૨૭૬. અટ્ઠારસવત્થુકથા

૪૬૮. અથ ખો કોસમ્બકા ભિક્ખૂ સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન સાવત્થિ તેનુપસઙ્કમિંસુ. અસ્સોસિ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો – ‘‘તે કિર કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તિ. કથાહં, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ પટિપજ્જામી’’તિ? ‘‘તેન હિ ત્વં, સારિપુત્ત, યથા ધમ્મો તથા તિટ્ઠાહી’’તિ. ‘‘કથાહં, ભન્તે, જાનેય્યં ધમ્મં વા અધમ્મં વા’’તિ?

અટ્ઠારસહિ ખો, સારિપુત્ત, વત્થૂહિ અધમ્મવાદી જાનિતબ્બો. ઇધ, સારિપુત્ત, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ, ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ; અવિનયં વિનયોતિ દીપેતિ, વિનયં અવિનયોતિ દીપેતિ; અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, આચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાપત્તિં આપત્તીતિ દીપેતિ, આપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેતિ; લહુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેતિ, ગરુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેતિ; સાવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ, અનવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ; દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ – ઇમેહિ ખો, સારિપુત્ત, અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ અધમ્મવાદી જાનિતબ્બો.

અટ્ઠારસહિ ચ ખો, સારિપુત્ત, વત્થૂહિ ધમ્મવાદી જાનિતબ્બો. ઇધ, સારિપુત્ત, ભિક્ખુ અધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ, ધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ; અવિનયં અવિનયોતિ દીપેતિ, વિનયં વિનયોતિ દીપેતિ; અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, આચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેતિ, આપત્તિં આપત્તીતિ દીપેતિ; લહુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેતિ, ગરુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેતિ; સાવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ, અનવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ; દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ – ઇમેહિ ખો, સારિપુત્ત, અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ ધમ્મવાદી જાનિતબ્બોતિ.

૪૬૯. અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો…પે… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાકચ્ચાનો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો … અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાકપ્પિનો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા મહાચુન્દો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા રેવતો … અસ્સોસિ ખો આયસ્મા ઉપાલિ… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા આનન્દો… અસ્સોસિ ખો આયસ્મા રાહુલો – ‘‘તે કિર કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તી’’તિ. અથ ખો આયસ્મા રાહુલો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા રાહુલો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તિ. કથાહં, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ પટિપજ્જામી’’તિ? ‘‘તેન હિ ત્વં, રાહુલ, યથા ધમ્મો તથા તિટ્ઠાહી’’તિ. ‘‘કથાહં, ભન્તે, જાનેય્યં ધમ્મં વા અધમ્મં વા’’તિ?

અટ્ઠારસહિ ખો, રાહુલ, વત્થૂહિ અધમ્મવાદી જાનિતબ્બો. ઇધ, રાહુલ, ભિક્ખુ અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ, ધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ; અવિનયં વિનયોતિ દીપેતિ, વિનયં અવિનયોતિ દીપેતિ; અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, આચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાપત્તિં આપત્તીતિ દીપેતિ, આપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેતિ; લહુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેતિ, ગરુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેતિ; સાવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ, અનવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ; દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ – ઇમેહિ ખો, રાહુલ, અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ અધમ્મવાદી જાનિતબ્બો.

અટ્ઠારસહિ ચ ખો, રાહુલ, વત્થૂહિ ધમ્મવાદી જાનિતબ્બો. ઇધ, રાહુલ, ભિક્ખુ અધમ્મં અધમ્મોતિ દીપેતિ, ધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેતિ; અવિનયં અવિનયોતિ દીપેતિ, વિનયં વિનયોતિ દીપેતિ; અભાસિતં અલપિતં તથાગતેન અભાસિતં અલપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, ભાસિતં લપિતં તથાગતેન ભાસિતં લપિતં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાચિણ્ણં તથાગતેન અનાચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, આચિણ્ણં તથાગતેન આચિણ્ણં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અપઞ્ઞત્તં તથાગતેન અપઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ, પઞ્ઞત્તં તથાગતેન પઞ્ઞત્તં તથાગતેનાતિ દીપેતિ; અનાપત્તિં અનાપત્તીતિ દીપેતિ, આપત્તિં આપત્તીતિ દીપેતિ; લહુકં આપત્તિં લહુકા આપત્તીતિ દીપેતિ, ગરુકં આપત્તિં ગરુકા આપત્તીતિ દીપેતિ; સાવસેસં આપત્તિં સાવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ, અનવસેસં આપત્તિં અનવસેસા આપત્તીતિ દીપેતિ; દુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં દુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ, અદુટ્ઠુલ્લં આપત્તિં અદુટ્ઠુલ્લા આપત્તીતિ દીપેતિ – ઇમેહિ ખો, રાહુલ, અટ્ઠારસહિ વત્થૂહિ ધમ્મવાદી જાનિતબ્બોતિ.

