૩. તતિયભાણવારો

૩૧૯. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો સાવત્થિયં સેનાસનં ગહેત્વા અઞ્ઞતરં ગામકાવાસં અગમાસિ. તત્થપિ સેનાસનં અગ્ગહેસિ. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘અયં, આવુસો, આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો ભણ્ડનકારકો કલહકારકો વિવાદકારકો ભસ્સકારકો સઙ્ઘે અધિકરણકારકો. સચાયં ઇધ વસ્સં વસિસ્સતિ, સબ્બેવ મયં ન ફાસુ ભવિસ્સામ. હન્દ નં પુચ્છામા’’તિ. અથ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મન્તં ઉપનન્દં સક્યપુત્તં એતદવોચું – ‘‘નનુ તયા, આવુસો ઉપનન્દ, સાવત્થિયં સેનાસનં ગહિત’’ન્તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. ‘‘કિં પન ત્વં, આવુસો ઉપનન્દ, એકો દ્વે પટિબાહસી’’તિ? ‘‘ઇધદાનાહં આવુસો, મુઞ્ચામિ; તત્થ ગણ્હામી’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આયસ્મા ઉપનન્દો સક્યપુત્તો એકો દ્વે પટિબાહેસ્સતી’’તિ! ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર ત્વં, ઉપનન્દ, એકો દ્વે પટિબાહસી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… ‘‘કથઞ્હિ નામ ત્વં, મોઘપુરિસ, એકો દ્વે પટિબાહિસ્સસિ? તત્થ તયા, મોઘપુરિસ, ગહિતં ઇધ મુત્તં, ઇધ તયા ગહિતં તત્ર મુત્તં. એવં ખો ત્વં, મોઘપુરિસ, ઉભયત્થ પરિબાહિરો. નેતં, મોઘપુરિસ, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, એકેન દ્વે પટિબાહેતબ્બા. યો પટિબાહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

