વિનીતવત્થુ

૨૨૩. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અધિમાનેન અઞ્ઞં બ્યાકાસિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ – ‘‘ભગવતા સિક્ખાપદં પઞ્ઞત્તં. કચ્ચિ નુ ખો અહં પારાજિકં આપત્તિં આપન્નો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, અધિમાનેના’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ પણિધાય અરઞ્ઞે વિહરતિ – ‘‘એવં મં જનો સમ્ભાવેસ્સતી’’તિ. તં જનો સમ્ભાવેસિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, પારાજિકસ્સ. ન ચ, ભિક્ખવે, પણિધાય અરઞ્ઞે વત્થબ્બં. યો વસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ પણિધાય પિણ્ડાય ચરતિ – ‘‘એવં મં જનો સમ્ભાવેસ્સતી’’તિ. તં જનો સમ્ભાવેસિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, પારાજિકસ્સ. ન ચ, ભિક્ખવે, પણિધાય પિણ્ડાય ચરિતબ્બં. યો ચરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અઞ્ઞતરં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘યે, આવુસો, અમ્હાકં ઉપજ્ઝાયસ્સ સદ્ધિવિહારિકા સબ્બેવ અરહન્તો’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘કિંચિત્તો ત્વં, ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘ઉલ્લપનાધિપ્પાયો અહં, ભગવા’’તિ. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, પારાજિકસ્સ; આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અઞ્ઞતરં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘યે, આવુસો, અમ્હાકં ઉપજ્ઝાયસ્સ અન્તેવાસિકા સબ્બેવ મહિદ્ધિકા મહાનુભાવા’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘કિંચિત્તો ત્વં, ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘ઉલ્લપનાધિપ્પાયો અહં, ભગવા’’તિ. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, પારાજિકસ્સ; આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ પણિધાય ચઙ્કમતિ… પણિધાય તિટ્ઠતિ… પણિધાય નિસીદતિ… પણિધાય સેય્યં કપ્પેતિ – ‘‘એવં મં જનો સમ્ભાવેસ્સતી’’તિ. તં જનો સમ્ભાવેસિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, પારાજિકસ્સ. ન ચ, ભિક્ખવે, પણિધાય સેય્યા કપ્પેતબ્બા. યો કપ્પેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઉલ્લપતિ. સોપિ એવમાહ – ‘‘મય્હમ્પિ, આવુસો, સંયોજના પહીના’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પારાજિક’’ન્તિ.

૨૨૪. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ રહોગતો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઉલ્લપતિ. પરચિત્તવિદૂ ભિક્ખુ તં ભિક્ખું અપસાદેસિ – ‘‘મા, આવુસો, એવરૂપં અભણિ. નત્થેસો તુય્હ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, પારાજિકસ્સ; આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ રહોગતો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઉલ્લપતિ. દેવતા તં ભિક્ખું અપસાદેસિ – ‘‘મા, ભન્તે, એવરૂપં અભણિ. નત્થેસો તુય્હ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, પારાજિકસ્સ; આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અઞ્ઞતરં ઉપાસકં એતદવોચ – ‘‘યો, આવુસો, તુય્હં વિહારે વસતિ સો ભિક્ખુ અરહા’’તિ. સો ચ તસ્સ વિહારે વસતિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘કિંચિત્તો ત્વં, ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘ઉલ્લપનાધિપ્પાયો અહં, ભગવા’’તિ. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, પારાજિકસ્સ; આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અઞ્ઞતરં ઉપાસકં એતદવોચ – ‘‘યં ત્વં, આવુસો, ઉપટ્ઠેસિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન સો ભિક્ખુ અરહા’’તિ. સો ચ તં ઉપટ્ઠેતિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘કિંચિત્તો ત્વં, ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘ઉલ્લપનાધિપ્પાયો અહં, ભગવા’’તિ. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, પારાજિકસ્સ; આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ.

