૧૬૭. સત્થકમ્મપટિક્ખેપકથા

૨૭૯. અથ ખો ભગવા સાવત્થિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન રાજગહં તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન રાજગહં તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો ભગન્દલાબાધો હોતિ. આકાસગોત્તો વેજ્જો સત્થકમ્મં કરોતિ. અથ ખો ભગવા સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો યેન તસ્સ ભિક્ખુનો વિહારો તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો આકાસગોત્તો વેજ્જો ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં, દિસ્વાન ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘આગચ્છતુ ભવં ગોતમો, ઇમસ્સ ભિક્ખુનો વચ્ચમગ્ગં પસ્સતુ, સેય્યથાપિ ગોધામુખ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા – ‘‘સો મં ખ્વાયં મોઘપુરિસો ઉપ્પણ્ડેતી’’તિ – તતોવ પટિનિવત્તિત્વા, એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા, ભિક્ખૂ પટિપુચ્છિ – ‘‘અત્થિ કિર, ભિક્ખવે, અમુકસ્મિં વિહારે ભિક્ખુ ગિલાનો’’તિ? ‘‘અત્થિ ભગવા’’તિ. ‘‘કિં તસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો આબાધો’’તિ? ‘‘તસ્સ, ભન્તે, આયસ્મતો ભગન્દલાબાધો, આકાસગોત્તો વેજ્જો સત્થકમ્મં કરોતી’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા – ‘‘અનનુચ્છવિકં, ભિક્ખવે, તસ્સ મોઘપુરિસસ્સ, અનનુલોમિકં, અપ્પતિરૂપં, અસ્સામણકં, અકપ્પિયં, અકરણીયં. કથઞ્હિ નામ સો, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસો સમ્બાધે સત્થકમ્મં કારાપેસ્સતિ. સમ્બાધે, ભિક્ખવે, સુખુમા છવિ, દુરોપયો વણો, દુપ્પરિહારં સત્થં. નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, સમ્બાધે સત્થકમ્મં કારાપેતબ્બં. યો કારાપેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – ભગવતા સત્થકમ્મં પટિક્ખિત્તન્તિ – વત્થિકમ્મં કારાપેન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા, તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ વત્થિકમ્મં કારાપેસ્સન્તી’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ વત્થિકમ્મં કારાપેન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, સમ્બાધસ્સ સામન્તા દ્વઙ્ગુલા સત્થકમ્મં વા વત્થિકમ્મં વા કારાપેતબ્બં. યો કારાપેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ.

સત્થકમ્મપટિક્ખેપકથા નિટ્ઠિતા.