સોળસમહાવારો

૧. કત્થપઞ્ઞત્તિવારો

૧. પારાજિકકણ્ડં

૧. યં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન પઠમં પારાજિકં કત્થ પઞ્ઞત્તં, કં આરબ્ભ, કિસ્મિં વત્થુસ્મિં? અત્થિ તત્થ પઞ્ઞત્તિ, અનુપઞ્ઞત્તિ, અનુપ્પન્નપઞ્ઞત્તિ? સબ્બત્થપઞ્ઞત્તિ, પદેસપઞ્ઞત્તિ? સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ? એકતોપઞ્ઞત્તિ, ઉભતોપઞ્ઞત્તિ? પઞ્ચન્નં પાતિમોક્ખુદ્દેસાનં કત્થોગધં કત્થ પરિયાપન્નં? કતમેન ઉદ્દેસેન ઉદ્દેસં આગચ્છતિ? ચતુન્નં વિપત્તીનં કતમા વિપત્તિ? સત્તન્નં આપત્તિક્ખન્ધાનં કતમો આપત્તિક્ખન્ધો? છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં કતિહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ? ચતુન્નં અધિકરણાનં કતમં અધિકરણં? સત્તન્નં સમથાનં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતિ? કો તત્થ વિનયો, કો તત્થ અભિવિનયો? કિં તત્થ પાતિમોક્ખં, કિં તત્થ અધિપાતિમોક્ખં? કા વિપત્તિ? કા સમ્પત્તિ? કા પટિપત્તિ? કતિ અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા પઠમં પારાજિકં પઞ્ઞત્તં? કે સિક્ખન્તિ? કે સિક્ખિતસિક્ખા? કત્થ ઠિતં? કે ધારેન્તિ? કસ્સ વચનં? કેનાભતન્તિ?

૨. યં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન પઠમં પારાજિકં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? વેસાલિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? સુદિન્નં કલન્દપુત્તં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? સુદિન્નો કલન્દપુત્તો પુરાણદુતિયિકાય મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. અત્થિ તત્થ પઞ્ઞત્તિ, અનુપઞ્ઞત્તિ, અનુપ્પન્નપઞ્ઞત્તીતિ? એકા પઞ્ઞત્તિ, દ્વે અનુપઞ્ઞત્તિયો. અનુપ્પન્નપઞ્ઞત્તિ તસ્મિં નત્થિ. સબ્બત્થપઞ્ઞત્તિ, પદેસપઞ્ઞત્તીતિ? સબ્બત્થપઞ્ઞત્તિ. સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અસાધારણપઞ્ઞત્તીતિ? સાધારણપઞ્ઞત્તિ. એકતોપઞ્ઞત્તિ, ઉભતોપઞ્ઞત્તીતિ? ઉભતોપઞ્ઞત્તિ. પઞ્ચન્નં પાતિમોક્ખુદ્દેસાનં કત્થોગધં કત્થ પરિયાપન્નન્તિ? નિદાનોગધં, નિદાનપરિયાપન્નં. કતમેન ઉદ્દેસેન ઉદ્દેસં આગચ્છતીતિ? દુતિયેન ઉદ્દેસેન ઉદ્દેસં આગચ્છતિ. ચતુન્નં વિપત્તીનં કતમા વિપત્તીતિ? સીલવિપત્તિ. સત્તન્નં આપત્તિક્ખન્ધાનં કતમો આપત્તિક્ખન્ધોતિ? પારાજિકાપત્તિક્ખન્ધો. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં કતિહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતીતિ? એકેન સમુટ્ઠાનેન સમુટ્ઠાતિ – કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો. ચતુન્નં અધિકરણાનં કતમં અધિકરણન્તિ? આપત્તાધિકરણં. સત્તન્નં સમથાનં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતીતિ? દ્વીહિ સમથેહિ સમ્મતિ – સમ્મુખાવિનયેન ચ પટિઞ્ઞાતકરણેન ચ. કો તત્થ વિનયો, કો તત્થ અભિવિનયોતિ? પઞ્ઞત્તિ વિનયો, વિભત્તિ અભિવિનયો. કિં તત્થ પાતિમોક્ખં, કિં તત્થ અધિપાતિમોક્ખન્તિ? પઞ્ઞત્તિ પાતિમોક્ખં, વિભત્તિ અધિપાતિમોક્ખં. કા વિપત્તીતિ? અસંવરો વિપત્તિ. કા સમ્પત્તીતિ? સંવરો સમ્પત્તિ. કા પટિપત્તીતિ? ન એવરૂપં કરિસ્સામીતિ યાવજીવં આપાણકોટિકં સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. [અ. નિ. ૧૦.૩૧] કતિ અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા પઠમં પારાજિકં પઞ્ઞત્તન્તિ? દસ અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા પઠમં પારાજિકં પઞ્ઞત્તં – સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય, સઙ્ઘફાસુતાય, દુમ્મઙ્કૂનં પુગ્ગલાનં નિગ્ગહાય, પેસલાનં ભિક્ખૂનં ફાસુવિહારાય, દિટ્ઠધમ્મિકાનં આસવાનં સંવરાય, સમ્પરાયિકાનં આસવાનં પટિઘાતાય, અપ્પસન્નાનં પસાદાય, પસન્નાનં ભિય્યોભાવાય, સદ્ધમ્મટ્ઠિતિયા, વિનયાનુગ્ગહાય. કે સિક્ખન્તીતિ? સેક્ખા ચ પુથુજ્જનકલ્યાણકા ચ સિક્ખન્તિ. કે સિક્ખિતસિક્ખાતિ? અરહન્તો સિક્ખિતસિક્ખા. કત્થ ઠિતન્તિ? સિક્ખાકામેસુ ઠિતં. કે ધારેન્તીતિ? યેસં વત્તતિ તે ધારેન્તિ. કસ્સ વચનન્તિ? ભગવતો વચનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ. કેનાભતન્તિ? પરમ્પરાભતં –

