૫. ચમ્મક્ખન્ધકો

૧૪૭. સોણકોળિવિસવત્થુ

૨૪૨. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા રાજગહે વિહરતિ ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે. તેન ખો પન સમયેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો અસીતિયા ગામસહસ્સેસુ ઇસ્સરિયાધિપચ્ચં રજ્જં કારેતિ. તેન ખો પન સમયેન ચમ્પાયં સોણો નામ કોળિવિસો [કોળિવીસો (સી.)] સેટ્ઠિપુત્તો સુખુમાલો હોતિ. તસ્સ પાદતલેસુ લોમાનિ જાતાનિ હોન્તિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તાનિ અસીતિ ગામિકસહસ્સાનિ સન્નિપાતાપેત્વા કેનચિદેવ કરણીયેન સોણસ્સ કોળિવિસસ્સ સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – આગચ્છતુ સોણો, ઇચ્છામિ સોણસ્સ આગતન્તિ. અથ ખો સોણસ્સ કોળિવિસસ્સ માતાપિતરો સોણં કોળિવિસં એતદવોચું – ‘‘રાજા તે, તાત સોણ, પાદે દક્ખિતુકામો. મા ખો ત્વં, તાત સોણ, યેન રાજા તેન પાદે અભિપ્પસારેય્યાસિ. રઞ્ઞો પુરતો પલ્લઙ્કેન નિસીદ. નિસિન્નસ્સ તે રાજા પાદે દક્ખિસ્સતી’’તિ. અથ ખો સોણં કોળિવિસં સિવિકાય આનેસું. અથ ખો સોણો કોળિવિસો યેન રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા રાજાનં માગધં સેનિયં બિમ્બિસારં અભિવાદેત્વા રઞ્ઞો પુરતો પલ્લઙ્કેન નિસીદિ. અદ્દસા ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો સોણસ્સ કોળિવિસસ્સ પાદતલેસુ લોમાનિ જાતાનિ. અથ ખો રાજા માગધો સેનિયો બિમ્બિસારો તાનિ અસીતિ ગામિકસહસ્સાનિ દિટ્ઠધમ્મિકે અત્થે અનુસાસિત્વા ઉય્યોજેસિ – ‘‘તુમ્હે ખ્વત્થ, ભણે, મયા દિટ્ઠધમ્મિકે અત્થે અનુસાસિતા; ગચ્છથ, તં ભગવન્તં પયિરુપાસથ; સો નો ભગવા સમ્પરાયિકે અત્થે અનુસાસિસ્સતી’’તિ.

અથ ખો તાનિ અસીતિ ગામિકસહસ્સાનિ યેન ગિજ્ઝકૂટો પબ્બતો તેનુપસઙ્કમિંસુ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા સાગતો ભગવતો ઉપટ્ઠાકો હોતિ. અથ ખો તાનિ અસીતિ ગામિકસહસ્સાનિ યેનાયસ્મા સાગતો તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં સાગતં એતદવોચું – ‘‘ઇમાનિ, ભન્તે, અસીતિ ગામિકસહસ્સાનિ ઇધૂપસઙ્કન્તાનિ ભગવન્તં દસ્સનાય; સાધુ મયં, ભન્તે, લભેય્યામ ભગવન્તં દસ્સનાયા’’તિ. ‘‘તેન હિ તુમ્હે આયસ્મન્તો મુહુત્તં ઇધેવ તાવ હોથ, યાવાહં ભગવન્તં પટિવેદેમી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સાગતો તેસં અસીતિયા ગામિકસહસ્સાનં પુરતો પેક્ખમાનાનં પાટિકાય નિમુજ્જિત્વા ભગવતો પુરતો ઉમ્મુજ્જિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇમાનિ, ભન્તે, અસીતિ ગામિકસહસ્સાનિ ઇધૂપસઙ્કન્તાનિ ભગવન્તં દસ્સનાય; યસ્સ દાનિ, ભન્તે, ભગવા કાલં મઞ્ઞતી’’તિ. ‘‘તેન હિ ત્વં, સાગત, વિહારપચ્છાયાયં આસનં પઞ્ઞપેહી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સાગતો ભગવતો પટિસ્સુણિત્વા પીઠં ગહેત્વા ભગવતો પુરતો નિમુજ્જિત્વા તેસં અસીતિયા ગામિકસહસ્સાનં પુરતો પેક્ખમાનાનં પાટિકાય ઉમ્મુજ્જિત્વા વિહારપચ્છાયાયં આસનં પઞ્ઞપેતિ. અથ ખો ભગવા વિહારા નિક્ખમિત્વા વિહારપચ્છાયાયં પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો તાનિ અસીતિ ગામિકસહસ્સાનિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અથ ખો તાનિ અસીતિ ગામિકસહસ્સાનિ આયસ્મન્તંયેવ સાગતં સમન્નાહરન્તિ, નો તથા ભગવન્તં. અથ ખો ભગવા તેસં અસીતિયા ગામિકસહસ્સાનં ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય આયસ્મન્તં સાગતં આમન્તેસિ – ‘‘તેન હિ ત્વં, સાગત, ભિય્યોસોમત્તાય ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઇદ્ધિપાટિહારિયં દસ્સેહી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સાગતો ભગવતો પટિસ્સુણિત્વા વેહાસં અબ્ભુગ્ગન્ત્વા આકાસે અન્તલિક્ખે ચઙ્કમતિપિ, તિટ્ઠતિપિ, નિસીદતિપિ, સેય્યમ્પિ કપ્પેતિ, ધૂમાયતિપિ [ધૂપાયતિપિ (સી.), પધૂપાયતિપિ (સ્યા.)] પજ્જલતિપિ, અન્તરધાયતિપિ. અથ ખો આયસ્મા સાગતો આકાસે અન્તલિક્ખે અનેકવિહિતં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઇદ્ધિપાટિહારિયં દસ્સેત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સત્થા મે, ભન્તે, ભગવા; સાવકોહમસ્મિ. સત્થા મે, ભન્તે, ભગવા; સાવકોહમસ્મી’’તિ. અથ ખો તાનિ અસીતિ ગામિકસહસ્સાનિ ‘‘અચ્છરિયં વત ભો! અબ્ભુતં વત ભો! સાવકોપિ નામ એવં મહિદ્ધિકો ભવિસ્સતિ, એવં મહાનુભાવો, અહો નૂન સત્થા’’તિ ભગવન્તંયેવ સમન્નાહરન્તિ, નો તથા આયસ્મન્તં સાગતં.

અથ ખો ભગવા તેસં અસીતિયા ગામિકસહસ્સાનં ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય અનુપુબ્બિં કથં કથેસિ, સેય્યથિદં – દાનકથં સીલકથં સગ્ગકથં, કામાનં આદીનવં ઓકારં સંકિલેસં, નેક્ખમ્મે આનિસંસં પકાસેસિ. યદા તે ભગવા અઞ્ઞાસિ કલ્લચિત્તે, મુદુચિત્તે, વિનીવરણચિત્તે, ઉદગ્ગચિત્તે, પસન્નચિત્તે, અથ યા બુદ્ધાનં સામુક્કંસિકા ધમ્મદેસના, તં પકાસેસિ – દુક્ખં, સમુદયં, નિરોધં, મગ્ગં. સેય્યથાપિ નામ સુદ્ધં વત્થં અપગતકાળકં સમ્મદેવ રજનં પટિગ્ગણ્હેય્ય, એવમેવં તેસં અસીતિયા ગામિકસહસ્સાનં તસ્મિંયેવ આસને વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘‘યંકિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’’ન્તિ. તે દિટ્ઠધમ્મા પત્તધમ્મા વિદિતધમ્મા પરિયોગાળ્હધમ્મા તિણ્ણવિચિકિચ્છા વિગતકથંકથા વેસારજ્જપ્પત્તા અપરપ્પચ્ચયા સત્થુસાસને ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે, અભિક્કન્તં, ભન્તે. સેય્યથાપિ, ભન્તે, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ‘‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’’તિ, એવમેવં ભગવતા અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એતે મયં, ભન્તે, ભગવન્તં સરણં ગચ્છામ. ધમ્મઞ્ચ, ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકે નો ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતે સરણં ગતે’’તિ.

