૧૦. કોસમ્બકક્ખન્ધકો

૨૭૧. કોસમ્બકવિવાદકથા

૪૫૧. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવા કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ આપત્તિં આપન્નો હોતિ. સો તસ્સા આપત્તિયા આપત્તિદિટ્ઠિ [આપત્તિદિટ્ઠી (સી.)] હોતિ; અઞ્ઞે ભિક્ખૂ તસ્સા આપત્તિયા અનાપત્તિદિટ્ઠિનો હોન્તિ. સો અપરેન સમયેન તસ્સા આપત્તિયા અના પત્તિદિટ્ઠિ હોતિ; અઞ્ઞે ભિક્ખૂ તસ્સા આપત્તિયા આપત્તિદિટ્ઠિનો હોન્તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘‘આપત્તિં ત્વં, આવુસો, આપન્નો, પસ્સસેતં આપત્તિ’’ન્તિ? ‘‘નત્થિ મે, આવુસો, આપત્તિ યમહં પસ્સેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ સામગ્ગિં લભિત્વા તં ભિક્ખું આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિપિંસુ. સો ચ ભિક્ખુ બહુસ્સુતો હોતિ આગતાગમો ધમ્મધરો વિનયધરો માતિકાધરો પણ્ડિતો બ્યત્તો મેધાવી લજ્જી કુક્કુચ્ચકો સિક્ખાકામો. અથ ખો સો ભિક્ખુ સન્દિટ્ઠે સમ્ભત્તે ભિક્ખૂ ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચ – ‘‘અનાપત્તિ એસા, આવુસો, નેસા આપત્તિ. અનાપન્નોમ્હિ, નમ્હિ આપન્નો. અનુક્ખિત્તોમ્હિ, નમ્હિ ઉક્ખિત્તો. અધમ્મિકેનમ્હિ કમ્મેન ઉક્ખિત્તો કુપ્પેન અટ્ઠાનારહેન. હોથ મે આયસ્મન્તો ધમ્મતો વિનયતો પક્ખા’’તિ. અલભિ ખો સો ભિક્ખુ સન્દિટ્ઠે સમ્ભત્તે ભિક્ખૂ પક્ખે. જાનપદાનમ્પિ સન્દિટ્ઠાનં સમ્ભત્તાનં ભિક્ખૂનં સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – અનાપત્તિ એસા, આવુસો, નેસા આપત્તિ. અનાપન્નોમ્હિ, નમ્હિ આપન્નો. અનુક્ખિત્તોમ્હિ, નમ્હિ ઉક્ખિત્તો. અધમ્મિકેનમ્હિ કમ્મેન ઉક્ખિત્તો કુપ્પેન અટ્ઠાનારહેન. હોન્તુ મે આયસ્મન્તો ધમ્મતો વિનયતો પક્ખા’’તિ. અલભિ ખો સો ભિક્ખુ જાનપદેપિ સન્દિટ્ઠે સમ્ભત્તે ભિક્ખૂ પક્ખે. અથ ખો તે ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ યેન ઉક્ખેપકા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ઉક્ખેપકે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘અનાપત્તિ એસા, આવુસો, નેસા આપત્તિ. અનાપન્નો એસો ભિક્ખુ, નેસો ભિક્ખુ આપન્નો. અનુક્ખિત્તો એસો ભિક્ખુ, નેસો ભિક્ખુ ઉક્ખિત્તો. અધમ્મિકેન કમ્મેન ઉક્ખિત્તો કુપ્પેન અટ્ઠાનારહેના’’તિ. એવં વુત્તે ઉક્ખેપકા ભિક્ખૂ ઉક્ખિત્તાનુવત્તકે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘આપત્તિ એસા આવુસો, નેસા અનાપત્તિ. આપન્નો એસો ભિક્ખુ, નેસો ભિક્ખુ અનાપન્નો. ઉક્ખિત્તો એસો ભિક્ખુ, નેસો ભિક્ખુ અનુક્ખિત્તો. ધમ્મિકેન કમ્મેન ઉક્ખિત્તો અકુપ્પેન ઠાનારહેન. મા ખો તુમ્હે આયસ્મન્તો એતં ઉક્ખિત્તકં ભિક્ખું અનુવત્તિત્થ અનુપરિવારેથા’’તિ. એવમ્પિ ખો તે ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ ઉક્ખેપકેહિ ભિક્ખૂહિ વુચ્ચમાના તથેવ તં ઉક્ખિત્તકં ભિક્ખું અનુવત્તિંસુ અનુપરિવારેસું.

૪૫૨. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધ, ભન્તે, અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ આપત્તિં આપન્નો અહોસિ. સો તસ્સા આપત્તિયા આપત્તિદિટ્ઠિ અહોસિ, અઞ્ઞે ભિક્ખૂ તસ્સા આપત્તિયા અનાપત્તિદિટ્ઠિનો અહેસું. સો અપરેન સમયેન તસ્સા આપત્તિયા અનાપત્તિદિટ્ઠિ અહોસિ, અઞ્ઞે ભિક્ખૂ તસ્સા આપત્તિયા આપત્તિદિટ્ઠિનો અહેસું. અથ ખો તે, ભન્તે, ભિક્ખૂ તં ભિક્ખું એતદવોચું – ‘આપત્તિં ત્વં, આવુસો, આપન્નો, પસ્સસેતં આપત્તિ’ન્તિ? ‘‘નત્થિ મે, આવુસો, આપત્તિ યમહં પસ્સેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો તે, ભન્તે, ભિક્ખૂ સામગ્ગિં લભિત્વા તં ભિક્ખું આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિપિંસુ. સો ચ, ભન્તે, ભિક્ખુ બહુસ્સુતો આગતાગમો ધમ્મધરો વિનયધરો માતિકાધરો પણ્ડિતો બ્યત્તો મેધાવી લજ્જી કુક્કુચ્ચકો સિક્ખાકામો. અથ ખો સો, ભન્તે, ભિક્ખુ સન્દિટ્ઠે સમ્ભત્તે ભિક્ખૂ ઉપસઙ્કમિત્વા એતદવોચ – ‘અનાપત્તિ એસા, આવુસો; નેસા આપત્તિ. અનાપન્નોમ્હિ, નમ્હિ આપન્નો. અનુક્ખિત્તોમ્હિ, નમ્હિ ઉક્ખિત્તો. અધમ્મિકેનમ્હિ કમ્મેન ઉક્ખિત્તો કુપ્પેન અટ્ઠાનારહેન. હોથ મે આયસ્મન્તો ધમ્મતો વિનયતો પક્ખા’તિ. અલભિ ખો સો, ભન્તે, ભિક્ખુ સન્દિટ્ઠે સમ્ભત્તે ભિક્ખૂ પક્ખે. જાનપદાનમ્પિ સન્દિટ્ઠાનં સમ્ભત્તાનં ભિક્ખૂનં સન્તિકે દૂતં પાહેસિ – ‘અનાપત્તિ એસા, આવુસો; નેસા આપત્તિ. અનાપન્નોમ્હિ, નમ્હિ આપન્નો. અનુક્ખિત્તોમ્હિ, નમ્હિ ઉક્ખિત્તો. અધમ્મિકેનમ્હિ કમ્મેન ઉક્ખિત્તો કુપ્પેન અટ્ઠાનારહેન. હોન્તુ મે આયસ્મન્તો ધમ્મતો વિનયતો પક્ખા’તિ. અલભિ ખો સો, ભન્તે, ભિક્ખુ જાનપદેપિ સન્દિટ્ઠે સમ્ભત્તે ભિક્ખૂ પક્ખે. અથ ખો તે, ભન્તે, ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ યેન ઉક્ખેપકા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ઉક્ખેપકે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘અનાપત્તિ એસા, આવુસો; નેસા આપત્તિ. અનાપન્નો એસો ભિક્ખુ, નેસો ભિક્ખુ આપન્નો. અનુક્ખિત્તો એસો ભિક્ખુ, નેસો ભિક્ખુ ઉક્ખિત્તો. અધમ્મિકેન કમ્મેન ઉક્ખિત્તો કુપ્પેન અટ્ઠાનારહેના’તિ. એવં વુત્તે તે, ભન્તે, ઉક્ખેપકા ભિક્ખૂ ઉક્ખિત્તાનુવત્તકે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘આપત્તિ એસા, આવુસો; નેસા અનાપત્તિ. આપન્નો એસો ભિક્ખુ, નેસો ભિક્ખુ અનાપન્નો. ઉક્ખિત્તો એસો ભિક્ખુ, નેસો ભિક્ખુ અનુક્ખિત્તો. ધમ્મિકેન કમ્મેન ઉક્ખિત્તો અકુપ્પેન ઠાનારહેન. મા ખો તુમ્હે આયસ્મન્તો એતં ઉક્ખિત્તકં ભિક્ખું અનુવત્તિત્થ અનુપરિવારેથા’તિ. એવમ્પિ ખો તે, ભન્તે, ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ ઉક્ખેપકેહિ ભિક્ખૂહિ વુચ્ચમાના તથેવ તં ઉક્ખિત્તકં ભિક્ખું અનુવત્તન્તિ અનુપરિવારેન્તી’’તિ.

૪૫૩. અથ ખો ભગવા ‘ભિન્નો ભિક્ખુસઙ્ઘો, ભિન્નો ભિક્ખુસઙ્ઘો’તિ – ઉટ્ઠાયાસના યેન ઉક્ખેપકા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ, નિસજ્જ ખો ભગવા ઉક્ખેપકે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘મા ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે, ‘પટિભાતિ નો, પટિભાતિ નો’તિ યસ્મિં વા તસ્મિં વા ભિક્ખું ઉક્ખિપિતબ્બં મઞ્ઞિત્થ’’.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આપત્તિં આપન્નો હોતિ. સો તસ્સા આપત્તિયા અનાપત્તિદિટ્ઠિ હોતિ, અઞ્ઞે ભિક્ખૂ તસ્સા આપત્તિયા આપત્તિદિટ્ઠિનો હોન્તિ. તે ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ તં ભિક્ખું એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો આયસ્મા બહુસ્સુતો આગતાગમો ધમ્મધરો વિનયધરો માતિકાધરો પણ્ડિતો બ્યત્તો મેધાવી લજ્જી કુક્કુચ્ચકો સિક્ખાકામો. સચે મયં ઇમં ભિક્ખું આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિપિસ્સામ, ન મયં ઇમિના ભિક્ખુના સદ્ધિં ઉપોસથં કરિસ્સામ, વિના ઇમિના ભિક્ખુના ઉપોસથં કરિસ્સામ, ભવિસ્સતિ સઙ્ઘસ્સ તતોનિદાનં ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણ’ન્તિ, ભેદગરુકેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ન સો ભિક્ખુ આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિપિતબ્બો.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આપત્તિં આપન્નો હોતિ. સો તસ્સા આપત્તિયા અનાપત્તિદિટ્ઠિ હોતિ, અઞ્ઞે ભિક્ખૂ તસ્સા આપત્તિયા આપત્તિદિટ્ઠિનો હોન્તિ. તે ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ તં ભિક્ખું એવં જાનન્તિ – ‘અયં ખો આયસ્મા બહુસ્સુતો આગતાગમો ધમ્મધરો વિનયધરો માતિકાધરો પણ્ડિતો બ્યત્તો મેધાવી લજ્જી કુક્કુચ્ચકો સિક્ખાકામો. સચે મયં ઇમં ભિક્ખું આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિપિસ્સામ, ન મયં ઇમિના ભિક્ખુના સદ્ધિં પવારેસ્સામ, વિના ઇમિના ભિક્ખુના પવારેસ્સામ. ન મયં ઇમિના ભિક્ખુના સદ્ધિં સઙ્ઘકમ્મં કરિસ્સામ, વિના ઇમિના ભિક્ખુના સઙ્ઘકમ્મં કરિસ્સામ. ન મયં ઇમિના ભિક્ખુના સદ્ધિં આસને નિસીદિસ્સામ, વિના ઇમિના ભિક્ખુના આસને નિસીદિસ્સામ. ન મયં ઇમિના ભિક્ખુના સદ્ધિં યાગુપાને નિસીદિસ્સામ, વિના ઇમિના ભિક્ખુના યાગુપાને નિસીદિસ્સામ. ન મયં ઇમિના ભિક્ખુના સદ્ધિં ભત્તગ્ગે નિસીદિસ્સામ, વિના ઇમિના ભિક્ખુના ભત્તગ્ગે નિસીદિસ્સામ. ન મયં ઇમિના ભિક્ખુના સદ્ધિં એકચ્છન્ને વસિસ્સામ, વિના ઇમિના ભિક્ખુના એકચ્છન્ને વસિસ્સામ. ન મયં ઇમિના ભિક્ખુના સદ્ધિં યથાવુડ્ઢં અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં કરિસ્સામ, વિના ઇમિના ભિક્ખુના યથાવુડ્ઢં અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં કરિસ્સામ. ભવિસ્સતિ સઙ્ઘસ્સ તતોનિદાનં ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણ’ન્તિ, ભેદગરુકેહિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂહિ ન સો ભિક્ખુ આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિપિતબ્બો’’તિ.