૩. ઉપાલિ દાસકો ચેવ, સોણકો સિગ્ગવો તથા;

મોગ્ગલિપુત્તેન [મોગ્ગલીપુત્તેન (સ્યા.)] પઞ્ચમા, એતે જમ્બુસિરિવ્હયે [જમ્બુસરિવ્હયે (સારત્થ)].

તતો મહિન્દો ઇટ્ટિયો [ઇટ્ઠિયો (સી.)], ઉત્તિયો સમ્બલો [ઉટ્ટિયો સમ્પલો (ઇતિપિ)] તથા;

ભદ્દનામો ચ પણ્ડિતો.

એતે નાગા મહાપઞ્ઞા, જમ્બુદીપા ઇધાગતા;

વિનયં તે વાચયિંસુ, પિટકં તમ્બપણ્ણિયા.

નિકાયે પઞ્ચ વાચેસું, સત્ત ચેવ પકરણે;

તતો અરિટ્ઠો મેધાવી, તિસ્સદત્તો ચ પણ્ડિતો.

વિસારદો કાળસુમનો, થેરો ચ દીઘનામકો;

દીઘસુમનો ચ પણ્ડિતો.

પુનદેવ [પુનરેવ (સ્યા.)] કાળસુમનો, નાગત્થેરો ચ બુદ્ધરક્ખિતો;

તિસ્સત્થેરો ચ મેધાવી, દેવત્થેરો [રેવત્થેરો (ઇતિપિ)] ચ પણ્ડિતો.

પુનદેવ સુમનો મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

બહુસ્સુતો ચૂળનાગો, ગજોવ દુપ્પધંસિયો.

ધમ્મપાલિતનામો ચ, રોહણે [રોહણો (સી.)] સાધુપૂજિતો;

તસ્સ સિસ્સો મહાપઞ્ઞો ખેમનામો તિપેટકો.

દીપે તારકરાજાવ પઞ્ઞાય અતિરોચથ;

ઉપતિસ્સો ચ મેધાવી, ફુસ્સદેવો મહાકથી.

પુનદેવ સુમનો મેધાવી, પુપ્ફનામો બહુસ્સુતો;

મહાકથી મહાસિવો, પિટકે સબ્બત્થ કોવિદો.

પુનદેવ ઉપાલિ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

મહાનાગો મહાપઞ્ઞો, સદ્ધમ્મવંસકોવિદો.

પુનદેવ અભયો મેધાવી, પિટકે સબ્બત્થ કોવિદો;

તિસ્સત્થેરો ચ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો.

તસ્સ સિસ્સો મહાપઞ્ઞો, પુપ્ફનામો બહુસ્સુતો;

સાસનં અનુરક્ખન્તો, જમ્બુદીપે પતિટ્ઠિતો.

ચૂળાભયો ચ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

તિસ્સત્થેરો ચ મેધાવી, સદ્ધમ્મવંસકોવિદો.

ચૂળદેવો [ફુસ્સદેવો (સી.)] ચ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

સિવત્થેરો ચ મેધાવી, વિનયે સબ્બત્થ કોવિદો.

એતે નાગા મહાપઞ્ઞા, વિનયઞ્ઞૂ મગ્ગકોવિદા;

વિનયં દીપે પકાસેસું, પિટકં તમ્બપણ્ણિયાતિ.

૪. યં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન દુતિયં પારાજિકં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? રાજગહે પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? ધનિયં કુમ્ભકારપુત્તં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? ધનિયો કુમ્ભકારપુત્તો રઞ્ઞો દારૂનિ અદિન્નં આદિયિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ, એકા અનુપઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં કતિહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતીતિ? તીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ – સિયા કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો; સિયા વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન કાયતો; સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૫. તતિયં પારાજિકં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? વેસાલિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? સમ્બહુલા ભિક્ખૂ અઞ્ઞમઞ્ઞં જીવિતા વોરોપેસું, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ, એકા અનુપઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં કતિહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતીતિ? તીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ – સિયા કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો; સિયા વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન કાયતો; સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૬. ચતુત્થં પારાજિકં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? વેસાલિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? વગ્ગુમુદાતીરિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? વગ્ગુમુદાતીરિયા ભિક્ખૂ ગિહીનં અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મસ્સ વણ્ણં ભાસિંસુ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ, એકા અનુપઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં કતિહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતીતિ? તીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ – સિયા કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો; સિયા વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન કાયતો; સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

ચત્તારો પારાજિકા નિટ્ઠિતા.