સોણસ્સ પબ્બજ્જા

૨૪૩. અથ ખો સોણસ્સ કોળિવિસસ્સ એતદહોસિ ‘‘યથા યથા ખો અહં ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું; યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો તાનિ અસીતિ ગામિકસહસ્સાનિ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કમિસું. અથ ખો સોણો કોળિવિસો અચિરપક્કન્તેસુ તેસુ અસીતિયા ગામિકસહસ્સેસુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સોણો કોળિવિસો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યથા યથાહં, ભન્તે, ભગવતા ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. ઇચ્છામહં, ભન્તે, કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. પબ્બાજેતુ મં, ભન્તે, ભગવા’’તિ. અલત્થ ખો સોણો કોળિવિસો ભગવતો સન્તિકે પબ્બજ્જં, અલત્થ ઉપસમ્પદં. અચિરુપસમ્પન્નો ચ પનાયસ્મા સોણો સીતવને વિહરતિ. તસ્સ અચ્ચારદ્ધવીરિયસ્સ ચઙ્કમતો પાદા ભિજ્જિંસુ. ચઙ્કમો લોહિતેન ફુટો હોતિ, સેય્યથાપિ ગવાઘાતનં. [ઇતો પરં યાવ ઇમસ્સ વત્થુસ્સ અવસાનં તાવ પાઠો અ. નિ. ૬.૫૫ આદયો] અથ ખો આયસ્મતો સોણસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘યે ખો કેચિ ભગવતો સાવકા આરદ્ધવીરિયા વિહરન્તિ, અહં તેસં અઞ્ઞતરો. અથ ચ પન મે નાનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુચ્ચતિ. સંવિજ્જન્તિ ખો પન મે કુલે ભોગા; સક્કા ભોગે ચ ભુઞ્જિતું, પુઞ્ઞાનિ ચ કાતું. યંનૂનાહં હીનાયાવત્તિત્વા ભોગે ચ ભુઞ્જેય્યં, પુઞ્ઞાનિ ચ કરેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મતો સોણસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય એવમેવ – ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે અન્તરહિતો સીતવને પાતુરહોસિ. અથ ખો ભગવા સમ્બહુલેહિ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો યેનાયસ્મતો સોણસ્સ ચઙ્કમો તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો ભગવા આયસ્મતો સોણસ્સ ચઙ્કમં લોહિતેન ફુટં, દિસ્વાન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કસ્સ ન્વાયં, ભિક્ખવે, ચઙ્કમો લોહિતેન ફુટો, સેય્યથાપિ ગવાઘાતન’’ન્તિ? ‘‘આયસ્મતો, ભન્તે, સોણસ્સ અચ્ચારદ્ધવીરિયસ્સ ચઙ્કમતો પાદા ભિજ્જિંસુ. તસ્સાયં ચઙ્કમો લોહિતેન ફુટો, સેય્યથાપિ ગવાઘાતન’’ન્તિ.

અથ ખો ભગવા યેનાયસ્મતો સોણસ્સ વિહારો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. આયસ્માપિ ખો સોણો ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં સોણં ભગવા એતદવોચ – ‘‘નનુ તે, સોણ, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘યે ખો કેચિ ભગવતો સાવકા આરદ્ધવીરિયા વિહરન્તિ, અહં તેસં અઞ્ઞતરો. અથ ચ પન મે નાનુપાદાય આસવેહિ ચિત્તં વિમુચ્ચતિ. સંવિજ્જન્તિ ખો પન મે કુલે ભોગા; સક્કા ભોગે ચ ભુઞ્જિતું, પુઞ્ઞાનિ ચ કાતું. યંનૂનાહં હીનાયાવત્તિત્વા ભોગે ચ ભુઞ્જેય્યં, પુઞ્ઞાનિ ચ કરેય્ય’’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, સોણ, કુસલો ત્વં પુબ્બે અગારિકભૂતો વીણાય તન્તિસ્સરે’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, સોણ, યદા તે વીણાય તન્તિયો અચ્ચાયતા હોન્તિ, અપિ નુ તે વીણા તસ્મિં સમયે સરવતી વા હોતિ, કમ્મઞ્ઞા વા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, સોણ, યદા તે વીણાય તન્તિયો અતિસિથિલા હોન્તિ, અપિ નુ તે વીણા તસ્મિં સમયે સરવતી વા હોતિ, કમ્મઞ્ઞા વા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, સોણ, યદા તે વીણાય તન્તિયો નેવ અચ્ચાયતા હોન્તિ નાતિસિથિલા, સમે ગુણે પતિટ્ઠિતા, અપિ નુ તે વીણા તસ્મિં સમયે સરવતી વા હોતિ, કમ્મઞ્ઞા વા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, સોણ, અચ્ચારદ્ધવીરિયં ઉદ્ધચ્ચાય સંવત્તતિ, અતિલીનવીરિયં કોસજ્જાય સંવત્તતિ. તસ્માતિહ ત્વં, સોણ, વીરિયસમતં અધિટ્ઠહ, ઇન્દ્રિયાનઞ્ચ સમતં પટિવિજ્ઝ, તત્થ ચ નિમિત્તં ગણ્હાહી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સોણો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં સોણં ઇમિના ઓવાદેન ઓવદિત્વા – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમ્મિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય એવમેવ – સીતવને આયસ્મતો સોણસ્સ સમ્મુખે અન્તરહિતો ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે પાતુરહોસિ. અથ ખો આયસ્મા સોણો અપરેન સમયેન વીરિયસમતં અધિટ્ઠાસિ, ઇન્દ્રિયાનઞ્ચ સમતં પટિવિજ્ઝિ, તત્થ ચ નિમિત્તં અગ્ગહેસિ. અથ ખો આયસ્મા સોણો, એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો, ન ચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ – તદનુત્તરં બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ અભિઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞતરો ચ પનાયસ્મા સોણો અરહતં અહોસિ.

૨૪૪. અથ ખો આયસ્મતો સોણસ્સ અરહત્તપ્પત્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘યંનૂનાહં ભગવતો સન્તિકે અઞ્ઞં બ્યાકરેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો આયસ્મા સોણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સોણો ભગવન્તં એતદવોચ – યો સો, ભન્તે, ભિક્ખુ અરહં ખીણાસવો વુસિતવા કતકરણીયો ઓહિતભારો અનુપ્પત્તસદત્થો પરિક્ખીણભવસઞ્ઞોજનો સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તો, સો છટ્ઠાનાનિ અધિમુત્તો હોતિ – નેક્ખમ્માધિમુત્તો હોતિ, પવિવેકાધિમુત્તો હોતિ, અબ્યાપજ્જાધિમુત્તો હોતિ, ઉપાદાનક્ખયાધિમુત્તો હોતિ, તણ્હક્ખયાધિમુત્તો હોતિ, અસમ્મોહાધિમુત્તો હોતિ.

‘‘સિયા ખો પન, ભન્તે, ઇધેકચ્ચસ્સ આયસ્મતો એવમસ્સ – ‘કેવલં સદ્ધામત્તકં નૂન અયમાયસ્મા નિસ્સાય નેક્ખમ્માધિમુત્તો’તિ, ન ખો પનેતં, ભન્તે, એવં દટ્ઠબ્બં. ખીણાસવો, ભન્તે, ભિક્ખુ, વુસિતવા, કતકરણીયો, કરણીયમત્તાનં અસમનુપસ્સન્તો કતસ્સ વા પટિચયં ખયા રાગસ્સ વીતરાગત્તા નેક્ખમ્માધિમુત્તો હોતિ, ખયા દોસસ્સ વીતદોસત્તા નેક્ખમ્માધિમુત્તો હોતિ, ખયા મોહસ્સ વીતમોહત્તા નેક્ખમ્માધિમુત્તો હોતિ.

‘‘સિયા ખો પન, ભન્તે, ઇધેકચ્ચસ્સ આયસ્મતો એવમસ્સ – ‘લાભસક્કારસિલોકં નૂન અયમાયસ્મા નિકામયમાનો પવિવેકાધિમુત્તો’તિ. ન ખો પનેતં, ભન્તે, એવં દટ્ઠબ્બં. ખીણાસવો, ભન્તે, ભિક્ખુ, વુસિતવા, કતકરણીયો, કરણીયમત્તાનં [કરણીયં અત્તનો (અઙ્ગુત્તરપાળિયં)] અસમનુપસ્સન્તો કતસ્સ વા પટિચયં, ખયા રાગસ્સ વીતરાગત્તા પવિવેકાધિમુત્તો હોતિ, ખયા દોસસ્સ વીતદોસત્તા પવિવેકાધિમુત્તો હોતિ, ખયા મોહસ્સ વીતમોહત્તા પવિવેકાધિમુત્તો હોતિ.

‘‘સિયા ખો પન, ભન્તે, ઇધેકચ્ચસ્સ આયસ્મતો એવમસ્સ – ‘સીલબ્બતપરામાસં નૂન અયમાયસ્મા સારતો પચ્ચાગચ્છન્તો અબ્યાપજ્જાધિમુત્તો’તિ. ન ખો પનેતં, ભન્તે, એવં દટ્ઠબ્બં. ખીણાસવો, ભન્તે, ભિક્ખુ, વુસિતવા, કતકરણીયો, કરણીયમત્તાનં અસમનુપસ્સન્તો કતસ્સ વા પટિચયં, ખયા રાગસ્સ વીતરાગત્તા અબ્યાપજ્જાધિમુત્તો હોતિ, ખયા દોસસ્સ વીતદોસત્તા અબ્યાપજ્જાધિમુત્તો હોતિ, ખયા મોહસ્સ વીતમોહત્તા અબ્યાપજ્જાધિમુત્તો હોતિ.

‘‘ખયા રાગસ્સ વીતરાગત્તા ઉપાદાનક્ખયાધિમુત્તો હોતિ, ખયા દોસસ્સ વીતદોસત્તા ઉપાદાનક્ખયાધિમુત્તો હોતિ, ખયા મોહસ્સ વીતમોહત્તા ઉપાદાનક્ખયાધિમુત્તો હોતિ.