૨૨૫. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. તં ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘અત્થાયસ્મતો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મો’’તિ? ‘‘નાવુસો, દુક્કરં અઞ્ઞં બ્યાકાતુ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ – ‘‘યે ખો તે ભગવતો સાવકા તે એવં વદેય્યું. અહઞ્ચમ્હિ ન ભગવતો સાવકો. કચ્ચિ નુ ખો અહં પારાજિકં આપત્તિં આપન્નો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘કિંચિત્તો ત્વં, ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘અનુલ્લપનાધિપ્પાયો અહં, ભગવા’’તિ. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, અનુલ્લપનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. તં ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘અત્થાયસ્મતો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મો’’તિ? ‘‘આરાધનીયો ખો, આવુસો, ધમ્મો આરદ્ધવીરિયેના’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, અનુલ્લપનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. તં ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘મા ખો, આવુસો, ભાયી’’તિ. નાહં, આવુસો, મચ્ચુનો ભાયામી’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, અનુલ્લપનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. તં ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘મા ખો, આવુસો, ભાયી’’તિ. ‘‘યો નૂનાવુસો, વિપ્પટિસારી અસ્સ સો ભાયેય્યા’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, અનુલ્લપનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. તં ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘અત્થાયસ્મતો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મો’’તિ? ‘‘આરાધનીયો ખો, આવુસો, ધમ્મો સમ્માપયુત્તેના’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, અનુલ્લપનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. તં ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘અત્થાયસ્મતો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મો’’તિ? ‘‘આરાધનીયો ખો, આવુસો, ધમ્મો યુત્તયોગેના’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, અનુલ્લપનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. તં ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘કચ્ચાવુસો, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીય’’ન્તિ? ‘‘નાવુસો, સક્કા યેન વા તેન વા અધિવાસેતુ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, અનુલ્લપનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ. તં ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘કચ્ચાવુસો ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીય’’ન્તિ? ‘‘નાવુસો, સક્કા પુથુજ્જનેન અધિવાસેતુ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘કિંચિત્તો ત્વં, ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘ઉલ્લપનાધિપ્પાયો અહં, ભગવા’’તિ. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, પારાજિકસ્સ; આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ.

૨૨૬. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો બ્રાહ્મણો ભિક્ખૂ નિમન્તેત્વા એતદવોચ – ‘‘આયન્તુ, ભોન્તો અરહન્તો’’તિ. તેસં કુક્કુચ્ચં અહોસિ – ‘‘મયઞ્ચમ્હ ન અરહન્તો [અનરહન્તો (સી.)]. અયઞ્ચ બ્રાહ્મણો અમ્હે અરહન્તવાદેન સમુદાચરતિ. કથં નુ ખો અમ્હેહિ પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખવે, પસાદભઞ્ઞે’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો બ્રાહ્મણો ભિક્ખૂ નિમન્તેત્વા એતદવોચ – ‘‘નિસીદન્તુ, ભોન્તો અરહન્તો’’તિ… ‘‘ભુઞ્જન્તુ, ભોન્તો અરહન્તો’’તિ… ‘‘તપ્પેન્તુ, ભોન્તો અરહન્તો’’તિ… ‘‘ગચ્છન્તુ, ભોન્તો અરહન્તો’’તિ. તેસં કુક્કુચ્ચં અહોસિ – ‘‘મયઞ્ચમ્હ ન અરહન્તો. અયઞ્ચ બ્રાહ્મણો અમ્હે અરહન્તવાદેન સમુદાચરતિ. કથં નુ ખો અમ્હેહિ પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખવે, પસાદભઞ્ઞે’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઉલ્લપતિ. સોપિ એવમાહ – ‘‘મય્હમ્પિ, આવુસો, આસવા પહીના’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પારાજિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઉલ્લપતિ. સોપિ એવમાહ – ‘‘મય્હમ્પિ, આવુસો, એતે ધમ્મા સંવિજ્જન્તી’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પારાજિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઉલ્લપતિ. સોપિ એવમાહ – ‘‘અહમ્પાવુસો, તેસુ ધમ્મેસુ સન્દિસ્સામી’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પારાજિક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરં ભિક્ખું ઞાતકા એતદવોચું – ‘‘એહિ, ભન્તે, અગારં અજ્ઝાવસા’’તિ. ‘‘અભબ્બો ખો, આવુસો, માદિસો અગારં અજ્ઝાવસિતુ’’ન્તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, અનુલ્લપનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ.