તસ્સુદ્દાનં –

મેથુનાદિન્નાદાનઞ્ચ, મનુસ્સવિગ્ગહુત્તરિ;

પારાજિકાનિ ચત્તારિ, છેજ્જવત્થૂ અસંસયાતિ.

૨. સઙ્ઘાદિસેસકણ્ડં

૭. યં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન ઉપક્કમિત્વા અસુચિં મોચેન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તો? કં આરબ્ભ? કિસ્મિં વત્થુસ્મિં? અત્થિ તત્થ પઞ્ઞત્તિ, અનુપઞ્ઞત્તિ, અનુપ્પન્નપઞ્ઞત્તિ? સબ્બત્થપઞ્ઞત્તિ, પદેસપઞ્ઞત્તિ? સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અસાધારણપઞ્ઞત્તિ? એકતોપઞ્ઞત્તિ, ઉભતોપઞ્ઞત્તિ? પઞ્ચન્નં પાતિમોક્ખુદ્દેસાનં કત્થોગધં કત્થ પરિયાપન્નં? કતમેન ઉદ્દેસેન ઉદ્દેસં આગચ્છતિ? ચતુન્નં વિપત્તીનં કતમા વિપત્તિ? સત્તન્નં આપત્તિક્ખન્ધાનં કતમો આપત્તિક્ખન્ધો? છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં કતિહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ? ચતુન્નં અધિકરણાનં કતમં અધિકરણં? સત્તન્નં સમથાનં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતિ? કો તત્થ વિનયો, કો તત્થ અભિવિનયો? કિં તત્થ પાતિમોક્ખં, કિં તત્થ અધિપાતિમોક્ખં? કા વિપત્તિ, કા સમ્પત્તિ, કા પટિપત્તિ? કતિ અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા ઉપક્કમિત્વા અસુચિં મોચેન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો પઞ્ઞત્તો? કે સિક્ખન્તિ, કે સિક્ખિતસિક્ખા? કત્થ ઠિતં? કે ધારેન્તિ? કસ્સ વચનં? કેનાભતન્તિ?

૮. યં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન ઉપક્કમિત્વા અસુચિં મોચેન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં સેય્યસકં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા સેય્યસકો હત્થેન ઉપક્કમિત્વા અસુચિં મોચેસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. અત્થિ તત્થ પઞ્ઞત્તિ, અનુપઞ્ઞત્તિ, અનુપ્પન્નપઞ્ઞત્તીતિ? એકા પઞ્ઞત્તિ, એકા અનુપઞ્ઞત્તિ. અનુપ્પન્નપઞ્ઞત્તિ તસ્મિં નત્થિ. સબ્બત્થ પઞ્ઞત્તિ, પદેસપઞ્ઞત્તીતિ? સબ્બત્થપઞ્ઞત્તિ. સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અસાધારણપઞ્ઞત્તીતિ? અસાધારણપઞ્ઞત્તિ. એકતોપઞ્ઞત્તિ, ઉભતોપઞ્ઞત્તીતિ? એકતોપઞ્ઞત્તિ. પઞ્ચન્નં પાતિમોક્ખુદ્દેસાનં કત્થોગધં કત્થ પરિયાપન્નન્તિ? નિદાનોગધં નિદાનપરિયાપન્નં. કતમેન ઉદ્દેસેન ઉદ્દેસં આગચ્છતીતિ? તતિયે ઉદ્દેસેન ઉદ્દેસં આગચ્છતિ. ચતુન્નં વિપત્તીનં કતમા વિપત્તીતિ? સીલવિપત્તિ. સત્તન્નં આપત્તિક્ખન્ધાનં કતમો આપત્તિક્ખન્ધોતિ? સઙ્ઘાદિસેસો આપત્તિક્ખન્ધો. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં કતિહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતીતિ? એકેન સમુટ્ઠાનેન સમુટ્ઠાતિ – કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો. ચતુન્નં અધિકરણાનં કતમં અધિકરણન્તિ? આપત્તાધિકરણં. સત્તન્નં સમથાનં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતીતિ? દ્વીહિ સમથેહિ સમ્મતિ – સમ્મુખાવિનયેન ચ પટિઞ્ઞાતકરણેન ચ. કો તત્થ વિનયો, કો તત્થ અભિવિનયોતિ? પઞ્ઞત્તિ વિનયો, વિભત્તિ અભિવિનયો. કિં તત્થ પાતિમોક્ખં, કિં તત્થ અધિપાતિમોક્ખન્તિ? પઞ્ઞત્તિ પાતિમોક્ખં, વિભત્તિ અધિપાતિમોક્ખં. કા વિપત્તીતિ? અસંવરો વિપત્તિ. કા સમ્પત્તીતિ? સંવરો સમ્પત્તિ. કા પટિપત્તીતિ? ન એવરૂપં કરિસ્સામીતિ યાવજીવં આપાણકોટિકં સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. [અ. નિ. ૧૦.૩૧] કતિ અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા ઉપક્કમિત્વા અસુચિં મોચેન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો પઞ્ઞત્તોતિ? દસ અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા ઉપક્કમિત્વા અસુચિં મોચેન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો પઞ્ઞત્તો – સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય, સઙ્ઘફાસુતાય, દુમ્મઙ્કૂનં પુગ્ગલાનં નિગ્ગહાય, પેસલાનં ભિક્ખૂનં ફાસુવિહારાય, દિટ્ઠધમ્મિકાનં આસવાનં સંવરાય, સમ્પરાયિકાનં આસવાનં પટિઘાતાય, અપ્પસન્નાનં પસાદાય, પસન્નાનં ભિય્યોભાવાય, સદ્ધમ્મટ્ઠિતિયા, વિનયાનુગ્ગહાય. કે સિક્ખન્તીતિ? સેક્ખા ચ પુથુજ્જનકલ્યાણકા ચ સિક્ખન્તિ. કે સિક્ખિતસિક્ખાતિ? અરહન્તો સિક્ખિતસિક્ખા. કત્થ ઠિતન્તિ? સિક્ખાકામેસુ ઠિતં. કે ધારેન્તીતિ? યેસં વત્તતિ, તે ધારેન્તિ. કસ્સ વચનન્તિ? ભગવતો વચનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ. કેનાભતન્તિ? પરમ્પરાભતં –