‘‘ખયા રાગસ્સ વીતરાગત્તા તણ્હક્ખયાધિમુત્તો હોતિ, ખયા દોસસ્સ વીતદોસત્તા તણ્હક્ખયાધિમુત્તો હોતિ, ખયા મોહસ્સ વીતમોહત્તા તણ્હક્ખયાધિમુત્તો હોતિ.

‘‘ખયા રાગસ્સ વીતરાગત્તા અસમ્મોહાધિમુત્તો હોતિ, ખયા દોસસ્સ વીતદોસત્તા અસમ્મોહાધિમુત્તો હોતિ, ખયા મોહસ્સ વીતમોહત્તા અસમ્મોહાધિમુત્તો હોતિ.

‘‘એવં સમ્મા વિમુત્તચિત્તસ્સ, ભન્તે, ભિક્ખુનો ભુસા ચેપિ ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ચક્ખુસ્સ આપાથં આગચ્છન્તિ, નેવસ્સ ચિત્તં પરિયાદિયન્તિ. અમિસ્સીકતમેવસ્સ ચિત્તં હોતિ, ઠિતં, આનેઞ્જપ્પત્તં, વયઞ્ચસ્સાનુપસ્સતિ. ભુસા ચેપિ સોતવિઞ્ઞેય્યા સદ્દા…પે… ઘાનવિઞ્ઞેય્યા ગન્ધા… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા… કાયવિઞ્ઞેય્યા ફોટ્ઠબ્બા… મનોવિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા મનસ્સ આપાથં આગચ્છન્તિ, નેવસ્સ ચિત્તં પરિયાદિયન્તિ; અમિસ્સીકતમેવસ્સ ચિત્તં હોતિ, ઠિતં, આનેઞ્જપ્પત્તં, વયઞ્ચસ્સાનુપસ્સતિ. સેય્યથાપિ, ભન્તે, સેલો પબ્બતો અચ્છિદ્દો અસુસિરો એકગ્ઘનો, પુરત્થિમાય ચેપિ દિસાય આગચ્છેય્ય ભુસા વાતવુટ્ઠિ, નેવ નં સઙ્કમ્પેય્ય ન સમ્પકમ્પેય્ય ન સમ્પવેધેય્ય; પચ્છિમાય ચેપિ દિસાય આગચ્છેય્ય ભુસા વાતવુટ્ઠિ…પે… ઉત્તરાય ચેપિ દિસાય…પે… દક્ખિણાય ચેપિ દિસાય આગચ્છેય્ય ભુસા વાતવુટ્ઠિ, નેવ નં સઙ્કમ્પેય્ય ન સમ્પકમ્પેય્ય ન સમ્પવેધેય્ય, એવમેવ ખો, ભન્તે, એવં સમ્મા વિમુત્તચિત્તસ્સ ભિક્ખુનો ભુસા ચેપિ ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ચક્ખુસ્સ આપાથં આગચ્છન્તિ, નેવસ્સ ચિત્તં પરિયાદિયન્તિ; અમિસ્સીકતમેવસ્સ ચિત્તં હોતિ, ઠિતં, આનેઞ્જપ્પત્તં, વયઞ્ચસ્સાનુપસ્સતિ. ભુસા ચેપિ સોતવિઞ્ઞેય્યા સદ્દા…પે… ઘાનવિઞ્ઞેય્યા ગન્ધા… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા… કાયવિઞ્ઞેય્યા ફોટ્ઠબ્બા… મનોવિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા મનસ્સ આપાથં આગચ્છન્તિ, નેવસ્સ ચિત્તં પરિયાદિયન્તિ; અમિસ્સીકતમેવસ્સ ચિત્તં હોતિ, ઠિતં, આનેઞ્જપ્પત્તં, વયઞ્ચસ્સાનુપસ્સતી’’તિ.

નેક્ખમ્મં અધિમુત્તસ્સ, પવિવેકઞ્ચ ચેતસો;

અબ્યાપજ્જાધિમુત્તસ્સ, ઉપાદાનક્ખયસ્સ ચ.

તણ્હક્ખયાધિમુત્તસ્સ, અસમ્મોહઞ્ચ ચેતસો;

દિસ્વા આયતનુપ્પાદં, સમ્મા ચિત્તં વિમુચ્ચતિ.

તસ્સ સમ્માવિમુત્તસ્સ, સન્તચિત્તસ્સ ભિક્ખુનો;

કતસ્સ પટિચયો નત્થિ, કરણીયં ન વિજ્જતિ.

સેલો યથા એકગ્ઘનો, વાતેન ન સમીરતિ;

એવં રૂપા રસા સદ્દા, ગન્ધા ફસ્સા ચ કેવલા.

ઇટ્ઠા ધમ્મા અનિટ્ઠા ચ, ન પવેધેન્તિ તાદિનો;

ઠિતં ચિત્તં વિપ્પમુત્તં, વયઞ્ચસ્સાનુપસ્સતીતિ.

સોણકોળિવિસવત્થુ નિટ્ઠિતં.

૧૪૮. દિગુણાદિઉપાહનપટિક્ખેપો

૨૪૫. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘એવં ખો, ભિક્ખવે, કુલપુત્તા અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તિ, અત્થો ચ વુત્તો, અત્તા ચ અનુપનીતો. અથ ચ, પનિધેકચ્ચે મોઘપુરિસા હસમાનકં, મઞ્ઞે, અઞ્ઞં બ્યાકરોન્તિ, તે પચ્છા વિઘાતં આપજ્જન્તી’’તિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં સોણં આમન્તેસિ – ‘‘ત્વં ખોસિ, સોણ, સુખુમાલો. અનુજાનામિ તે, સોણ, એકપલાસિકં ઉપાહન’’ન્તિ. ‘‘અહં ખો, ભન્તે, અસીતિસકટવાહે હિરઞ્ઞં ઓહાય અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો, સત્તહત્થિકઞ્ચ અનીકં. અથાહં ભન્તે એકપલાસિકં ચે ઉપાહનં પરિહરિસ્સામિ, તસ્સ મે ભવિસ્સન્તિ વત્તારો ‘સોણો કોળિવિસો અસીતિસકટવાહે હિરઞ્ઞં ઓહાય અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો, સત્તહત્થિકઞ્ચ અનીકં. સો દાનાયં એકપલાસિકાસુ ઉપાહનાસુ સત્તો’તિ. સચે ભગવા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અનુજાનિસ્સતિ અહમ્પિ પરિભુઞ્જિસ્સામિ; નો ચે ભગવા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ અનુજાનિસ્સતિ, અહમ્પિ ન પરિભુઞ્જિસ્સામી’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એકપલાસિકં ઉપાહનં. ન, ભિક્ખવે, દિગુણા ઉપાહના ધારેતબ્બા. ન તિગુણા ઉપાહના ધારેતબ્બા. ન ગુણઙ્ગુણૂપાહના [ગણઙ્ગણૂપાહના (બહૂસુ)] ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

દિગુણાદિઉપાહનપટિક્ખેપો નિટ્ઠિતો.

૧૪૯. સબ્બનીલિકાદિપટિક્ખેપો

૨૪૬. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સબ્બનીલિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ…પે… સબ્બપીતિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ… સબ્બલોહિતિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ… સબ્બમઞ્જિટ્ઠિકા [સબ્બમઞ્જેટ્ઠિકા (ક.)] ઉપાહનાયો ધારેન્તિ … સબ્બકણ્હા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ… સબ્બમહારઙ્ગરત્તા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ… સબ્બમહાનામરત્તા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ, ‘‘સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, સબ્બનીલિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા…પે… ન સબ્બપીતિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન સબ્બલોહિતિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન સબ્બમઞ્જિટ્ઠિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન સબ્બકણ્હા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન સબ્બમહારઙ્ગરત્તા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન સબ્બમહાનામરત્તા ઉપાહના ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ નીલકવદ્ધિકા [વટ્ટિકા (સી.)] ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, પીતકવદ્ધિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, લોહિતકવદ્ધિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, મઞ્જિટ્ઠિકવદ્ધિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, કણ્હવદ્ધિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, મહારઙ્ગરત્તવદ્ધિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, મહાનામરત્તવદ્ધિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ, ‘‘સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, નીલકવદ્ધિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા…પે… ન પીતકવદ્ધિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન લોહિતકવદ્ધિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન મઞ્જિટ્ઠિકવદ્ધિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન કણ્હવદ્ધિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન મહારઙ્ગરત્તવદ્ધિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન મહાનામરત્તવદ્ધિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ખલ્લકબદ્ધા […બન્ધા (ક.)] ઉપાહનાયો ધારેન્તિ…પે… પુટબદ્ધા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, પાલિગુણ્ઠિમા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, તૂલપુણ્ણિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, તિત્તિરપત્તિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, મેણ્ડવિસાણવદ્ધિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, અજવિસાણવદ્ધિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, વિચ્છિકાળિકા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, મોરપિઞ્છ [મોરપિઞ્જ (સી. સ્યા.)] પરિસિબ્બિતા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, ચિત્રા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ, ‘‘સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, ખલ્લકબદ્ધા ઉપાહના ધારેતબ્બા…પે… ન પુટબદ્ધા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન પાલિગુણ્ઠિમા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન તૂલપુણ્ણિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન તિત્તિરપત્તિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન મેણ્ડવિસાણવદ્ધિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન અજવિસાણવદ્ધિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન વિચ્છિકાળિકા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન મોરપિઞ્છપરિસિબ્બિતા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન ચિત્રા ઉપાહના ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સીહચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ…પે… બ્યગ્ઘચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, દીપિચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, અજિનચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, ઉદ્દચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, મજ્જારચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, કાળકચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહનાયો ધારેન્તિ, લુવકચમ્મપરિક્ખટા [ઉલૂકચમ્મપરિક્ખટા (યોજના)] ઉપાહનાયો ધારેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ, ‘‘સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, સીહચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહના ધારેતબ્બા…પે… ન બ્યગ્ઘચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન દીપિચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન અજિનચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન ઉદ્દચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન મજ્જારચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન કાળકચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહના ધારેતબ્બા, ન લુવકચમ્મપરિક્ખટા ઉપાહના ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

સબ્બનીલિકાદિપટિક્ખેપો નિટ્ઠિતો.