૨૨૭. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરં ભિક્ખું ઞાતકા એતદવોચું – ‘‘એહિ, ભન્તે, કામે પરિભુઞ્જા’’તિ. ‘‘આવટા મે, આવુસો, કામા’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, અનુલ્લપનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરં ભિક્ખું ઞાતકા એતદવોચું – ‘‘અભિરમસિ, ભન્તે’’તિ? ‘‘અભિરતો અહં, આવુસો, પરમાય અભિરતિયા’’તિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ. ‘‘યે ખો તે ભગવતો સાવકા તે એવં વદેય્યું! અહઞ્ચમ્હિ ન ભગવતો સાવકો. કચ્ચિ નુ ખો અહં પારાજિકં આપત્તિં આપન્નો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘કિંચિત્તો ત્વં, ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘અનુલ્લપનાધિપ્પાયો અહં, ભગવા’’તિ. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખુ, અનુલ્લપનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કતિકં કત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં આવાસે વસ્સં ઉપગચ્છિંસુ – ‘‘યો ઇમમ્હા આવાસા પઠમં પક્કમિસ્સતિ તં મયં અરહાતિ જાનિસ્સામા’’તિ. અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ – ‘‘મં અરહાતિ જાનન્તૂ’’તિ, તમ્હા આવાસા પઠમં પક્કામિ. તસ્સ કુક્કુચ્ચં અહોસિ…પે… ‘‘આપત્તિં ત્વં, ભિક્ખુ, આપન્નો પારાજિક’’ન્તિ.

૨૨૮. [ઇમાનિ વત્થુનિ સં. નિ. ૨.૨૦૨ આગતાનિ] તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ચ લક્ખણો આયસ્મા ચ મહામોગ્ગલ્લાનો ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે વિહરન્તિ. અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરં આદાય યેનાયસ્મા લક્ખણો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં લક્ખણં એતદવોચ – ‘‘આયામાવુસો લક્ખણ, રાજગહં પિણ્ડાય પવિસિસ્સામા’’તિ. ‘‘એવમાવુસો’’તિ ખો આયસ્મા લક્ખણો આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અઞ્ઞતરસ્મિં પદેસે સિતં પાત્વાકાસિ. અથ ખો આયસ્મા લક્ખણો આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, આવુસો મોગ્ગલ્લાન, હેતુ કો પચ્ચયો સિતસ્સ પાતુકમ્માયા’’તિ? ‘‘અકાલો ખો, આવુસો લક્ખણ, એતસ્સ પઞ્હસ્સ [પઞ્હસ્સ બ્યાકરણાય (સ્યા.)]. ભગવતો મં સન્તિકે એતં પઞ્હં પુચ્છાતિ. અથ ખો આયસ્મા ચ લક્ખણો આયસ્મા ચ મહામોગ્ગલ્લાનો રાજગહે પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા લક્ખણો આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં એતદવોચ – ‘‘ઇધાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અઞ્ઞતરસ્મિં પદેસે સિતં પાત્વાકાસિ. કો નુ ખો, આવુસો મોગ્ગલ્લાન, હેતુ કો પચ્ચયો સિતસ્સ પાતુકમ્માયા’’તિ? ‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં અટ્ઠિકસઙ્ખલિકં વેહાસં ગચ્છન્તિં. તમેનં ગિજ્ઝાપિ કાકાપિ કુલલાપિ અનુપતિત્વા અનુપતિત્વા ફાસુળન્તરિકાહિ વિતુડેન્તિ [વિતુદેન્તિ વિતચ્છેન્તિ વિરાજેન્તિ (સ્યા.)]. સા સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ. તસ્સ મય્હં, આવુસો, એતદહોસિ – ‘અચ્છરિયં વત ભો, અબ્ભુતં વત ભો, એવરૂપોપિ નામ સત્તો ભવિસ્સતિ! એવરૂપોપિ નામ યક્ખો ભવિસ્સતિ! એવરૂપોપિ નામ અત્તભાવપ્પટિલાભો ભવિસ્સતી’’’તિ! ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ઉલ્લપતી’’તિ. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ચક્ખુભૂતા વત, ભિક્ખવે, સાવકા વિહરન્તિ. ઞાણભૂતા વત, ભિક્ખવે, સાવકા વિહરન્તિ. યત્ર હિ નામ સાવકો એવરૂપં ઞસ્સતિ વા દક્ખતિ વા સક્ખિં વા કરિસ્સતિ. પુબ્બેવ મે સો, ભિક્ખવે, સત્તો દિટ્ઠો અહોસિ. અપિ ચાહં ન બ્યાકાસિં. અહઞ્ચેતં બ્યાકરેય્યં પરે ચ મે ન સદ્દહેય્યું. યે મે ન સદ્દહેય્યું તેસં તં અસ્સ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય. એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે ગોઘાતકો અહોસિ. સો તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકેન બહૂનિ વસ્સાનિ બહૂનિ વસ્સસતાનિ બહૂનિ વસ્સસહસ્સાનિ બહૂનિ વસ્સસતસહસ્સાનિ નિરયે પચ્ચિત્વા તસ્સેવ કમ્મસ્સ વિપાકાવસેસેન એવરૂપં અત્તભાવપ્પટિલાભં પટિસંવેદેતિ. સચ્ચં, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનો આહ. અનાપત્તિ, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનસ્સા’’તિ.

