૬. ધમ્મિકપાતિમોક્ખટ્ઠપનં

૩૮૮. ‘‘કથં પારાજિકો તસ્સં પરિસાયં નિસિન્નો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, યેહિ આકારેહિ યેહિ લિઙ્ગેહિ યેહિ નિમિત્તેહિ પારાજિકસ્સ ધમ્મસ્સ અજ્ઝાપત્તિ હોતિ, તેહિ આકારેહિ તેહિ લિઙ્ગેહિ તેહિ નિમિત્તેહિ ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ પારાજિકં ધમ્મં અજ્ઝાપજ્જન્તં. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ પારાજિકં ધમ્મં અજ્ઝાપજ્જન્તં, અપિ ચ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ પારાજિકં ધમ્મં અજ્ઝાપન્નો’તિ. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ પારાજિકં ધમ્મં અજ્ઝાપજ્જન્તં, નાપિ [નાપિ ચ (ક.)] અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ પારાજિકં ધમ્મં અજ્ઝાપન્નો’તિ, અપિચ સોવ ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘અહં, આવુસો, પારાજિકં ધમ્મં અજ્ઝાપન્નો’તિ. આકઙ્ખમાનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તેન દિટ્ઠેન તેન સુતેન તાય પરિસઙ્કાય તદહુપોસથે ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરેય્ય –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામો પુગ્ગલો પારાજિકં ધમ્મં અજ્ઝાપન્નો, તસ્સ પાતિમોક્ખં ઠપેમિ, ન તસ્મિં સમ્મુખીભૂતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ – ધમ્મિકં પાતિમોક્ખટ્ઠપનં.

૩૮૯. ‘‘ભિક્ખુસ્સ પાતિમોક્ખે ઠપિતે પરિસા વુટ્ઠાતિ, દસન્નં અન્તરાયાનં અઞ્ઞતરેન [અઞ્ઞતરેન અન્તરાયેન (સ્યા. કં.)] – રાજન્તરાયેન વા, ચોરન્તરાયેન વા, અગ્યન્તરાયેન વા, ઉદકન્તરાયેન વા, મનુસ્સન્તરાયેન વા, અમનુસ્સન્તરાયેન વા, વાળન્તરાયેન વા, સરીસપન્તરાયેન વા, જીવિતન્તરાયેન વા, બ્રહ્મચરિયન્તરાયેન વા. આકઙ્ખમાનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તસ્મિં વા આવાસે, અઞ્ઞસ્મિં વા આવાસે, તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરેય્ય –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામસ્સ પુગ્ગલસ્સ પારાજિકકથા વિપ્પકતા, તં વત્થુ અવિનિચ્છિતં. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો તં વત્થું વિનિચ્છિનેય્યાતિ.

‘‘એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, તદહુપોસથે ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરિતબ્બં –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામસ્સ પુગ્ગલસ્સ પારાજિકકથા વિપ્પકતા, તં વત્થુ અવિનિચ્છિતં. તસ્સ પાતિમોક્ખં ઠપેમિ, ન તસ્મિં સમ્મુખીભૂતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ – ધમ્મિકં પાતિમોક્ખટ્ઠપનં.

૩૯૦. ‘‘કથં સિક્ખં પચ્ચક્ખાતકો તસ્સં પરિસાયં નિસિન્નો હોતિ? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યેહિ આકારેહિ યેહિ લિઙ્ગેહિ યેહિ નિમિત્તેહિ સિક્ખા પચ્ચક્ખાતા હોતિ, તેહિ આકારેહિ તેહિ લિઙ્ગેહિ તેહિ નિમિત્તેહિ ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ સિક્ખં પચ્ચક્ખન્તં. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ સિક્ખં પચ્ચક્ખન્તં, અપિચ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામેન, આવુસો, ભિક્ખુના સિક્ખા પચ્ચક્ખાતા’તિ. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ સિક્ખં પચ્ચક્ખન્તં, નાપિ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામેન, આવુસો, ભિક્ખુના સિક્ખા પચ્ચક્ખાતા’તિ, અપિચ સોવ ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘મયા, આવુસો, સિક્ખા પચ્ચક્ખાતા’તિ. આકઙ્ખમાનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તેન દિટ્ઠેન તેન સુતેન તાય પરિસઙ્કાય તદહુપોસથે ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરેય્ય –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામેન પુગ્ગલેન સિક્ખા પચ્ચક્ખાતા, તસ્સ પાતિમોક્ખં ઠપેમિ, ન તસ્મિં સમ્મુખીભૂતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ – ધમ્મિકં પાતિમોક્ખટ્ઠપનં.