૧૫૦. ઓમુક્કગુણઙ્ગુણૂપાહનાનુજાનના

૨૪૭. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય રાજગહં પિણ્ડાય પાવિસિ, અઞ્ઞતરેન ભિક્ખુના પચ્છાસમણેન. અથ ખો સો ભિક્ખુ ખઞ્જમાનો ભગવન્તં પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધિ. અદ્દસા ખો અઞ્ઞતરો ઉપાસકો ગુણઙ્ગુણૂપાહના આરોહિત્વા ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં; દિસ્વા ઉપાહના આરોહિત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા યેન સો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું અભિવાદેત્વા એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ, ભન્તે, અય્યો ખઞ્જતી’’તિ? ‘‘પાદા મે, આવુસો, ફલિતા’’તિ [ફાલિતાતિ (ક.)]. ‘‘હન્દ, ભન્તે, ઉપાહનાયો’’તિ. ‘‘અલં, આવુસો, પટિક્ખિત્તા ભગવતા ગુણઙ્ગુણૂપાહના’’તિ. ‘‘ગણ્હાહેતા, ભિક્ખુ, ઉપાહનાયો’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓમુક્કં ગુણઙ્ગુણૂપાહનં. ન, ભિક્ખવે, નવા ગુણઙ્ગુણૂપાહના ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

ઓમુક્કગુણઙ્ગુણૂપાહનાનુજાનના નિટ્ઠિતા.

૧૫૧. અજ્ઝારામે ઉપાહનપટિક્ખેપો

૨૪૮. તેન ખો પન સમયેન ભગવા અજ્ઝોકાસે અનુપાહનો ચઙ્કમતિ. સત્થા અનુપાહનો ચઙ્કમતીતિ, થેરાપિ ભિક્ખૂ અનુપાહના ચઙ્કમન્તિ. છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ, સત્થરિ અનુપાહને ચઙ્કમમાને, થેરેસુપિ ભિક્ખૂસુ અનુપાહનેસુ ચઙ્કમમાનેસુ, સઉપાહના ચઙ્કમન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ, સત્થરિ અનુપાહને ચઙ્કમમાને, થેરેસુપિ ભિક્ખૂસુ અનુપાહનેસુ ચઙ્કમમાનેસુ, સઉપાહના ચઙ્કમિસ્સન્તી’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ, સત્થરિ અનુપાહને ચઙ્કમમાને, થેરેસુપિ ભિક્ખૂસુ અનુપાહનેસુ ચઙ્કમમાનેસુ, સઉપાહના ચઙ્કમન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… ‘‘કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા, સત્થરિ અનુપાહને ચઙ્કમમાને, થેરેસુપિ ભિક્ખૂસુ અનુપાહનેસુ ચઙ્કમમાનેસુ, સઉપાહના ચઙ્કમિસ્સન્તિ. ઇમે હિ નામ, ભિક્ખવે, ગિહી ઓદાતવત્થવસનકા અભિજીવનિકસ્સ સિપ્પસ્સ કારણા આચરિયેસુ સગારવા સપ્પતિસ્સા સભાગવુત્તિકા વિહરિસ્સન્તિ. ઇધ ખો તં, ભિક્ખવે, સોભેથ, યં તુમ્હે એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિતા સમાના આચરિયેસુ આચરિયમત્તેસુ ઉપજ્ઝાયેસુ ઉપજ્ઝાયમત્તેસુ અગારવા અપ્પતિસ્સા અસભાગવુત્તિકા [સગારવા સગ્ગતિસ્સા સભાગવુત્તિકા (ક.)] વિહરેય્યાથ. નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, આચરિયેસુ આચરિયમત્તેસુ ઉપજ્ઝાયેસુ ઉપજ્ઝાયમત્તેસુ અનુપાહનેસુ ચઙ્કમમાનેસુ સઉપાહનેન ચઙ્કમિતબ્બં. યો ચઙ્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ન ચ, ભિક્ખવે, અજ્ઝારામે ઉપાહના ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

૨૪૯. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો પાદખિલાબાધો હોતિ. તં ભિક્ખૂ પરિગ્ગહેત્વા ઉચ્ચારમ્પિ પસ્સાવમ્પિ નિક્ખામેન્તિ. અદ્દસા ખો ભગવા સેનાસનચારિકં આહિણ્ડન્તો તે ભિક્ખૂ તં ભિક્ખું પરિગ્ગહેત્વા ઉચ્ચારમ્પિ પસ્સાવમ્પિ નિક્ખામેન્તે, દિસ્વાન યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘કિં ઇમસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો આબાધો’’તિ? ‘‘ઇમસ્સ, ભન્તે, આયસ્મતો પાદખિલાબાધો; ઇમં મયં પરિગ્ગહેત્વા ઉચ્ચારમ્પિ પસ્સાવમ્પિ નિક્ખામેમા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યસ્સ પાદા વા દુક્ખા, પાદા વા ફલિતા, પાદખિલો વા આબાધો [પાદખિલાબાધો વા (સ્યા.)] ઉપાહનં ધારેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અધોતેહિ પાદેહિ મઞ્ચમ્પિ પીઠમ્પિ અભિરુહન્તિ; ચીવરમ્પિ સેનાસનમ્પિ દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ‘ઇદાનિ મઞ્ચં વા પીઠં વા અભિરુહિસ્સામી’’તિ ઉપાહનં ધારેતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ રત્તિયા ઉપોસથગ્ગમ્પિ સન્નિસજ્જમ્પિ ગચ્છન્તા અન્ધકારે ખાણુમ્પિ કણ્ટકમ્પિ અક્કમન્તિ; પાદા દુક્ખા હોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અજ્ઝારામે ઉપાહનં ધારેતું, ઉક્કં, પદીપં, કત્તરદણ્ડન્તિ.

અજ્ઝારામે ઉપાહનપટિક્ખેપો નિટ્ઠિતો.

૧૫૨. કટ્ઠપાદુકાદિપટિક્ખેપો

૨૫૦. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય કટ્ઠપાદુકાયો અભિરુહિત્વા અજ્ઝોકાસે ચઙ્કમન્તિ, ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા ખટખટસદ્દા, અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેન્તા, સેય્યથિદં [ઇમા તિરચ્છાનકથાયો પાચિ. ૫૦૮; દી. નિ. ૧.૭; મ. નિ. ૨.૨૨૩; સં. નિ. ૫.૧૦૮૦; અ. નિ. ૧૦.૬૯ આદયો] – રાજકથં, ચોરકથં, મહામત્તકથં, સેનાકથં, ભયકથં, યુદ્ધકથં, અન્નકથં, પાનકથં, વત્થકથં, સયનકથં, માલાકથં, ગન્ધકથં, ઞાતિકથં, યાનકથં, ગામકથં, નિગમકથં, નગરકથં, જનપદકથં, ઇત્થિકથં [ઇત્થિકથં પુરિસકથં (ક.)], સૂરકથં, વિસિખાકથં, કુમ્ભટ્ઠાનકથં, પુબ્બપેતકથં, નાનત્તકથં, લોકક્ખાયિકં, સમુદ્દક્ખાયિકં, ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા; કીટકમ્પિ અક્કમિત્વા મારેન્તિ, ભિક્ખૂપિ સમાધિમ્હા ચાવેન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય કટ્ઠપાદુકાયો અભિરુહિત્વા અજ્ઝોકાસે ચઙ્કમિસ્સન્તિ, ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા ખટખટસદ્દા અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેન્તા, સેય્યથિદં – રાજકથં, ચોરકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા, કીટકમ્પિ અક્કમિત્વા મારેસ્સન્તિ, ભિક્ખૂપિ સમાધિમ્હા ચાવેસ્સન્તી’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય કટ્ઠપાદુકાયો અભિરુહિત્વા અજ્ઝોકાસે ચઙ્કમન્તિ, ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા ખટખટસદ્દા, અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેન્તા, સેય્યથિદં, – રાજકથં, ચોરકથં…પે… ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા, કીટકમ્પિ અક્કમિત્વા મારેન્તિ, ભિક્ખૂપિ સમાધિમ્હા ચાવેન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, કટ્ઠપાદુકા ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

