ચોદનાકણ્ડં

૧. અનુવિજ્જકઅનુયોગો

૩૬૦. અનુવિજ્જકે ચોદકો પુચ્છિતબ્બો – ‘‘યં ખો ત્વં, આવુસો, ઇમં ભિક્ખું ચોદેસિ, કિમ્હિ નં ચોદેસિ, સીલવિપત્તિયા વા ચોદેસિ, આચારવિપત્તિયા વા ચોદેસિ, દિટ્ઠિવિપત્તિયા વા ચોદેસી’’તિ? સો ચે એવં વદેય્ય – ‘‘સીલવિપત્તિયા વા ચોદેમિ, આચારવિપત્તિયા વા ચોદેમિ, દિટ્ઠિવિપત્તિયા વા ચોદેમી’’તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘જાનાસિ પનાયસ્મા સીલવિપત્તિં, જાનાસિ આચારવિપત્તિં, જાનાસિ દિટ્ઠિવિપત્તિ’’ન્તિ? સો ચે એવં વદેય્ય – ‘‘જાનામિ ખો અહં, આવુસો, સીલવિપત્તિં, જાનામિ આચારવિપત્તિં, જાનામિ દિટ્ઠિવિપત્તિ’’ન્તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘કતમા પનાવુસો, સીલવિપત્તિ? કતમા આચારવિપત્તિ? કતમા દિટ્ઠિવિપત્તી’’તિ? સો ચે એવં વદેય્ય – ‘‘ચત્તારિ ચ પારાજિકાનિ, તેરસ ચ સઙ્ઘાદિસેસા – અયં સીલવિપત્તિ. થુલ્લચ્ચયં, પાચિત્તિયં, પાટિદેસનીયં, દુક્કટં, દુબ્ભાસિતં, અયં આચારવિપત્તિ. મિચ્છાદિટ્ઠિ, અન્તગ્ગાહિકા દિટ્ઠિ – અયં દિટ્ઠિવિપત્તી’’તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘યં ખો ત્વં, આવુસો, ઇમં ભિક્ખું ચોદેસિ, દિટ્ઠેન વા ચોદેસિ સુતેન વા ચોદેસિ પરિસઙ્કાય વા ચોદેસી’’તિ? સો ચે એવં વદેય્ય – ‘‘દિટ્ઠેન વા ચોદેમિ સુતેન વા ચોદેમિ પરિસઙ્કાય વા ચોદેમી’’તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘યં ખો ત્વં, આવુસો, ઇમં ભિક્ખું દિટ્ઠેન ચોદેસિ, કિં તે દિટ્ઠં કિન્તિ તે દિટ્ઠં, કદા તે દિટ્ઠં, કત્થ તે દિટ્ઠં પારાજિકં અજ્ઝાપજ્જન્તો દિટ્ઠો, સઙ્ઘાદિસેસં અજ્ઝાપજ્જન્તો દિટ્ઠો, થુલ્લચ્ચયં… પાચિત્તિયં… પાટિદેસનીયં… દુક્કટં… દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપજ્જન્તો દિટ્ઠો, કત્થ ચ ત્વં અહોસિ, કત્થ ચાયં ભિક્ખુ અહોસિ, કિઞ્ચ ત્વં કરોસિ, કિં ચાયં ભિક્ખુ કરોતી’’તિ? સો ચે એવં વદેય્ય – ‘‘ન ખો અહં, આવુસો, ઇમં ભિક્ખું દિટ્ઠેન ચોદેમિ, અપિ ચ સુતેન ચોદેમી’’તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘યં ખો ત્વં, આવુસો, ઇમં ભિક્ખું સુતેન ચોદેસિ, કિં તે સુતં, કિન્તિ તે સુતં, કદા તે સુતં, કત્થ તે સુતં, પારાજિકં અજ્ઝાપન્નોતિ સુતં, સઙ્ઘાદિસેસં… થુલ્લચ્ચયં… પાચિત્તિયં… પાટિદેસનીયં… દુક્કટં… દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નોતિ સુતં, ભિક્ખુસ્સ સુતં, ભિક્ખુનિયા સુતં, સિક્ખમાનાય સુતં, સામણેરસ્સ સુતં, સામણેરિયા સુતં, ઉપાસકસ્સ સુતં, ઉપાસિકાય સુતં, રાજૂનં સુતં, રાજમહામત્તાનં સુતં, તિત્થિયાનં સુતં, તિત્થિયસાવકાનં સુત’’ન્તિ? સો ચે એવં વદેય્ય – ‘‘ન ખો અહં, આવુસો, ઇમં ભિક્ખું સુતેન ચોદેમિ, અપિ ચ પરિસઙ્કાય ચોદેમી’’તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘‘યં ખો ત્વં, આવુસો, ઇમં ભિક્ખું પરિસઙ્કાય ચોદેસિ, કિં પરિસઙ્કસિ, કિન્તિ પરિસઙ્કસિ, કદા પરિસઙ્કસિ, કત્થ પરિસઙ્કસિ, પારાજિકં અજ્ઝાપન્નોતિ પરિસઙ્કસિ, સઙ્ઘાદિસેસં અજ્ઝાપન્નોતિ પરિસઙ્કસિ, થુલ્લચ્ચયં… પાચિત્તિયં… પાટિદેસનીયં… દુક્કટં… દુબ્ભાસિતં અજ્ઝાપન્નોતિ પરિસઙ્કસિ, ભિક્ખુસ્સ સુત્વા પરિસઙ્કસિ, ભિક્ખુનિયા સુત્વા પરિસઙ્કસિ, સિક્ખમાનાય સુત્વા પરિસઙ્કસિ, સામણેરસ્સ સુત્વા પરિસઙ્કસિ, સામણેરિયા સુત્વા પરિસઙ્કસિ, ઉપાસકસ્સ સુત્વા પરિસઙ્કસિ, ઉપાસિકાય સુત્વા પરિસઙ્કસિ, રાજૂનં સુત્વા પરિસઙ્કસિ, રાજમહામત્તાનં સુત્વા પરિસઙ્કસિ, તિત્થિયાનં સુત્વા પરિસઙ્કસિ, તિત્થિયસાવકાનં સુત્વા પરિસઙ્કસી’’તિ?