૪૫૪. અથ ખો ભગવા ઉક્ખેપકાનં ભિક્ખૂનં એતમત્થં ભાસિત્વા ઉટ્ઠાયાસના યેન ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ, નિસજ્જ ખો ભગવા ઉક્ખિત્તાનુવત્તકે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘મા ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે, આપત્તિં આપજ્જિત્વા ‘નામ્હ આપન્ના, નામ્હ આપન્ના’તિ આપત્તિં ન પટિકાતબ્બં મઞ્ઞિત્થ’’.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આપત્તિં આપન્નો હોતિ. સો તસ્સા આપત્તિયા અનાપત્તિદિટ્ઠિ હોતિ, અઞ્ઞે ભિક્ખૂ તસ્સા આપત્તિયા આપત્તિદિટ્ઠિનો હોન્તિ. સો ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તે ભિક્ખૂ એવં જાનાતિ – ‘ઇમે ખો આયસ્મન્તો [આયસ્મન્તા (ક.)] બહુસ્સુતા આગતાગમા ધમ્મધરા વિનયધરા માતિકાધરા પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવિનો લજ્જિનો કુક્કુચ્ચકા સિક્ખાકામા, નાલં મમં વા કારણા અઞ્ઞેસં વા કારણા છન્દા દોસા મોહા ભયા અગતિં ગન્તું. સચે મં ઇમે ભિક્ખૂ આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિપિસ્સન્તિ, ન મયા સદ્ધિં ઉપોસથં કરિસ્સન્તિ, વિના મયા ઉપોસથં કરિસ્સન્તિ, ભવિસ્સતિ સઙ્ઘસ્સ તતોનિદાનં ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણ’ન્તિ, ભેદગરુકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના પરેસમ્પિ સદ્ધાય સા આપત્તિ દેસેતબ્બા.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આપત્તિં આપન્નો હોતિ. સો તસ્સા આપત્તિયા અનાપત્તિદિટ્ઠિ હોતિ, અઞ્ઞે ભિક્ખૂ તસ્સા આપત્તિયા આપત્તિદિટ્ઠિનો હોન્તિ. સો ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તે ભિક્ખૂ એવં જાનાતિ – ‘ઇમે ખો આયસ્મન્તો બહુસ્સુતા આગતાગમા ધમ્મધરા વિનયધરા માતિકાધરા પણ્ડિતા બ્યત્તા મેધાવિનો લજ્જિનો કુક્કુચ્ચકા સિક્ખાકામા, નાલં મમં વા કારણા અઞ્ઞેસં વા કારણા છન્દા દોસા મોહા ભયા અગતિં ગન્તું. સચે મં ઇમે ભિક્ખૂ આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિપિસ્સન્તિ, ન મયા સદ્ધિં પવારેસ્સન્તિ, વિના મયા પવારેસ્સન્તિ. ન મયા સદ્ધિં સઙ્ઘકમ્મં કરિસ્સન્તિ, વિના મયા સઙ્ઘકમ્મં કરિસ્સન્તિ. ન મયા સદ્ધિં આસને નિસીદિસ્સન્તિ, વિના મયા આસને નિસીદિસ્સન્તિ. ન મયા સદ્ધિં યાગુપાને નિસીદિસ્સન્તિ, વિના મયા યાગુપાને નિસીદિસ્સન્તિ. ન મયા સદ્ધિં ભત્તગ્ગે નિસીદિસ્સન્તિ વિના મયા ભત્તગ્ગે નિસીદિસ્સન્તિ. ન મયા સદ્ધિં એકચ્છન્ને વસિસ્સન્તિ, વિના મયા એકચ્છન્ને વસિસ્સન્તિ. ન મયા સદ્ધિં યથાવુડ્ઢં અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં કરિસ્સન્તિ, વિના મયા યથાવુડ્ઢં અભિવાદનં પચ્ચુટ્ઠાનં અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં કરિસ્સન્તિ, ભવિસ્સતિ સઙ્ઘસ્સ તતોનિદાનં ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણ’ન્તિ, ભેદગરુકેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના પરેસમ્પિ સદ્ધાય સા આપત્તિ દેસેતબ્બા’’તિ. અથ ખો ભગવા ઉક્ખિત્તાનુવત્તકાનં ભિક્ખૂનં એતમત્થં ભાસિત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ.

૪૫૫. તેન ખો પન સમયેન ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ તત્થેવ અન્તોસીમાય ઉપોસથં કરોન્તિ, સઙ્ઘકમ્મં કરોન્તિ. ઉક્ખેપકા પન ભિક્ખૂ નિસ્સીમં ગન્ત્વા ઉપોસથં કરોન્તિ, સઙ્ઘકમ્મં કરોન્તિ. અથ ખો અઞ્ઞતરો ઉક્ખેપકો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે, ભન્તે, ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ તત્થેવ અન્તોસીમાય ઉપોસથં કરોન્તિ, સઙ્ઘકમ્મં કરોન્તિ. મયં પન ઉક્ખેપકા ભિક્ખૂ નિસ્સીમં ગન્ત્વા ઉપોસથં કરોમ, સઙ્ઘકમ્મં કરોમા’’તિ. ‘‘તે ચે, ભિક્ખુ, ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ તત્થેવ અન્તોસીમાય ઉપોસથં કરિસ્સન્તિ, સઙ્ઘકમ્મં કરિસ્સન્તિ, યથા મયા ઞત્તિ ચ અનુસ્સાવના ચ પઞ્ઞત્તા, તેસં તાનિ કમ્માનિ ધમ્મિકાનિ કમ્માનિ ભવિસ્સ’’ન્તિ અકુપ્પાનિ ઠાનારહાનિ. તુમ્હે ચે, ભિક્ખુ, ઉક્ખેપકા ભિક્ખૂ તત્થેવ અન્તોસીમાય ઉપોસથં કરિસ્સથ, સઙ્ઘકમ્મં કરિસ્સથ, યથા મયા ઞત્તિ ચ અનુસ્સાવના ચ પઞ્ઞત્તા, તુમ્હાકમ્પિ તાનિ કમ્માનિ ધમ્મિકાનિ કમ્માનિ ભવિસ્સન્તિ અકુપ્પાનિ ઠાનારહાનિ. તં કિસ્સ હેતુ? નાનાસંવાસકા એતે [તે (સ્યા.)] ભિક્ખૂ [ભિક્ખુ (સી. સ્યા.)] તુમ્હેહિ, તુમ્હે ચ તેહિ નાનાસંવાસકા.

‘‘દ્વેમા, ભિક્ખુ, નાનાસંવાસકભૂમિયો – અત્તના વા અત્તાનં નાનાસંવાસકં કરોતિ, સમગ્ગો વા નં સઙ્ઘો ઉક્ખિપતિ અદસ્સને વા અપ્પટિકમ્મે વા અપ્પટિનિસ્સગ્ગે વા. ઇમા ખો, ભિક્ખુ, દ્વે નાનાસંવાસકભૂમિયો. દ્વેમા, ભિક્ખુ, સમાનસંવાસકભૂમિયો – અત્તના વા અત્તાનં સમાનસંવાસં કરોતિ, સમગ્ગો વા નં સઙ્ઘો ઉક્ખિત્તં ઓસારેતિ અદસ્સને વા અપ્પટિકમ્મે વા અપ્પટિનિસ્સગ્ગે વા. ઇમા ખો, ભિક્ખુ, દ્વે સમાનસંવાસકભૂમિયો’’તિ.

૪૫૬. તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ભત્તગ્ગે અન્તરઘરે ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં અનનુલોમિકં કાયકમ્મં વચીકમ્મં ઉપદંસેન્તિ, હત્થપરામાસં કરોન્તિ. મનુસ્સા ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ સમણા સક્યપુત્તિયા ભત્તગ્ગે અન્તરઘરે ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં અનનુલોમિકં કાયકમ્મં વચીકમ્મં ઉપદંસેસ્સન્તિ, હત્થપરામાસં કરિસ્સન્તી’’તિ. અસ્સોસું ખો ભિક્ખૂ તેસં મનુસ્સાનં ઉજ્ઝાયન્તાનં ખિય્યન્તાનં વિપાચેન્તાનં. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ ભત્તગ્ગે અન્તરઘરે ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં અનનુલોમિકં કાયકમ્મં વચીકમ્મં ઉપદંસેસ્સન્તિ, હત્થપરામાસં કરિસ્સન્તી’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ભત્તગ્ગે અન્તરઘરે ભણ્ડનજાતા…પે… હત્થપરામાસં કરોન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં, ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… વિગરહિત્વા ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિન્ને, ભિક્ખવે, સઙ્ઘે અધમ્મિયાયમાને [અધમ્મિયમાને (સી. સ્યા. કત્થચિ) અધમ્મીયમાને (ક.)] અસમ્મોદિકાય વત્તમાનાય [-‘‘અસમ્મોદિકાવત્તમાનાય’’ ઇતિ અટ્ઠકથાયં સંવણ્ણેતબ્બપાઠો] ‘એત્તાવતા ન અઞ્ઞમઞ્ઞં અનનુલોમિકં કાયકમ્મં વચીકમ્મં ઉપદંસેસ્સામ, હત્થપરામાસં કરિસ્સામા’તિ આસને નિસીદિતબ્બં. ભિન્ને, ભિક્ખવે, સઙ્ઘે ધમ્મિયાયમાને સમ્મોદિકાય વત્તમાનાય આસનન્તરિકાય નિસીદિતબ્બ’’ન્તિ.