૩૨૦. [પાચિ. ૪૩૮] તેન ખો પન સમયેન ભગવા ભિક્ખૂનં અનેકપરિયાયેન વિનયકથં કથેતિ, વિનયસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, વિનયપરિયત્તિયા વણ્ણં ભાસતિ, આદિસ્સ આદિસ્સ આયસ્મતો ઉપાલિસ્સ વણ્ણં ભાસતિ. ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘ભગવા ખો અનેકપરિયાયેન વિનયકથં કથેતિ, વિનયસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, વિનયપરિયત્તિયા વણ્ણં ભાસતિ, આદિસ્સ આદિસ્સ આયસ્મતો ઉપાલિસ્સ વણ્ણં ભાસતિ. હન્દ મયં, આવુસો, આયસ્મતો ઉપાલિસ્સ સન્તિકે વિનયં પરિયાપુણામા’’તિ. તેધ [તે ચ (સ્યા. ક.)] બહૂ ભિક્ખૂ થેરા ચ નવા ચ મજ્ઝિમા ચ આયસ્મતો ઉપાલિસ્સ સન્તિકે વિનયં પરિયાપુણન્તિ. આયસ્મા ઉપાલિ ઠિતકોવ ઉદ્દિસતિ થેરાનં ભિક્ખૂનં ગારવેન. થેરાપિ ભિક્ખૂ ઠિતકાવ ઉદ્દિસાપેન્તિ ધમ્મગારવેન. તત્થ થેરા ચેવ ભિક્ખૂ કિલમન્તિ, આયસ્મા ચ ઉપાલિ કિલમતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, નવકેન ભિક્ખુના ઉદ્દિસન્તેન સમકે વા આસને નિસીદિતું, ઉચ્ચતરે વા ધમ્મગારવેન; થેરેન ભિક્ખુના ઉદ્દિસાપેન્તેન સમકે વા આસને નિસીદિતું, નીચતરે વા ધમ્મગારવેના’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન બહૂ ભિક્ખૂ આયસ્મતો ઉપાલિસ્સ સન્તિકે ઠિતકા ઉદ્દેસં પટિમાનેન્તા કિલમન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સમાનાસનિકેહિ સહ નિસીદિતુ’’ન્તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કિત્તાવતા નુ ખો સમાનાસનિકો હોતી’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું – ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિવસ્સન્તરેન સહ નિસીદિતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ સમાનાસનિકા મઞ્ચે [એકમઞ્ચે (સ્યા.)] નિસીદિત્વા મઞ્ચં ભિન્દિંસુ, પીઠે [એકપીઠે (સ્યા.)] નિસીદિત્વા પીઠં ભિન્દિંસુ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિવગ્ગસ્સ મઞ્ચં, તિવગ્ગસ્સ પીઠ’’ન્તિ. તિવગ્ગોપિ મઞ્ચે નિસીદિત્વા મઞ્ચં ભિન્દિ, પીઠે નિસીદિત્વા પીઠં ભિન્દિ…પે… ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દુવગ્ગસ્સ મઞ્ચં, દુવગ્ગસ્સ પીઠ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અસમાનાસનિકેહિ સહ દીઘાસને નિસીદિતું કુક્કુચ્ચાયન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઠપેત્વા પણ્ડકં, માતુગામં, ઉભતોબ્યઞ્જનકં, અસમાનાસનિકેહિ સહ દીઘાસને નિસીદિતુ’’ન્તિ. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કિત્તકં પચ્છિમં નુ ખો દીઘાસનં હોતી’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યં તિણ્ણં પહોતિ, એત્તકં પચ્છિમં દીઘાસન’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન વિસાખા મિગારમાતા સઙ્ઘસ્સ અત્થાય સાળિન્દં પાસાદં કારાપેતુકામા હોતિ હત્થિનખકં. અથ ખો ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કિં નુ ખો ભગવતા પાસાદપરિભોગો અનુઞ્ઞાતો કિં અનનુઞ્ઞાતો’’તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સબ્બં પાસાદપરિભોગ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન રઞ્ઞો પસેનદિસ્સ કોસલસ્સ અય્યિકા કાલઙ્કતા હોતિ. તસ્સ કાલઙ્કિરિયાય સઙ્ઘસ્સ બહું અકપ્પિયભણ્ડં ઉપ્પન્નં હોતિ, સેય્યથિદં – આસન્દિ, પલ્લઙ્કો, ગોનકો, ચિત્તકો, પટિકા, પટલિકા, તૂલિકા, વિકતિકા, ઉદ્દલોમી, એકન્તલોમી, કટ્ટિસ્સં, કોસેય્યં, કુત્તકં, હત્થત્થરં, અસ્સત્થરં, રથત્થરં, અજિનપ્પવેણિ, કદલિમિગપ્પવરપચ્ચત્થરણં, સઉત્તરચ્છદં, ઉભતોલોહિતકૂપધાનં. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આસન્દિયા પાદે છિન્દિત્વા પરિભુઞ્જિતું, પલ્લઙ્કસ્સ વાળે ભિન્દિત્વા પરિભુઞ્જિતું, તૂલિકં વિજટેત્વા બિબ્બોહનં કાતું, અવસેસં ભૂમત્થરણં [સુમ્મત્થરણં (સી. સ્યા.)] કાતુ’’ન્તિ.