૩૬૧. દિટ્ઠં દિટ્ઠેન સમેતિ દિટ્ઠેન સંસન્દતે દિટ્ઠં;

દિટ્ઠં પટિચ્ચ ન ઉપેતિ અસુદ્ધપરિસઙ્કિતો;

સો પુગ્ગલો પટિઞ્ઞાય કાતબ્બો તેનુપોસથો.

સુતં સુતેન સમેતિ સુતેન સંસન્દતે સુતં;

સુતં પટિચ્ચ ન ઉપેતિ અસુદ્ધપરિસઙ્કિતો;

સો પુગ્ગલો પટિઞ્ઞાય કાતબ્બો તેનુપોસથો.

મુતં મુતેન સમેતિ મુતેન સંસન્દતે મુતં;

મુતં પટિચ્ચ ન ઉપેતિ અસુદ્ધપરિસઙ્કિતો;

સો પુગ્ગલો પટિઞ્ઞાય કાતબ્બો તેનુપોસથો.

૩૬૨. ચોદનાય કો આદિ, કિં મજ્ઝે, કિં પરિયોસાનં? ચોદનાય ઓકાસકમ્મં આદિ, કિરિયા મજ્ઝે, સમથો પરિયોસાનં. ચોદનાય કતિ મૂલાનિ, કતિ વત્થૂનિ, કતિ ભૂમિયો, કતિહાકારેહિ ચોદેતિ? ચોદનાય દ્વે મૂલાનિ, તીણિ વત્થૂનિ, પઞ્ચ ભૂમિયો, દ્વીહાકારેહિ ચોદેતિ. ચોદનાય કતમાનિ દ્વે મૂલાનિ? સમૂલિકા વા અમૂલિકા વા – ચોદનાય ઇમાનિ દ્વે મૂલાનિ. ચોદનાય કતમાનિ તીણિ વત્થૂનિ? દિટ્ઠેન સુતેન પરિસઙ્કાય – ચોદનાય ઇમાનિ તીણિ વત્થૂનિ. ચોદના કતમા પઞ્ચ ભૂમિયો? કાલેન વક્ખામિ નો અકાલેન, ભૂતેન વક્ખામિ નો અભૂતેન, સણ્હેન વક્ખામિ નો ફરુસેન, અત્થસંહિતેન વક્ખામિ નો અનત્થસંહિતેન, મેત્તાચિત્તો વક્ખામિ નો દોસન્તરોતિ – ચોદનાય ઇમા પઞ્ચ ભૂમિયો.

કતમેહિ દ્વીહાકારેહિ ચોદેતિ? કાયેન વા ચોદેતિ વાચાય વા ચોદેતિ – ઇમેહિ દ્વીહાકારેહિ ચોદેતિ.

