૨૩૪. કસ્સપગોત્તભિક્ખુવત્થુ

૩૮૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા ચમ્પાયં વિહરતિ ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરે. તેન ખો પન સમયેન કાસીસુ જનપદે વાસભગામો નામ હોતિ. તત્થ કસ્સપગોત્તો નામ ભિક્ખુ આવાસિકો હોતિ તન્તિબદ્ધો ઉસ્સુક્કં આપન્નો – કિન્તિ અનાગતા ચ પેસલા ભિક્ખૂ આગચ્છેય્યું, આગતા ચ પેસલા ભિક્ખૂ ફાસુ વિહરેય્યું, અયઞ્ચ આવાસો વુદ્ધિં વિરુળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જેય્યાતિ. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કાસીસુ ચારિકં ચરમાના યેન વાસભગામો તદવસરું. અદ્દસા ખો કસ્સપગોત્તો ભિક્ખુ તે ભિક્ખૂ દૂરતોવ આગચ્છન્તે, દિસ્વાન આસનં પઞ્ઞપેસિ, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિ, પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિગ્ગહેસિ, પાનીયેન આપુચ્છિ, નહાને ઉસ્સુક્કં અકાસિ, ઉસ્સુક્કમ્પિ અકાસિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. અથ ખો તેસં આગન્તુકાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘ભદ્દકો ખો અયં, આવુસો, આવાસિકો ભિક્ખુ નહાને ઉસ્સુક્કં કરોતિ, ઉસ્સુક્કમ્પિ કરોતિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. હન્દ, મયં, આવુસો, ઇધેવ વાસભગામે નિવાસં કપ્પેમા’’તિ. અથ ખો તે આગન્તુકા ભિક્ખૂ તત્થેવ વાસભગામે નિવાસં કપ્પેસું.

અથ ખો કસ્સપગોત્તસ્સ ભિક્ખુનો એતદહોસિ – ‘‘યો ખો ઇમેસં આગન્તુકાનં ભિક્ખૂનં આગન્તુકકિલમથો સો પટિપ્પસ્સદ્ધો. યેપિમે ગોચરે અપ્પકતઞ્ઞુનો તેદાનિમે ગોચરે પકતઞ્ઞુનો. દુક્કરં ખો પન પરકુલેસુ યાવજીવં ઉસ્સુક્કં કાતું, વિઞ્ઞત્તિ ચ મનુસ્સાનં અમનાપા. યંનૂનાહં ન ઉસ્સુક્કં કરેય્યં યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિ’’ન્તિ. સો ન ઉસ્સુક્કં અકાસિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. અથ ખો તેસં આગન્તુકાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘પુબ્બે ખ્વાયં, આવુસો, આવાસિકો ભિક્ખુ નહાને ઉસ્સુક્કં અકાસિ, ઉસ્સુક્કમ્પિ અકાસિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. સોદાનાયં ન ઉસ્સુક્કં કરોતિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. દુટ્ઠોદાનાયં, આવુસો, આવાસિકો ભિક્ખુ. હન્દ, મયં, આવુસો, આવાસિકં [ઇમં આવાસિકં (સ્યા.)] ભિક્ખું ઉક્ખિપામા’’તિ. અથ ખો તે આગન્તુકા ભિક્ખૂ સન્નિપતિત્વા કસ્સપગોત્તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘‘પુબ્બે ખો ત્વં, આવુસો, નહાને ઉસ્સુક્કં કરોસિ, ઉસ્સુક્કમ્પિ કરોસિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. સોદાનિ ત્વં ન ઉસ્સુક્કં કરોસિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. આપત્તિં ત્વં, આવુસો, આપન્નો. પસ્સસેતં આપત્તિ’’ન્તિ? ‘‘નત્થિ મે, આવુસો, આપત્તિ, યમહં પસ્સેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો તે આગન્તુકા ભિક્ખૂ કસ્સપગોત્તં ભિક્ખું આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિપિંસુ.

