૧૬૦. પઞ્ચભેસજ્જકથા

૨૬૦. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂનં સારદિકેન આબાધેન ફુટ્ઠાનં યાગુપિ પીતા ઉગ્ગચ્છતિ, ભત્તમ્પિ ભુત્તં ઉગ્ગચ્છતિ. તે તેન કિસા હોન્તિ, લૂખા, દુબ્બણ્ણા, ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતા, ધમનિસન્થતગત્તા. અદ્દસા ખો ભગવા તે ભિક્ખૂ કિસે લૂખે દુબ્બણ્ણે ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતે ધમનિસન્થતગત્તે, દિસ્વાન આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો, આનન્દ, એતરહિ ભિક્ખૂ કિસા, લૂખા, દુબ્બણ્ણા, ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતા, ધમનિસન્થતગત્તા’’તિ? ‘‘એતરહિ, ભન્તે, ભિક્ખૂનં સારદિકેન આબાધેન ફુટ્ઠાનં યાગુપિ પીતા ઉગ્ગચ્છતિ, ભત્તમ્પિ ભુત્તં ઉગ્ગચ્છતિ. તે તેન કિસા હોન્તિ, લૂખા, દુબ્બણ્ણા, ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતા, ધમનિસન્થતગત્તા’’તિ. અથ ખો ભગવતો રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘એતરહિ ખો ભિક્ખૂનં સારદિકેન આબાધેન ફુટ્ઠાનં યાગુપિ પીતા ઉગ્ગચ્છતિ, ભત્તમ્પિ ભુત્તં ઉગ્ગચ્છતિ. તે તેન કિસા હોન્તિ, લૂખા, દુબ્બણ્ણા, ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતા, ધમનિસન્થતગત્તા. કિં નુ ખો અહં ભિક્ખૂનં ભેસજ્જં અનુજાનેય્યં, યં ભેસજ્જઞ્ચેવ અસ્સ ભેસજ્જસમ્મતઞ્ચ લોકસ્સ, આહારત્થઞ્ચ ફરેય્ય, ન ચ ઓળારિકો આહારો પઞ્ઞાયેય્યા’’તિ? અથ ખો ભગવતો એતદહોસિ – ‘‘ઇમાનિ ખો પઞ્ચ ભેસજ્જાનિ, સેય્યથિદં – સપ્પિ, નવનીતં, તેલં, મધુ, ફાણિતં; ભેસજ્જાનિ ચેવ ભેસજ્જસમ્મતાનિ ચ લોકસ્સ, આહારત્થઞ્ચ ફરન્તિ, ન ચ ઓળારિકો આહારો પઞ્ઞાયતિ. યંનૂનાહં ભિક્ખૂનં ઇમાનિ પઞ્ચ ભેસજ્જાનિ અનુજાનેય્યં, કાલે પટિગ્ગહેત્વા કાલે પરિભુઞ્જિતુ’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઇધ મય્હં, ભિક્ખવે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘એતરહિ ખો ભિક્ખૂનં સારદિકેન આબાધેન ફુટ્ઠાનં યાગુપિ પીતા ઉગ્ગચ્છતિ, ભત્તમ્પિ ભુત્તં ઉગ્ગચ્છતિ. તે તેન કિસા હોન્તિ, લૂખા, દુબ્બણ્ણા, ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતા, ધમનિસન્થતગત્તા. કિં નુ ખો અહં ભિક્ખૂનં ભેસજ્જં અનુજાનેય્યં, યં ભેસજ્જઞ્ચેવ અસ્સ ભેસજ્જસમ્મતઞ્ચ લોકસ્સ, આહારત્થઞ્ચ ફરેય્ય, ન ચ ઓળારિકો આહારો પઞ્ઞાયેય્યા’તિ. તસ્સ મય્હં, ભિક્ખવે, એતદહોસિ ‘ઇમાનિ ખો પઞ્ચ ભેસજ્જાનિ, સેય્યથિદં – સપ્પિ, નવનીતં, તેલં, મધુ, ફાણિતં; ભેસજ્જાનિ ચેવ ભેસજ્જસમ્મતાનિ ચ લોકસ્સ, આહારત્થઞ્ચ ફરન્તિ, ન ચ ઓળારિકો આહારો પઞ્ઞાયતિ. યંનૂનાહં ભિક્ખૂનં ઇમાનિ પઞ્ચ ભેસજ્જાનિ અનુજાનેય્યં, કાલે પટિગ્ગહેત્વા કાલે પરિભુઞ્જિતુ’ન્તિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તાનિ પઞ્ચ ભેસજ્જાનિ કાલે પટિગ્ગહેત્વા કાલે પરિભુઞ્જિતુ’’ન્તિ.

