારહો, અપિ ચ કમ્મારહો. વીસતિવગ્ગકરણે કમ્મે વીસતિ ભિક્ખૂ પકતત્તા કમ્મપત્તા, અવસેસા પકતત્તા છન્દારહા. યસ્સ સઙ્ઘો કમ્મં કરોતિ સો નેવ કમ્મપત્તો નાપિ છન્દારહો, અપિ ચ કમ્મારહો.

કમ્મવગ્ગો નિટ્ઠિતો પઠમો.