૧૭૭. લિચ્છવીવત્થુ

૨૮૯. [દી. નિ. ૨.૧૬૧ આદયો] અસ્સોસું ખો વેસાલિકા લિચ્છવી – ભગવા કિર કોટિગામં અનુપ્પત્તોતિ. અથ ખો વેસાલિકા લિચ્છવી ભદ્રાનિ ભદ્રાનિ યાનાનિ યોજાપેત્વા ભદ્રં ભદ્રં યાનં અભિરુહિત્વા ભદ્રેહિ ભદ્રેહિ યાનેહિ વેસાલિયા નિય્યાસું ભગવન્તં દસ્સનાય. અપ્પેકચ્ચે લિચ્છવી નીલા હોન્તિ નીલવણ્ણા નીલવત્થા નીલાલઙ્કારા, અપ્પેકચ્ચે લિચ્છવી પીતા હોન્તિ પીતવણ્ણા પીતવત્થા પીતાલઙ્કારા, અપ્પેકચ્ચે લિચ્છવી લોહિતા હોન્તિ લોહિતવણ્ણા લોહિતવત્થા લોહિતાલઙ્કારા, અપ્પેકચ્ચે લિચ્છવી ઓદાતા હોન્તિ ઓદાતવણ્ણા ઓદાતવત્થા ઓદાતાલઙ્કારા. અથ ખો અમ્બપાલી ગણિકા દહરાનં દહરાનં લિચ્છવીનં ઈસાય ઈસં યુગેન યુગં ચક્કેન ચક્કં અક્ખેન અક્ખં પટિવટ્ટેસિ [પટિવત્તેસિ (ક.)]. અથ ખો તે લિચ્છવી અમ્બપાલિં ગણિકં એતદવોચું – ‘‘કિસ્સ, જે અમ્બપાલિ, દહરાનં દહરાનં [અમ્હાકં દહરાનં દહરાનં (સી. સ્યા.)] લિચ્છવીનં ઈસાય ઈસં યુગેન યુગં ચક્કેન ચક્કં અક્ખેન અક્ખં પટિવટ્ટેસી’’તિ? ‘‘તથા હિ પન મયા, અય્યપુત્તા, સ્વાતનાય બુદ્ધપ્પમુખો ભિક્ખુસઙ્ઘો નિમન્તિતો’’તિ. ‘‘દેહિ, જે અમ્બપાલિ, અમ્હાકં એતં ભત્તં સતસહસ્સેના’’તિ. ‘‘સચેપિ મે, અય્યપુત્તા, વેસાલિં સાહારં દજ્જેય્યાથ, નેવ દજ્જાહં તં ભત્ત’’ન્તિ. અથ ખો તે લિચ્છવી અઙ્ગુલિં ફોટેસું – ‘‘જિતમ્હા વત, ભો, અમ્બકાય, પરાજિતમ્હ વત, ભો, અમ્બકાયા’’તિ. અથ ખો તે લિચ્છવી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ. અદ્દસા ખો ભગવા તે લિચ્છવી દૂરતોવ આગચ્છન્તે, દિસ્વાન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘યેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ દેવા તાવતિંસા અદિટ્ઠપુબ્બા, ઓલોકેથ, ભિક્ખવે, લિચ્છવીપરિસં; અપલોકેથ, ભિક્ખવે, લિચ્છવીપરિસં; ઉપસંહરથ, ભિક્ખવે, લિચ્છવીપરિસં તાવતિંસપરિસ’’ન્તિ. અથ ખો તે લિચ્છવી યાવતિકા યાનસ્સ ભૂમિ, યાનેન ગન્ત્વા યાના પચ્ચોરોહિત્વા પત્તિકાવ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ને ખો તે લિચ્છવી ભગવા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો તે લિચ્છવી, ભગવતા ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતા સમાદપિતા સમુત્તેજિતા સમ્પહંસિતા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અધિવાસેતુ નો, ભન્તે, ભગવા સ્વાતનાય ભત્તં સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેના’’તિ. ‘‘અધિવુટ્ઠોમ્હિ, લિચ્છવી, સ્વાતનાય અમ્બપાલિયા ગણિકાય ભત્ત’’ન્તિ. અથ ખો તે લિચ્છવી અઙ્ગુલિં ફોટેસું – ‘‘જિતમ્હ વત, ભો, અમ્બકાય, પરાજિતમ્હ વત, ભો, અમ્બકાયા’’તિ. અથ ખો તે લિચ્છવી ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કમિંસુ.

અથ ખો ભગવા કોટિગામે યથાભિરન્તં વિહરિત્વા [મહાપરિનિબ્બાનસુત્તે અનુસન્ધિ અઞ્ઞથા આગતો] યેન નાતિકા [નાદિકા (સી. સ્યા.)] તેનુપસઙ્કમિ. તત્ર સુદં ભગવા નાતિકે વિહરતિ ગિઞ્જકાવસથે. અથ ખો અમ્બપાલી ગણિકા તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન સકે આરામે પણીતં ખાદનીયં ભોજનીયં પટિયાદાપેત્વા ભગવતો કાલં આરોચાપેસિ – ‘‘કાલો, ભન્તે, નિટ્ઠિતં ભત્ત’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન અમ્બપાલિયા ગણિકાય પરિવેસના તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ સદ્ધિં ભિક્ખુસઙ્ઘેન. અથ ખો અમ્બપાલી ગણિકા બુદ્ધપ્પમુખં ભિક્ખુસઙ્ઘં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેત્વા સમ્પવારેત્વા ભગવન્તં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો અમ્બપાલી ગણિકા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇમાહં, ભન્તે, અમ્બવનં બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ. પટિગ્ગહેસિ ભગવા આરામં. અથ ખો ભગવા અમ્બપાલિં ગણિકં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના યેન મહાવનં તેનુપસઙ્કમિ. તત્ર સુદં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં.

લિચ્છવીવત્થુ નિટ્ઠિતં.

લિચ્છવિભાણવારો નિટ્ઠિતો તતિયો.