અથ ખો ભગવા રાજગહે યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન બારાણસી તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન બારાણસી તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા બારાણસિયં વિહરતિ ઇસિપતને મિગદાયે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – ભગવતા કટ્ઠપાદુકા પટિક્ખિત્તાતિ – તાલતરુણે છેદાપેત્વા તાલપત્તપાદુકાયો ધારેન્તિ; તાનિ તાલતરુણાનિ છિન્નાનિ મિલાયન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા તાલતરુણે છેદાપેત્વા તાલપત્તપાદુકાયો ધારેસ્સન્તિ; તાનિ તાલતરુણાનિ છિન્નાનિ મિલાયન્તિ; એકિન્દ્રિયં સમણા સક્યપુત્તિયા જીવં વિહેઠેન્તી’’તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ તાલતરુણે છેદાપેત્વા તાલપત્તપાદુકાયો ધારેન્તિ; તાનિ તાલતરુણાનિ છિન્નાનિ મિલાયન્તી’’તિ? સચ્ચં ભગવાતિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા તાલતરુણે છેદાપેત્વા તાલપત્તપાદુકાયો ધારેસ્સન્તિ; તાનિ તાલતરુણાનિ છિન્નાનિ મિલાયન્તિ. જીવસઞ્ઞિનો હિ, ભિક્ખવે, મનુસ્સા રુક્ખસ્મિં. નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, તાલપત્તપાદુકા ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ‘ભગવતા તાલપત્તપાદુકા પટિક્ખિત્તા’તિ વેળુતરુણે છેદાપેત્વા વેળુપત્તપાદુકાયો ધારેન્તિ. તાનિ વેળુતરુણાનિ છિન્નાનિ મિલાયન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા વેળુતરુણે છેદાપેત્વા વેળુપત્તપાદુકાયો ધારેસ્સન્તિ. તાનિ વેળુતરુણાનિ છિન્નાનિ મિલાયન્તિ. એકિન્દ્રિયં સમણા સક્યપુત્તિયા જીવં વિહેઠેન્તી’’તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… જીવસઞ્ઞિનો હિ, ભિક્ખવે, મનુસ્સા રુક્ખસ્મિં…પે… ન, ભિક્ખવે, વેળુપત્તપાદુકા ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

૨૫૧. અથ ખો ભગવા બારાણસિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન ભદ્દિયં તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન ભદ્દિયં તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા ભદ્દિયે વિહરતિ જાતિયા વને. તેન ખો પન સમયેન ભદ્દિયા ભિક્ખૂ અનેકવિહિતં પાદુકમણ્ડનાનુયોગમનુયુત્તા વિહરન્તિ, તિણપાદુકં કરોન્તિપિ કારાપેન્તિપિ, મુઞ્જપાદુકં કરોન્તિપિ કારાપેન્તિપિ, પબ્બજપાદુકં કરોન્તિપિ કારાપેન્તિપિ, હિન્તાલપાદુકં કરોન્તિપિ કારાપેન્તિપિ, કમલપાદુકં કરોન્તિપિ કારાપેન્તિપિ, કમ્બલપાદુકં કરોન્તિપિ કારાપેન્તિપિ, રિઞ્ચન્તિ ઉદ્દેસં પરિપુચ્છં અધિસીલં અધિચિત્તં અધિપઞ્ઞં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદ્દિયા ભિક્ખૂ અનેકવિહિતં પાદુકમણ્ડનાનુયોગમનુયુત્તા વિહરિસ્સન્તિ, તિણપાદુકં કરિસ્સન્તિપિ કારાપેસ્સન્તિપિ, મુઞ્જપાદુકં કરિસ્સન્તિપિ કારાપેસ્સન્તિપિ, પબ્બજપાદુકં કરિસ્સન્તિપિ કારાપેસ્સન્તિપિ, હિન્તાલપાદુકં કરિસ્સન્તિપિ કારાપેસ્સન્તિપિ, કમલપાદુકં કરિસ્સન્તિપિ કારાપેસ્સન્તિપિ, કમ્બલપાદુકં કરિસ્સન્તિપિ કારાપેસ્સન્તિપિ, રિઞ્ચિસ્સન્તિ ઉદ્દેસં પરિપુચ્છં અધિસીલં અધિચિત્તં અધિપઞ્ઞ’’ન્તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભદ્દિયા ભિક્ખૂ અનેકવિહિતં પાદુકમણ્ડનાનુયોગમનુયુત્તા વિહરન્તિ, તિણપાદુકં કરોન્તિપિ કારાપેન્તિપિ…પે… રિઞ્ચન્તિ ઉદ્દેસં પરિપુચ્છં અધિસીલં અધિચિત્તં અધિપઞ્ઞ’’ન્તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… ‘‘કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા અનેકવિહિતં પાદુકમણ્ડનાનુયોગમનુયુત્તા વિહરિસ્સન્તિ, તિણપાદુકં કરિસ્સન્તિપિ કારાપેસ્સન્તિપિ…પે… રિઞ્ચિસ્સન્તિ ઉદ્દેસં પરિપુચ્છં અધિસીલં અધિચિત્તં અધિપઞ્ઞં. નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, તિણપાદુકા ધારેતબ્બા, ન મુઞ્જપાદુકા ધારેતબ્બા, ન પબ્બજપાદુકા ધારેતબ્બા, ન હિન્તાલપાદુકા ધારેતબ્બા, ન કમલપાદુકા ધારેતબ્બા, ન કમ્બલપાદુકા ધારેતબ્બા, ન સોવણ્ણમયા પાદુકા ધારેતબ્બા, ન રૂપિયમયા પાદુકા ધારેતબ્બા, ન મણિમયા પાદુકા ધારેતબ્બા, ન વેળુરિયમયા પાદુકા ધારેતબ્બા, ન ફલિકમયા પાદુકા ધારેતબ્બા, ન કંસમયા પાદુકા ધારેતબ્બા, ન કાચમયા પાદુકા ધારેતબ્બા, ન તિપુમયા પાદુકા ધારેતબ્બા, ન સીસમયા પાદુકા ધારેતબ્બા, ન તમ્બલોહમયા પાદુકા ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ન ચ, ભિક્ખવે, કાચિ સઙ્કમનિયા પાદુકા ધારેતબ્બા. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિસ્સો પાદુકા ધુવટ્ઠાનિયા અસઙ્કમનિયાયો – વચ્ચપાદુકં, પસ્સાવપાદુકં, આચમનપાદુક’’ન્તિ.

૨૫૨. અથ ખો ભગવા ભદ્દિયે યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન સાવત્થિ તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન સાવત્થિ તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અચિરવતિયા નદિયા ગાવીનં તરન્તીનં વિસાણેસુપિ ગણ્હન્તિ, કણ્ણેસુપિ ગણ્હન્તિ, ગીવાયપિ ગણ્હન્તિ, છેપ્પાપિ ગણ્હન્તિ, પિટ્ઠિમ્પિ અભિરુહન્તિ, રત્તચિત્તાપિ અઙ્ગજાતં છુપન્તિ, વચ્છતરિમ્પિ ઓગાહેત્વા મારેન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ગાવીનં તરન્તીનં વિસાણેસુપિ ગહેસ્સન્તિ…પે… સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે,…પે… સચ્ચં ભગવાતિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, ગાવીનં વિસાણેસુ ગહેતબ્બં, ન કણ્ણેસુ ગહેતબ્બં, ન ગીવાય ગહેતબ્બં, ન છેપ્પાય ગહેતબ્બં, ન પિટ્ઠિ અભિરુહિતબ્બા. યો અભિરુહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ન ચ, ભિક્ખવે, રત્તચિત્તેન અઙ્ગજાતં છુપિતબ્બં. યો છુપેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ. ન વચ્છતરી મારેતબ્બા. યો મારેય્ય, યથાધમ્મો કારેતબ્બો’’તિ.

કટ્ઠપાદુકાદિપટિક્ખેપો નિટ્ઠિતો.

૧૫૩. યાનાદિપટિક્ખેપો

૨૫૩. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ યાનેન યાયન્તિ, ઇત્થિયુત્તેનપિ પુરિસન્તરેન, પુરિસયુત્તેનપિ ઇત્થન્તરેન. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘સેય્યથાપિ ગઙ્ગામહિયાયા’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, યાનેન યાયિતબ્બં. યો યાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં ગચ્છન્તો ભગવન્તં દસ્સનાય અન્તરામગ્ગે ગિલાનો હોતિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ મગ્ગા ઓક્કમ્મ અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસીદિ. મનુસ્સા તં ભિક્ખું દિસ્વા એતદવોચું – ‘‘કહં, ભન્તે, અય્યો ગમિસ્સતી’’તિ? ‘‘સાવત્થિં ખો અહં, આવુસો, ગમિસ્સામિ ભગવન્તં દસ્સનાયા’’તિ. ‘‘એહિ, ભન્તે, ગમિસ્સામા’’તિ. ‘‘નાહં, આવુસો, સક્કોમિ, ગિલાનોમ્હી’’તિ. ‘‘એહિ, ભન્તે, યાનં અભિરુહા’’તિ. ‘‘અલં, આવુસો, પટિક્ખિત્તં ભગવતા યાન’’ન્તિ કુક્કુચ્ચાયન્તો યાનં નાભિરુહિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ સાવત્થિં ગન્ત્વા ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ યાનન્તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘ઇત્થિયુત્તં નુ ખો પુરિસયુત્તં નુ ખો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પુરિસયુત્તં હત્થવટ્ટકન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો યાનુગ્ઘાતેન બાળ્હતરં અફાસુ અહોસિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સિવિકં પાટઙ્કિન્તિ.