ઉપાલિ દાસકો ચેવ, સોણકો સિગ્ગવો તથા;

મોગ્ગલિપુત્તેન પઞ્ચમા, એતે જમ્બુસિરિવ્હયે.

તતો મહિન્દો ઇટ્ટિયો, ઉત્તિયો સમ્બલો તથા;

ભદ્દનામો ચ પણ્ડિતો.

એતે નાગા મહાપઞ્ઞા, જમ્બુદીપા ઇધાગતા;

વિનયં તે વાચયિંસુ, પિટકં તમ્બપણ્ણિયા.

નિકાયે પઞ્ચ વાચેસું, સત્ત ચેવ પકરણે;

તતો અરિટ્ઠો મેધાવી, તિસ્સદત્તો ચ પણ્ડિતો.

વિસારદો કાળસુમનો, થેરો ચ દીઘનામકો;

દીઘસુમનો ચ પણ્ડિતો.

પુનદેવ કાળસુમનો, નાગત્થેરો ચ બુદ્ધરક્ખિતો;

તિસ્સત્થેરો ચ મેધાવી, દેવત્થેરો ચ પણ્ડિતો.

પુનદેવ સુમનો મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

બહુસ્સુતો ચૂળનાગો, ગજોવ દુપ્પધંસિયો.

ધમ્મપાલિતનામો ચ, રોહણે સાધુપૂજિતો;

તસ્સ સિસ્સો મહાપઞ્ઞો, ખેમનામો તિપેટકો.

દીપે તારકરાજાવ, પઞ્ઞાય અતિરોચથ;

ઉપતિસ્સો ચ મેધાવી, ફુસ્સદેવો મહાકથી.

પુનદેવ સુમનો મેધાવી, પુપ્ફનામો બહુસ્સુતો;

મહાકથી મહાસિવો, પિટકે સબ્બત્થ કોવિદો.

પુનદેવ ઉપાલિ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

મહાનાગો મહાપઞ્ઞો, સદ્ધમ્મવંસકોવિદો.

પુનદેવ અભયો મેધાવી, પિટકે સબ્બત્થ કોવિદો;

તિસ્સત્થેરો ચ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો.

તસ્સ સિસ્સો મહાપઞ્ઞો, પુપ્ફનામો બહુસ્સુતો;

સાસનં અનુરક્ખન્તો, જમ્બુદીપે પતિટ્ઠિતો.

ચૂળાભયો ચ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

તિસ્સત્થેરો ચ મેધાવી, સદ્ધમ્મવંસકોવિદો.

ચૂળદેવો ચ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

સિવત્થેરો ચ મેધાવી, વિનયે સબ્બત્થ કોવિદો.

એતે નાગા મહાપઞ્ઞા, વિનયઞ્ઞૂ મગ્ગકોવિદો;

વિનયં દીપે પકાસેસું, પિટકં તમ્બપણ્ણિયાતિ.

૯. યં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન માતુગામેન સદ્ધિં કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉદાયિં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉદાયી માતુગામેન સદ્ધિં કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં એકેન સમુટ્ઠાનેન સમુટ્ઠાતિ – કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો…પે….