૪૫૭. [મ. નિ. ૩.૨૩૬ થોકં વિસદિસં] તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરન્તિ. તે ન સક્કોન્તિ તં અધિકરણં વૂપસમેતું. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધ, ભન્તે, ભિક્ખૂ સઙ્ઘમજ્ઝે ભણ્ડનજાતા કલહજાતા વિવાદાપન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં મુખસત્તીહિ વિતુદન્તા વિહરન્તિ. તે ન સક્કોન્તિ તં અધિકરણં વૂપસમેતું. સાધુ, ભન્તે, ભગવા યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. અથ ખો ભગવા યેન તે ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ, નિસજ્જ ખો ભગવા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘અલં, ભિક્ખવે, મા ભણ્ડનં મા કલહં મા વિગ્ગહં મા વિવાદ’’ન્તિ. એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો અધમ્મવાદી ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘આગમેતુ, ભન્તે, ભગવા ધમ્મસ્સામી; અપ્પોસ્સુક્કો, ભન્તે, ભગવા દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારમનુયુત્તો વિહરતુ. મયમેતેન ભણ્ડનેન કલહેન વિગ્ગહેન વિવાદેન પઞ્ઞાયિસ્સામા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘અલં, ભિક્ખવે, મા ભણ્ડનં મા કલહં મા વિગ્ગહં મા વિવાદ’’ન્તિ. દુતિયમ્પિ ખો સો અધમ્મવાદી ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘આગમેતુ, ભન્તે, ભગવા ધમ્મસ્સામી; અપ્પોસ્સુક્કો, ભન્તે, ભગવા દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારમનુયુત્તો વિહરતુ. મયમેતેન ભણ્ડનેન કલહેન વિગ્ગહેન વિવાદેન પઞ્ઞાયિસ્સામા’’તિ.

કોસમ્બકવિવાદકથા નિટ્ઠિતા.

૨૭૨. દીઘાવુવત્થુ

૪૫૮. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, બારાણસિયં [વજિરબુદ્ધિટીકા ઓલોકેતબ્બા] બ્રહ્મદત્તો નામ કાસિરાજા અહોસિ અડ્ઢો મહદ્ધનો મહાભોગો મહબ્બલો મહાવાહનો મહાવિજિતો પરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારો. દીઘીતિ નામ કોસલરાજા અહોસિ દલિદ્દો અપ્પધનો અપ્પભોગો અપ્પબલો અપ્પવાહનો અપ્પવિજિતો અપરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારો. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા ચતુરઙ્ગિનિં સેનં સન્નય્હિત્વા દીઘીતિં કોસલરાજાનં અબ્ભુય્યાસિ. અસ્સોસિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિ કોસલરાજા – ‘‘બ્રહ્મદત્તો કિર કાસિરાજા ચતુરઙ્ગિનિં સેનં સન્નય્હિત્વા મમં અબ્ભુય્યાતો’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો એતદહોસિ – ‘‘બ્રહ્મદત્તો ખો કાસિરાજા અડ્ઢો મહદ્ધનો મહાભોગો મહબ્બલો મહાવાહનો મહાવિજિતો પરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારો, અહં પનમ્હિ દલિદ્દો અપ્પધનો અપ્પભોગો અપ્પબલો અપ્પવાહનો અપ્પવિજિતો અપરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારો, નાહં પટિબલો બ્રહ્મદત્તેન કાસિરઞ્ઞા એકસઙ્ઘાતમ્પિ સહિતું. યંનૂનાહં પટિકચ્ચેવ નગરમ્હા નિપ્પતેય્ય’’ન્તિ.

અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિ કોસલરાજા મહેસિં આદાય પટિકચ્ચેવ નગરમ્હા નિપ્પતિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો બલઞ્ચ વાહનઞ્ચ જનપદઞ્ચ કોસઞ્ચ કોટ્ઠાગારઞ્ચ અભિવિજિય અજ્ઝાવસતિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિ કોસલરાજા સપજાપતિકો યેન વારાણસી તેન પક્કામિ. અનુપુબ્બેન યેન બારાણસી તદવસરિ. તત્ર સુદં, ભિક્ખવે, દીઘીતિ કોસલરાજા સપજાપતિકો બારાણસિયં અઞ્ઞતરસ્મિં પચ્ચન્તિમે ઓકાસે કુમ્ભકારનિવેસને અઞ્ઞાતકવેસેન પરિબ્બાજકચ્છન્નેન પટિવસતિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો મહેસી નચિરસ્સેવ ગબ્ભિની અહોસિ. તસ્સા એવરૂપો દોહળો ઉપ્પન્નો હોતિ – ‘‘ઇચ્છતિ સૂરિયસ્સ ઉગ્ગમનકાલે ચતુરઙ્ગિનિં સેનં સન્નદ્ધં વમ્મિકં સુભૂમે ઠિતં પસ્સિતું, ખગ્ગાનઞ્ચ ધોવનં પાતું’’. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો મહેસી દીઘીતિં કોસલરાજાનં એતદવોચ – ‘‘ગબ્ભિનીમ્હિ, દેવ. તસ્સા મે એવરૂપો દોહળો ઉપ્પન્નો – ઇચ્છામિ સૂરિયસ્સ ઉગ્ગમનકાલે ચતુરઙ્ગિનિં સેનં સન્નદ્ધં વમ્મિકં [વમ્મિતં (સી.)] સુભૂમે ઠિતં પસ્સિતું, ખગ્ગાનઞ્ચ ધોવનં પાતુ’’ન્તિ. ‘‘કુતો, દેવિ, અમ્હાકં દુગ્ગતાનં ચતુરઙ્ગિની સેના સન્નદ્ધા વમ્મિકા સુભૂમે ઠિતા, ખગ્ગાનઞ્ચ ધોવનં પાતુ’’ન્તિ [ખગ્ગાનઞ્ચ ધોવનન્તિ (સી. સ્યા.)] ‘‘સચાહં, દેવ, ન લભિસ્સામિ, મરિસ્સામી’’તિ.

૪૫૯. તેન ખો પન સમયેન, બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પુરોહિતો બ્રાહ્મણો દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો સહાયો હોતિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિ કોસલરાજા યેન બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પુરોહિતો બ્રાહ્મણો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પુરોહિતં બ્રાહ્મણં એતદવોચ – ‘‘સખી તે, સમ્મ, ગબ્ભિની. તસ્સા એવરૂપો દોહળો ઉપ્પન્નો – ઇચ્છતિ સૂરિયસ્સ ઉગ્ગમનકાલે ચતુરઙ્ગિનિં સેનં સન્નદ્ધં વમ્મિકં સુભૂમે ઠિતં પસ્સિતું, ખગ્ગાનઞ્ચ ધોવનં પાતુ’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ, દેવ, મયમ્પિ દેવિં પસ્સામા’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો મહેસી યેન બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પુરોહિતો બ્રાહ્મણો તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પુરોહિતો બ્રાહ્મણો દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો મહેસિં દૂરતોવ આગચ્છન્તિં, દિસ્વાન ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો મહેસી તેનઞ્જલિં પણામેત્વા તિક્ખત્તું ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘‘કોસલરાજા વત ભો કુચ્છિગતો, કોસલરાજા વત ભો કુચ્છિગતો’’તિ. અત્તમના [અવિમના (સી. સ્યા. કત્થચિ], દેવિ, હોહિ. લચ્છસિ સૂરિયસ્સ ઉગ્ગમનકાલે ચતુરઙ્ગિનિં સેનં સન્નદ્ધં વમ્મિકં સુભૂમે ઠિતં પસ્સિતું, ખગ્ગાનઞ્ચ ધોવનં પાતુન્તિ.

અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પુરોહિતો બ્રાહ્મણો યેન બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા બ્રહ્મદત્તં કાસિરાજાનં એતદવોચ – ‘‘તથા, દેવ, નિમિત્તાનિ દિસ્સન્તિ, સ્વે સૂરિયુગ્ગમનકાલે ચતુરઙ્ગિની સેના સન્નદ્ધા વમ્મિકા સુભૂમે તિટ્ઠતુ, ખગ્ગા ચ ધોવિયન્તૂ’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા મનુસ્સે આણાપેસિ – ‘‘યથા, ભણે, પુરોહિતો બ્રાહ્મણો આહ તથા કરોથા’’તિ. અલભિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો મહેસી સૂરિયસ્સ ઉગ્ગમનકાલે ચતુરઙ્ગિનિં સેનં સન્નદ્ધં વમ્મિકં સુભૂમે ઠિતં પસ્સિતું, ખગ્ગાનઞ્ચ ધોવનં પાતું. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો મહેસી તસ્સ ગબ્ભસ્સ પરિપાકમન્વાય પુત્તં વિજાયિ. તસ્સ દીઘાવૂતિ નામં અકંસુ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો નચિરસ્સેવ વિઞ્ઞુતં પાપુણિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો એતદહોસિ – ‘‘અયં ખો બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા બહુનો અમ્હાકં અનત્થસ્સ કારકો, ઇમિના અમ્હાકં બલઞ્ચ વાહનઞ્ચ જનપદો ચ કોસો ચ કોટ્ઠાગારઞ્ચ અચ્છિન્નં, સચાયં અમ્હે જાનિસ્સતિ, સબ્બેવ તયો ઘાતાપેસ્સતિ, યંનૂનાહં દીઘાવું કુમારં બહિનગરે વાસેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો ભિક્ખવે દીઘીતિ કોસલરાજા દીઘાવું કુમારં બહિનગરે વાસેસિ. અથ ખો ભિક્ખવે દીઘાવુ કુમારો બહિનગરે પટિવસન્તો નચિરસ્સેવ સબ્બસિપ્પાનિ સિક્ખિ.

૪૬૦. તેન ખો પન સમયેન દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો કપ્પકો બ્રહ્મદત્તે કાસિરઞ્ઞે પટિવસતિ. અદ્દસા ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો કપ્પકો દીઘીતિં કોસલરાજાનં સપજાપતિકં બારાણસિયં અઞ્ઞતરસ્મિં પચ્ચન્તિમે ઓકાસે કુમ્ભકારનિવેસને અઞ્ઞાતકવેસેન પરિબ્બાજકચ્છન્નેન પટિવસન્તં, દિસ્વાન યેન બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા બ્રહ્મદત્તં કાસિરાજાનં એતદવોચ – ‘‘દીઘીતિ, દેવ, કોસલરાજા સપજાપતિકો બારાણસિયં અઞ્ઞતરસ્મિં પચ્ચન્તિમે ઓકાસે કુમ્ભકારનિવેસને અઞ્ઞાતકવેસેન પરિબ્બાજકચ્છન્નેન પટિવસતી’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા મનુસ્સે આણાપેસિ – ‘‘તેન હિ, ભણે, દીઘીતિં કોસલરાજાનં સપજાપતિકં આનેથા’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો, ભિક્ખવે, તે મનુસ્સા બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પટિસ્સુત્વા દીઘીતિં કોસલરાજાનં સપજાપતિકં આનેસું. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા મનુસ્સે આણાપેસિ – ‘‘તેન હિ, ભણે, દીઘીતિં કોસલરાજાનં સપજાપતિકં દળ્હાય રજ્જુયા પચ્છાબાહં ગાળ્હબન્ધનં બન્ધિત્વા ખુરમુણ્ડં કરિત્વા ખરસ્સરેન પણવેન રથિકાય રથિકં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં પરિનેત્વા દક્ખિણેન દ્વારેન નિક્ખામેત્વા દક્ખિણતો નગરસ્સ ચતુધા છિન્દિત્વા ચતુદ્દિસા બિલાનિ નિક્ખિપથા’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો, ભિક્ખવે, તે મનુસ્સા બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પટિસ્સુત્વા દીઘીતિં કોસલરાજાનં સપજાપતિકં દળ્હાય રજ્જુયા પચ્છાબાહં ગાળ્હબન્ધનં બન્ધિત્વા ખુરમુણ્ડં કરિત્વા ખરસ્સરેન પણવેન રથિકાય રથિકં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં પરિનેન્તિ.

અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુસ્સ કુમારસ્સ એતદહોસિ – ‘‘ચિરંદિટ્ઠા ખો મે માતાપિતરો. યંનૂનાહં માતાપિતરો પસ્સેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો બારાણસિં પવિસિત્વા અદ્દસ માતાપિતરો દળ્હાય રજ્જુયા પચ્છાબાહં ગાળ્હબન્ધનં બન્ધિત્વા ખુરમુણ્ડં કરિત્વા ખરસ્સરેન પણવેન રથિકાય રથિકં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં પરિનેન્તે, દિસ્વાન યેન માતાપિતરો તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિ કોસલરાજા દીઘાવું કુમારં દૂરતોવ આગચ્છન્તં; દિસ્વાન દીઘાવું કુમારં એતદવોચ – ‘‘મા ખો ત્વં, તાત દીઘાવુ, દીઘં પસ્સ, મા રસ્સં. ન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરેન વેરા સમ્મન્તિ; અવેરેન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરા સમ્મન્તી’’તિ. એવં વુત્તે, ભિક્ખવે, તે મનુસ્સા દીઘીતિં કોસલરાજાનં એતદવોચું – ‘‘ઉમ્મત્તકો અયં દીઘીતિ કોસલરાજા વિપ્પલપતિ. કો ઇમસ્સ દીઘાવુ? કં અયં એવમાહ – ‘મા ખો ત્વં, તાત દીઘાવુ, દીઘં પસ્સ, મા રસ્સં. ન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરેન વેરા સમ્મન્તિ; અવેરેન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરા સમ્મન્તી’’તિ. ‘‘નાહં, ભણે, ઉમ્મત્તકો વિપ્પલપામિ, અપિ ચ યો વિઞ્ઞૂ સો વિભાવેસ્સતી’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો, ભિક્ખવે…પે… તતિયમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘીતિ કોસલરાજા દીઘાવું કુમારં એતદવોચ – ‘‘મા ખો ત્વં, તાત દીઘાવુ, દીઘં પસ્સ, મા રસ્સં. ન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરેન વેરા સમ્મન્તિ; અવેરેન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરા સમ્મન્તી’’તિ. તતિયમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, તે મનુસ્સા દીઘીતિં કોસલરાજાનં એતદવોચું – ‘‘ઉમ્મત્તકો અયં દીઘીતિ કોસલરાજા વિપ્પલપતિ. કો ઇમસ્સ દીઘાવુ? કં અયં એવમાહ – મા ખો ત્વં, તાત દીઘાવુ, દીઘં પસ્સ, મા રસ્સં. ન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરેન વેરા સમ્મન્તિ; અવેરેન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરા સમ્મન્તી’’તિ. ‘‘નાહં, ભણે, ઉમ્મત્તકો વિપ્પલપામિ, અપિ ચ યો વિઞ્ઞૂ સો વિભાવેસ્સતી’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, તે મનુસ્સા દીઘીતિં કોસલરાજાનં સપજાપતિકં રથિકાય રથિકં સિઙ્ઘાટકેન સિઙ્ઘાટકં પરિનેત્વા દક્ખિણેન દ્વારેન નિક્ખામેત્વા દક્ખિણતો નગરસ્સ ચતુધા છિન્દિત્વા ચતુદ્દિસા બિલાનિ નિક્ખિપિત્વા ગુમ્બં ઠપેત્વા પક્કમિંસુ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો બારાણસિં પવિસિત્વા સુરં નીહરિત્વા ગુમ્બિયે પાયેસિ. યદા તે મત્તા અહેસું પતિતા, અથ કટ્ઠાનિ સંકડ્ઢિત્વા ચિતકં કરિત્વા માતાપિતૂનં સરીરં ચિતકં આરોપેત્વા અગ્ગિં દત્વા પઞ્જલિકો તિક્ખત્તું ચિતકં પદક્ખિણં અકાસિ.

૪૬૧. તેન ખો પન સમયેન બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા ઉપરિપાસાદવરગતો હોતિ. અદ્દસા ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા દીઘાવું કુમારં પઞ્જલિકં તિક્ખત્તું ચિતકં પદક્ખિણં કરોન્તં, દિસ્વાનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘નિસ્સંસયં ખો સો મનુસ્સો દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો ઞાતિ વા સાલોહિતો વા, અહો મે અનત્થતો, ન હિ નામ મે કોચિ આરોચેસ્સતી’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો અરઞ્ઞં ગન્ત્વા યાવદત્થં કન્દિત્વા રોદિત્વા ખપ્પં [બપ્પં (સી. સ્યા.)] પુઞ્છિત્વા બારાણસિં પવિસિત્વા અન્તેપુરસ્સ સામન્તા હત્થિસાલં ગન્ત્વા હત્થાચરિયં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, આચરિય, સિપ્પં સિક્ખિતુ’’ન્તિ. ‘‘તેન હિ, ભણે માણવક, સિક્ખસ્સૂ’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય હત્થિસાલાયં મઞ્જુના સરેન ગાયિ, વીણઞ્ચ વાદેસિ. અસ્સોસિ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય હત્થિસાલાયં મઞ્જુના સરેન ગીતં વીણઞ્ચ વાદિતં, સુત્વાન મનુસ્સે પુચ્છિ – ‘‘કો, ભણે, રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય હત્થિસાલાયં મઞ્જુના સરેન ગાયિ, વીણઞ્ચ વાદેસી’’તિ? ‘‘અમુકસ્સ, દેવ, હત્થાચરિયસ્સ અન્તેવાસી માણવકો રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય હત્થિસાલાયં મઞ્જુના સરેન ગાયિ, વીણઞ્ચ વાદેસી’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભણે, તં માણવકં આનેથા’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો, ભિક્ખવે, તે મનુસ્સા બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પટિસ્સુત્વા દીઘાવું કુમારં આનેસું. ‘‘ત્વં ભણે માણવક, રત્તિયા પચ્ચૂસસમયં પચ્ચુટ્ઠાય હત્થિસાલાયં મઞ્જુના સરેન ગાયિ, વીણઞ્ચ વાદેસી’’તિ? ‘‘એવં, દેવા’’તિ. ‘‘તેન હિ ત્વં, ભણે માણવક, ગાયસ્સુ, વીણઞ્ચ વાદેહી’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પટિસ્સુત્વા આરાધાપેક્ખો મઞ્જુના સરેન ગાયિ, વીણઞ્ચ વાદેસિ. ‘‘ત્વં, ભણે માણવક, મં ઉપટ્ઠહા’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પુબ્બુટ્ઠાયી અહોસિ પચ્છાનિપાતી કિઙ્કારપટિસ્સાવી મનાપચારી પિયવાદી. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા દીઘાવું કુમારં નચિરસ્સેવ અબ્ભન્તરિમે વિસ્સાસિકટ્ઠાને ઠપેસિ.

૪૬૨. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા દીઘાવું કુમારં એતદવોચ – ‘‘તેન હિ, ભણે માણવક, રથં યોજેહિ, મિગવં ગમિસ્સામા’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પટિસ્સુત્વા રથં યોજેત્વા બ્રહ્મદત્તં કાસિરાજાનં એતદવોચ – ‘‘યુત્તો ખો તે, દેવ, રથો, યસ્સ દાનિ કાલં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા રથં અભિરુહિ. દીઘાવુ કુમારો રથં પેસેસિ. તથા તથા રથં પેસેસિ યથા યથા અઞ્ઞેનેવ સેના અગમાસિ અઞ્ઞેનેવ રથો. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા દૂરં ગન્ત્વા દીઘાવું કુમારં એતદવોચ – ‘‘તેન હિ, ભણે માણવક, રથં મુઞ્ચસ્સુ, કિલન્તોમ્હિ, નિપજ્જિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પટિસ્સુત્વા રથં મુઞ્ચિત્વા પથવિયં પલ્લઙ્કેન નિસીદિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા દીઘાવુસ્સ કુમારસ્સ ઉચ્છઙ્ગે સીસં કત્વા સેય્યં કપ્પેસિ. તસ્સ કિલન્તસ્સ મુહુત્તકેનેવ નિદ્દા ઓક્કમિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુસ્સ કુમારસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અયં ખો બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા બહુનો અમ્હાકં અનત્થસ્સ કારકો. ઇમિના અમ્હાકં બલઞ્ચ વાહનઞ્ચ જનપદો ચ કોસો ચ કોટ્ઠાગારઞ્ચ અચ્છિન્નં. ઇમિના ચ મે માતાપિતરો હતા. અયં ખ્વસ્સ કાલો યોહં વેરં અપ્પેય્ય’’ન્તિ કોસિયા ખગ્ગં નિબ્બાહિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુસ્સ કુમારસ્સ એતદહોસિ – ‘‘પિતા ખો મં મરણકાલે અવચ ‘મા ખો ત્વં, તાત દીઘાવુ, દીઘં પસ્સ, મા રસ્સં. ન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરેન વેરા સમ્મન્તિ; અવેરેન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરા સમ્મન્તી’તિ. ન ખો મેતં પતિરૂપં, ય્વાહં પિતુવચનં અતિક્કમેય્ય’’ન્તિ કોસિયા ખગ્ગં પવેસેસિ. દુતિયમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુસ્સ કુમારસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અયં ખો બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા બહુનો અમ્હાકં અનત્થસ્સ કારકો, ઇમિનો અમ્હાકં બલઞ્ચ વાહનઞ્ચ જનપદો ચ કોસો ચ કોટ્ઠાગારઞ્ચ અચ્છિન્નં, ઇમિના ચ મે માતાપિતરો હતા, અયં ખ્વસ્સ કાલો યોહં વેરં અપ્પેય્ય’’ન્તિ કોસિયા ખગ્ગં નિબ્બાહિ. દુતિયમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુસ્સ કુમારસ્સ એતદહોસિ – ‘‘પિતા ખો મં મરણકાલે અવચ ‘મા ખો ત્વં તાત દીઘાવુ, દીઘં પસ્સ, મા રસ્સં, ન હિ તાત દીઘાવુ વેરેન વેરા સમ્મન્તિ; અવેરેન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરા સમ્મન્તી’તિ. ન ખો મેતં પતિરૂપં, ય્વાહં પિતુવચનં અતિક્કમેય્ય’’ન્તિ. પુનદેવ કોસિયા ખગ્ગં પવેસેસિ. તતિયમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુસ્સ કુમારસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અયં ખો બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા બહુનો અમ્હાકં અનત્થસ્સ કારકો. ઇમિના અમ્હાકં બલઞ્ચ વાહનઞ્ચ જનપદો ચ કોસો ચ કોટ્ઠાગારઞ્ચ અચ્છિન્નં. ઇમિના ચ મે માતાપિતરો હતા. અયં ખ્વસ્સ કાલો યોહં વેરં અપ્પેય્ય’’ન્તિ કોસિયા ખગ્ગં નિબ્બાહિ. તતિયમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુસ્સ કુમારસ્સ એતદહોસિ – ‘‘પિતા ખો મં મરણકાલે અવચ ‘મા ખો ત્વં, તાત દીઘાવુ, દીઘં પસ્સ, મા રસ્સં. ન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરેન વેરા સમ્મન્તિ; અવેરેન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરા સમ્મન્તી’તિ. ન ખો મેતં પતિરૂપં, ય્વાહં પિતુવચનં અતિક્કમેય્ય’’’ન્તિ પુનદેવ કોસિયા ખગ્ગં પવેસેસિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા ભીતો ઉબ્બિગ્ગો ઉસ્સઙ્કી ઉત્રસ્તો સહસા વુટ્ઠાસિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો બ્રહ્મદત્તં કાસિરાજાનં એતદવોચ – ‘‘કિસ્સ ત્વં, દેવ, ભીતો ઉબ્બિગ્ગો ઉસ્સઙ્કી ઉત્રસ્તો સહસા વુટ્ઠાસી’’તિ? ઇધ મં, ભણે માણવક, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો પુત્તો દીઘાવુ કુમારો સુપિનન્તેન ખગ્ગેન પરિપાતેસિ. તેનાહં ભીતો ઉબ્બિગ્ગો ઉસ્સઙ્કી ઉત્રસ્તો સહસા વુટ્ઠાસિન્તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો વામેન હત્થેન બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો સીસં પરામસિત્વા દક્ખિણેન હત્થેન ખગ્ગં નિબ્બાહેત્વા બ્રહ્મદત્તં કાસિરાજાનં એતદવોચ – ‘‘અહં ખો સો, દેવ, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો પુત્તો દીઘાવુ કુમારો. બહુનો ત્વં અમ્હાકં અનત્થસ્સ કારકો. તયા અમ્હાકં બલઞ્ચ વાહનઞ્ચ જનપદો ચ કોસો ચ કોટ્ઠાગારઞ્ચ અચ્છિન્નં. તયા ચ મે માતાપિતરો હતા. અયં ખ્વસ્સ કાલો ય્વાહં વેરં અપ્પેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા દીઘાવુસ્સ કુમારસ્સ પાદેસુ સિરસા નિપતિત્વા દીઘાવું કુમારં એતદવોચ – ‘‘જીવિતં મે, તાત દીઘાવુ, દેહિ. જીવિતં મે, તાત દીઘાવુ, દેહી’’તિ. ‘‘ક્યાહં ઉસ્સહામિ દેવસ્સ જીવિતં દાતું? દેવો ખો મે જીવિતં દદેય્યા’’તિ. ‘‘તેન હિ, તાત દીઘાવુ, ત્વઞ્ચેવ મે જીવિતં દેહિ, અહઞ્ચ તે જીવિતં દમ્મી’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો ચ કાસિરાજા દીઘાવુ ચ કુમારો અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ જીવિતં અદંસુ, પાણિઞ્ચ અગ્ગહેસું, સપથઞ્ચ અકંસુ અદ્દૂભાય [અદ્રૂભાય, અદુબ્ભાય (ક.)].

અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા દીઘાવું કુમારં એતદવોચ – ‘‘તેન હિ, તાત દીઘાવુ, રથં યોજેહિ, ગમિસ્સામા’’તિ. ‘‘એવં, દેવા’’તિ ખો, ભિક્ખવે, દીઘાવુ કુમારો બ્રહ્મદત્તસ્સ કાસિરઞ્ઞો પટિસ્સુત્વા રથં યોજેત્વા બ્રહ્મદત્તં કાસિરાજાનં એતદવોચ – ‘‘યુત્તો ખો તે, દેવ, રથો, યસ્સ દાનિ કાલં મઞ્ઞસી’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા રથં અભિરુહિ. દીઘાવુ કુમારો રથં પેસેસિ. તથા તથા રથં પેસેસિ યથા યથા નચિરસ્સેવ સેનાય સમાગઞ્છિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા બારાણસિં પવિસિત્વા અમચ્ચે પારિસજ્જે સન્નિપાતાપેત્વા એતદવોચ – ‘‘સચે, ભણે, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો પુત્તં દીઘાવું કુમારં પસ્સેય્યાથ, કિન્તિ નં કરેય્યાથા’’તિ? એકચ્ચે એવમાહંસુ – ‘‘મયં, દેવ, હત્થે છિન્દેય્યામ. મયં, દેવ, પાદે છિન્દેય્યામ. મયં, દેવ, હત્થપાદે છિન્દેય્યામ. મયં, દેવ, કણ્ણે છિન્દેય્યામ. મયં, દેવ, નાસં છિન્દેય્યામ. મયં, દેવ, કણ્ણનાસં છિન્દેય્યામ. મયં, દેવ, સીસં છિન્દેય્યામા’’તિ. ‘‘અયં ખો, ભણે, દીઘીતિસ્સ કોસલરઞ્ઞો પુત્તો દીઘાવુ કુમારો. નાયં લબ્ભા કિઞ્ચિ કાતું. ઇમિના ચ મે જીવિતં દિન્નં, મયા ચ ઇમસ્સ જીવિતં દિન્ન’’ન્તિ.

૪૬૩. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા દીઘાવું કુમારં એતદવોચ – ‘‘યં ખો તે, તાત દીઘાવુ, પિતા મરણકાલે અવચ ‘મા ખો ત્વં, તાત દીઘાવુ, દીઘં પસ્સ, મા રસ્સં. ન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરેન વેરા સમ્મન્તિ; અવેરેન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરા સમ્મન્તી’તિ, કિં તે પિતા સન્ધાય અવચા’’તિ? ‘‘યં ખો મે, દેવ, પિતા મરણકાલે અવચ ‘મા દીઘ’ન્તિ મા ચિરં વેરં અકાસીતિ. ઇમં ખો મે, દેવ, પિતા મરણકાલે અવચ મા દીઘન્તિ. યં ખો મે, દેવ, પિતા મરણકાલે અવચ ‘મા રસ્સ’ન્તિ મા ખિપ્પં મિત્તેહિ ભિજ્જિત્થા’’તિ. ઇમં ખો મે, દેવ, પિતા મરણકાલે અવચ મા રસ્સન્તિ. યં ખો મે, દેવ, પિતા મરણકાલે અવચ ‘‘ન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરેન વેરા સમ્મન્તિ, અવેરેન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરા સમ્મન્તી’’તિ દેવેન મે માતાપિતરો હતાતિ. સચાહં દેવં જીવિતા વોરોપેય્યં, યે દેવસ્સ અત્થકામા તે મં જીવિતા વોરોપેય્યું, યે મે અત્થકામા તે તે જીવિતા વોરોપેય્યું – એવં તં વેરં વેરેન ન વૂપસમેય્ય. ઇદાનિ ચ પન મે દેવેન જીવિતં દિન્નં, મયા ચ દેવસ્સ જીવિતં દિન્નં. એવં તં વેરં અવેરેન વૂપસન્તં. ઇમં ખો મે, દેવ, પિતા મરણકાલે અવચ – ન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરેન વેરા સમ્મન્તિ; અવેરેન હિ, તાત દીઘાવુ, વેરા સમ્મન્તી’’તિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મદત્તો કાસિરાજા – ‘‘અચ્છરિયં વત ભો! અબ્ભુતં વત ભો! યાવ પણ્ડિતો અયં દીઘાવુ કુમારો, યત્ર હિ નામ પિતુનો સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં આજાનિસ્સતી’’તિ પેત્તિકં બલઞ્ચ વાહનઞ્ચ જનપદઞ્ચ કોસઞ્ચ કોટ્ઠાગારઞ્ચ પટિપાદેસિ, ધીતરઞ્ચ અદાસિ. તેસઞ્હિ નામ, ભિક્ખવે, રાજૂનં આદિન્નદણ્ડાનં આદિન્નસત્થાનં એવરૂપં ખન્તિસોરચ્ચં ભવિસ્સતિ. ઇધ ખો પન તં, ભિક્ખવે, સોભેથ યં તુમ્હે એવં સ્વાક્ખાતે ધમ્મવિનયે પબ્બજિતા સમાના ખમા ચ ભવેય્યાથ સોરતા ચાતિ? તતિયમ્પિ ખો ભગવા તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘અલં, ભિક્ખવે, મા ભણ્ડનં મા કલહં મા વિગ્ગહં મા વિવાદ’’ન્તિ. તતિયમ્પિ ખો સો અધમ્મવાદી ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘આગમેતુ, ભન્તે, ભગવા ધમ્મસ્સામી; અપ્પોસ્સુક્કો, ભન્તે, ભગવા દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારમનુયુત્તો વિહરતુ. મયમેતેન ભણ્ડનેન કલહેન વિગ્ગહેન વિવાદેન પઞ્ઞાયિસ્સામા’’તિ. અથ ખો ભગવા – પરિયાદિન્નરૂપા ખો ઇમે મોઘપુરિસા, નયિમે સુકરા સઞ્ઞાપેતુન્તિ – ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ.

દીઘાવુભાણવારો નિટ્ઠિતો પઠમો.

૪૬૪. [મ. નિ. ૩.૨૩૬] અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય કોસમ્બિં પિણ્ડાય પાવિસિ. કોસમ્બિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય સઙ્ઘમજ્ઝે ઠિતકોવ ઇમા ગાથાયો અભાસિ –

[મ. નિ. ૩.૨૩૭] ‘‘પુથુસદ્દો સમજનો, ન બાલો કોચિ મઞ્ઞથ;

સઙ્ઘસ્મિં ભિજ્જમાનસ્મિં, નાઞ્ઞં ભિય્યો અમઞ્ઞરું.

[મ. નિ. ૩.૨૩૭] ‘‘પરિમુટ્ઠા પણ્ડિતાભાસા, વાચાગોચરભાણિનો;

યાવિચ્છન્તિ મુખાયામં, યેન નીતા ન તં વિદૂ.

[મ. નિ. ૩.૨૩૭] ‘‘અક્કોચ્છિ મં અવધિ મં, અજિનિ મં અહાસિ મે;

યે ચ તં ઉપનય્હન્તિ, વેરં તેસં ન સમ્મતિ.

[મ. નિ. ૩.૨૩૭] ‘‘અક્કોચ્છિ મં અવધિ મં, અજિનિ મં અહાસિ મે;

યે ચ તં નુપનય્હન્તિ, વેરં તેસૂપસમ્મતિ.

[મ. નિ. ૩.૨૩૭] ‘‘ન હિ વેરેન વેરાનિ, સમ્મન્તીધ કુદાચનં;

અવેરેન ચ સમ્મન્તિ, એસધમ્મો સનન્તનો.

[મ. નિ. ૩.૨૩૭] ‘‘પરે ચ ન વિજાનન્તિ, મયમેત્થ યમામસે;

યે ચ તત્થ વિજાનન્તિ, તતો સમ્મન્તિ મેધગા.

[મ. નિ. ૩.૨૩૭] ‘‘અટ્ઠિચ્છિન્ના પાણહરા, ગવાસ્સધનહારિનો;

રટ્ઠં વિલુમ્પમાનાનં, તેસમ્પિ હોતિ સઙ્ગતિ.

‘‘કસ્મા તુમ્હાક નો સિયા;

[મ. નિ. ૩.૨૩૭] ‘‘સચે લભેથ નિપકં સહાયં;

સદ્ધિંચરં સાધુવિહારિ ધીરં;

અભિભુય્ય સબ્બાનિ પરિસ્સયાનિ;

ચરેય્ય તેનત્તમનો સતીમા.

[મ. નિ. ૩.૨૩૭] ‘‘નો ચે લભેથ નિપકં સહાયં;

સદ્ધિં ચરં સાધુવિહારિ ધીરં;

રાજાવ રટ્ઠં વિજિતં પહાય;

એકો ચરે માતઙ્ગરઞ્ઞેવ નાગો.

[મ. નિ. ૩.૨૩૭] ‘‘એકસ્સ ચરિતં સેય્યો;

નત્થિ બાલે સહાયતા;

એકો ચરે ન ચ પાપાનિ કયિરા;

અપ્પોસ્સુક્કો માતઙ્ગરઞ્ઞેવ નાગો’’તિ.

દીઘાવુવત્થુ નિટ્ઠિતં.

૨૭૩. બાલકલોણકગમનકથા

૪૬૫. અથ ખો ભગવા સઙ્ઘમજ્ઝે ઠિતકોવ ઇમા ગાથાયો ભાસિત્વા યેન બાલકલોણકગામો [બાલકલોણકારગામો (સી. સ્યા.)] તેનુપસઙ્કમિ. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ભગુ બાલકલોણકગામે વિહરતિ. અદ્દસા ખો આયસ્મા ભગુ ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં, દિસ્વાન આસનં પઞ્ઞપેસિ, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિ, પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિગ્ગહેસિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને, નિસજ્જ ખો ભગવા પાદે પક્ખાલેસિ. આયસ્માપિ ખો ભગુ ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં ભગું ભગવા એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ, ભિક્ખુ, ખમનીયં; કચ્ચિ યાપનીયં, કચ્ચિ પિણ્ડકેન ન કિલમસી’’તિ? ‘‘ખમનીયં, ભગવા, યાપનીયં, ભગવા; ન ચાહં, ભન્તે, પિણ્ડકેન કિલમામી’’તિ. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં ભગું ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના યેન પાચીનવંસદાયો તેનુપસઙ્કમિ.