૪૭૦. અસ્સોસિ ખો મહાપજાપતિ [મહાપજાપતી (સી. સ્યા.)] ગોતમી – ‘‘તે કિર કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તી’’તિ. અથ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તિ. કથાહં, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ પટિપજ્જામી’’તિ? ‘‘તેન હિ ત્વં, ગોતમિ, ઉભયત્થ ધમ્મં સુણ. ઉભયત્થ ધમ્મં સુત્વા યે તત્થ ભિક્ખૂ ધમ્મવાદિનો તેસં દિટ્ઠિઞ્ચ ખન્તિઞ્ચ રુચિઞ્ચ આદાયઞ્ચ રોચેહિ. યઞ્ચ કિઞ્ચિ ભિક્ખુનિસઙ્ઘેન ભિક્ખુસઙ્ઘતો પચ્ચાસીસિતબ્બં સબ્બં તં ધમ્મવાદિતોવ પચ્ચાસીસિતબ્બ’’ન્તિ.

૪૭૧. અસ્સોસિ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ – ‘‘તે કિર કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તી’’તિ. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તિ. કથાહં, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ પટિપજ્જામી’’તિ? ‘‘તેન હિ ત્વં, ગહપતિ, ઉભયત્થ દાનં દેહિ. ઉભયત્થ દાનં દત્વા ઉભયત્થ ધમ્મં સુણ. ઉભયત્થ ધમ્મં સુત્વા યે તત્થ ભિક્ખૂ ધમ્મવાદિનો તેસં દિટ્ઠિઞ્ચ ખન્તિઞ્ચ રુચિઞ્ચ આદાયઞ્ચ રોચેહી’’તિ.

૪૭૨. અસ્સોસિ ખો વિસાખા મિગારમાતા – ‘‘તે કિર કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તી’’તિ. અથ ખો વિસાખા મિગારમાતા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો વિસાખા મિગારમાતા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં આગચ્છન્તિ. કથાહં, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ પટિપજ્જામી’’તિ? ‘‘તેન હિ ત્વં, વિસાખે, ઉભયત્થ દાનં દેહિ. ઉભયત્થ દાનં દત્વા ઉભયત્થ ધમ્મં સુણ. ઉભયત્થ ધમ્મં સુત્વા યે તત્થ ભિક્ખૂ ધમ્મવાદિનો તેસં દિટ્ઠિઞ્ચ ખન્તિઞ્ચ રુચિઞ્ચ આદાયઞ્ચ રોચેહી’’તિ.

૪૭૩. અથ ખો કોસમ્બકા ભિક્ખૂ અનુપુબ્બેન યેન સાવત્થિ તદવસરું. અથ ખો આયસ્મા સારિપુત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ, ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા સારિપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘તે કિર, ભન્તે, કોસમ્બકા ભિક્ખૂ ભણ્ડનકારકા કલહકારકા વિવાદકારકા ભસ્સકારકા સઙ્ઘે અધિકરણકારકા સાવત્થિં અનુપ્પત્તા. કથં નુ ખો, ભન્તે, તેસુ ભિક્ખૂસુ સેનાસને [સેનાસનેસુ (ક.), સેનાસનં (સ્યા.)] પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ‘‘તેન હિ, સારિપુત્ત, વિવિત્તં સેનાસનં દાતબ્બ’’ન્તિ. ‘‘સચે પન, ભન્તે, વિવિત્તં ન હોતિ, કથં પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ‘‘તેન હિ, સારિપુત્ત, વિવિત્તં કત્વાપિ દાતબ્બં, ન ત્વેવાહં, સારિપુત્ત, કેનચિ પરિયાયેન વુડ્ઢતરસ્સ ભિક્ખુનો સેનાસનં પટિબાહિતબ્બન્તિ વદામિ. યો પટિબાહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

‘‘આમિસે પન, ભન્તે, કથં પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ? ‘‘આમિસં ખો, સારિપુત્ત, સબ્બેસં સમકં ભાજેતબ્બ’’ન્તિ.

અટ્ઠારસવત્થુકથા નિટ્ઠિતા.