૪. અત્તકામપારિચરિયસિક્ખાપદં

૨૯૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉદાયી સાવત્થિયં કુલૂપકો હોતિ, બહુકાનિ કુલાનિ ઉપસઙ્કમતિ. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા ઇત્થી મતપતિકા અભિરૂપા હોતિ દસ્સનીયા પાસાદિકા. અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન તસ્સા ઇત્થિયા નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો સા ઇત્થી યેનાયસ્મા ઉદાયી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉદાયિં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તં ઇત્થિં આયસ્મા ઉદાયી ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો સા ઇત્થી આયસ્મતા ઉદાયિના ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા આયસ્મન્તં ઉદાયિં એતદવોચ – ‘‘વદેય્યાથ, ભન્તે, યેન અત્થો. પટિબલા મયં અય્યસ્સ દાતું યદિદં ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખાર’’ન્તિ.

‘‘ન ખો તે, ભગિનિ, અમ્હાકં દુલ્લભા યદિદં ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારા. અપિચ, યો અમ્હાકં દુલ્લભો તં દેહી’’તિ. ‘‘કિં, ભન્તે’’તિ? ‘‘મેથુનધમ્મ’’ન્તિ. ‘‘અત્થો, ભન્તે’’તિ? ‘‘અત્થો, ભગિની’’તિ. ‘‘એહિ, ભન્તે’’તિ, ઓવરકં પવિસિત્વા સાટકં નિક્ખિપિત્વા મઞ્ચકે ઉત્તાના નિપજ્જિ. અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી યેન સા ઇત્થી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા – ‘‘કો ઇમં વસલં દુગ્ગન્ધં આમસિસ્સતી’’તિ, નિટ્ઠુહિત્વા પક્કામિ. અથ ખો સા ઇત્થી ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘અલજ્જિનો ઇમે સમણા સક્યપુત્તિયા દુસ્સીલા મુસાવાદિનો. ઇમે હિ નામ ધમ્મચારિનો સમચારિનો બ્રહ્મચારિનો સચ્ચવાદિનો સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા પટિજાનિસ્સન્તિ! નત્થિ ઇમેસં સામઞ્ઞં નત્થિ ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં, નટ્ઠં ઇમેસં સામઞ્ઞં નટ્ઠં ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં, કુતો ઇમેસં સામઞ્ઞં કુતો ઇમેસં બ્રહ્મઞ્ઞં, અપગતા ઇમે સામઞ્ઞા અપગતા ઇમે બ્રહ્મઞ્ઞા. કથઞ્હિ નામ સમણો ઉદાયી મં સામં મેથુનધમ્મં યાચિત્વા, ‘કો ઇમં વસલં દુગ્ગન્ધં આમસિસ્સતી’’તિ નિટ્ઠુહિત્વા પક્કમિસ્સતિ! કિં મે પાપકં કિં મે દુગ્ગન્ધં, કસ્સાહં કેન હાયામી’’તિ? અઞ્ઞાપિ ઇત્થિયો ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘અલજ્જિનો ઇમે સમણા સક્યપુત્તિયા દુસ્સીલા મુસાવાદિનો…પે… કથઞ્હિ નામ સમણો ઉદાયી ઇમિસ્સા સામં મેથુનધમ્મં યાચિત્વા, ‘કો ઇમં વસલં દુગ્ગન્ધં આમસિસ્સતી’તિ નિટ્ઠુહિત્વા પક્કમિસ્સતિ! કિં ઇમિસ્સા પાપકં કિં ઇમિસ્સા દુગ્ગન્ધં, કસ્સાયં કેન હાયતી’’તિ? અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તાસં ઇત્થીનં ઉજ્ઝાયન્તીનં ખિય્યન્તીનં વિપાચેન્તીનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉદાયી માતુગામસ્સ સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસિસ્સતી’’તિ!

અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉદાયિં અનેકપરિયાયેન વિગરહિત્વા ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા આયસ્મન્તં ઉદાયિં પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ઉદાયિ, માતુગામસ્સ સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા – ‘‘અનનુચ્છવિકં, મોઘપુરિસ, અનનુલોમિકં અપ્પતિરૂપં અસ્સામણકં અકપ્પિયં અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, માતુગામસ્સ સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસિસ્સસિ! નનુ મયા, મોઘપુરિસ, અનેકપરિયાયેન વિરાગાય ધમ્મો દેસિતો નો સરાગાય…પે… કામપરિળાહાનં વૂપસમો અક્ખાતો? નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, ઇમં સિક્ખાપદં ઉદ્દિસેય્યાથ –

૨૯૧. ‘‘યો પન ભિક્ખુ ઓતિણ્ણો વિપરિણતેન ચિત્તેન માતુગામસ્સ સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસેય્ય – ‘એતદગ્ગં, ભગિનિ, પારિચરિયાનં યા માદિસં સીલવન્તં કલ્યાણધમ્મં બ્રહ્મચારિં એતેન ધમ્મેન પરિચરેય્યાતિ મેથુનુપસંહિતેન’, સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ.

૨૯૨. યો પનાતિ યો યાદિસો…પે… ભિક્ખૂતિ…પે… અયં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતો ભિક્ખૂતિ.

ઓતિણ્ણો નામ સારત્તો અપેક્ખવા પટિબદ્ધચિત્તો.

વિપરિણતન્તિ રત્તમ્પિ ચિત્તં વિપરિણત્તં, દુટ્ઠમ્પિ ચિત્તં વિપરિણતં, મૂળ્હમ્પિ ચિત્તં વિપરિણતં. અપિચ, રત્તં ચિત્તં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતં વિપરિણતન્તિ.

માતુગામો નામ મનુસ્સિત્થી, ન યક્ખી, ન પેતી, ન તિરચ્છાનગતા. વિઞ્ઞૂ પટિબલા સુભાસિતદુબ્ભાસિતં દુટ્ઠલ્લાદુટ્ઠુલ્લં આજાનિતું.

માતુગામસ્સ સન્તિકેતિ માતુગામસ્સ સામન્તા, માતુગામસ્સ અવિદૂરે.

અત્તકામન્તિ અત્તનો કામં અત્તનો હેતું અત્તનો અધિપ્પાયં અત્તનો પારિચરિયં.

એતદગ્ગન્તિ એતં અગ્ગં એતં સેટ્ઠં એતં મોક્ખં એતં ઉત્તમં એતં પવરં.

યાતિ ખત્તિયી [ખત્તિયા (સ્યા.)] વા બ્રાહ્મણી વા વેસ્સી વા સુદ્દી વા.

માદિસન્તિ ખત્તિયં વા બ્રાહ્મણં વા વેસ્સં વા સુદ્દં વા.

સીલવન્તન્તિ પાણાતિપાતા પટિવિરતં, અદિન્નાદાના પટિવિરતં, મુસાવાદા પટિવિરતં.

બ્રહ્મચારિન્તિ મેથુનધમ્મા પટિવિરતં.

કલ્યાણધમ્મો નામ તેન ચ સીલેન તેન ચ બ્રહ્મચરિયેન કલ્યાણધમ્મો હોતિ.

એતેન ધમ્મેનાતિ મેથુનધમ્મેન.

પરિચરેય્યાતિ અભિરમેય્ય.

મેથુનુપસંહિતેનાતિ મેથુનધમ્મપ્પટિસંયુત્તેન.

સઙ્ઘાદિસેસોતિ…પે… તેનપિ વુચ્ચતિ સઙ્ઘાદિસેસોતિ.

૨૯૩. ઇત્થી ચ હોતિ ઇત્થિસઞ્ઞી સારત્તો ચ. ભિક્ખુ ચ નં ઇત્થિયા સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસતિ, આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સ.

ઇત્થી ચ હોતિ વેમતિકો…પે… પણ્ડકસઞ્ઞી… પુરિસસઞ્ઞી… તિરચ્છાનગતસઞ્ઞી સારત્તો ચ. ભિક્ખુ ચ નં ઇત્થિયા સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ.

પણ્ડકો ચ હોતિ પણ્ડકસઞ્ઞી સારત્તો ચ. ભિક્ખુ ચ નં પણ્ડકસ્સ સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસતિ, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ.