અવિસ્સજ્જિયવત્થુ

૩૨૧. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયા અવિદૂરે અઞ્ઞતરસ્મિં ગામકાવાસે આવાસિકા ભિક્ખૂ ઉપદ્દુતા હોન્તિ આગન્તુકગમિકાનં ભિક્ખૂનં સેનાસનં પઞ્ઞપેન્તા. અથ ખો તેસં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘એતરહિ ખો મયં, આવુસો, ઉપદ્દુતા આગન્તુકગમિકાનં ભિક્ખૂનં સેનાસનં પઞ્ઞપેન્તા. હન્દ મયં, આવુસો, સબ્બં સઙ્ઘિકં સેનાસનં એકસ્સ દેમ. તસ્સ સન્તકં પરિભુઞ્જિસ્સામા’’તિ. તે સબ્બં સઙ્ઘિકં સેનાસનં એકસ્સ અદંસુ. આગન્તુકા ભિક્ખૂ તે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘અમ્હાકં, આવુસો, સેનાસનં પઞ્ઞાપેથા’’તિ. ‘‘નત્થાવુસો, સઙ્ઘિકં સેનાસનં; સબ્બં અમ્હેહિ એકસ્સ દિન્ન’’ન્તિ. ‘‘કિં પન તુમ્હે, આવુસો, સઙ્ઘિકં સેનાસનં વિસ્સજ્જેથા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભિક્ખૂ સઙ્ઘિકં સેનાસનં વિસ્સજ્જેસ્સન્તી’’તિ [વિસ્સજ્જિસ્સન્તીતિ (ક.)]! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… ‘‘સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ સઙ્ઘિકં સેનાસનં વિસ્સજ્જેન્તી’’તિ? ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… ‘‘કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા સઙ્ઘિકં સેનાસનં વિસ્સજ્જેસ્સન્તિ? નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, અવિસ્સજ્જિયાનિ, ન વિસ્સજ્જેતબ્બાનિ [ન વિસ્સજ્જિતબ્બાનિ (ક.)], સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિસ્સજ્જિતાનિપિ અવિસ્સજ્જિતાનિ હોન્તિ. યો વિસ્સજ્જેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ. કતમાનિ પઞ્ચ? આરામો, આરામવત્થુ – ઇદં પઠમં અવિસ્સજ્જિયં, ન વિસ્સજ્જેતબ્બં, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિસ્સજ્જિતમ્પિ અવિસ્સજ્જિતં હોતિ. યો વિસ્સજ્જેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ.

‘‘વિહારો, વિહારવત્થુ – ઇદં દુતિયં અવિસ્સજ્જિયં, ન વિસ્સજ્જેતબ્બં, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલ્લેન વા. વિસ્સજ્જિતમ્પિ અવિસ્સજ્જિતં હોતિ. યો વિસ્સજ્જેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ.

‘‘મઞ્ચો, પીઠં, ભિસિ, બિબ્બોહનં – ઇદં તતિયં અવિસ્સજ્જિયં, ન વિસ્સજ્જેતબ્બં, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિસ્સજ્જિતમ્પિ અવિસ્સજ્જિતં હોતિ. યો વિસ્સજ્જેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ.

‘‘લોહકુમ્ભી, લોહભાણકં, લોહવારકો, લોહકટાહં, વાસિ, પરસુ [ફરસુ (સી. સ્યા. ક.)], કુઠારી [કુધારી (ક.)], કુદાલો, નિખાદનં – ઇદં ચતુત્થં અવિસ્સજ્જિયં, ન વિસ્સજ્જેતબ્બં, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિસ્સજ્જિતમ્પિ અવિસ્સજ્જિતં હોતિ. યો વિસ્સજ્જેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ.

‘‘વલ્લિ, વેળુ, મુઞ્જં, પબ્બજં [બબ્બજં (સી.)], તિણં, મત્તિકા, દારુભણ્ડં, મત્તિકાભણ્ડં – ઇદં પઞ્ચમં અવિસ્સજ્જિયં, ન વિસ્સજ્જેતબ્બં, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિસ્સજ્જિતમ્પિ અવિસ્સજ્જિતં હોતિ. યો વિસ્સજ્જેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ અવિસ્સજ્જિયાનિ, ન વિસ્સજ્જેતબ્બાનિ, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિસ્સજ્જિતાનિપિ અવિસ્સજ્જિતાનિ હોન્તિ. યો વિસ્સજ્જેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ.