૨૨૯. ‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં મંસપેસિં વેહાસં ગચ્છન્તિં. તમેનં ગિજ્ઝાપિ કાકાપિ કુલલાપિ અનુપતિત્વા અનુપતિત્વા વિતચ્છેન્તિ વિભજ્જેન્તિ [વિતુદેન્તિ વિતચ્છેન્તિ વિરાજેન્તિ (સ્યા.)]. સા સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે ગોઘાતકો અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં મંસપિણ્ડં વેહાસં ગચ્છન્તં. તમેનં ગિજ્ઝાપિ કાકાપિ કુલલાપિ અનુપતિત્વા અનુપતિત્વા વિતચ્છેન્તિ વિભજ્જેન્તિ. સો સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે સાકુણિકો અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં નિચ્છવિં પુરિસં વેહાસં ગચ્છન્તં. તમેનં ગિજ્ઝાપિ કાકાપિ કુલલાપિ અનુપતિત્વા અનુપતિત્વા વિતચ્છેન્તિ વિભજ્જેન્તિ. સો સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે ઓરબ્ભિકો અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં અસિલોમં પુરિસં વેહાસં ગચ્છન્તં. તસ્સ તે અસી ઉપ્પતિત્વા ઉપ્પતિત્વા તસ્સેવ કાયે નિપતન્તિ. સો સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે સૂકરિકો અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં સત્તિલોમં પુરિસં વેહાસં ગચ્છન્તં. તસ્સ તા સત્તિયો ઉપ્પતિત્વા ઉપ્પતિત્વા તસ્સેવ કાયે નિપતન્તિ. સો સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે માગવિકો અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં ઉસુલોમં પુરિસં વેહાસં ગચ્છન્તં. તસ્સ તે ઉસૂ ઉપ્પતિત્વા ઉપ્પતિત્વા તસ્સેવ કાયે નિપતન્તિ. સો સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે કારણિકો અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં સૂચિલોમં પુરિસં વેહાસં ગચ્છન્તં. તસ્સ તા સૂચિયો ઉપ્પતિત્વા ઉપ્પતિત્વા તસ્સેવ કાયે નિપતન્તિ. સો સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે સારથિકો અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં સૂચિલોમં પુરિસં વેહાસં ગચ્છન્તં. તસ્સ તા સૂચિયો સીસે પવિસિત્વા મુખતો નિક્ખમન્તિ; મુખે પવિસિત્વા ઉરતો નિક્ખમન્તિ; ઉરે પવિસિત્વા ઉદરતો નિક્ખમન્તિ; ઉદરે પવિસિત્વા ઊરૂહિ નિક્ખમન્તિ; ઊરૂસુ પવિસિત્વા જઙ્ઘાહિ નિક્ખમન્તિ; જઙ્ઘાસુ પવિસિત્વા પાદેહિ નિક્ખમન્તિ. સો સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે સૂચકો અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં કુમ્ભણ્ડં પુરિસં વેહાસં ગચ્છન્તં. સો ગચ્છન્તોપિ તેવ અણ્ડે ખન્ધે આરોપેત્વા ગચ્છતિ, નિસીદન્તોપિ તેસ્વેવ અણ્ડેસુ નિસીદતિ. તમેનં ગિજ્ઝાપિ કાકાપિ કુલલાપિ અનુપતિત્વા અનુપતિત્વા વિતચ્છેન્તિ વિભજ્જેન્તિ. સો સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે ગામકૂટો અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં પુરિસં ગૂથકૂપે સસીસકં નિમુગ્ગં…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે પારદારિકો અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં પુરિસં ગૂથકૂપે સસીસકં નિમુગ્ગં ઉભોહિ હત્થેહિ ગૂથં ખાદન્તં…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે દુટ્ઠબ્રાહ્મણો અહોસિ. સો કસ્સપસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાવચને ભિક્ખુસઙ્ઘં ભત્તેન નિમન્તેત્વા દોણિયો [દોણિયો (ઇતિપિ)] ગૂથસ્સ પૂરાપેત્વા કાલં આરોચાપેત્વા એતદવોચ – ‘અતો [ઇતો (સ્યા.) અહો (ઇતિપિ)], ભોન્તો, યાવદત્થં ભુઞ્જન્તુ ચેવ હરન્તુ ચા’’’તિ…પે….