બાલકલોણકગમનકથા નિટ્ઠિતા.

૨૭૪. પાચીનવંસદાયગમનકથા

૪૬૬. [મ. નિ. ૧.૩૨૫ આદયો પસ્સિતબ્બં] તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ચ અનુરુદ્ધો આયસ્મા ચ નન્દિયો આયસ્મા ચ કિમિલો [કિમ્બિલો (સી. સ્યા.)] પાચીનવંસદાયે વિહરન્તિ. અદ્દસા ખો દાયપાલો ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં, દિસ્વાન ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘મા, સમણ, એતં દાયં પાવિસિ. સન્તેત્થ તયો કુલપુત્તા અત્તકામરૂપા વિહરન્તિ. મા તેસં અફાસુમકાસી’’તિ. અસ્સોસિ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો દાયપાલસ્સ ભગવતા સદ્ધિં મન્તયમાનસ્સ, સુત્વાન દાયપાલં એતદવોચ – ‘‘માવુસો, દાયપાલ, ભગવન્તં વારેસિ. સત્થા નો ભગવા અનુપ્પત્તો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો યેનાયસ્મા ચ નન્દિયો આયસ્મા ચ કિમિલો તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તઞ્ચ નન્દિયં આયસ્મન્તઞ્ચ કિમિલં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કમથાયસ્મન્તો અભિક્કમથાયસ્મન્તો, સત્થા નો ભગવા અનુપ્પત્તો’’તિ. અથ ખો આયસ્મા ચ અનુરુદ્ધો આયસ્મા ચ નન્દિયો આયસ્મા ચ કિમિલો ભગવન્તં પચ્ચુગ્ગન્ત્વા એકો ભગવતો પત્તચીવરં પટિગ્ગહેસિ, એકો આસનં પઞ્ઞપેસિ, એકો પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિ. નિસીદિ ભગવા પઞ્ઞત્તે આસને, નિસજ્જ ખો ભગવા પાદે પક્ખાલેસિ. તેપિ ખો આયસ્મન્તો ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં અનુરુદ્ધં ભગવા એતદવોચ – ‘‘કચ્ચિ વો, અનુરુદ્ધા, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીયં; કચ્ચિ પિણ્ડકેન ન કિલમથા’’તિ? ‘‘ખમનીયં ભગવા, યાપનીયં ભગવા; ન ચ મયં, ભન્તે, પિણ્ડકેન કિલમામા’’તિ.

‘‘કચ્ચિ પન વો અનુરુદ્ધા સમગ્ગા સમ્મોદમાના અવિવદમાના ખીરોદકીભૂતા અઞ્ઞમઞ્ઞં પિયચક્ખૂહિ સમ્પસ્સન્તા વિહરથા’’તિ? ‘‘તગ્ઘ મયં, ભન્તે, સમગ્ગા સમ્મોદમાના અવિવદમાના ખીરોદકીભૂતા અઞ્ઞમઞ્ઞં પિયચક્ખૂહિ સમ્પસ્સન્તા વિહરામા’’તિ. ‘‘યથા કથં પન તુમ્હે, અનુરુદ્ધા, સમગ્ગા સમ્મોદમાના અવિવદમાના ખીરોદકીભૂતા અઞ્ઞમઞ્ઞં પિયચક્ખૂહિ સમ્પસ્સન્તા વિહરથા’’તિ? ‘‘ઇધ મય્હં, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, યોહં એવરૂપેહિ સબ્રહ્મચારીહિ સદ્ધિં વિહરામી’’’તિ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, ઇમેસુ આયસ્મન્તેસુ મેત્તં કાયકમ્મં પચ્ચુપટ્ઠિતં આવિ ચેવ રહો ચ; મેત્તં વચીકમ્મં… મેત્તં મનોકમ્મં પચ્ચુપટ્ઠિતં આવિ ચેવ રહો ચ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘‘‘યંનૂનાહં સકં ચિત્તં નિક્ખિપિત્વા ઇમેસંયેવ આયસ્મન્તાનં ચિત્તસ્સ વસેન વત્તેય્ય’ન્તિ. સો ખો અહં, ભન્તે, સકં ચિત્તં નિક્ખિપિત્વા ઇમેસંયેવ આયસ્મન્તાનં ચિત્તસ્સ વસેન વત્તામિ. નાના હિ ખો નો, ભન્તે, કાયા, એકઞ્ચ પન મઞ્ઞે ચિત્ત’’ન્તિ.

આયસ્માપિ ખો નન્દિયો…પે… આયસ્માપિ ખો કિમિલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘મય્હમ્પિ ખો, ભન્તે, એવં હોતિ – ‘લાભા વત મે, સુલદ્ધં વત મે, યોહં એવરૂપેહિ સબ્રહ્મચારીહિ સદ્ધિં વિહરામી’તિ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, ઇમેસુ આયસ્મન્તેસુ મેત્તં કાયકમ્મં પચ્ચુપટ્ઠિતં આવિ ચેવ રહો ચ; મેત્તં વચીકમ્મં મેત્તં મનોકમ્મં પચ્ચુપટ્ઠિતં આવિ ચેવ રહો ચ. તસ્સ મય્હં, ભન્તે, એવં હોતિ ‘યંનૂનાહં સકં ચિત્તં નિક્ખિપિત્વા ઇમેસંયેવ આયસ્મન્તાનં ચિત્તસ્સ વસેન વત્તેય્ય’ન્તિ. સો ખો અહં, ભન્તે, સકં ચિત્તં નિક્ખિપિત્વા ઇમેસંયેવ આયસ્મન્તાનં ચિત્તસ્સ વસેન વત્તામિ. નાના હિ ખો નો, ભન્તે, કાયા, એકઞ્ચ પન મઞ્ઞે ચિત્તન્તિ. એવં ખો મયં, ભન્તે, સમગ્ગા સમ્મોદમાના અવિવદમાના ખીરોદકીભૂતા અઞ્ઞમઞ્ઞં પિયચક્ખૂહિ સમ્પસ્સન્તા વિહરામા’’તિ.

‘‘કચ્ચિ પન વો, અનુરુદ્ધા, અપ્પમત્તા આતાપિનો પહિતત્તા વિહરથા’’તિ? ‘‘તગ્ઘ મયં, ભન્તે, અપ્પમત્તા આતાપિનો પહિતત્તા વિહરામા’’તિ. ‘‘યથા કથં પન તુમ્હે, અનુરુદ્ધા, અપ્પમત્તા આતાપિનો પહિતત્તા વિહરથા’’તિ? ‘‘ઇધ, ભન્તે, અમ્હાકં યો પઠમં ગામતો પિણ્ડાય પટિક્કમતિ સો આસનં પઞ્ઞપેતિ, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપતિ, અવક્કારપાતિં ધોવિત્વા ઉપટ્ઠાપેતિ, પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતિ. યો પચ્છા ગામતો પિણ્ડાય પટિક્કમતિ, સચે હોતિ ભુત્તાવસેસો, સચે આકઙ્ખતિ ભુઞ્જતિ, નો ચે આકઙ્ખતિ અપ્પહરિતે વા છડ્ડેતિ. અપ્પાણકે વા ઉદકે ઓપિલાપેતિ. સો આસનં ઉદ્ધરતિ, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં પટિસામેતિ, અવક્કારપાતિં ધોવિત્વા પટિસામેતિ, પાનીયં પરિભોજનીયં પટિસામેતિ, ભત્તગ્ગં સમ્મજ્જતિ. યો પસ્સતિ પાનીયઘટં વા પરિભોજનીયઘટં વા વચ્ચઘટં વા રિત્તં તુચ્છં સો ઉપટ્ઠાપેતિ. સચસ્સ હોતિ અવિસય્હં, હત્થવિકારેન દુતિયં આમન્તેત્વા હત્થવિલઙ્ઘકેન ઉપટ્ઠાપેમ, ન ત્વેવ મયં, ભન્તે, તપ્પચ્ચયા વાચં ભિન્દામ. પઞ્ચાહિકં ખો પન મયં, ભન્તે, સબ્બરત્તિં ધમ્મિયા કથાય સન્નિસીદામ. એવં ખો મયં, ભન્તે, અપ્પમત્તા આતાપિનો પહિતત્તા વિહરામા’’તિ.

પાચિનવંસદાયગમનકથા નિટ્ઠિતા.

૨૭૫. પાલિલેય્યકગમનકથા

૪૬૭. [ઉદા. ૩૫ આદયો થોકં વિસદિસં] અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તઞ્ચ અનુરુદ્ધં આયસ્મન્તઞ્ચ નન્દિયં આયસ્મન્તઞ્ચ કિમિલં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેત્વા સમાદપેત્વા સમુત્તેજેત્વા સમ્પહંસેત્વા ઉટ્ઠાયાસના યેન પાલિલેય્યકં [પારિલેય્યકં (સી. સ્યા.)] તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન પાલિલેય્યકં તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા પાલિલેય્યકે વિહરતિ રક્ખિતવનસણ્ડે ભદ્દસાલમૂલે. અથ ખો ભગવતો રહોગતસ્સ પટિસલ્લીનસ્સ એવં ચેતસો પરિવિતક્કો ઉદપાદિ – ‘‘અહં ખો પુબ્બે આકિણ્ણો ન ફાસુ વિહાસિં તેહિ કોસમ્બકેહિ [કોસબ્ભિકેહિ (સ્યા.)] ભિક્ખૂહિ ભણ્ડનકારકેહિ કલહકારકેહિ વિવાદકારકેહિ ભસ્સકારકેહિ સઙ્ઘે અધિકરણકારકેહિ. સોમ્હિ એતરહિ એકો અદુતિયો સુખં ફાસુ વિહરામિ અઞ્ઞત્રેવ તેહિ કોસમ્બકેહિ ભિક્ખૂહિ ભણ્ડનકારકેહિ કલહકારકેહિ વિવાદકારકેહિ ભસ્સકારકેહિ સઙ્ઘે અધિકરણકારકેહી’’તિ.

અઞ્ઞતરોપિ ખો હત્થિનાગો આકિણ્ણો વિહરતિ હત્થીહિ હત્થિનીહિ હત્થિકળભેહિ હત્થિચ્છાપેહિ, છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદતિ, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચસ્સ સાખાભઙ્ગં ખાદન્તિ, આવિલાનિ ચ પાનીયાનિ પિવતિ, ઓગાહા ચસ્સ ઓતિણ્ણસ્સ હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો ગચ્છન્તિ. અથ ખો તસ્સ હત્થિનાગસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અહં ખો આકિણ્ણો વિહરામિ હત્થીહિ હત્થિનીહિ હત્થિકળભેહિ હત્થિચ્છાપેહિ, છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદામિ, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચ મે સાખાભઙ્ગં ખાદન્તિ, આવિલાનિ ચ પાનીયાનિ પિવામિ, ઓગાહા ચ મે ઓતિણ્ણસ્સ હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો ગચ્છન્તિ. યંનૂનાહં એકોવ ગણસ્મા વૂપકટ્ઠો વિહરેય્ય’’ન્તિ. અથ ખો સો હત્થિનાગો યૂથા અપક્કમ્મ યેન પાલિલેય્યકં રક્ખિતવનસણ્ડો ભદ્દસાલમૂલં યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા સોણ્ડાય ભગવતો પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતિ, અપ્પહરિતઞ્ચ કરોતિ. અથ ખો તસ્સ હત્થિનાગસ્સ એતદહોસિ – ‘‘અહં ખો પુબ્બે આકિણ્ણો ન ફાસુ વિહાસિં હત્થીહિ હત્થિનીહિ હત્થિકળભેહિ હત્થિચ્છાપેહિ, છિન્નગ્ગાનિ ચેવ તિણાનિ ખાદિં, ઓભગ્ગોભગ્ગઞ્ચ મે સાખાભઙ્ગં ખાદિંસુ, આવિલાનિ ચ પાનીયાનિ અપાયિં ઓગાહા ચ મે ઓતિણ્ણસ્સ [ઓગાહઞ્ચસ્સ ઓતિણ્ણસ્સ (સ્યા.), ઓગાહા ચસ્સ ઉત્તિણ્ણસ્સ (સી.)] હત્થિનિયો કાયં ઉપનિઘંસન્તિયો અગમંસુ. સોમ્હિ એતરહિ એકો અદુતિયો સુખં ફાસુ વિહરામિ અઞ્ઞત્રેવ હત્થીહિ હત્થિનીહિ હત્થિકળભેહિ હત્થિચ્છાપેહી’’તિ.