અથ ખો કસ્સપગોત્તસ્સ ભિક્ખુનો એતદહોસિ – ‘‘અહં ખો એતં ન જાનામિ ‘આપત્તિ વા એસા અનાપત્તિ વા, આપન્નો ચમ્હિ [વમ્હિ (?)] અનાપન્નો વા, ઉક્ખિત્તો ચમ્હિ અનુક્ખિત્તો વા, ધમ્મિકેન વા અધમ્મિકેન વા, કુપ્પેન વા અકુપ્પેન વા, ઠાનારહેન વા અટ્ઠાનારહેન વા’. યંનૂનાહં ચમ્પં ગન્ત્વા ભગવન્તં એતમત્થં પુચ્છેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો કસ્સપગોત્તો ભિક્ખુ સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન ચમ્પા તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન ચમ્પા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. આચિણ્ણં ખો પનેતં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદિતું. અથ ખો ભગવા કસ્સપગોત્તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ, ભિક્ખુ, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીયં, કચ્ચિ અપ્પકિલમથેન અદ્ધાનં આગતો, કુતો ચ ત્વં, ભિક્ખુ, આગચ્છસી’’તિ? ‘‘ખમનીયં, ભગવા; યાપનીયં, ભગવા; અપ્પકિલમથેન ચાહં, ભન્તે, અદ્ધાનં આગતો. અત્થિ, ભન્તે, કાસીસુ જનપદે વાસભગામો નામ. તત્થાહં, ભગવા, આવાસિકો તન્તિબદ્ધો ઉસ્સુક્કં આપન્નો – ‘કિન્તિ અનાગતા ચ પેસલા ભિક્ખૂ આગચ્છેય્યું, આગતા ચ પેસલા ભિક્ખૂ ફાસુ વિહરેય્યું, અયઞ્ચ આવાસો વુદ્ધિં વિરુળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જેય્યા’તિ. અથ ખો, ભન્તે, સમ્બહુલા ભિક્ખૂ કાસીસુ ચારિકં ચરમાના યેન વાસભગામો તદવસરું. અદ્દસં ખો અહં, ભન્તે, તે ભિક્ખૂ દૂરતોવ આગચ્છન્તે, દિસ્વાન આસનં પઞ્ઞપેસિં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિં, પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિગ્ગહેસિં, પાનીયેન અપુચ્છિં, નહાને ઉસ્સુક્કં અકાસિં, ઉસ્સુક્કમ્પિ અકાસિં યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. અથ ખો તેસં, ભન્તે, આગન્તુકાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘ભદ્દકો ખો અયં આવુસો આવાસિકો ભિક્ખુ નહાને ઉસ્સુક્કં કરોતિ, ઉસ્સુક્કમ્પિ કરોતિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. હન્દ, મયં, આવુસો, ઇધેવ વાસભગામે નિવાસં કપ્પેમા’તિ. અથ ખો તે, ભન્તે, આગન્તુકા ભિક્ખૂ તત્થેવ વાસભગામે નિવાસં કપ્પેસું. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘યો ખો ઇમેસં આગન્તુકાનં ભિક્ખૂનં આગન્તુકકિલમથો સો પટિપ્પસ્સદ્ધો. યેપિમે ગોચરે અપ્પકતઞ્ઞુનો તેદાનિમે ગોચરે પકતઞ્ઞુનો. દુક્કરં ખો પન પરકુલેસુ યાવજીવં ઉસ્સુક્કં કાતું, વિઞ્ઞત્તિ ચ મનુસ્સાનં અમનાપા. યંનૂનાહં ન ઉસ્સુક્કં કરેય્યં યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિ’ન્તિ. સો ખો અહં, ભન્તે, ન ઉસ્સુક્કં અકાસિં યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. અથ ખો તેસં, ભન્તે, આગન્તુકાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘પુબ્બે ખ્વાયં, આવુસો, આવાસિકો ભિક્ખુ નહાને ઉસ્સુક્કં કરોતિ, ઉસ્સુક્કમ્પિ કરોતિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. સોદાનાયં ન ઉસ્સુક્કં કરોતિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. દુટ્ઠોદાનાયં, આવુસો, આવાસિકો ભિક્ખુ. હન્દ, મયં, આવુસો, આવાસિકં ભિક્ખું ઉક્ખિપામા’તિ. અથ ખો તે, ભન્તે, આગન્તુકા ભિક્ખૂ સન્નિપતિત્વા મં એતદવોચું – ‘પુબ્બે ખો ત્વં, આવુસો, નહાને ઉસ્સુક્કં કરોસિ, ઉસ્સુક્કમ્પિ કરોસિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. સોદાનિ ત્વં ન ઉસ્સુક્કં કરોસિ યાગુયા ખાદનીયે ભત્તસ્મિં. આપત્તિં ત્વં, આવુસો, આપન્નો. પસ્સસેતં આપત્તિ’ન્તિ? ‘નત્થિ મે, આવુસો, આપત્તિ યમહં પસ્સેય્ય’ન્તિ. અથ ખો તે, ભન્તે, આગન્તુકા ભિક્ખૂ મં આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિપિંસુ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એતદહોસિ – ‘અહં ખો એતં ન જાનામિ ‘આપત્તિ વા એસા અનાપત્તિ વા, આપન્નો ચમ્હિ અનાપન્નો વા, ઉક્ખિત્તો ચમ્હિ અનુક્ખિત્તો વા, ધમ્મિકેન વા અધમ્મિકેન વા, કુપ્પેન વા અકુપ્પેન વા, ઠાનારહેન વા અટ્ઠાનારહેન વા’. યંનૂનાહં ચમ્પં ગન્ત્વા ભગવન્તં એતમત્થં પુચ્છેય્ય’ન્તિ. તતો અહં, ભગવા, આગચ્છામી’’તિ. ‘‘અનાપત્તિ એસા, ભિક્ખુ, નેસા આપત્તિ. અનાપન્નોસિ, નસિ આપન્નો. અનુક્ખિત્તોસિ, નસિ ઉક્ખિત્તો. અધમ્મિકેનાસિ કમ્મેન ઉક્ખિત્તો કુપ્પેન અટ્ઠાનારહેન. ગચ્છ ત્વં, ભિક્ખુ, તત્થેવ વાસભગામે નિવાસં કપ્પેહી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો કસ્સપગોત્તો ભિક્ખુ ભગવતો પટિસ્સુણિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા યેન વાસભગામો તેન પક્કામિ.