૧૦. માતુગામં દુટ્ઠુલ્લાહિ વાચાહિ ઓભાસન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉદાયિં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉદાયી માતુગામં દુટ્ઠુલ્લાહિ વાચાહિ ઓભાસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં તીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ – સિયા કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો; સિયા વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન કાયતો; સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૧૧. માતુગામસ્સ સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉદાયિં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉદાયી માતુગામસ્સ સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં અભાસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં તીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ – સિયા કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો; સિયા વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન કાયતો; સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૧૨. સઞ્ચરિત્તં સમાપજ્જન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉદાયિં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉદાયી સઞ્ચરિત્તં સમાપજ્જિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ, એકા અનુપઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં છહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ – સિયા કાયતો સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો ન ચિત્તતો; સિયા વાચતો સમુટ્ઠાતિ, ન કાયતો ન ચિત્તતો; સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન ચિત્તતો; સિયા કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો; સિયા વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન કાયતો; સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૧૩. સઞ્ઞાચિકા કુટિં કારાપેન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? આળવિયં પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? આળવકે ભિક્ખૂ આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આળવકા ભિક્ખૂ સઞ્ઞાચિકાય કુટિયો કારાપેસું, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં છહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૧૪. મહલ્લકં વિહારં કારાપેન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? કોસમ્બિયં પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં છન્નં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા છન્નો વિહારવત્થું સોધેન્તો અઞ્ઞતરં ચેતિયરુક્ખં છેદાપેસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં છહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૧૫. ભિક્ખું અમૂલકેન પારાજિકેન ધમ્મેન અનુદ્ધંસેન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? રાજગહે પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? મેત્તિયભૂમજકે ભિક્ખૂ આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં અમૂલકેન પારાજિકેન ધમ્મેન અનુદ્ધંસેસું, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં તીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૧૬. ભિક્ખું અઞ્ઞભાગિયસ્સ અધિકરણસ્સ કિઞ્ચિ દેસં લેસમત્તં ઉપાદાય પારાજિકેન ધમ્મેન અનુદ્ધંસેન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? રાજગહે પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? મેત્તિયભૂમજકે ભિક્ખૂ આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? મેત્તિયભૂમજકા ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં દબ્બં મલ્લપુત્તં અઞ્ઞભાગિયસ્સ અધિકરણસ્સ કિઞ્ચિ દેસં લેસમત્તં ઉપાદાય પારાજિકેન ધમ્મેન અનુદ્ધંસેસું, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં તીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૧૭. સઙ્ઘભેદકસ્સ ભિક્ખુનો યાવતતિયં સમનુભાસનાય ન પટિનિસ્સજ્જન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? રાજગહે પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? દેવદત્તં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? દેવદત્તો સમગ્ગસ્સ સઙ્ઘસ્સ ભેદાય પરક્કમિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં એકેન સમુટ્ઠાનેન સમુટ્ઠાતિ – કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૧૮. ભેદાનુવત્તકાનં ભિક્ખૂનં યાવતતિયં સમનુભાસનાય ન પટિનિસ્સજ્જન્તાનં સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? રાજગહે પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? સમ્બહુલા ભિક્ખૂ દેવદત્તસ્સ સઙ્ઘભેદાય પરક્કમન્તસ્સ અનુવત્તકા અહેસું વગ્ગવાદકા, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં એકેન સમુટ્ઠાનેન સમુટ્ઠાતિ – કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૧૯. દુબ્બચસ્સ ભિક્ખુનો યાવતતિયં સમનુભાસના ન પટિનિસ્સજ્જન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? કોસમ્બિયં પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં છન્નં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા છન્નો ભિક્ખૂહિ સહધમ્મિકં વુચ્ચમાનો અત્તાનં અવચનીયં અકાસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં એકેન સમુટ્ઠાનેન સમુટ્ઠાતિ – કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૨૦. કુલદૂસકસ્સ ભિક્ખુનો યાવતતિયં સમનુભાસનાય ન પટિનિસ્સજ્જન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? અસ્સજિપુનબ્બસુકે ભિક્ખૂ આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? અસ્સજિપુનબ્બસુકા ભિક્ખૂ સઙ્ઘેન પબ્બાજનીયકમ્મકતા ભિક્ખૂ છન્દગામિતા દોસગામિતા મોહગામિતા ભયગામિતા પાપેસું, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં એકેન સમુટ્ઠાનેન સમુટ્ઠાતિ – કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

તેરસ સઙ્ઘાદિસેસા નિટ્ઠિતા.

તસ્સુદ્દાનં –

વિસ્સટ્ઠિ કાયસંસગ્ગં, દુટ્ઠુલ્લં અત્તકામઞ્ચ;

સઞ્ચરિત્તં કુટી ચેવ, વિહારો ચ અમૂલકં.

કિઞ્ચિદેસઞ્ચ ભેદો ચ, તસ્સેવ [તથેવ (ક.)] અનુવત્તકા;

દુબ્બચં કુલદૂસઞ્ચ, સઙ્ઘાદિસેસા તેરસાતિ.