અવેભઙ્ગિયવત્થુ

૩૨૨. અથ ખો ભગવા સાવત્થિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન કીટાગિરિ તેન ચારિકં પક્કામિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેહિ ચ. અસ્સોસું ખો અસ્સજિપુનબ્બસુકા ભિક્ખૂ – ‘‘ભગવા કિર કીટાગિરિં આગચ્છતિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેહિ ચ’’. ‘‘હન્દ મયં, આવુસો, સબ્બં સઙ્ઘિકં સેનાસનં ભાજેમ. પાપિચ્છા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, પાપિકાનં ઇચ્છાનં વસં ગતા; ન મયં તેસં સેનાસનં પઞ્ઞપેસ્સામા’’તિ, તે સબ્બં સઙ્ઘિકં સેનાસનં ભાજેસું. અથ ખો ભગવા અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન કીટાગિરિ તદવસરિ. અથ ખો ભગવા સમ્બહુલે ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ગચ્છથ તુમ્હે, ભિક્ખવે; અસ્સજિપુનબ્બસુકે ભિક્ખૂ ઉપસઙ્કમિત્વા એવં વદેથ – ‘ભગવા, આવુસો, આગચ્છતિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેહિ ચ. ભગવતો ચ, આવુસો, સેનાસનં પઞ્ઞપેથ, ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનાનઞ્ચા’’’તિ. ‘‘એવં ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પટિસ્સુત્વા યેન અસ્સજિપુનબ્બસુકા ભિક્ખૂ તેનુપસઙ્કમિંસુ, ઉપસઙ્કમિત્વા અસ્સજિપુનબ્બસુકે ભિક્ખૂ એતદવોચું – ‘‘ભગવા, આવુસો, આગચ્છતિ મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેહિ ચ. ભગવતો ચ, આવુસો, સેનાસનં પઞ્ઞપેથ, ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનાનઞ્ચા’’તિ. ‘‘નત્થાવુસો, સઙ્ઘિકં સેનાસનં. સબ્બં અમ્હેહિ ભાજિતં. સ્વાગતં, આવુસો, ભગવતો. યસ્મિં વિહારે ભગવા ઇચ્છિસ્સતિ તસ્મિં વિહારે વસિસ્સતિ. પાપિચ્છા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, પાપિકાનં ઇચ્છાનં વસં ગતા. ન મયં તેસં સેનાસનં પઞ્ઞપેસ્સામા’’તિ. ‘‘કિં પન તુમ્હે, આવુસો, સઙ્ઘિકં સેનાસનં ભાજિત્થા’’તિ? ‘‘એવમાવુસો’’તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ અસ્સજિપુનબ્બસુકા ભિક્ખૂ સઙ્ઘિકં સેનાસનં ભાજેસ્સન્તી’’તિ! અથ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે…પે… ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ. વિગરહિ બુદ્ધો ભગવા…પે… ‘‘કથઞ્હિ નામ તે, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસા સઙ્ઘિકં સેનાસનં ભાજેસ્સન્તિ? નેતં, ભિક્ખવે, અપ્પસન્નાનં વા પસાદાય…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, અવેભઙ્ગિયાનિ [અવેભઙ્ગિકાનિ (ક.)], ન વિભજિતબ્બાનિ, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિભત્તાનિપિ અવિભત્તાનિ હોન્તિ. યો વિભજેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ. કતમાનિ પઞ્ચ? આરામો, આરામવત્થુ – ઇદં પઠમં અવેભઙ્ગિયં, ન વિભજિતબ્બં, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિભત્તમ્પિ અવિભત્તં હોતિ. યો વિભજેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ.

‘‘વિહારો, વિહારવત્થુ – ઇદં દુતિયં અવેભઙ્ગિયં, ન વિભજિતબ્બં, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિભત્તમ્પિ અવિભત્તં હોતિ. યો વિભજેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ.

‘‘મઞ્ચો, પીઠં, ભિસિ, બિબ્બોહનં – ઇદં તતિયં અવેભઙ્ગિયં, ન વિભજિતબ્બં, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિભત્તમ્પિ અવિભત્તં હોતિ. યો વિભજેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ.

‘‘લોહકુમ્ભી, લોહભાણકં, લોહવારકો, લોહકટાહં, વાસી, પરસુ, કુઠારી, કુદાલો, નિખાદનં – ઇદં ચતુત્થં અવેભઙ્ગિયં, ન વિભજિતબ્બં, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિભત્તમ્પિ અવિભત્તં હોતિ. યો વિભજેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ.

‘‘વલ્લી, વેળુ, મુઞ્જં, પબ્બજં, તિણં, મત્તિકા, દારુભણ્ડં, મત્તિકાભણ્ડં – ઇદં પઞ્ચમં અવેભઙ્ગિયં, ન વિભજિતબ્બં, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિભત્તમ્પિ અવિભત્તં હોતિ. યો વિભજેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ અવેભઙ્ગિયાનિ, ન વિભજિતબ્બાનિ, સઙ્ઘેન વા ગણેન વા પુગ્ગલેન વા. વિભત્તાનિપિ અવિભત્તાનિ હોન્તિ. યો વિભજેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ.