યાનાદિપટિક્ખેપો નિટ્ઠિતો.

૧૫૪. ઉચ્ચાસયનમહાસયનપટિક્ખેપો

૨૫૪. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ ઉચ્ચાસયનમહાસયનાનિ ધારેન્તિ, સેય્યથિદં – આસન્દિં, પલ્લઙ્કં, ગોનકં, ચિત્તકં, પટિકં, પટલિકં, તૂલિકં, વિકતિકં, ઉદ્ધલોમિં [ઉન્દલોમિં (ક.), ઉદ્દલોમિં (ક.)], એકન્તલોમિં, કટ્ટિસ્સં, કોસેય્યં, કુત્તકં, હત્થત્થરં, અસ્સત્થરં, રથત્થરં, અજિનપવેણિં, કદલિમિગપવરપચ્ચત્થરણં, સઉત્તરચ્છદં, ઉભતોલોહિતકૂપધાનન્તિ. મનુસ્સા વિહારચારિકં આહિણ્ડન્તા પસ્સિત્વા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, ઉચ્ચાસયનમહાસયનાનિ ધારેતબ્બાનિ, સેય્યથિદં – આસન્દિ, પલ્લઙ્કો, ગોનકો, ચિત્તકો, પટિકા, પટલિકા, તૂલિકા, વિકતિકા, ઉદ્ધલોમિ, એકન્તલોમિ, કટ્ટિસ્સં, કોસેય્યં, કુત્તકં, હત્થત્થરં, અસ્સત્થરં, રથત્થરં, અજિનપવેણિ, કદલિમિગપવરપચ્ચત્થરણં, સઉત્તરચ્છદં, ઉભતોલોહિતકૂપધાનં. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

ઉચ્ચાસયનમહાસયનપટિક્ખેપો નિટ્ઠિતો.

૧૫૫. સબ્બચમ્મપટિક્ખેપો

૨૫૫. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – ભગવતા ઉચ્ચાસયનમહાસયનાનિ પટિક્ખિત્તાનીતિ – મહાચમ્માનિ ધારેન્તિ, સીહચમ્મં બ્યગ્ઘચમ્મં દીપિચમ્મં. તાનિ મઞ્ચપ્પમાણેનપિ છિન્નાનિ હોન્તિ, પીઠપ્પમાણેનપિ છિન્નાનિ હોન્તિ, અન્તોપિ મઞ્ચે પઞ્ઞત્તાનિ હોન્તિ, બહિપિ મઞ્ચે પઞ્ઞત્તાનિ હોન્તિ, અન્તોપિ પીઠે પઞ્ઞત્તાનિ હોન્તિ, બહિપિ પીઠે પઞ્ઞત્તાનિ હોન્તિ. મનુસ્સા વિહારચારિકં આહિણ્ડન્તા પસ્સિત્વા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, મહાચમ્માનિ ધારેતબ્બાનિ, સીહચમ્મં બ્યગ્ઘચમ્મં દીપિચમ્મં. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ – ભગવતા મહાચમ્માનિ પટિક્ખિત્તાનીતિ – ગોચમ્માનિ ધારેન્તિ. તાનિ મઞ્ચપ્પમાણેનપિ છિન્નાનિ હોન્તિ, પીઠપ્પમાણેનપિ છિન્નાનિ હોન્તિ, અન્તોપિ મઞ્ચે પઞ્ઞત્તાનિ હોન્તિ, બહિપિ મઞ્ચે પઞ્ઞત્તાનિ હોન્તિ, અન્તોપિ પીઠે પઞ્ઞત્તાનિ હોન્તિ, બહિપિ પીઠે પઞ્ઞત્તાનિ હોન્તિ. અઞ્ઞતરોપિ પાપભિક્ખુ અઞ્ઞતરસ્સ પાપુપાસકસ્સ કુલૂપકો હોતિ. અથ ખો સો પાપભિક્ખુ પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન તસ્સ પાપુપાસકસ્સ નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો સો પાપુપાસકો યેન સો પાપભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા તં પાપભિક્ખું અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. તેન ખો પન સમયેન તસ્સ પાપુપાસકસ્સ વચ્છકો હોતિ તરુણકો અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો ચિત્રો, સેય્યથાપિ દીપિચ્છાપો. અથ ખો સો પાપભિક્ખુ તં વચ્છકં સક્કચ્ચં ઉપનિજ્ઝાયતિ. અથ ખો સો પાપુપાસકો તં પાપભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ, ભન્તે, અય્યો ઇમં વચ્છકં સક્કચ્ચં ઉપનિજ્ઝાયતી’’તિ? ‘‘અત્થો મે, આવુસો, ઇમસ્સ વચ્છકસ્સ ચમ્મેના’’તિ. અથ ખો સો પાપુપાસકો તં વચ્છકં વધિત્વા ચમ્મં વિધુનિત્વા તસ્સ પાપભિક્ખુનો પાદાસિ. અથ ખો સો પાપભિક્ખુ તં ચમ્મં સઙ્ઘાટિયા પટિચ્છાદેત્વા અગમાસિ. અથ ખો સા ગાવી વચ્છગિદ્ધિની તં પાપભિક્ખું પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘કિસ્સ ત્યાયં, આવુસો, ગાવી પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધી’’તિ? ‘‘અહમ્પિ ખો, આવુસો, ન જાનામિ કેન [કેનચિ (ક.)] મ્યાયં ગાવી પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો અનુબન્ધી’’તિ. તેન ખો પન સમયેન તસ્સ પાપભિક્ખુનો સઙ્ઘાટિ લોહિતેન મક્ખિતા હોતિ. ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘‘અયં પન તે, આવુસો, સઙ્ઘાટિ કિં કતા’’તિ? અથ ખો સો પાપભિક્ખુ ભિક્ખૂનં એતમત્થં આરોચેસિ. ‘‘કિં પન ત્વં, આવુસો, પાણાતિપાતે સમાદપેસી’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખુ પાણાતિપાતે સમાદપેસ્સતિ, નનુ ભગવતા અનેકપરિયાયેન પાણાતિપાતો ગરહિતો, પાણાતિપાતા વેરમણી પસત્થા’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું.

અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા તં પાપભિક્ખું પટિપુચ્છિ – ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ભિક્ખુ, પાણાતિપાતે સમાદપેસી’’તિ? સચ્ચં ભગવાતિ…પે… કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, પાણાતિપાતે સમાદપેસ્સસિ, નનુ મયા, મોઘપુરિસ, અનેકપરિયાયેન પાણાતિપાતો ગરહિતો, પાણાતિપાતા વેરમણી પસત્થા. નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, પાણાતિપાતે સમાદપેતબ્બં. યો સમાદપેય્ય, યથાધમ્મો કારેતબ્બો. ન, ભિક્ખવે, ગોચમ્મં ધારેતબ્બં. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. ન ચ, ભિક્ખવે, કિઞ્ચિ ચમ્મં ધારેતબ્બં. યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

સબ્બચમ્મપટિક્ખેપો નિટ્ઠિતો.

૧૫૬. ગિહિવિકતાનુઞ્ઞાતાદિ

૨૫૬. તેન ખો પન સમયેન મનુસ્સાનં મઞ્ચમ્પિ પીઠમ્પિ ચમ્મોનદ્ધાનિ હોન્તિ, ચમ્મવિનદ્ધાનિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાભિનિસીદન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિહિવિકતં અભિનિસીદિતું, ન ત્વેવ અભિનિપજ્જિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન વિહારા ચમ્મવદ્ધેહિ ઓગુમ્ફિયન્તિ [ઓગુમ્ભિયન્તિ (ક.)]. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા નાભિનિસીદન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, બન્ધનમત્તં અભિનિસીદિતુન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ સઉપાહના ગામં પવિસન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘સેય્યથાપિ ગિહી કામભોગિનો’’તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ન, ભિક્ખવે, સઉપાહનેન ગામો પવિસિતબ્બો. યો પવિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ.

તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ગિલાનો હોતિ, ન સક્કોતિ વિના ઉપાહનેન ગામં પવિસિતું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનેન ભિક્ખુના સઉપાહનેન ગામં પવિસિતુન્તિ.

ગિહિવિકતાનુઞ્ઞાતાદિ નિટ્ઠિતા.