અથ ખો ભગવા અત્તનો ચ પવિવેકં વિદિત્વા તસ્સ ચ હત્થિનાગસ્સ ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય તાયં વેલાયં ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ –

[ઉદા. ૩૫] ‘‘એતં [એવં (ક.)] નાગસ્સ નાગેન, ઈસાદન્તસ્સ હત્થિનો;

સમેતિ ચિત્તં ચિત્તેન, યદેકો રમતી વને’’તિ.

અથ ખો ભગવા પાલિલેય્યકે યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન સાવત્થિ તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન સાવત્થિ તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો કોસમ્બકા ઉપાસકા – ‘‘ઇમે ખો અય્યા કોસમ્બકા ભિક્ખૂ બહુનો અમ્હાકં અનત્થસ્સ કારકા. ઇમેહિ ઉબ્બાળ્હો ભગવા પક્કન્તો. હન્દ મયં અય્યે કોસમ્બકે ભિક્ખૂ નેવ અભિવાદેય્યામ, ન પચ્ચુટ્ઠેય્યામ, ન અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં કરેય્યામ, ન સક્કરેય્યામ, ન ગરું કરેય્યામ, ન માનેય્યામ, ન ભજેય્યામ, ન પૂજેય્યામ, ઉપગતાનમ્પિ પિણ્ડકં ન દજ્જેય્યામ – એવં ઇમે અમ્હેહિ અસક્કરિયમાના અગરુકરિયમાના અમાનિયમાના અભજિયમાના અપૂજિયમાના અસક્કારપકતા પક્કમિસ્સન્તિ વા વિબ્ભમિસ્સન્તિ વા ભગવન્તં વા પસાદેસ્સન્તી’’તિ. અથ ખો કોસમ્બકા ઉપાસકા કોસમ્બકે ભિક્ખૂ નેવ અભિવાદેસું, ન પચ્ચુટ્ઠેસું, ન અઞ્જલિકમ્મં સામીચિકમ્મં અકંસુ, ન સક્કરિંસુ, ન ગરું કરિંસુ, ન માનેસું, ન ભજેસું ન પૂજેસું, ઉપગતાનમ્પિ પિણ્ડકં ન અદંસુ. અથ ખો કોસમ્બકા ભિક્ખૂ કોસમ્બકેહિ ઉપાસકેહિ અસક્કરિયમાના અગરુકરિયમાના અમાનિયમાના અભજિયમાના અપૂજિયમાના અસક્કારપકતા એવમાહંસુ – ‘‘હન્દ મયં, આવુસો, સાવત્થિં ગન્ત્વા ભગવતો સન્તિકે ઇમં અધિકરણં વૂપસમેય્યામા’’તિ.

પાલિલેય્યકગમનકથા નિટ્ઠિતા.

૨૭૬. અટ્ઠારસવત્થુકથા

૪૬૮. અથ ખો કોસમ્બકા ભિક્ખૂ સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન સાવત્થિ તેનુપસઙ્કમિંસુ. અસ્સોસિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો – ‘‘તે કિર કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તિ. કથાહં, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ પટિપજ્જામી’’તિ? ‘‘તેન હિ ત્વં, સારિપુત્ત, યથા ધમ્મો તથા તિટ્ઠાહી’’તિ. ‘‘કથાહં, ભન્તે, જાનેય્યં ધમ્મં વા અધમ્મં વા’’તિ?

અટ્ઠારસહિ ખો, સારિપુત્ત, વત્થૂહિ અધમ્મવાદી જાનિતબ્બો. ઇધ, સારિપુત્ત, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ, ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ; અવિનયં વિનયોતિ દીપેતિ, વિનયં અવિનયોતિ દીપેતિ; અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, આચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાપત્તિં આપત્તીતિ દીપેતિ, આપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેતિ; લહુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેતિ, ગરુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેતિ; સાવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ, અનવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ; દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ – ઇમેહિ ખો, સારિપુત્ત, અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ અધમ્મવાદી જાનિતબ્બો.

અટ્ઠારસહિ ચ ખો, સારિપુત્ત, વત્થૂહિ ધમ્મવાદી જાનિતબ્બો. ઇધ, સારિપુત્ત, ભિક્ખુ અધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ, ધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ; અવિનયં અવિનયોતિ દીપેતિ, વિનયં વિનયોતિ દીપેતિ; અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, આચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેતિ, આપત્તિં આપત્તીતિ દીપેતિ; લહુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેતિ, ગરુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેતિ; સાવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ, અનવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ; દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ – ઇમેહિ ખો, સારિપુત્ત, અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ ધમ્મવાદી જાનિતબ્બોતિ.

૪૬૯. અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો…પે… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાકચ્ચાનો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો … અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાકપ્પિનો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાચુન્દો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા રેવતો … અસ્સોસિ ખો આયસ્મા ઉપાલિ… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા આનન્દો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા રાહુલો – ‘‘તે કિર કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા રાહુલો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા રાહુલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તિ. કથાહં, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ પટિપજ્જામી’’તિ? ‘‘તેન હિ ત્વં, રાહુલ, યથા ધમ્મો તથા તિટ્ઠાહી’’તિ. ‘‘કથાહં, ભન્તે, જાનેય્યં ધમ્મં વા અધમ્મં વા’’તિ?

અટ્ઠારસહિ ખો, રાહુલ, વત્થૂહિ અધમ્મવાદી જાનિતબ્બો. ઇધ, રાહુલ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ, ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ; અવિનયં વિનયોતિ દીપેતિ, વિનયં અવિનયોતિ દીપેતિ; અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, આચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાપત્તિં આપત્તીતિ દીપેતિ, આપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેતિ; લહુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેતિ, ગરુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેતિ; સાવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ, અનવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ; દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ – ઇમેહિ ખો, રાહુલ, અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ અધમ્મવાદી જાનિતબ્બો.

અટ્ઠારસહિ ચ ખો, રાહુલ, વત્થૂહિ ધમ્મવાદી જાનિતબ્બો. ઇધ, રાહુલ, ભિક્ખુ અધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ, ધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ; અવિનયં અવિનયોતિ દીપેતિ, વિનયં વિનયોતિ દીપેતિ; અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, આચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેતિ, આપત્તિં આપત્તીતિ દીપેતિ; લહુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેતિ, ગરુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેતિ; સાવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ, અનવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ; દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ – ઇમેહિ ખો, રાહુલ, અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ ધમ્મવાદી જાનિતબ્બોતિ.

૪૭૦. અસ્સોસિ ખો મહાપજાપતિ [મહાપજાપતી (સી. સ્યા.)] ગોતમી – ‘‘તે કિર કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તી’’તિ. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તિ. કથાહં, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ પટિપજ્જામી’’તિ? ‘‘તેન હિ ત્વં, ગોતમિ, ઉભયત્થ ધમ્મં સુણ. ઉભયત્થ ધમ્મં સુત્વા યે તત્થ ભિક્ખૂ ધમ્મવાદિનો તેસં દિટ્ઠિઞ્ચ ખન્તિઞ્ચ રુચિઞ્ચ આદાયઞ્ચ રોચેહિ. યઞ્ચ કિઞ્ચિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘેન ભિક્ખુસઙ્ઘતો પચ્ચાસીસિતબ્બં સબ્બં તં ધમ્મવાદિતોવ પચ્ચાસીસિતબ્બ’’ન્તિ.

૪૭૧. અસ્સોસિ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ – ‘‘તે કિર કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તી’’તિ. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તિ. કથાહં, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ પટિપજ્જામી’’તિ? ‘‘તેન હિ ત્વં, ગહપતિ, ઉભયત્થ દાનં દેહિ. ઉભયત્થ દાનં દત્વા ઉભયત્થ ધમ્મં સુણ. ઉભયત્થ ધમ્મં સુત્વા યે તત્થ ભિક્ખૂ ધમ્મવાદિનો તેસં દિટ્ઠિઞ્ચ ખન્તિઞ્ચ રુચિઞ્ચ આદાયઞ્ચ રોચેહી’’તિ.

૪૭૨. અસ્સોસિ ખો વિસાખા મિગારમાતા – ‘‘તે કિર કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તી’’તિ. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો વિસાખા મિગારમાતા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તિ. કથાહં, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ પટિપજ્જામી’’તિ? ‘‘તેન હિ ત્વં, વિસાખે, ઉભયત્થ દાનં દેહિ. ઉભયત્થ દાનં દત્વા ઉભયત્થ ધમ્મં સુણ. ઉભયત્થ ધમ્મં સુત્વા યે તત્થ ભિક્ખૂ ધમ્મવાદિનો તેસં દિટ્ઠિઞ્ચ ખન્તિઞ્ચ રુચિઞ્ચ આદાયઞ્ચ રોચેહી’’તિ.

૪૭૩. અથ ખો કોસમ્બકા ભિક્ખૂ અનુપુબ્બેન યેન સાવત્થિ તદવસરું. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં અનુપ્પત્તા. કથં નુ ખો, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ સેનાસને [સેનાસનેસુ (ક.), સેનાસનં (સ્યા.)] પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ‘‘તેન હિ, સારિપુત્ત, વિવિત્તં સેનાસનં દાતબ્બ’’ન્તિ. ‘‘સચે પન, ભન્તે, વિવિત્તં ન હોતિ, કથં પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ‘‘તેન હિ, સારિપુત્ત, વિવિત્તં કત્વાપિ દાતબ્બં, ન ત્વેવાહં, સારિપુત્ત, કેનચિ પરિયાયેન વુડ્ઢતરસ્સ ભિક્ખુનો સેનાસનં પટિબાહિતબ્બન્તિ વદામિ. યો પટિબાહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

‘‘આમિસે પન, ભન્તે, કથં પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ‘‘આમિસં ખો, સારિપુત્ત, સબ્બેસં સમકં ભાજેતબ્બ’’ન્તિ.

અટ્ઠારસવત્થુકથા નિટ્ઠિતા.