નવકમ્મદાનકથા

૩૨૩. અથ ખો ભગવા કીટાગિરિસ્મિં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન આળવી તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન આળવી તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા આળવિયં વિહરતિ અગ્ગાળવે ચેતિયે. તેન ખો પન સમયેન આળવકા [આળવિકા (સ્યા. ક.)] ભિક્ખૂ એવરૂપાનિ નવકમ્માનિ દેન્તિ – પિણ્ડનિક્ખેપનમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; કુટ્ટલેપનમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; દ્વારટ્ઠપનમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; અગ્ગળવટ્ટિકરણમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; આલોકસન્ધિકરણમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; સેતવણ્ણકરણમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; કાળવણ્ણકરણમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; ગેરુકપરિકમ્મકરણમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; છાદનમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; બન્ધનમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; ભણ્ડિકાટ્ઠપનમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; ખણ્ડફુલ્લપટિસઙ્ખરણમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; પરિભણ્ડકરણમત્તેનપિ નવકમ્મં દેન્તિ; વીસતિવસ્સિકમ્પિ નવકમ્મં દેન્તિ; તિંસવસ્સિકમ્પિ નવકમ્મં દેન્તિ; યાવજીવિકમ્પિ નવકમ્મં દેન્તિ; ધૂમકાલિકમ્પિ પરિયોસિતં વિહારં નવકમ્મં દેન્તિ. યે તે ભિક્ખૂ અપ્પિચ્છા…પે… તે ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ વિપાચેન્તિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ આળવકા ભિક્ખૂ એવરૂપાનિ નવકમ્માનિ દસ્સન્તિ – પિણ્ડનિક્ખેપનમત્તેનપિ નવકમ્મં દસ્સન્તિ; કુટ્ટલેપનમત્તેનપિ… દ્વારટ્ઠપનમત્તેનપિ … અગ્ગળવટ્ટિકરણમત્તેનપિ… આલોકસન્ધિકરણમત્તેનપિ… સેતવણ્ણકરણમત્તેનપિ… કાળવણ્ણકરણમત્તેનપિ… ગેરુકપરિકમ્મકરણમત્તેનપિ… છાદેનમત્તેનપિ… બન્ધનમત્તેનપિ… ભણ્ડિકાળપનમત્તેનપિ… ખણ્ડફુલ્લપટિસઙ્ખરણમત્તેનપિ… પરિભણ્ડકરણમત્તેનપિ… વિસતિવસ્સિકમ્પિ… તિંસવસ્સિકમ્પિ… યાવજીવિકમ્પિ… ધૂમકાલિકમ્પિ પરિયોસિતં વિહારં નવકમ્મં દસ્સન્તી’’તિ! ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું…પે… સચ્ચં કિર, ભિક્ખવે…પે… ‘‘સચ્ચં ભગવા’’તિ…પે… વિગરહિત્વા…પે… ધમ્મિં કથં કત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ન, ભિક્ખવે, પિણ્ડનિક્ખેપનમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં; ન કુટ્ટલેપનમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન દ્વારટ્ઠપનમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન અગ્ગળવટ્ટિકરણમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન આલોકસન્ધિકરણમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન સેતવણ્ણકરણમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન કાળવણ્ણકરણમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન ગેરુકપરિકમ્મકરણમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન છાદેનમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન બન્ધનમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન ભણ્ડિકાળપનમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન ખણ્ડફુલ્લપટિસઙ્ખરણમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન પરિભણ્ડકરણમત્તેન નવકમ્મં દાતબ્બં. ન વિસતિવસ્સિકં નવકમ્મં દાતબ્બં. ન તિંસવસ્સિકં નવકમ્મં દાતબ્બં. ન યાવજીવિકં નવકમ્મં દાતબ્બં. ન ધૂમકાલિકમ્પિ પરિયોસિતં વિહારં નવકમ્મં દાતબ્બં. યો દદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અકતં વા વિપ્પકતં વા નવકમ્મં દાતું, ખુદ્દકે વિહારે કમ્મં ઓલોકેત્વા છપ્પઞ્ચવસ્સિકં નવકમ્મં દાતું, અડ્ઢયોગે કમ્મં ઓલોકેત્વા સત્તટ્ઠવસ્સિકં નવકમ્મં દાતું, મહલ્લકે વિહારે પાસાદે વા કમ્મં ઓલોકેત્વા દસદ્વાદસવસ્સિકં નવકમ્મં દાતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ સબ્બે વિહારે નવકમ્મં દેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, સબ્બે વિહારે નવકમ્મં દાતબ્બં. યો દદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ એકસ્સ દ્વે દેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, એકસ્સ દ્વે દાતબ્બા. યો દદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ નવકમ્મં ગહેત્વા અઞ્ઞં વાસેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, નવકમ્મં ગહેત્વા અઞ્ઞો વાસેતબ્બો. યો વાસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ નવકમ્મં ગહેત્વા સઙ્ઘિકં પટિબાહેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, નવકમ્મં ગહેત્વા સઙ્ઘિકં પટિબાહિતબ્બં. યો પટિબાહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એકં વરસેય્યં ગહેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ નિસ્સીમે ઠિતસ્સ નવકમ્મં દેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, નિસ્સીમે ઠિતસ્સ નવકમ્મં દાતબ્બં. યો દદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ નવકમ્મં ગહેત્વા સબ્બકાલં પટિબાહન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, નવકમ્મં ગહેત્વા સબ્બકાલં પટિબાહિતબ્બં. યો પટિબાહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વસ્સાનં તેમાસં પટિબાહિતું, ઉતુકાલં પન ન પટિબાહિતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ નવકમ્મં ગહેત્વા પક્કમન્તિપિ, વિબ્ભમન્તિપિ, કાલમ્પિ કરોન્તિ; સામણેરાપિ પટિજાનન્તિ; સિક્ખં પચ્ચક્ખાતકાપિ પટિજાનન્તિ; અન્તિમવત્થું અજ્ઝાપન્નકાપિ પટિજાનન્તિ; ઉમ્મત્તકાપિ પટિજાનન્તિ; ખિત્તચિત્તાપિ પટિજાનન્તિ; વેદનાટ્ટાપિ પટિજાનન્તિ; આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિત્તકાપિ પટિજાનન્તિ; આપત્તિયા અપ્પટિકમ્મે ઉક્ખિત્તકાપિ પટિજાનન્તિ; પાપિકાય દિટ્ઠિયા અપ્પટિનિસ્સગ્ગે ઉક્ખિત્તકાપિ પટિજાનન્તિ; પણ્ડકાપિ પટિજાનન્તિ; થેય્યસંવાસકાપિ પટિજાનન્તિ; તિત્થિયપક્કન્તકાપિ