૨૬૧. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ તાનિ પઞ્ચ ભેસજ્જાનિ કાલે પટિગ્ગહેત્વા કાલે પરિભુઞ્જન્તિ. તેસં યાનિપિ તાનિ પાકતિકાનિ લૂખાનિ ભોજનાનિ તાનિપિ નચ્છાદેન્તિ, પગેવ સેનેસિતાનિ [સેનેસિકાનિ (સી. સ્યા.), સેનેહિકાનિ (યોજના)]. તે તેન ચેવ સારદિકેન આબાધેન ફુટ્ઠા, ઇમિના ચ ભત્તાચ્છાદકેન [ભત્તાચ્છન્નકેન (ક.)], તદુભયેન ભિય્યોસોમત્તાય કિસા હોન્તિ, લૂખા, દુબ્બણ્ણા, ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતા, ધમનિસન્થતગત્તા. અદ્દસા ખો ભગવા તે ભિક્ખૂ ભિય્યોસોમત્તાય કિસે લૂખે દુબ્બણ્ણે ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતે ધમનિસન્થતગત્તે, દિસ્વાન આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘કિં નુ ખો, આનન્દ, એતરહિ ભિક્ખૂ ભિય્યોસોમત્તાય કિસા, લૂખા, દુબ્બણ્ણા, ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતા, ધમનિસન્થતગત્તા’’તિ? ‘‘એતરહિ, ભન્તે, ભિક્ખૂ તાનિ ચ પઞ્ચ ભેસજ્જાનિ કાલે પટિગ્ગહેત્વા કાલે પરિભુઞ્જન્તિ. તેસં યાનિપિ તાનિ પાકતિકાનિ લૂખાનિ ભોજનાનિ તાનિપિ નચ્છાદેન્તિ, પગેવ સેનેસિકાનિ. તે તેન ચેવ સારદિકેન આબાધેન ફુટ્ઠા, ઇમિના ચ ભત્તાચ્છાદકેન, તદુભયેન ભિય્યોસોમત્તાય કિસા, લૂખા, દુબ્બણ્ણા, ઉપ્પણ્ડુપ્પણ્ડુકજાતા, ધમનિસન્થતગત્તા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તાનિ પઞ્ચ ભેસજ્જાનિ પટિગ્ગહેત્વા કાલેપિ વિકાલેપિ પરિભુઞ્જિતુ’’ન્તિ.

૨૬૨. તેન ખો પન સમયેન ગિલાનાનં ભિક્ખૂનં વસેહિ ભેસજ્જેહિ અત્થો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વસાનિ ભેસજ્જાનિ – અચ્છવસં, મચ્છવસં, સુસુકાવસં, સૂકરવસં, ગદ્રભવસં – કાલે પટિગ્ગહિતં કાલે નિપ્પક્કં [નિપક્કં (ક.)] કાલે સંસટ્ઠં તેલપરિભોગેન પરિભુઞ્જિતું. વિકાલે ચે, ભિક્ખવે, પટિગ્ગહિતં વિકાલે નિપ્પક્કં વિકાલે સંસટ્ઠં, તં ચે પરિભુઞ્જેય્ય, આપત્તિ તિણ્ણં દુક્કટાનં. કાલે ચે, ભિક્ખવે, પટિગ્ગહિતં વિકાલે નિપ્પક્કં વિકાલે સંસટ્ઠં, તં ચે પરિભુઞ્જેય્ય, આપત્તિ દ્વિન્નં દુક્કટાનં. કાલે ચે, ભિક્ખવે, પટિગ્ગહિતં કાલે નિપ્પક્કં વિકાલે સંસટ્ઠં, તં ચે પરિભુઞ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. કાલે ચે, ભિક્ખવે, પટિગ્ગહિતં કાલે નિપ્પક્કં કાલે સંસટ્ઠં, તં ચે પરિભુઞ્જેય્ય, અનાપત્તીતિ.

પઞ્ચભેસજ્જકથા નિટ્ઠિતા.