૩. અનિયતકણ્ડં

૨૧. યં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન પઠમો અનિંયતો કત્થ પઞ્ઞત્તો? કં આરબ્ભ? કિસ્મિં વત્થુસ્મિં? અત્થિ તત્થ પઞ્ઞત્તિ, અનુપઞ્ઞત્તિ, અનુપ્પન્નપઞ્ઞત્તિ, સબ્બત્થપઞ્ઞત્તિ પદેસપઞ્ઞત્તિ, સાધારણપઞ્ઞત્તિ અસાધારણપઞ્ઞત્તિ, એકતોપઞ્ઞત્તિ ઉભતોપઞ્ઞત્તિ, પઞ્ચન્નં પાતિમોક્ખુદ્દેસાનં કત્થોગધં કત્થ પરિયાપન્નં, કતમેન ઉદ્દેસેન ઉદ્દેસં આગચ્છતિ, ચતુન્નં વિપત્તીનં કતમા વિપત્તિ, સત્તન્નં આપત્તિક્ખન્ધાનં કતમો આપત્તિક્ખન્ધો, છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં કતિહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ, ચતુન્નં અધિકરણાનં કતમં અધિકરણં, સત્તન્નં સમથાનં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતિ, કો તત્થ વિનયો, કો તત્થ અભિવિનયો, કિં તત્થ પાતિમોક્ખં, કિં તત્થ અધિપાતિમોક્ખં, કા વિપત્તિ, કા સમ્પત્તિ, કા પટિપત્તિ, કતિ અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા પઠમો અનિયતો પઞ્ઞત્તો, કે સિક્ખન્તિ, કે સિક્ખિતસિક્ખા, કત્થ ઠિતં, કે ધારેન્તિ, કસ્સ વચનં કેનાભતન્તિ.

૨૨. યં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન પઠમો અનિયતો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉદાયિં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉદાયી માતુગામેન સદ્ધિં એકો એકાય રહો પટિચ્છન્ને આસને અલઙ્કમ્મનિયે નિસજ્જં કપ્પેસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. અત્થિ તત્થ પઞ્ઞત્તિ, અનુપઞ્ઞત્તિ, અનુપ્પન્નપઞ્ઞત્તીતિ? એકા પઞ્ઞત્તિ. અનુપઞ્ઞત્તિ અનુપ્પન્નપઞ્ઞત્તિ તસ્મિં નત્થિ. સબ્બત્થપઞ્ઞત્તિ, પદેસપઞ્ઞત્તીતિ? સબ્બત્થપઞ્ઞત્તિ. સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અસાધારણપઞ્ઞત્તીતિ? અસાધારણપઞ્ઞત્તિ. એકતોપઞ્ઞત્તિ, ઉભતોપઞ્ઞત્તીતિ? એકતોપઞ્ઞત્તિ. પઞ્ચન્નં પાતિમોક્ખુદ્દેસાનં કત્થોગધં કત્થ પરિયાપન્નન્તિ? નિદાનોગધં નિદાનપરિયાપન્નં. કતમેન ઉદ્દેસેન ઉદ્દેસં આગચ્છતીતિ? ચતુત્થેન ઉદ્દેસેન ઉદ્દેસં આગચ્છતિ. ચતુન્નં વિપત્તીનં કતમા વિપત્તીતિ? સિયા સીલવિપત્તિ સિયા આચારવિપત્તિ. સત્તન્નં આપત્તિક્ખન્ધાનં કતમો આપત્તિક્ખન્ધોતિ? સિયા પારાજિકાપત્તિક્ખન્ધો સિયા સઙ્ઘાદિસેસાપત્તિક્ખન્ધો સિયા પાચિત્તિયાપત્તિક્ખન્ધો. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં કતિહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતીતિ? એકે સમુટ્ઠાનેન સમુટ્ઠાતિ – કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો. ચતુન્નં અધિકરણાનં કતમં અધિકરણન્તિ? આપત્તાધિકરણં. સત્તન્નં સમથાનં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતીતિ? તીહિ સમથેહિ સમ્મતિ – સિયા સમ્મુખાવિનયેન ચ પટિઞ્ઞાતકરણેન ચ, સિયા સમ્મુખાવિનયેન ચ તિણવત્થારકેન ચ. કો તત્થ વિનયો, કો તત્થ અભિવિનયોતિ? પઞ્ઞત્તિ વિનયો, વિભત્તિ અભિવિનયો. કિં તત્થ પાતિમોક્ખં, કિં તત્થ અધિપાતિમોક્ખન્તિ? પઞ્ઞત્તિ પાતિમોક્ખં, વિભત્તિ અધિપાતિમોક્ખં. કા વિપત્તીતિ? અસંવરો વિપત્તિ. કા સમ્પત્તીતિ? સંવરો સમ્પત્તિ. કા પટિપત્તીતિ? ન એવરૂપં કરિસ્સામીતિ યાવજીવં આપાણકોટિકં સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. [અ. નિ. ૧૦.૩૧] કતિ અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા પઠમો અનિયતો પઞ્ઞત્તોતિ? દસ અત્થવસે પટિચ્ચ ભગવતા પઠમો અનિયતો પઞ્ઞત્તો – સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય, સઙ્ઘફાસુતાય, દુમ્મઙ્કૂનં પુગ્ગલાનં નિગ્ગહાય, પેસલાનં ભિક્ખૂનં ફાસુવિહારાય, દિટ્ઠધમ્મિકાનં આસવાનં સંવરાય, સમ્પરાયિકાનં આસવાનં પટિઘાતાય, અપ્પસન્નાનં પસાદાય, પસન્નાનં ભિય્યોભાવાય, સદ્ધમ્મટ્ઠિતિયા, વિનયાનુગ્ગહાય. કે સિક્ખન્તીતિ? સેક્ખા ચ પુથુજ્જનકલ્યાણકા ચ સિક્ખન્તિ. કે સિક્ખિતસિક્ખાતિ? અરહન્તો સિક્ખિતસિક્ખા. કત્થ ઠિતન્તિ? સિક્ખાકામેસુ ઠિતં. કે ધારેન્તીતિ? યેસં વત્તતિ તે ધારેન્તિ. કસ્સ વચનન્તિ? ભગવતો વચનં અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ. કેનાભતન્તિ? પરમ્પરાભતં –