પટિજાનન્તિ; તિરચ્છાનગતાપિ પટિજાનન્તિ; માતુઘાતકાપિ પટિજાનન્તિ; પિતુઘાતકાપિ પટિજાનન્તિ; અરહન્તઘાતકાપિ પટિજાનન્તિ; ભિક્ખુનિદૂસકાપિ પટિજાનન્તિ; સઙ્ઘભેદકાપિ પટિજાનન્તિ; લોહિતુપ્પાદકાપિ પટિજાનન્તિ; ઉભતોબ્યઞ્જનકાપિ પટિજાનન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ નવકમ્મં ગહેત્વા પક્કમતિ – મા સઙ્ઘસ્સ હાયીતિ અઞ્ઞસ્સ દાતબ્બં.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ નવકમ્મં ગહેત્વા વિબ્ભમતિ…પે… કાલઙ્કરોતિ, સામણેરો પટિજાનાતિ, સિક્ખં પચ્ચક્ખાતકો પટિજાનાતિ, અન્તિમવત્થું અજ્ઝાપન્નકો પટિજાનાતિ, ઉમ્મત્તકો પટિજાનાતિ, ખિત્તચિત્તો પટિજાનાતિ, વેદનાટ્ટો પટિજાનાતિ, આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ, આપત્તિયા અપ્પટિકમ્મે ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ, પાપિકાય દિટ્ઠિયા અપ્પટિનિસ્સગ્ગે ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ, પણ્ડકો પટિજાનાતિ, થેય્યસંવાસકો પટિજાનાતિ, તિત્થિયપક્કન્તકો પટિજાનાતિ, તિરચ્છાનગતો પટિજાનાતિ, માતુઘાતકો પટિજાનાતિ, પિતુઘાતકો પટિજાનાતિ, અરહન્તઘાતકો પટિજાનાતિ, ભિક્ખુનીદૂસકો પટિજાનાતિ, સઙ્ઘભેદકો પટિજાનાતિ, લોહિતુપ્પાદકો પટિજાનાતિ, ઉભતોબ્યઞ્જનકો પટિજાનાતિ – મા સઙ્ઘસ્સ હાયીતિ અઞ્ઞસ્સ દાતબ્બં.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ નવકમ્મં ગહેત્વા વિપ્પકતે પક્કમતિ – મા સઙ્ઘસ્સ હાયીતિ અઞ્ઞસ્સ દાતબ્બં.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ નવકમ્મં ગહેત્વા વિપ્પકતે વિબ્ભમતિ…પે… ઉભતોબ્યઞ્જનકો પટિજાનાતિ – મા સઙ્ઘસ્સ હાયીતિ અઞ્ઞસ્સ દાતબ્બં.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ નવકમ્મં ગહેત્વા પરિયોસિતે પક્કમતિ – તસ્સેવેતં.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ નવકમ્મં ગહેત્વા પરિયોસિતે વિબ્ભમતિ…પે… કાલઙ્કરોતિ, સામણેરો પટિજાનાતિ, સિક્ખં પચ્ચક્ખાતકો પટિજાનાતિ, અન્તિમવત્થું અજ્ઝાપન્નકો પટિજાનાતિ – સઙ્ઘો સામી.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ નવકમ્મં ગહેત્વા પરિયોસિતે ઉમ્મત્તકો પટિજાનાતિ, ખિત્તચિત્તો પટિજાનાતિ, વેદનાટ્ટો પટિજાનાતિ, આપત્તિયા અદસ્સને ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ, આપત્તિયા અપ્પટિકમ્મે ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ, પાપિકાય દિટ્ઠિયા અપ્પટિનિસ્સગ્ગે ઉક્ખિત્તકો પટિજાનાતિ – તસ્સેવેતં.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ નવકમ્મં ગહેત્વા પરિયોસિતે પણ્ડકો પટિજાનાતિ, થેય્યસંવાસકો પટિજાનાતિ, તિત્થિયપક્કન્તકો પટિજાનાતિ, તિરચ્છાનગતો પટિજાનાતિ, માતુઘાતકો પટિજાનાતિ, પિતુઘાતકો પટિજાનાતિ, અરહન્તઘાતકો પટિજાનાતિ, ભિક્ખુનીદૂસકો પટિજાનાતિ, સઙ્ઘભેદકો પટિજાનાતિ, લોહિતુપ્પાદકો પટિજાનાતિ, ઉભતોબ્યઞ્જનકો પટિજાનાતિ – સઙ્ઘો સામી’’તિ.