૨૭૭. ઓસારણાનુજાનના

૪૭૪. અથ ખો તસ્સ ઉક્ખિત્તકસ્સ ભિક્ખુનો ધમ્મઞ્ચ વિનયઞ્ચ પચ્ચવેક્ખન્તસ્સ એતદહોસિ – ‘‘આપત્તિ એસા, નેસા અનાપત્તિ. આપન્નોમ્હિ, નમ્હિ અનાપન્નો. ઉક્ખિત્તોમ્હિ, નમ્હિ અનુક્ખિત્તો. ધમ્મિકેનમ્હિ કમ્મેન ઉક્ખિત્તો અકુપ્પેન ઠાનારહેના’’તિ. અથ ખો સો ઉક્ખિત્તકો ભિક્ખુ યેન ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ઉક્ખિત્તાનુવત્તકે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘આપત્તિ એસા, આવુસો; નેસા અનાપત્તિ. આપન્નોમ્હિ, નમ્હિ અનાપન્નો. ઉક્ખિત્તોમ્હિ, નમ્હિ અનુક્ખિત્તો. ધમ્મિકેનમ્હિ કમ્મેન ઉક્ખિત્તો અકુપ્પેન ઠાનારહેન. એથ મં આયસ્મન્તો ઓસારેથા’’તિ. અથ ખો તે ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ તં ઉક્ખિત્તકં ભિક્ખું આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અયં, ભન્તે, ઉક્ખિત્તકો ભિક્ખુ એવમાહ – ‘આપત્તિ એસા, આવુસો; નેસા અનાપત્તિ. આપન્નોમ્હિ, નમ્હિ અનાપન્નો. ઉક્ખિત્તોમ્હિ, નમ્હિ અનુક્ખિત્તો. ધમ્મિકેનમ્હિ કમ્મેન ઉક્ખિત્તો અકુપ્પેન ઠાનારહેન. એથ મં આયસ્મન્તો ઓસારેથા’તિ. કથં નુ ખો, ભન્તે, પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ‘‘આપત્તિ એસા, ભિક્ખવે; નેસા અનાપત્તિ. આપન્નો એસો ભિક્ખુ, નેસો ભિક્ખુ અનાપન્નો. ઉક્ખિત્તો એસો ભિક્ખુ, નેસો ભિક્ખુ અનુક્ખિત્તો. ધમ્મિકેન કમ્મેન ઉક્ખિત્તો અકુપ્પેન ઠાનારહેન. યતો ચ ખો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આપન્નો ચ ઉક્ખિત્તો ચ પસ્સતિ ચ, તેન હિ, ભિક્ખવે, તં ભિક્ખું ઓસારેથા’’તિ.

ઓસારણાનુજાનના નિટ્ઠિતા.

૨૭૮. સઙ્ઘસામગ્ગીકથા

૪૭૫. અથ ખો તે ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ તં ઉક્ખિત્તકં ભિક્ખું ઓસારેત્વા યેન ઉક્ખેપકા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ઉક્ખેપકે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘યસ્મિં, આવુસો, વત્થુસ્મિં અહોસિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સો એસો ભિક્ખુ આપન્નો ચ ઉક્ખિત્તો ચ પસ્સિ [પસ્સી (ઇતિપિ)] ચ ઓસારિતો ચ. હન્દ મયં, આવુસો, તસ્સ વત્થુસ્સ વૂપસમાય સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોમા’’તિ.

અથ ખો તે ઉક્ખેપકા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘તે, ભન્તે, ઉક્ખિત્તાનુવત્તકા ભિક્ખૂ એવમાહંસુ – ‘યસ્મિં, આવુસો, વત્થુસ્મિં અહોસિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સો એસો ભિક્ખુ આપન્નો ચ ઉક્ખિત્તો ચ પસ્સિ ચ ઓસારિતો ચ. હન્દ મયં, આવુસો, તસ્સ વત્થુસ્સ વૂપસમાય સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોમા’તિ. કથં નુ ખો, ભન્તે, પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? યતો ચ ખો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આપન્નો ચ ઉક્ખિત્તો ચ પસ્સિ ચ ઓસારિતો ચ, તેન હિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો તસ્સ વત્થુસ્સ વૂપસમાય સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતુ. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, કાતબ્બા. સબ્બેહેવ એકજ્ઝં સન્નિપતિતબ્બં ગિલાનેહિ ચ અગિલાનેહિ ચ. ન કેહિચિ છન્દો દાતબ્બો. સન્નિપતિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યસ્મિં વત્થુસ્મિં અહોસિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સો એસો ભિક્ખુ આપન્નો ચ ઉક્ખિત્તો ચ પસ્સિ ચ ઓસારિતો ચ. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો તસ્સ વત્થુસ્સ વૂપસમાય સઙ્ઘસામગ્ગિં કરેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યસ્મિં વત્થુસ્મિં અહોસિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સો એસો ભિક્ખુ આપન્નો ચ ઉક્ખિત્તો ચ પસ્સિ ચ ઓસારિતો ચ. સઙ્ઘો તસ્સ વત્થુસ્સ વૂપસમાય સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ તસ્સ વત્થુસ્સ વૂપસમાય સઙ્ઘસામગ્ગિયા કરણં, સો તુણ્હસ્સ, યસ્સ નક્ખમતિ સો ભાસેય્ય.

‘‘કતા સઙ્ઘેન તસ્સ વત્થુસ્સ વૂપસમાય સઙ્ઘસામગ્ગી. નિહતો સઙ્ઘભેદો, નિહતા સઙ્ઘરાજિ, નિહતં સઙ્ઘવવત્થાનં, નિહતં સઙ્ઘનાનાકરણં. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

તાવદેવ ઉપોસથો કાતબ્બો, પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ.

સઙ્ઘસામગ્ગીકથા નિટ્ઠિતા.

૨૭૯. ઉપાલિસઙ્ઘસામગ્ગીપુચ્છા

૪૭૬. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ઉપાલિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘યસ્મિં, ભન્તે, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું અવિનિચ્છિનિત્વા અમૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, ધમ્મિકા નુ ખો સા, ભન્તે, સઙ્ઘસામગ્ગી’’તિ? ‘‘યસ્મિં, ઉપાલિ, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું અવિનિચ્છિનિત્વા અમૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, અધમ્મિકા સા, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી’’તિ.

‘‘યસ્મિં પન, ભન્તે, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું વિનિચ્છિનિત્વા મૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, ધમ્મિકા નુ ખો સા, ભન્તે, સઙ્ઘસામગ્ગી’’તિ? ‘‘યસ્મિં, ઉપાલિ, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું વિનિચ્છિનિત્વા મૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, ધમ્મિકા સા, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી’’તિ.

‘‘કતિ નુ ખો, ભન્તે, સઙ્ઘસામગ્ગિયો’’તિ? ‘‘દ્વેમા, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગિયો – અત્થુપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થાપેતા બ્યઞ્જનુપેતા; અત્થુપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થુપેતા ચ બ્યઞ્જનુપેતા ચ. કતમા ચ, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થાપેતા બ્યઞ્જનુપેતા? યસ્મિં, ઉપાલિ, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું અવિનિચ્છિનિત્વા અમૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, અયં વુચ્ચતિ, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થાપેતા બ્યઞ્જનુપેતા. કતમા ચ, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થુપેતા ચ બ્યઞ્જનુપેતા ચ? યસ્મિં, ઉપાલિ, વત્થુસ્મિં હોતિ સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડનં કલહો વિગ્ગહો વિવાદો સઙ્ઘભેદો સઙ્ઘરાજિ સઙ્ઘવવત્થાનં સઙ્ઘનાનાકરણં, સઙ્ઘો તં વત્થું વિનિચ્છિનિત્વા મૂલા મૂલં ગન્ત્વા સઙ્ઘસામગ્ગિં કરોતિ, અયં વુચ્ચતિ, ઉપાલિ, સઙ્ઘસામગ્ગી અત્થુપેતા ચ બ્યઞ્જનુપેતા ચ. ઇમા ખો, ઉપાલિ, દ્વે સઙ્ઘસામગ્ગિયો’’તિ.

૪૭૭. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ ઉટ્ઠાયાસના એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા ભગવન્તં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘સઙ્ઘસ્સ કિચ્ચેસુ ચ મન્તનાસુ ચ;

અત્થેસુ જાતેસુ વિનિચ્છયેસુ ચ;

કથંપકારોધ નરો મહત્થિકો;

ભિક્ખુ કથં હોતિધ પગ્ગહારહોતિ.

‘‘અનાનુવજ્જો પઠમેન સીલતો;

અવેક્ખિતાચારો સુસંવુતિન્દ્રિયો;

પચ્ચત્થિકા નૂપવદન્તિ ધમ્મતો;

ન હિસ્સ તં હોતિ વદેય્યુ યેન નં.

‘‘સો તાદિસો સીલવિસુદ્ધિયા ઠિતો;

વિસારદો હોતિ વિસય્હ ભાસતિ;

નચ્છમ્ભતિ પરિસગતો ન વેધતિ;

અત્થં ન હાપેતિ અનુય્યુતં ભણં.

‘‘તથેવ પઞ્હં પરિસાસુ પુચ્છિતો;

ન ચેવ પજ્ઝાયતિ ન મઙ્કુ હોતિ;

સો કાલાગતં બ્યાકરણારહં વચો;

રઞ્જેતિ વિઞ્ઞૂપરિસં વિચક્ખણો.

‘‘સગારવો વુડ્ઢતરેસુ ભિક્ખુસુ;

આચેરકમ્હિ ચ સકે વિસારદો;

અલં પમેતું પગુણો કથેતવે;

પચ્ચત્થિકાનઞ્ચ વિરદ્ધિકોવિદો.

‘‘પચ્ચત્થિકા યેન વજન્તિ નિગ્ગહં;

મહાજનો સઞ્ઞપનઞ્ચ ગચ્છતિ;

સકઞ્ચ આદાયમયં ન રિઞ્ચતિ;

વિયાકરં [સો બ્યાકરં (સી.), વેય્યાકરં (સ્યા.)] પઞ્હમનૂપઘાતિકં.

‘‘દૂતેય્યકમ્મેસુ અલં સમુગ્ગહો;

સઙ્ઘસ્સ કિચ્ચેસુ ચ આહુ નં યથા;

કરં વચો ભિક્ખુગણેન પેસિતો;

અહં કરોમીતિ ન તેન મઞ્ઞતિ.

‘‘આપજ્જતિ યાવતકેસુ વત્થુસુ;

આપત્તિયા હોતિ યથા ચ વુટ્ઠિતિ;

એતે વિભઙ્ગા ઉભયસ્સ સ્વાગતા;

આપત્તિ વુટ્ઠાનપદસ્સ કોવિદો.

‘‘નિસ્સારણં ગચ્છતિ યાનિ ચાચરં;

નિસ્સારિતો હોતિ યથા ચ વત્તના [વત્થુના (સી. સ્યા.)];

ઓસારણં તંવુસિતસ્સ જન્તુનો;

એતમ્પિ જાનાતિ વિભઙ્ગકોવિદો.

‘‘સગારવો વુડ્ઢતરેસુ ભિક્ખુસુ;

નવેસુ થેરેસુ ચ મજ્ઝિમેસુ ચ;

મહાજનસ્સત્થચરોધ પણ્ડિતો;

સો તાદિસો ભિક્ખુ ઇધ પગ્ગહારહો’’તિ.

ઉપાલિસઙ્ઘસામગ્ગીપુચ્છા નિટ્ઠિતા.

કોસમ્બકક્ખન્ધકો દસમો.

૨૮૦. તસ્સુદ્દાનં

કોસમ્બિયં જિનવરો, વિવાદાપત્તિદસ્સને;

નુક્ખિપેય્ય યસ્મિં તસ્મિં, સદ્ધાયાપત્તિ દેસયે.

અન્તોસીમાયં તત્થેવ, બાલકઞ્ચેવ વંસદા;

પાલિલેય્યા ચ સાવત્થિ, સારિપુત્તો ચ કોલિતો.

મહાકસ્સપકચ્ચાના, કોટ્ઠિકો કપ્પિનેન ચ;