૨૩૦. ‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં નિચ્છવિં ઇત્થિં વેહાસં ગચ્છન્તિં. તમેનં ગિજ્ઝાપિ કાકાપિ કુલલાપિ અનુપતિત્વા અનુપતિત્વા વિતચ્છેન્તિ વિભજ્જેન્તિ. સા સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસા, ભિક્ખવે, ઇત્થી ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે અતિચારિની અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં ઇત્થિં દુગ્ગન્ધં મઙ્ગુલિં વેહાસં ગચ્છન્તિં. તમેનં ગિજ્ઝાપિ કાકાપિ કુલલાપિ અનુપતિત્વા અનુપતિત્વા વિતચ્છેન્તિ વિભજ્જેન્તિ. સા સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસા, ભિક્ખવે, ઇત્થી ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે ઇક્ખણિકા અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં ઇત્થિં ઉપ્પક્કં ઓકિલિનિં ઓકિરિનિં વેહાસં ગચ્છન્તિં. સા સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસા, ભિક્ખવે, ઇત્થી કાલિઙ્ગસ્સ રઞ્ઞો અગ્ગમહેસી અહોસિ. સા ઇસ્સાપકતા સપત્તિં અઙ્ગારકટાહેન ઓકિરિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં અસીસકં કબન્ધં વેહાસં ગચ્છન્તં. તસ્સ ઉરે અક્ખીનિ ચેવ હોન્તિ મુખઞ્ચ. તમેનં ગિજ્ઝાપિ કાકાપિ કુલલાપિ અનુપતિત્વા અનુપતિત્વા વિતચ્છેન્તિ વિભજ્જેન્તિ. સો સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસો, ભિક્ખવે, સત્તો ઇમસ્મિંયેવ રાજગહે હારિકો નામ ચોરઘાતકો અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં ભિક્ખું વેહાસં ગચ્છન્તં. તસ્સ સઙ્ઘાટિપિ આદિત્તા સમ્પજ્જલિતા સજોતિભૂતા, પત્તોપિ આદિત્તો સમ્પજ્જલિતો સજોતિભૂતો, કાયબન્ધનમ્પિ આદિત્તં સમ્પજ્જલિતં સજોતિભૂતં, કાયોપિ આદિત્તો સમ્પજ્જલિતો સજોતિભૂતો. સો સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ…પે… એસો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કસ્સપસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાવચને પાપભિક્ખુ અહોસિ…પે….