પણ્ડકો ચ હોતિ વેમતિકો…પે… પુરિસસઞ્ઞી… તિરચ્છાનગતસઞ્ઞી… ઇત્થિસઞ્ઞી સારત્તો ચ. ભિક્ખુ ચ નં પણ્ડકસ્સ સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

પુરિસો ચ હોતિ…પે… તિરચ્છાનગતો ચ હોતિ તિરચ્છાનગતસઞ્ઞી…પે… વેમતિકો ઇત્થિસઞ્ઞી… પણ્ડકસઞ્ઞી… પુરિસસઞ્ઞી સારત્તો ચ. ભિક્ખુ ચ નં તિરચ્છાનગતસ્સ સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સ.

દ્વે ઇત્થિયો દ્વિન્નં ઇત્થીનં ઇત્થિસઞ્ઞી સારત્તો ચ. ભિક્ખુ ચ નં દ્વિન્નં ઇત્થીનં સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસતિ, આપત્તિ દ્વિન્નં સઙ્ઘાદિસેસાનં…પે….

ઇત્થી ચ પણ્ડકો ચ ઉભિન્નં ઇત્થિસઞ્ઞી સારત્તો ચ. ભિક્ખુ ચ નં ઉભિન્નં સન્તિકે અત્તકામપારિચરિયાય વણ્ણં ભાસતિ, આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસેન દુક્કટસ્સ…પે….

૨૯૪. અનાપત્તિ ‘‘ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન ઉપટ્ઠહા’’તિ ભણતિ, ઉમ્મત્તકસ્સ આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

વિનીતવત્થુઉદ્દાનગાથા

કથં વઞ્ઝા લભે પુત્તં, પિયા ચ સુભગા સિયં;

કિં દજ્જં કેનુપટ્ઠેય્યં, કથં ગચ્છેય્યં સુગ્ગતિન્તિ.

વિનીતવત્થુ

૨૯૫. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા વઞ્ઝા ઇત્થી કુલૂપકં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કથાહં, ભન્તે, વિજાયેય્ય’’ન્તિ? ‘‘તેન હિ, ભગિનિ, અગ્ગદાનં દેહી’’તિ. ‘‘કિં, ભન્તે, અગ્ગદાન’’ન્તિ? ‘‘મેથુનધમ્મ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા વિજાયિની ઇત્થી કુલૂપકં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કથાહં, ભન્તે, પુત્તં લભેય્ય’’ન્તિ? ‘‘તેન હિ, ભગિનિ, અગ્ગદાનં દેહી’’તિ. ‘‘કિં, ભન્તે, અગ્ગદાન’’ન્તિ? ‘‘મેથુનધમ્મ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા ઇત્થી કુલૂપકં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કથાહં, ભન્તે, સામિકસ્સ પિયા અસ્સ’’ન્તિ? ‘‘તેન હિ, ભગિનિ, અગ્ગદાનં દેહી’’તિ. ‘‘કિં, ભન્તે, અગ્ગદાન’’ન્તિ? ‘‘મેથુનધમ્મ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા ઇત્થી કુલૂપકં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કથાહં, ભન્તે, સુભગા અસ્સ’’ન્તિ? ‘‘તેન હિ, ભગિનિ, અગ્ગદાનં દેહી’’તિ. ‘‘કિં, ભન્તે, અગ્ગદાન’’ન્તિ? ‘‘મેથુનધમ્મ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા ઇત્થી કુલૂપકં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘ક્યાહં, ભન્તે, અય્યસ્સ દજ્જામી’’તિ? ‘‘અગ્ગદાનં, ભગિની’’તિ. ‘‘કિં, ભન્તે, અગ્ગદાન’’ન્તિ? ‘‘મેથુનધમ્મ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા ઇત્થી કુલૂપકં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કેનાહં, ભન્તે, અય્યં ઉપટ્ઠેમી’’તિ? ‘‘અગ્ગદાનેન, ભગિની’’તિ. ‘‘કિં, ભન્તે, અગ્ગદાન’’ન્તિ? ‘‘મેથુનધમ્મ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરા ઇત્થી કુલૂપકં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કથાહં,

ભન્તે, સુગતિં ગચ્છેય્ય’’ન્તિ? ‘‘તેન હિ, ભગિનિ, અગ્ગદાનં દેહી’’તિ. ‘‘કિં, ભન્તે, અગ્ગદાન’’ન્તિ? ‘‘મેથુનધમ્મ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો સઙ્ઘાદિસેસ’’ન્તિ.

અત્તકામપારિચરિયસિક્ખાપદં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.