ઉપાલિ દાસકો ચેવ, સોણકો સિગ્ગવો તથા;

મોગ્ગલિપુત્તેન પઞ્ચમા, એતે જમ્બુસિરિવ્હયે.

તતો મહિન્દો ઇટ્ટિયો, ઉત્તિયો સમ્બલો તથા;

ભદ્દનામો ચ પણ્ડિતો.

એતે નાગા મહાપઞ્ઞા, જમ્બુદીપા ઇધાગતા;

વિનયં તે વાચયિંસુ, પિટકં તમ્બપણ્ણિયા.

નિકાયે પઞ્ચ વાચેસું, સત્ત ચેવ પકરણે;

તતો અરિટ્ઠો મેધાવી, તિસ્સદત્તો ચ પણ્ડિતો.

વિસારદો કાળસુમનો, થેરો ચ દીઘનામકો;

દીઘસુમનો ચ પણ્ડિતો.

પુનદેવ કાળસુમનો, નાગત્થેરો ચ બુદ્ધરક્ખિતો;

તિસ્સત્થેરો ચ મેધાવી, દેવત્થેરો ચ પણ્ડિતો.

પુનદેવ સુમનો મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

બહુસ્સુતો ચૂળનાગો, ગજોવ દુપ્પધંસિયો.

ધમ્મપાલિતનામો ચ, રોહણે સાધુપૂજિતો;

તસ્સ સિસ્સો મહાપઞ્ઞો, ખેમનામો તિપેટકો.

દીપે તારકરાજાવ પઞ્ઞાય અતિરોચથ;

ઉપતિસ્સો ચ મેધાવી, ફુસ્સદેવો મહાકથી.

પુનદેવ સુમનો મેધાવી, પુપ્ફનામો બહુસ્સુતો;

મહાકથી મહાસિવો, પિટકે સબ્બત્થ કોવિદો.

પુનદેવ ઉપાલિ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

મહાનાગો મહાપઞ્ઞો, સદ્ધમ્મવંસકોવિદો.

પુનદેવ અભયો મેધાવી, પિટકે સબ્બત્થ કોવિદો;

તિસ્સત્થેરો ચ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો.

તસ્સ સિસ્સો મહાપઞ્ઞો, પુપ્ફનામો બહુસ્સુતો;

સાસનં અનુરક્ખન્તો, જમ્બુદીપે પતિટ્ઠિતો.

ચૂળાભયો ચ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

તિસ્સત્થેરો ચ મેધાવી, સદ્ધમ્મવંસકોવિદો.

ચૂળદેવો ચ મેધાવી, વિનયે ચ વિસારદો;

સિવત્થેરો ચ મેધાવી, વિનયે સબ્બત્થ કોવિદો.

એતે નાગા મહાપઞ્ઞા, વિનયઞ્ઞૂ મગ્ગકોવિદા;

વિનયં દીપે પકાસેસું, પિટકં તમ્બપણ્ણિયાતિ.

૨૩. યં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન દુતિયો અનિયતો કત્થ પઞ્ઞત્તોતિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તો. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉદાયિં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉદાયી માતુગામેન સદ્ધિં એકો એકાય રહો નિસજ્જં કપ્પેસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. અત્થિ તત્થ પઞ્ઞત્તિ, અનુપઞ્ઞત્તિ અનુપ્પન્નપઞ્ઞત્તીતિ? એકા પઞ્ઞત્તિ. અનુપઞ્ઞત્તિ અનુપ્પન્નપઞ્ઞત્તિ તસ્મિં નત્થિ. સબ્બત્થપઞ્ઞત્તિ, પદેસપઞ્ઞત્તીતિ? સબ્બત્થપઞ્ઞત્તિ. સાધારણપઞ્ઞત્તિ અસાધારણપઞ્ઞત્તીતિ? અસાધારણપઞ્ઞત્તિ. એકતોપઞ્ઞત્તિ ઉભતોપઞ્ઞત્તીતિ? એકતોપઞ્ઞત્તિ. પઞ્ચન્નં પાતિમોક્ખુદ્દેસાનં કત્થોગધં કત્થ પરિયાપન્નન્તિ? નિદાનોગધં નિદાનપરિયાપન્નં. કતમેન ઉદ્દેસેન ઉદ્દેસં આગચ્છતીતિ? ચતુત્થેન ઉદ્દેસેન ઉદ્દેસં આગચ્છતિ. ચતુન્નં વિપત્તીનં કતમા વિપત્તીતિ? સિયા સીલવિપત્તિ, સિયા આચારવિપત્તિ. સત્તન્નં આપત્તિક્ખન્ધાનં કતમો આપત્તિક્ખન્ધોતિ? સિયા સઙ્ઘાદિસેસાપત્તિક્ખન્ધો, સિયા પાચિત્તિયાપત્તિક્ખન્ધો. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં કતિહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતીતિ? તીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ – સિયા કાયતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન વાચતો; સિયા વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન કાયતો; સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ. ચતુન્નં અધિકરણાનં કતમં અધિકરણન્તિ? આપત્તાધિકરણં. સત્તન્નં સમથાનં કતિહિ સમથેહિ સમ્મતીતિ? તીહિ સમથેહિ સમ્મતિ – સિયા સમ્મુખાવિનયેન ચ પટિઞ્ઞાતકરણેન ચ, સિયા સમ્મુખાવિનયેન ચ તિણવત્થારકેન ચ…પે….