૧૫૭. સોણકુટિકણ્ણવત્થુ

૨૫૭. [ઉદા. ૪૬ સોકસુત્તેન સંસન્દિત્વા પસ્સિતબ્બં] તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા મહાકચ્ચાનો અવન્તીસુ વિહરતિ કુરરઘરે [કુરુરઘરે (ક.)] પપતકે [પપાતે (સી. સ્યા.) પવત્થે (ઉદા. ૪૬)] પબ્બતે. તેન ખો પન સમયેન સોણો ઉપાસકો કુટિકણ્ણો આયસ્મતો મહાકચ્ચાનસ્સ ઉપટ્ઠાકો હોતિ. અથ ખો સોણો ઉપાસકો કુટિકણ્ણો યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સોણો ઉપાસકો કુટિકણ્ણો આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતદવોચ – ‘‘યથા યથાહં, ભન્તે, અય્યેન મહાકચ્ચાનેન ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. ઇચ્છામહં, ભન્તે, કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. પબ્બાજેતુ મં, ભન્તે, અય્યો મહાકચ્ચાનો’’તિ. ( ) [(એવં વુત્તે આયસ્મા મહાકચ્ચાયનો સોણં ઉપાસકં કુટિકણ્ણં એતદવોચ) (સ્યા. ઉદા. ૪૬)] ‘‘દુક્કરં ખો, સોણ, યાવજીવં એકસેય્યં એકભત્તં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. ઇઙ્ઘ, ત્વં, સોણ, તત્થેવ અગારિકભૂતો બુદ્ધાનં સાસનં અનુયુઞ્જ, કાલયુત્તં એકસેય્યં એકભત્તં બ્રહ્મચરિય’’ન્તિ. અથ ખો સોણસ્સ ઉપાસકસ્સ કુટિકણ્ણસ્સ યો અહોસિ પબ્બજ્જાભિસઙ્ખારો સો પટિપ્પસ્સમ્ભિ. દુતિયમ્પિ ખો સોણો ઉપાસકો કુટિકણ્ણો …પે… તતિયમ્પિ ખો સોણો ઉપાસકો કુટિકણ્ણો યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સોણો ઉપાસકો કુટિકણ્ણો આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતદવોચ – ‘‘યથા યથાહં, ભન્તે, અય્યેન મહાકચ્ચાનેન ધમ્મં દેસિતં આજાનામિ, નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. ઇચ્છામહં, ભન્તે, કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતું. પબ્બાજેતુ મં, ભન્તે, અય્યો મહાકચ્ચાનો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા મહાકચ્ચાનો સોણં ઉપાસકં કુટિકણ્ણં પબ્બાજેસિ. તેન ખો પન સમયેન અવન્તિદક્ખિણાપથો અપ્પભિક્ખુકો હોતિ. અથ ખો આયસ્મા મહાકચ્ચાનો તિણ્ણં વસ્સાનં અચ્ચયેન કિચ્છેન કસિરેન તતો તતો દસવગ્ગં ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા આયસ્મન્તં સોણં ઉપસમ્પાદેસિ.

સોણકુટિકણ્ણવત્થુ નિટ્ઠિતં.

૧૫૮. મહાકચ્ચાનસ્સ પઞ્ચવરપરિદસ્સના

અથ ખો આયસ્મતો સોણસ્સ વસ્સંવુટ્ઠસ્સ રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘સુતોયેવ ખો મે સો ભગવા એદિસો ચ એદિસો ચાતિ, ન ચ મયા સમ્મુખા દિટ્ઠો, ગચ્છેય્યાહં તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં, સચે મં ઉપજ્ઝાયો અનુજાનેય્યા’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સોણો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનાયસ્મા મહાકચ્ચાનો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સોણો આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં એતદવોચ – ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘સુતો યેવ ખો મે સો ભગવા એદિસો ચ એદિસો ચાતિ, ન ચ મયા સમ્મુખા દિટ્ઠો, ગચ્છેય્યાહં તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં, સચે મં ઉપજ્ઝાયો અનુજાનેય્યા’તિ; ગચ્છેય્યાહં, ભન્તે, તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં, સચે મં ઉપજ્ઝાયો અનુજાનાતી’’તિ. ‘‘સાધુ સાધુ, સોણ. ગચ્છ ત્વં, સોણ, તં ભગવન્તં દસ્સનાય અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં. દક્ખિસ્સસિ ત્વં, સોણ, તં ભગવન્તં પાસાદિકં પસાદનીયં સન્તિન્દ્રિયં સન્તમાનસં ઉત્તમદમથસમથં અમનુપ્પત્તં દન્તં ગુત્તં યતિન્દ્રિયં નાગં. તેન હિ ત્વં, સોણ, મમ વચનેન ભગવતો પાદે સિરસા વન્દ – ‘ઉપજ્ઝાયો મે, ભન્તે, આયસ્મા મહાકચ્ચાનો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતી’’’તિ. એવઞ્ચ વદેહિ – ‘‘અવન્તિદક્ખિણાપથો, ભન્તે, અપ્પભિક્ખુકો, તિણ્ણં મે વસ્સાનં અચ્ચયેન કિચ્છેન કસિરેન તતો તતો દસવગ્ગં ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા ઉપસમ્પદં અલત્થં; અપ્પેવ નામ ભગવા અવન્તિદક્ખિણાપથે અપ્પતરેન ગણેન ઉપસમ્પદં અનુજાનેય્ય. અવન્તિદક્ખિણાપથે, ભન્તે, કણ્હુત્તરા ભૂમિ ખરા ગોકણ્ટકહતા; અપ્પેવ નામ ભગવા અવન્તિદક્ખિણાપથે ગુણઙ્ગુણૂપાહનં અનુજાનેય્ય. અવન્તિદક્ખિણાપથે, ભન્તે, નહાનગરુકા મનુસ્સા ઉદકસુદ્ધિકા; અપ્પેવ નામ ભગવા અવન્તિદક્ખિણાપથે ધુવનહાનં અનુજાનેય્ય. અવન્તિદક્ખિણાપથે, ભન્તે, ચમ્માનિ અત્થરણાનિ, એળકચમ્મં અજચમ્મં મિગચમ્મં. સેય્યથાપિ, ભન્તે, મજ્ઝિમેસુ જનપદેસુ એરગૂ મોરગૂ મજ્જારૂ [મજ્ઝારૂ (ક.)] જન્તૂ, એવમેવ ખો, ભન્તે, અવન્તિદક્ખિણાપથે ચમ્માનિ અત્થરણાનિ, એળકચમ્મં અજચમ્મં મિગચમ્મં; અપ્પેવ નામ ભગવા અવન્તિદક્ખિણાપથે ચમ્માનિ અત્થરણાનિ અનુજાનેય્ય, એળકચમ્મં અજચમ્મં મિગચમ્મં. એતરહિ, ભન્તે, મનુસ્સા નિસ્સીમગતાનં ભિક્ખૂનં ચીવરં દેન્તિ – ‘ઇમં ચીવરં ઇત્થન્નામસ્સ દેમા’’’તિ. તે આગન્ત્વા આરોચેન્તિ – ‘ઇત્થન્નામેહિ તે, આવુસો, મનુસ્સેહિ ચીવરં દિન્ન’ન્તિ તે કુક્કુચ્ચાયન્તા ન સાદિયન્તિ – ‘મા નો નિસ્સગ્ગિયં અહોસી’તિ; અપ્પેવ નામ ભગવા ચીવરે પરિયાયં આચિક્ખેય્યા’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સોણો આયસ્મતો મહાકચ્ચાનસ્સ પટિસ્સુત્વા ઉટ્ઠાયાસના આયસ્મન્તં મહાકચ્ચાનં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન સાવત્થિ તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન સાવત્થિ જેતવનં અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘ઇમસ્સ, આનન્દ, આગન્તુકસ્સ ભિક્ખુનો સેનાસનં પઞ્ઞાપેહી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો – ‘‘યસ્સ ખો મં ભગવા આણાપેતિ, ‘ઇમસ્સ, આનન્દ, આગન્તુકસ્સ ભિક્ખુનો સેનાસનં પઞ્ઞાપેહી’તિ, ઇચ્છતિ ભગવા તેન ભિક્ખુના સદ્ધિં એકવિહારે વત્થું, ઇચ્છતિ ભગવા આયસ્મતા સોણેન સદ્ધિં એકવિહારે વત્થુ’’ન્તિ – યસ્મિં વિહારે ભગવા વિહરતિ તસ્મિં વિહારે આયસ્મતો સોણસ્સ સેનાસનં પઞ્ઞાપેસિ.

