૧. અનિસ્સિતવગ્ગો

૪૧૭. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ઉપાલિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કતિહિ નુ ખો, ભન્તે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં નાનિસ્સિતેન વત્થબ્બ’’ન્તિ?

‘‘પઞ્ચહુપાલિ, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં નાનિસ્સિતેન વત્થબ્બં. [પરિ. ૩૨૫] કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઉપોસથં ન જાનાતિ, ઉપોસથકમ્મં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં ન જાનાતિ, ઊનપઞ્ચવસ્સો હોતિ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં નાનિસ્સિતેન વત્થબ્બં. પઞ્ચહુપાલિ, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં અનિસ્સિતેન વત્થબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઉપોસથં જાનાતિ, ઉપોસથકમ્મં જાનાતિ, પાતિમોક્ખં જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં જાનાતિ, પઞ્ચવસ્સો વા હોતિ અતિરેકપઞ્ચવસ્સો વા – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં અનિસ્સિતેન વત્થબ્બં.

‘‘અપરેહિપિ, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં નાનિસ્સિતેન વત્થબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? પવારણં ન જાનાતિ, પવારણાકમ્મં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખં ન જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં ન જાનાતિ, ઊનપઞ્ચવસ્સો હોતિ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં નાનિસ્સિતેન વત્થબ્બં. પઞ્ચહુપાલિ, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં અનિસ્સિતેન વત્થબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? પવારણં જાનાતિ, પવારણાકમ્મં જાનાતિ, પાતિમોક્ખં જાનાતિ, પાતિમોક્ખુદ્દેસં જાનાતિ, પઞ્ચવસ્સો વા હોતિ અતિરેકપઞ્ચવસ્સો વા – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં અનિસ્સિતેન વત્થબ્બં.

‘‘અપરેહિપિ, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં નાનિસ્સિતેન વત્થબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? આપત્તાનાપત્તિં ન જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં ન જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં ન જાનાતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં ન જાનાતિ, ઊનપઞ્ચવસ્સો હોતિ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં નાનિસ્સિતેન વત્થબ્બં. પઞ્ચહુપાલિ, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં અનિસ્સિતેન વત્થબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? આપત્તાનાપત્તિં જાનાતિ, લહુકગરુકં આપત્તિં જાનાતિ, સાવસેસાનવસેસં આપત્તિં જાનાતિ, દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં જાનાતિ, પઞ્ચવસ્સો વા હોતિ અતિરેકપઞ્ચવસ્સો વા – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના યાવજીવં અનિસ્સિતેન વત્થબ્બં’’.

૪૧૮. ‘‘કતિહિ નુ ખો, ભન્તે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં, ન નિસ્સયો દાતબ્બો, ન સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો’’તિ?

[મહાવ. ૮૪] ‘‘પઞ્ચહુપાલિ, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં, ન નિસ્સયો દાતબ્બો, ન સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ન પટિબલો હોતિ અન્તેવાસિં વા સદ્ધિવિહારિં વા ગિલાનં ઉપટ્ઠાતું વા ઉપટ્ઠાપેતું વા, અનભિરતં વૂપકાસેતું વા વૂપકાસાપેતું વા, ઉપ્પન્નં કુક્કુચ્ચં ધમ્મતો વિનોદેતું [ઇમસ્મિં ઠાને સબ્બત્થ ‘‘વિનોદેતું વા વિનોદાપેતું વા’’તિ પાઠો દિસ્સતિ, વિમતિવિનોદનીટીકાય મહાવગ્ગવણ્ણના ઓલોકેતબ્બા], અભિધમ્મે વિનેતું, અભિવિનયે વિનેતું – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં, ન નિસ્સયો દાતબ્બો, ન સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો. પઞ્ચહુપાલિ, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના ઉપસમ્પાદેતબ્બં, નિસ્સયો દાતબ્બો, સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો. કતમેહિ પઞ્ચહિ? પટિબલો હોતિ અન્તેવાસિં વા સદ્ધિવિહારિં વા ગિલાનં ઉપટ્ઠાતું વા ઉપટ્ઠાપેતું વા, અનભિરતં વૂપકાસેતું વા વૂપકાસાપેતું વા, ઉપ્પન્નં કુક્કુચ્ચં ધમ્મતો વિનોદેતું, અભિધમ્મે વિનેતું, અભિવિનયે વિનેતું – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના ઉપસમ્પાદેતબ્બં, નિસ્સયો દાતબ્બો, સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો.