૩૯૧. ‘‘ભિક્ખુસ્સ પાતિમોક્ખે ઠપિતે પરિસા વુટ્ઠાતિ, દસન્નં અન્તરાયાનં અઞ્ઞતરેન – રાજન્તરાયેન વા …પે… બ્રહ્મચરિયન્તરાયેન વા, આકઙ્ખમાનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તસ્મિં વા આવાસે, અઞ્ઞસ્મિં વા આવાસે, તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરેય્ય –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામસ્સ પુગ્ગલસ્સ સિક્ખં પચ્ચક્ખાતકથા [સિક્ખાપચ્ચક્ખાતકથા (સી.)] વિપ્પકતા, તં વત્થુ અવિનિચ્છિતં. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો તં વત્થું વિનિચ્છિનેય્યાતિ.

‘‘એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, તદહુપોસથે ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરિતબ્બં –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામસ્સ પુગ્ગલસ્સ સિક્ખં પચ્ચક્ખાતકથા વિપ્પકતા, તં વત્થુ અવિનિચ્છિતં. તસ્સ પાતિમોક્ખં ઠપેમિ, ન તસ્મિં સમ્મુખીભૂતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ – ધમ્મિકં પાતિમોક્ખટ્ઠપનં.

૩૯૨. ‘‘કથં ધમ્મિકં સામગ્ગિં ન ઉપેતિ? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યેહિ આકારેહિ યેહિ લિઙ્ગેહિ યેહિ નિમિત્તેહિ ધમ્મિકાય સામગ્ગિયાનુપગમનં હોતિ, તેહિ આકારેહિ તેહિ લિઙ્ગેહિ તેહિ નિમિત્તેહિ ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ ધમ્મિકં સામગ્ગિં ન ઉપેન્તં. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ ધમ્મિકં સામગ્ગિં ન ઉપેન્તં, અપિ ચ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ ધમ્મિકં સામગ્ગિં ન ઉપેતી’તિ. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ ધમ્મિકં સામગ્ગિં ન ઉપેન્તં, નાપિ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ ધમ્મિકં સામગ્ગિં ન ઉપેતી’તિ, અપિ ચ સોવ ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘અહં, આવુસો, ધમ્મિકં સામગ્ગિં ન ઉપેમી’તિ. આકઙ્ખમાનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તેન દિટ્ઠેન તેન સુતેન તાય પરિસઙ્કાય તદહુપોસથે ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરેય્ય –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામો પુગ્ગલો ધમ્મિકં સામગ્ગિં ન ઉપેતિ, તસ્સ પાતિમોક્ખં ઠપેમિ, ન તસ્મિં સમ્મુખીભૂતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ – ધમ્મિકં પાતિમોક્ખટ્ઠપનં.

૩૯૩. ‘‘કથં ધમ્મિકં સામગ્ગિં પચ્ચાદિયતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યેહિ આકારેહિ યેહિ લિઙ્ગેહિ યેહિ નિમિત્તેહિ ધમ્મિકાય સામગ્ગિયા પચ્ચાદાનં હોતિ, તેહિ આકારેહિ તેહિ લિઙ્ગેહિ તેહિ નિમિત્તેહિ ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ ધમ્મિકં સામગ્ગિં પચ્ચાદિયન્તં ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ ધમ્મિકં સામગ્ગિં પચ્ચાદિયન્તં, અપિ ચ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ ધમ્મિકં સામગ્ગિં પચ્ચાદિયતી’તિ. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ ધમ્મિકં સામગ્ગિં પચ્ચાદિયન્તં, નાપિ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ ધમ્મિકં સામગ્ગિં પચ્ચાદિયતી’તિ, અપિ ચ સોવ ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘અહં, આવુસો, ધમ્મિકં સામગ્ગિં પચ્ચાદિયામી’તિ. આકઙ્ખમાનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તેન દિટ્ઠેન તેન સુતેન તાય પરિસઙ્કાય તદહુપોસથે ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરેય્ય –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામો પુગ્ગલો ધમ્મિકં સામગ્ગિં પચ્ચાદિયતિ, તસ્સ પાતિમોક્ખં ઠપેમિ, ન તસ્મિં સમ્મુખીભૂતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ – ધમ્મિકં પાતિમોક્ખટ્ઠપનં.

૩૯૪. ‘‘ભિક્ખુસ્સ પાતિમોક્ખે ઠપિતે પરિસા વુટ્ઠાતિ, દસન્નં અન્તરાયાનં અઞ્ઞતરેન – રાજન્તરાયેન વા…પે… બ્રહ્મચરિયન્તરાયેન વા. આકઙ્ખમાનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તસ્મિં વા આવાસે, અઞ્ઞસ્મિં વા આવાસે, તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરેય્ય –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામસ્સ પુગ્ગલસ્સ ધમ્મિકાય સામગ્ગિયા પચ્ચાદાનકથા વિપ્પકતા, તં વત્થુ અવિનિચ્છિતં. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો તં વત્થું વિનિચ્છિનેય્યાતિ.