૨૫૮. અથ ખો ભગવા બહુદેવ રત્તિં અજ્ઝોકાસે વીતિનામેત્વા વિહારં પાવિસિ. આયસ્માપિ ખો સોણો બહુદેવ રત્તિં અજ્ઝોકાસે વીતિનામેત્વા વિહારં પાવિસિ. અથ ખો ભગવા રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય આયસ્મન્તં સોણં અજ્ઝેસિ – ‘‘પટિભાતુ તં, ભિક્ખુ, ધમ્મો ભાસિતુ’’ન્તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા સોણો ભગવતો પટિસ્સુણિત્વા સબ્બાનેવ અટ્ઠકવગ્ગિકાનિ સરેન અભાસિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મતો સોણસ્સ સરભઞ્ઞપરિયોસાને અબ્ભાનુમોદિ – ‘‘સાધુ, સાધુ, ભિક્ખુ. સુગ્ગહિતાનિ ખો તે, ભિક્ખુ, અટ્ઠકવગ્ગિકાનિ, સુમનસિકતાનિ સૂપધારિતાનિ. કલ્યાણિયાપિ વાચાય સમન્નાગતો, વિસ્સટ્ઠાય, અનેલગલાય [અનેળગલાય (ક.)], અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા. કતિવસ્સોસિ ત્વં, ભિક્ખૂ’’તિ? ‘‘એકવસ્સોહં, ભગવા’’તિ. ‘‘કિસ્સ પન ત્વં, ભિક્ખુ, એવં ચિરં અકાસી’’તિ? ‘‘ચિરં દિટ્ઠો મે, ભન્તે, કામેસુ આદીનવો, અપિ ચ સમ્બાધા ઘરાવાસા બહુકિચ્ચા બહુકરણીયા’’તિ. અથ ખો ભગવા એતમત્થં વિદિત્વા તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

[ઉદા. ૪૬ ઉદાનેપિ] ‘‘દિસ્વા આદીનવં લોકે, ઞત્વા ધમ્મં નિરૂપધિં;

અરિયો ન રમતી પાપે, પાપે ન રમતી સુચી’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા સોણો – પટિસમ્મોદતિ ખો મં ભગવા, અયં ખ્વસ્સ કાલો યં મે ઉપજ્ઝાયો પરિદસ્સીતિ – ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ભગવતો પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઉપજ્ઝાયો મે, ભન્તે, આયસ્મા મહાકચ્ચાનો ભગવતો પાદે સિરસા વન્દતિ, એવઞ્ચ વદેતિ અવન્તિદક્ખિણાપથો, ભન્તે, અપ્પભિક્ખુકો. તિણ્ણં મે વસ્સાનં અચ્ચયેન કિચ્છેન કસિરેન તતો તતો દસવગ્ગં ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા ઉપસમ્પદં અલત્થં, અપ્પેવ નામ ભગવા અવન્તિદક્ખિણાપથે અપ્પતરેન ગણેન ઉપસમ્પદં અનુજાનેય્ય. અવન્તિદક્ખિણાપથે, ભન્તે, કણ્હુત્તરા ભૂમિ ખરા ગોકણ્ટકહતા; અપ્પેવ નામ ભગવા અવન્તિદક્ખિણાપથે ગુણઙ્ગુણૂપાહનં અનુજાનેય્ય. અવન્તિદક્ખિણાપથે, ભન્તે, નહાનગરુકા મનુસ્સા ઉદકસુદ્ધિકા, અપ્પેવ નામ ભગવા અવન્તિદક્ખિણાપથે ધુવનહાનં અનુજાનેય્ય. અવન્તિદક્ખિણાપથે, ભન્તે, ચમ્માનિ અત્થરણાનિ, એળકચમ્મં અજચમ્મં મિગચમ્મં. સેય્યથાપિ, ભન્તે, મજ્ઝિમેસુ જનપદેસુ એરગૂ મોરગૂ મજ્જારૂ જન્તૂ, એવમેવ ખો, ભન્તે, અવન્તિદક્ખિણાપથે ચમ્માનિ અત્થરણાનિ, એળકચમ્મં અજચમ્મં મિગચમ્મં; અપ્પેવ નામ ભગવા અવન્તિદક્ખિણાપથે ચમ્માનિ અત્થરણાનિ અનુજાનેય્ય, એળકચમ્મં અજચમ્મં મિગચમ્મં. એતરહિ, ભન્તે, મનુસ્સા નિસ્સીમગતાનં ભિક્ખૂનં ચીવરં દેન્તિ – ‘ઇમં ચીવરં ઇત્થન્નામસ્સ દેમા’તિ. તે આગન્ત્વા આરોચેન્તિ – ‘ઇત્થન્નામેહિ તે, આવુસો, મનુસ્સેહિ ચીવરં દિન્ન’ન્તિ. તે કુક્કુચ્ચાયન્તા ન સાદિયન્તિ – ‘મા નો નિસ્સગ્ગિયં અહોસી’તિ; અપ્પેવ નામ ભગવા ચીવરે પરિયાયં આચિક્ખેય્યા’’તિ.

૨૫૯. અથ ખો ભગવા એતસ્મિં નિદાને એતસ્મિં પકરણે ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘અવન્તિદક્ખિણાપથો, ભિક્ખવે, અપ્પભિક્ખુકો. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સબ્બપચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ વિનયધરપઞ્ચમેન ગણેન ઉપસમ્પદં. તત્રિમે પચ્ચન્તિમા જનપદા – પુરત્થિમાય દિસાય ગજઙ્ગલં [કજઙ્ગલં (સી. સ્યા.)] નામ નિગમો, તસ્સ પરેન મહાસાલા, તતો પરા પચ્ચન્તિમા જનપદા, ઓરતો મજ્ઝે; પુરત્થિમદક્ખિણાય દિસાય સલ્લવતી [સલલવતી (સી.)] નામ નદી, તતો પરા પચ્ચન્તિમા જનપદા, ઓરતો મજ્ઝે; દક્ખિણાય દિસાય સેતકણ્ણિકં નામ નિગમો, તતો પરા પચ્ચન્તિમા જનપદા, ઓરતો મજ્ઝે; પચ્છિમાય દિસાય થૂણં નામ બ્રાહ્મણગામો, તતો પરા પચ્ચન્તિમા જનપદા, ઓરતો મજ્ઝે; ઉત્તરાય દિસાય ઉસીરદ્ધજો નામ પબ્બતો, તતો પરા પચ્ચન્તિમા જનપદા, ઓરતો મજ્ઝે. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એવરૂપેસુ પચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ વિનયધરપઞ્ચમેન ગણેન ઉપસમ્પદં. અવન્તિદક્ખિણાપથે, ભિક્ખવે, કણ્હુત્તરા ભૂમિ ખરા ગોકણ્ટકહતા. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સબ્બપચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ ગુણઙ્ગુણૂપાહનં. અવન્તિદક્ખિણાપથે, ભિક્ખવે, નહાનગરુકા મનુસ્સા ઉદકસુદ્ધિકા. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સબ્બપચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ ધુવનહાનં. અવન્તિદક્ખિણાપથે, ભિક્ખવે, ચમ્માનિ અત્થરણાનિ, એળકચમ્મં અજચમ્મં મિગચમ્મં. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, મજ્ઝિમેસુ જનપદેસુ એરગૂ મોરગૂ મજ્જારૂ જન્તૂ, એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અવન્તિદક્ખિણાપથે ચમ્માનિ અત્થરણાનિ, એળકચમ્મં અજચમ્મં મિગચમ્મં. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સબ્બપચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ ચમ્માનિ અત્થરણાનિ, એળકચમ્મં અજચમ્મં મિગચમ્મં. ઇધ પન, ભિક્ખવે, મનુસ્સા નિસ્સીમગતાનં ભિક્ખૂનં ચીવરં દેન્તિ – ‘ઇમં ચીવરં ઇત્થન્નામસ્સ દેમા’તિ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સાદિતું, ન તાવ તં ગણનૂપગં યાવ ન હત્થં ગચ્છતી’’તિ.

મહાકચ્ચાનસ્સ પઞ્ચવરપરિદસ્સના નિટ્ઠિતા.

ચમ્મક્ખન્ધકો પઞ્ચમો.

૧૫૯. તસ્સુદ્દાનં

રાજા ચ માગધો સોણો, અસીતિસહસ્સિસ્સરો;

સાગતો ગિજ્ઝકૂટસ્મિં, બહું દસ્સેતિ ઉત્તરિં.

પબ્બજ્જારદ્ધભિજ્જિંસુ, વીણં એકપલાસિકં;

નીલા પીતા લોહિતિકા, મઞ્જિટ્ઠા કણ્હમેવ ચ.

મહારઙ્ગમહાનામા, વદ્ધિકા ચ પટિક્ખિપિ;

ખલ્લકા પુટપાલિ ચ, તૂલતિત્તિરમેણ્ડજા.

વિચ્છિકા મોરચિત્રા ચ, સીહબ્યગ્ઘા ચ દીપિકા;

અજિનુદ્દા મજ્જારી ચ, કાળલુવકપરિક્ખટા.

ફલિતુપાહના ખિલા, ધોતખાણુખટખટા;

તાલવેળુતિણં ચેવ, મુઞ્જપબ્બજહિન્તાલા.

કમલકમ્બલસોવણ્ણા, રૂપિકા મણિવેળુરિયા;

ફલિકા કંસકાચા ચ, તિપુસીસઞ્ચ તમ્બકા.

ગાવી યાનં ગિલાનો ચ, પુરિસાયુત્તસિવિકા;

સયનાનિ મહાચમ્મા, ગોચમ્મેહિ ચ પાપકો.

ગિહીનં ચમ્મવદ્ધેહિ, પવિસન્તિ ગિલાયનો;

મહાકચ્ચાયનો સોણો, સરેન અટ્ઠકવગ્ગિકં.

ઉપસમ્પદં પઞ્ચહિ, ગુણઙ્ગુણા ધુવસિના;

ચમ્મત્થરણાનુઞ્ઞાસિ, ન તાવ ગણનૂપગં;

અદાસિ મે વરે પઞ્ચ, સોણત્થેરસ્સ નાયકોતિ.

ઇમમ્હિ ખન્ધકે વત્થૂનિ તેસટ્ઠિ.

ચમ્મક્ખન્ધકો નિટ્ઠિતો.