૩૮૧. અથ ખો તેસં આગન્તુકાનં ભિક્ખૂનં અહુદેવ કુક્કુચ્ચં, અહુ વિપ્પટિસારો – ‘‘અલાભા વત નો, ન વત નો લાભા, દુલ્લદ્ધં વત નો, ન વત નો સુલદ્ધં, યે મયં સુદ્ધં ભિક્ખું અનાપત્તિકં અવત્થુસ્મિં અકારણે ઉક્ખિપિમ્હા. હન્દ, મયં, આવુસો, ચમ્પં ગન્ત્વા ભગવતો સન્તિકે અચ્ચયં અચ્ચયતો દેસેમા’’તિ. અથ ખો તે આગન્તુકા ભિક્ખૂ સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન ચમ્પા તેન પક્કમિંસુ. અનુપુબ્બેન યેન ચમ્પા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. આચિણ્ણં ખો પનેતં બુદ્ધાનં ભગવન્તાનં આગન્તુકેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પટિસમ્મોદિતું. અથ ખો ભગવા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ, ભિક્ખવે, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીયં, કચ્ચિત્થ અપ્પકિલમથેન અદ્ધાનં આગતા, કુતો ચ તુમ્હે, ભિક્ખવે, આગચ્છથા’’તિ? ‘‘ખમનીયં, ભગવા; યાપનીયં, ભગવા; અપ્પકિલમથેન ચ મયં, ભન્તે, અદ્ધાનં આગતા. અત્થિ, ભન્તે, કાસીસુ જનપદે વાસભગામો નામ. તતો મયં, ભગવા, આગચ્છામા’’તિ. ‘‘તુમ્હે, ભિક્ખવે, આવાસિકં ભિક્ખું ઉક્ખિપિત્થા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિસ્મિં, ભિક્ખવે, વત્થુસ્મિં કારણે’’તિ? ‘‘અવત્થુસ્મિં, ભગવા, અકારણે’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા – ‘‘અનનુચ્છવિકં, મોઘપુરિસા, અનનુલોમિકં અપ્પતિરૂપં અસ્સામણકં અકપ્પિયં અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ તુમ્હે, મોઘપુરિસા, સુદ્ધં ભિક્ખું અનાપત્તિકં અવત્થુસ્મિં અકારણે ઉક્ખિપિસ્સથ. નેતં, મોઘપુરિસા, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે…’’ વિગરહિત્વા ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, સુદ્ધો ભિક્ખુ અનાપત્તિકો અવત્થુસ્મિં અકારણે ઉક્ખિપિતબ્બો. યો ઉક્ખિપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

અથ ખો તે ભિક્ખૂ ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અચ્ચયો નો, ભન્તે, અચ્ચગમા યથાબાલે યથામૂળ્હે યથાઅકુસલે, યે મયં સુદ્ધં ભિક્ખું અનાપત્તિકં અવત્થુસ્મિં અકારણે ઉક્ખિપિમ્હા. તેસં નો, ભન્તે, ભગવા અચ્ચયં અચ્ચયતો પટિગ્ગણ્હાતુ આયતિં સંવરાયા’’તિ. ‘‘તગ્ઘ, તુમ્હે, ભિક્ખવે, અચ્ચયો અચ્ચગમા યથાબાલે યથામૂળ્હે યથાઅકુસલે, યે તુમ્હે સુદ્ધં ભિક્ખું અનાપત્તિકં અવત્થુસ્મિં અકારણે ઉક્ખિપિત્થ. યતો ચ ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે, અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોથ, તં વો મયં પટિગ્ગણ્હામ. વુદ્ધિહેસા, ભિક્ખવે, અરિયસ્સ વિનયે યો અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોતિ, આયતિં [આયતિં ચ (સી.)] સંવરં આપજ્જતી’’તિ.

કસ્સપગોત્તભિક્ખુવત્થુ નિટ્ઠિતં.