‘‘એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, તદહુપોસથે ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરિતબ્બં –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામસ્સ પુગ્ગલસ્સ ધમ્મિકાય સામગ્ગિયા પચ્ચાદાનકથા વિપ્પકતા, તં વત્થુ અવિનિચ્છિતં. તસ્સ પાતિમોક્ખં ઠપેમિ, ન તસ્મિં સમ્મુખીભૂતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ – ધમ્મિકં પાતિમોક્ખટ્ઠપનં.

૩૯૫. ‘‘કથં સીલવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો હોતિ? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યેહિ આકારેહિ યેહિ લિઙ્ગેહિ યેહિ નિમિત્તેહિ સીલવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો હોતિ, તેહિ આકારેહિ તેહિ લિઙ્ગેહિ તેહિ નિમિત્તેહિ ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ સીલવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતં. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ સીલવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતં, અપિ ચ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ સીલવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો’તિ. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ સીલવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતં, નાપિ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ સીલવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો’તિ, અપિ ચ સોવ ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘અહં, આવુસો, સીલવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતોમ્હી’તિ. આકઙ્ખમાનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તેન દિટ્ઠેન તેન સુતેન તાય પરિસઙ્કાય તદહુપોસથે ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરેય્ય –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામો પુગ્ગલો સીલવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો, [દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો હોતિ (સ્યા. કં.)] તસ્સ પાતિમોક્ખં ઠપેમિ, ન તસ્મિં સમ્મુખીભૂતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ – ધમ્મિકં પાતિમોક્ખટ્ઠપનં.

૩૯૬. ‘‘કથં આચારવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો હોતિ? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યેહિ આકારેહિ યેહિ લિઙ્ગેહિ યેહિ નિમિત્તેહિ આચારવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો હોતિ તેહિ આકારેહિ તેહિ લિઙ્ગેહિ તેહિ નિમિત્તેહિ ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ આચારવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતં. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ આચારવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતં, અપિ ચ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ આચારવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો’તિ. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ આચારવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતં, નાપિ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ આચારવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો’તિ, અપિ ચ સોવ ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘અહં, આવુસો, આચારવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતોમ્હી’તિ. આકઙ્ખમાનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તેન દિટ્ઠેન તેન સુતેન તાય પરિસઙ્કાય તદહુપોસથે ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરેય્ય –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામો પુગ્ગલો આચારવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો, તસ્સ પાતિમોક્ખં ઠપેમિ, ન તસ્મિં સમ્મુખીભૂતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ – ધમ્મિકં પાતિમોક્ખટ્ઠપનં.

૩૯૭. ‘‘કથં દિટ્ઠિવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો હોતિ? ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યેહિ આકારેહિ યેહિ લિઙ્ગેહિ યેહિ નિમિત્તેહિ દિટ્ઠિવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો હોતિ, તેહિ આકારેહિ તેહિ લિઙ્ગેહિ તેહિ નિમિત્તેહિ ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ દિટ્ઠિવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતં. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ દિટ્ઠિવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતં, અપિ ચ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ દિટ્ઠિવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો’તિ. ન હેવ ખો ભિક્ખુ ભિક્ખું પસ્સતિ દિટ્ઠિવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતં, નાપિ અઞ્ઞો ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘ઇત્થન્નામો, આવુસો, ભિક્ખુ દિટ્ઠિવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો’તિ, અપિ ચ સોવ ભિક્ખુ ભિક્ખુસ્સ આરોચેતિ – ‘અહં, આવુસો, દિટ્ઠિવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતોમ્હી’તિ. આકઙ્ખમાનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તેન દિટ્ઠેન તેન સુતેન તાય પરિસઙ્કાય તદહુપોસથે ચાતુદ્દસે વા પન્નરસે વા તસ્મિં પુગ્ગલે સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘમજ્ઝે ઉદાહરેય્ય –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. ઇત્થન્નામો પુગ્ગલો દિટ્ઠિવિપત્તિયા દિટ્ઠસુતપરિસઙ્કિતો, તસ્સ પાતિમોક્ખં ઠપેમિ, ન તસ્મિં સમ્મુખીભૂતે પાતિમોક્ખં ઉદ્દિસિતબ્બન્તિ – ધમ્મિકં પાતિમોક્ખટ્ઠપનં.

‘‘ઇમાનિ દસ ધમ્મિકાનિ પાતિમોક્ખટ્ઠપનાની’’તિ.

પઠમભાણવારો નિટ્ઠિતો.