દ્વે અનિયતા નિટ્ઠિતા.

તસ્સુદ્દાનં –

અલઙ્કમ્મનિયઞ્ચેવ, તથેવ ચ ન હેવ ખો;

અનિયતા સુપઞ્ઞત્તા, બુદ્ધસેટ્ઠેન તાદિનાતિ.

૪. નિસ્સગ્ગિયકણ્ડં

૧. કથિનવગ્ગો

૨૪. યં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન અતિરેકચીવરં દસાહં અતિક્કામેન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? વેસાલિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અતિરેકચીવરં ધારેસું, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ, એકા અનુપઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં દ્વીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ – સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન ચિત્તતો; સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૨૫. એકરત્તં તિચીવરેન વિપ્પવસન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? સમ્બહુલા ભિક્ખૂ ભિક્ખૂનં હત્થે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા સન્તરુત્તરેન જનપદચારિકં પક્કમિંસુ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ, એકા અનુપઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં દ્વીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ – સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન ચિત્તતો; સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૨૬. અકાલચીવરં પટિગ્ગહેત્વા માસં અતિક્કામેન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? સમ્બહુલા ભિક્ખૂ અકાલચીવરં પટિગ્ગહેત્વા માસં અતિક્કામેસું, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ, એકા અનુપઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં દ્વીહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ – સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ સમુટ્ઠાતિ, ન ચિત્તતો; સિયા કાયતો ચ વાચતો ચ ચિત્તતો ચ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૨૭. અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા પુરાણચીવરં ધોવાપેન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉદાયિં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉદાયી અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા પુરાણચીવરં ધોવાપેસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં છહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૨૮. અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા હત્થતો ચીવરં પટિગ્ગણ્હન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? રાજગહે પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉદાયિં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉદાયી અઞ્ઞાતિકાય ભિક્ખુનિયા હત્થતો ચીવરં પટિગ્ગહેસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ એકા અનુપઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં છહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૨૯. અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા ચીવરં વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો અઞ્ઞાતકં સેટ્ઠિપુત્તં ચીવરં વિઞ્ઞાપેસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ એકા અનુપઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં છહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૩૦. અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા તતુત્તરિ ચીવરં વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? છબ્બગ્ગિયે ભિક્ખૂ આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ન મત્તં જાનિત્વા બહું ચીવરં વિઞ્ઞાપેસું, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં છહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૩૧. પુબ્બે અપ્પવારિતસ્સ અઞ્ઞાતકં ગહપતિકં ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પુબ્બે અપ્પવારિતો અઞ્ઞાતકં ગહપતિકં ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં છહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૩૨. પુબ્બે અપ્પવારિતસ્સ અઞ્ઞાતકે ગહપતિકે ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો પુબ્બે અપ્પવારિતો અઞ્ઞાતકે ગહપતિકે ઉપસઙ્કમિત્વા ચીવરે વિકપ્પં આપજ્જિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં છહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ…પે….

૩૩. અતિરેકતિક્ખત્તું ચોદનાય અતિરેકછક્ખત્તું ઠાનેન ચીવરં અભિનિપ્ફાદેન્તસ્સ નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં કત્થ પઞ્ઞત્તન્તિ? સાવત્થિયં પઞ્ઞત્તં. કં આરબ્ભાતિ? આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં આરબ્ભ. કિસ્મિં વત્થુસ્મિન્તિ? આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ઉપાસકેન – ‘‘અજ્જણ્હો, ભન્તે, આગમેહી’’તિ વુચ્ચમાનો નાગમેસિ, તસ્મિં વત્થુસ્મિં. એકા પઞ્ઞત્તિ. છન્નં આપત્તિસમુટ્ઠાનાનં છહિ સમુટ્ઠાનેહિ સમુટ્ઠાતિ…પે….

કથિનવગ્ગો પઠમો.