૨૭૯. ઉપાલિસઙ્ઘસામગ્ગીપુચ્છા

૪૭૬. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ઉપાલિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યસ્મિં, ભન્તે, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું અવિનિચ્છિનિત્વા અમૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, ધમ્મિકા નુ ખો સા, ભન્તે, સઙ્ઘસામગ્ગી’’તિ? ‘‘યસ્મિં, ઉપાલિ, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું અવિનિચ્છિનિત્વા અમૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, અધમ્મિકા સા, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી’’તિ.

‘‘યસ્મિં પન, ભન્તે, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું વિનિચ્છિનિત્વા મૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, ધમ્મિકા નુ ખો સા, ભન્તે, સઙ્ઘસામગ્ગી’’તિ? ‘‘યસ્મિં, ઉપાલિ, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું વિનિચ્છિનિત્વા મૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, ધમ્મિકા સા, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી’’તિ.

‘‘કતિ નુ ખો, ભન્તે, સઙ્ઘસામગ્ગિયો’’તિ? ‘‘દ્વેમા, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગિયો – અત્થુપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થાપેતા બ્યઞ્જનુપેતા; અત્થુપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થુપેતા ચ બ્યઞ્જનુપેતા ચ. કતમા ચ, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થાપેતા બ્યઞ્જનુપેતા? યસ્મિં, ઉપાલિ, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું અવિનિચ્છિનિત્વા અમૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, અયં વુચ્ચતિ, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થાપેતા બ્યઞ્જનુપેતા. કતમા ચ, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થુપેતા ચ બ્યઞ્જનુપેતા ચ? યસ્મિં, ઉપાલિ, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું વિનિચ્છિનિત્વા મૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, અયં વુચ્ચતિ, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થુપેતા ચ બ્યઞ્જનુપેતા ચ. ઇમા ખો, ઉપાલિ, દ્વે સઙ્ઘસામગ્ગિયો’’તિ.

૪૭૭. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘સઙ્ઘસ્સ કિચ્ચેસુ ચ મન્તનાસુ ચ;

અત્થેસુ જાતેસુ વિનિચ્છયેસુ ચ;

કથંપકારોધ નરો મહત્થિકો;

ભિક્ખુ કથં હોતિધ પગ્ગહારહોતિ.

‘‘અનાનુવજ્જો પઠમેન સીલતો;

અવેક્ખિતાચારો સુસંવુતિન્દ્રિયો;

પચ્ચત્થિકા નૂપવદન્તિ ધમ્મતો;

ન હિસ્સ તં હોતિ વદેય્યુ યેન નં.

‘‘સો તાદિસો સીલવિસુદ્ધિયા ઠિતો;

વિસારદો હોતિ વિસય્હ ભાસતિ;

નચ્છમ્ભતિ પરિસગતો ન વેધતિ;

અત્થં ન હાપેતિ અનુય્યુતં ભણં.

‘‘તથેવ પઞ્હં પરિસાસુ પુચ્છિતો;

ન ચેવ પજ્ઝાયતિ ન મઙ્કુ હોતિ;

સો કાલાગતં બ્યાકરણારહં વચો;

રઞ્જેતિ વિઞ્ઞૂપરિસં વિચક્ખણો.

‘‘સગારવો વુડ્ઢતરેસુ ભિક્ખુસુ;

આચેરકમ્હિ ચ સકે વિસારદો;

અલં પમેતું પગુણો કથેતવે;

પચ્ચત્થિકાનઞ્ચ વિરદ્ધિકોવિદો.

‘‘પચ્ચત્થિકા યેન વજન્તિ નિગ્ગહં;

મહાજનો સઞ્ઞપનઞ્ચ ગચ્છતિ;

સકઞ્ચ આદાયમયં ન રિઞ્ચતિ;

વિયાકરં [સો બ્યાકરં (સી.), વેય્યાકરં (સ્યા.)] પઞ્હમનૂપઘાતિકં.

‘‘દૂતેય્યકમ્મેસુ અલં સમુગ્ગહો;

સઙ્ઘસ્સ કિચ્ચેસુ ચ આહુ નં યથા;

કરં વચો ભિક્ખુગણેન પેસિતો;

અહં કરોમીતિ ન તેન મઞ્ઞતિ.

‘‘આપજ્જતિ યાવતકેસુ વત્થુસુ;

આપત્તિયા હોતિ યથા ચ વુટ્ઠિતિ;

એતે વિભઙ્ગા ઉભયસ્સ સ્વાગતા;

આપત્તિ વુટ્ઠાનપદસ્સ કોવિદો.

‘‘નિસ્સારણં ગચ્છતિ યાનિ ચાચરં;

નિસ્સારિતો હોતિ યથા ચ વત્તના [વત્થુના (સી. સ્યા.)];

ઓસારણં તંવુસિતસ્સ જન્તુનો;

એતમ્પિ જાનાતિ વિભઙ્ગકોવિદો.

‘‘સગારવો વુડ્ઢતરેસુ ભિક્ખુસુ;

નવેસુ થેરેસુ ચ મજ્ઝિમેસુ ચ;

મહાજનસ્સત્થચરોધ પણ્ડિતો;

સો તાદિસો ભિક્ખુ ઇધ પગ્ગહારહો’’તિ.

ઉપાલિસઙ્ઘસામગ્ગીપુચ્છા નિટ્ઠિતા.

કોસમ્બકક્ખન્ધકો દસમો.