‘‘અપરેહિપિ, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં, ન નિસ્સયો દાતબ્બો, ન સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ન પટિબલો હોતિ અન્તેવાસિં વા સદ્ધિવિહારિં વા અભિસમાચારિકાય સિક્ખાય સિક્ખાપેતું, આદિબ્રહ્મચારિયકાય સિક્ખાય વિનેતું, અધિસીલે વિનેતું, અધિચિત્તે વિનેતું, અધિપઞ્ઞાય વિનેતું – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં, ન નિસ્સયો દાતબ્બો, ન સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો. પઞ્ચહુપાલિ, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના ઉપસમ્પાદેતબ્બં, નિસ્સયો દાતબ્બો, સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો. કતમેહિ પઞ્ચહિ? પટિબલો હોતિ અન્તેવાસિં વા સદ્ધિવિહારિં વા અભિસમાચારિકાય સિક્ખાય સિક્ખાપેતું, આદિબ્રહ્મચારિયકાય સિક્ખાય વિનેતું, અધિસીલે વિનેતું, અધિચિત્તે વિનેતું, અધિપઞ્ઞાય વિનેતું – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતેન ભિક્ખુના ઉપસમ્પાદેતબ્બં, નિસ્સયો દાતબ્બો, સામણેરો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો’’તિ.

૪૧૯. ‘‘કતિહિ નુ ખો, ભન્તે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બ’’ન્તિ?

પઞ્ચહુપાલિ, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અલજ્જી ચ હોતિ, બાલો ચ, અપકતત્તો ચ, મિચ્છાદિટ્ઠિકો ચ હોતિ, આજીવવિપન્નો ચ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં.

‘‘અપરેહિપિ, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અધિસીલે સીલવિપન્નો હોતિ, અજ્ઝાચારે આચારવિપન્નો હોતિ, અતિદિટ્ઠિયા દિટ્ઠિવિપન્નો હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિકો ચ હોતિ, આજીવવિપન્નો ચ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં.

‘‘અપરેહિપિ, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? કાયિકેન દવેન સમન્નાગતો હોતિ, વાચસિકેન દવેન સમન્નાગતો હોતિ, કાયિકવાચસિકેન દવેન સમન્નાગતો હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિકો ચ હોતિ, આજીવવિપન્નો ચ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં.

‘‘અપરેહિપિ, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? કાયિકેન અનાચારેન સમન્નાગતો હોતિ, વાચસિકેન અનાચારેન સમન્નાગતો હોતિ, કાયિકવાચસિકેન અનાચારેન સમન્નાગતો હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિકો ચ હોતિ, આજીવવિપન્નો ચ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં.

‘‘અપરેહિપિ, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? કાયિકેન ઉપઘાતિકેન સમન્નાગતો હોતિ, વાચસિકેન ઉપઘાતિકેન સમન્નાગતો હોતિ, કાયિકવાચસિકેન ઉપઘાતિકેન સમન્નાગતો હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિકો ચ હોતિ, આજીવવિપન્નો ચ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં.

‘‘અપરેહિપિ, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? કાયિકેન મિચ્છાજીવેન સમન્નાગતો હોતિ, વાચસિકેન મિચ્છાજીવેન સમન્નાગતો હોતિ, કાયિકવાચસિકેન મિચ્છાજીવેન સમન્નાગતો હોતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિકો ચ હોતિ, આજીવવિપન્નો ચ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં.

‘‘અપરેહિપિ, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? આપત્તિં આપન્નો કમ્મકતો ઉપસમ્પાદેતિ, નિસ્સયં દેતિ, સામણેરં ઉપટ્ઠાપેતિ, ભિક્ખુનોવાદકસમ્મુતિં સાદિયતિ, સમ્મતોપિ ભિક્ખુનિયો ઓવદતિ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં.

‘‘અપરેહિપિ, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? યાય આપત્તિયા સઙ્ઘેન કમ્મં કતં હોતિ તં આપત્તિં આપજ્જતિ, અઞ્ઞં વા તાદિસિકં, તતો વા પાપિટ્ઠતરં, કમ્મં ગરહતિ, કમ્મિકે ગરહતિ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં.

‘‘અપરેહિપિ, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? બુદ્ધસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ધમ્મસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, સઙ્ઘસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિકો ચ હોતિ, આજીવવિપન્નો ચ – ઇમેહિ ખો, ઉપાલિ, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતસ્સ ભિક્ખુનો કમ્મં કાતબ્બ’’ન્તિ.

અનિસ્સિતવગ્ગો નિટ્ઠિતો પઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

ઉપોસથં પવારણં, આપત્તિ ચ ગિલાનકં;

અભિસમાચારલજ્જી ચ, અધિસીલે દવેન ચ.

અનાચારં ઉપઘાતિ, મિચ્છા આપત્તિમેવ ચ;

યાયાપત્તિયા બુદ્ધસ્સ, પઠમો વગ્ગસઙ્ગહોતિ.