૨. ચોદકાદિપટિપત્તિ

૩૬૩. ચોદકેન કથં પટિપજ્જિતબ્બં? ચુદિતકેન કથં પટિપજ્જિતબ્બં? સઙ્ઘેન કથં પટિપજ્જિતબ્બં? અનુવિજ્જકેન કથં પટિપજ્જિતબ્બં? ચોદકેન કથં પટિપજ્જિતબ્બન્તિ? ચોદકેન પઞ્ચસુ ધમ્મેસુ પતિટ્ઠાય પરો ચોદેતબ્બો. કાલેન વક્ખામિ નો અકાલેન, ભૂતેન વક્ખામિ નો અભૂતેન, સણ્હેન વક્ખામિ નો ફરુસેન, અત્થસંહિતેન વક્ખામિ નો અનત્થસંહિતેન, મેત્તાચિત્તો વક્ખામિ નો દોસન્તરોતિ – ચોદકેન એવં પટિપજ્જિતબ્બં. ચુદિતકેન કથં પટિપજ્જિતબ્બન્તિ? ચુદિતકેન દ્વીસુ ધમ્મેસુ પટિપજ્જિતબ્બં. સચ્ચે ચ અકુપ્પે ચ – ચુદિતકેન એવં પટિપજ્જિતબ્બં. સઙ્ઘેન કથં પટિપજ્જિતબ્બન્તિ? સઙ્ઘેન ઓતિણ્ણાનોતિણ્ણં જાનિતબ્બં. સઙ્ઘેન એવં પટિપજ્જિતબ્બં. અનુવિજ્જકેન કથં પટિપજ્જિતબ્બન્તિ? અનુવિજ્જકેન યેન ધમ્મેન યેન વિનયેન યેન સત્થુસાસનેન તં અધિકરણં વૂપસમ્મતિ તથા તં અધિકરણં વૂપસમેતબ્બં. અનુવિજ્જકેન એવં પટિપજ્જિતબ્બં.

૩૬૪. ઉપોસથો કિમત્થાય, પવારણા કિસ્સ કારણા;

પરિવાસો કિમત્થાય, મૂલાયપટિકસ્સના કિસ્સ કારણા;

માનત્તં કિમત્થાય, અબ્ભાનં કિસ્સ કારણા.

ઉપોસથો સામગ્ગત્થાય, વિસુદ્ધત્થાય પવારણા;

પરિવાસો માનત્તત્થાય, મૂલાયપટિકસ્સના નિગ્ગહત્થાય;

માનત્તં અબ્ભાનત્થાય, વિસુદ્ધત્થાય અબ્ભાનં.

છન્દા દોસા ભયા મોહા, થેરે ચ પરિભાસતિ;

કાયસ્સ ભેદા દુપ્પઞ્ઞો, ખતો ઉપહતિન્દ્રિયો;

નિરયં ગચ્છતિ દુમ્મેધો, ન ચ સિક્ખાય ગારવો.

ન ચ આમિસં નિસ્સાય;

ન ચ નિસ્સાય પુગ્ગલં;

ઉભો એતે વિવજ્જેત્વા;

યથાધમ્મો તથા કરે.

૩. ચોદકસ્સઅત્તઝાપનં

કોધનો ઉપનાહી ચ;

ચણ્ડો ચ પરિભાસકો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

ઉપકણ્ણકં જપ્પતિ જિમ્હં પેક્ખતિ;

વીતિહરતિ કુમ્મગ્ગં પટિસેવતિ;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

અકાલેન ચોદેતિ અભૂતેન;

ફરુસેન અનત્થસંહિતેન;

દોસન્તરો ચોદેતિ નો મેત્તાચિત્તો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

ધમ્માધમ્મં ન જાનાતિ;

ધમ્માધમ્મસ્સ અકોવિદો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

વિનયાવિનયં ન જાનાતિ;

વિનયાવિનયસ્સ અકોવિદો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

ભાસિતાભાસિતં ન જાનાતિ;

ભાસિતાભાસિતસ્સ અકોવિદો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

આચિણ્ણાનાચિણ્ણં ન જાનાતિ;

આચિણ્ણાનાચિણ્ણસ્સ અકોવિદો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

પઞ્ઞત્તાપઞ્ઞત્તં ન જાનાતિ;

પઞ્ઞત્તાપઞ્ઞત્તસ્સ અકોવિદો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

આપત્તાનાપત્તિં ન જાનાતિ;

આપત્તાનાપત્તિયા અકોવિદો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

લહુકગરુકં ન જાનાતિ;

લહુકગરુકસ્સ અકોવિદો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

સાવસેસાનવસેસં ન જાનાતિ;

સાવસેસાનવસેસસ્સ અકોવિદો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લં ન જાનાતિ;

દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લસ્સ અકોવિદો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

પુબ્બાપરં ન જાનાતિ;

પુબ્બાપરસ્સ અકોવિદો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનં.

અનુસન્ધિવચનપથં ન જાનાતિ;

અનુસન્ધિવચનપથસ્સ અકોવિદો;

અનાપત્તિયા આપત્તીતિ રોપેતિ;

તાદિસો ચોદકો ઝાપેતિ અત્તાનન્તિ.

ચોદનાકણ્ડં નિટ્ઠિતં.