‘‘ઇધાહં, આવુસો, ગિજ્ઝકૂટા પબ્બતા ઓરોહન્તો અદ્દસં ભિક્ખુનિં… અદ્દસં સિક્ખમાનં… અદ્દસં સામણેરં… અદ્દસં સામણેરિં વેહાસં ગચ્છન્તિં. તસ્સા સઙ્ઘાટિપિ આદિત્તા સમ્પજ્જલિતા સજોતિભૂતા, પત્તોપિ આદિત્તો સમ્પજ્જલિતો સજોતિભૂતો, કાયબન્ધનમ્પિ આદિત્તં સમ્પજ્જલિતં સજોતિભૂતં, કાયોપિ આદિત્તો સમ્પજ્જલિતો સજોતિભૂતો. સા સુદં અટ્ટસ્સરં કરોતિ. તસ્સ મય્હં, આવુસો, એતદહોસિ – ‘અચ્છરિયં વત ભો, અબ્ભુતં વત ભો, એવરૂપોપિ નામ સત્તો ભવિસ્સતિ! એવરૂપોપિ નામ યક્ખો ભવિસ્સતિ! એવરૂપોપિ નામ અત્તભાવપ્પટિલાભો ભવિસ્સતી’’’તિ! ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ઉલ્લપતી’’તિ.

અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ચક્ખુભૂતા વત, ભિક્ખવે, સાવકા વિહરન્તિ. ઞાણભૂતા વત, ભિક્ખવે, સાવકા વિહરન્તિ. યત્ર હિ નામ સાવકો એવરૂપં ઞસ્સતિ વા દક્ખતિ વા સક્ખિં વા કરિસ્સતિ! પુબ્બેવ મે સા, ભિક્ખવે, સામણેરી દિટ્ઠા અહોસિ. અપિ ચાહં ન બ્યાકાસિં. અહઞ્ચેતં બ્યાકરેય્યં પરે ચ મે ન સદ્દહેય્યું. યે મે ન સદ્દહેય્યું તેસં તં અસ્સ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય. એસા, ભિક્ખવે, સામણેરી કસ્સપસ્સ સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાવચને પાપસામણેરી અહોસિ. સા તસ્સ કમ્મસ્સ વિપાકેન બહૂનિ વસ્સાનિ બહૂનિ વસ્સસતાનિ બહૂનિ વસ્સસહસ્સાનિ બહૂનિ વસ્સસતસહસ્સાનિ નિરયે પચ્ચિત્વા તસ્સેવ કમ્મસ્સ વિપાકાવસેસેન એવરૂપં અત્તભાવપ્પટિલાભં પટિસંવેદેતિ. સચ્ચં, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનો આહ. અનાપત્તિ, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનસ્સા’’તિ.

૨૩૧. અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘યતાયં, આવુસો, તપોદા સન્દતિ સો દહો અચ્છોદકો સીતોદકો સાતોદકો સેતકો સુપ્પતિત્થો રમણીયો પહૂતમચ્છકચ્છપો ચક્કમત્તાનિ ચ પદુમાનિ પુપ્ફન્તી’’તિ. ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો એવં વક્ખતિ – ‘યતાયં, આવુસો, તપોદા સન્દતિ સો દહો અચ્છોદકો સીતોદકો સાતોદકો સેતકો સુપ્પતિત્થો રમણીયો પહૂતમચ્છકચ્છપો ચક્કમત્તાનિ ચ પદુમાનિ પુપ્ફન્તી’તિ. અથ ચ પનાયં તપોદા કુથિતા સન્દતિ. ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ઉલ્લપતી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘યતાયં, ભિક્ખવે, તપોદા સન્દતિ સો દહો અચ્છોદકો સીતોદકો સાતોદકો સેતકો સુપ્પતિત્થો રમણીયો પહૂતમચ્છકચ્છપો ચક્કમત્તાનિ ચ પદુમાનિ પુપ્ફન્તિ. અપિ ચાયં, ભિક્ખવે, તપોદા દ્વિન્નં મહાનિરયાનં અન્તરિકાય આગચ્છતિ. તેનાયં તપોદા કુથિતા સન્દતિ. સચ્ચં, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનો આહ. અનાપત્તિ, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો લિચ્છવીહિ સદ્ધિં સઙ્ગામેન્તો પભગ્ગો અહોસિ. અથ રાજા પચ્છા સેનં સઙ્કડ્ઢિત્વા લિચ્છવયો પરાજેસિ. સઙ્ગામે ચ નન્દિ ચરતિ – ‘‘રઞ્ઞા લિચ્છવી પભગ્ગા’’તિ. અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘રાજા, આવુસો, લિચ્છવીહિ પભગ્ગો’’તિ. ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો એવં વક્ખતિ – ‘રાજા, આવુસો, લિચ્છવીહિ પભગ્ગો’તિ! સઙ્ગામે ચ નન્દિં ચરતિ – ‘રઞ્ઞા લિચ્છવી પભગ્ગા’તિ! ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ઉલ્લપતી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘પઠમં, ભિક્ખવે, રાજા લિચ્છવીહિ પભગ્ગો. અથ રાજા પચ્છા સેનં સઙ્કડ્ઢિત્વા લિચ્છવયો પરાજેસિ. સચ્ચં, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનો આહ. અનાપત્તિ, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનસ્સા’’તિ.

૨૩૨. અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઇધાહં, આવુસો, સપ્પિનિકાય નદિયા તીરે આનેઞ્જં સમાધિં સમાપન્નો નાગાનં ઓગય્હ ઉત્તરન્તાનં કોઞ્ચં કરોન્તાનં સદ્દં અસ્સોસિ’’ન્તિ. ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો આનેઞ્જં સમાધિં સમાપન્નો સદ્દં સોસ્સતિ! ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ઉલ્લપતી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અત્થેસો, ભિક્ખવે, સમાધિ સો ચ ખો અપરિસુદ્ધો. સચ્ચં, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનો આહ. અનાપત્તિ, ભિક્ખવે, મોગ્ગલ્લાનસ્સા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા સોભિતો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અહં, આવુસો, પઞ્ચ કપ્પસતાનિ અનુસ્સરામી’’તિ. ભિક્ખૂ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા સોભિતો એવં વક્ખતિ – ‘અહં, આવુસો, પઞ્ચ કપ્પસતાનિ અનુસ્સરામી’તિ! ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં આયસ્મા સોભિતો ઉલ્લપતી’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અત્થેસા, ભિક્ખવે, સોભિતસ્સ. સા ચ ખો એકાયેવ જાતિ. સચ્ચં, ભિક્ખવે, સોભિતો આહ. અનાપત્તિ, ભિક્ખવે, સોભિતસ્સાતિ.

ચતુત્થપારાજિકં સમત્તં.

૨૩૩. ઉદ્દિટ્ઠા ખો આયસ્મન્તો ચત્તારો પારાજિકા ધમ્મા, યેસં ભિક્ખુ અઞ્ઞતરં વા અઞ્ઞતરં વા આપજ્જિત્વા ન લભતિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સંવાસં, યથા પુરે તથા પચ્છા, પારાજિકો હોતિ અસંવાસો. તત્થાયસ્મન્તે પુચ્છામિ – ‘‘કચ્ચિત્થ પરિસુદ્ધા’’? દુતિયમ્પિ પુચ્છામિ – ‘‘કચ્ચિત્થ પરિસુદ્ધા’’? તતિયમ્પિ પુચ્છામિ – ‘‘કચ્ચિત્થ પરિસુદ્ધા’’? પરિસુદ્ધેત્થાયસ્મન્તો, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામીતિ.

પારાજિકં નિટ્ઠિતં.

તસ્સુદ્દાનં –

મેથુનાદિન્નાદાનઞ્ચ, મનુસ્સવિગ્ગહુત્તરિ;

પારાજિકાનિ ચત્તારિ, છેજ્જવત્થૂ અસંસયાતિ.

પારાજિકકણ્ડં નિટ્ઠિતં.