અઞ્ઞત્રપરિભોગપટિક્ખેપાદિ

૩૨૪. [પારા. ૧૫૭] તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અઞ્ઞતરસ્સ ઉપાસકસ્સ વિહારપરિભોગં સેનાસનં અઞ્ઞત્ર પરિભુઞ્જન્તિ. અથ ખો સો ઉપાસકો ઉજ્ઝાયતિ ખિય્યતિ વિપાચેતિ – ‘‘કથઞ્હિ નામ ભદન્તા અઞ્ઞત્ર પરિભોગં અઞ્ઞત્ર પરિભુઞ્જિસ્સન્તી’’તિ! ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અઞ્ઞત્ર પરિભોગો અઞ્ઞત્ર પરિભુઞ્જિતબ્બો. યો પરિભુઞ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

[પારા. ૧૫૭] તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ઉપોસથગ્ગમ્પિ સન્નિસજ્જમ્પિ હરિતું કુક્કુચ્ચાયન્તા છમાય નિસીદન્તિ. ગત્તાનિપિ ચીવરાનિપિ પંસુકિતાનિ હોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તાવકાલિકં હરિતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ મહાવિહારો ઉન્દ્રિયતિ. ભિક્ખૂ કુક્કુચ્ચાયન્તા સેનાસનં નાતિહરન્તિ [નાભિહરન્તિ (ક.)]. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગુત્તત્થાય હરિતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ સેનાસનપરિક્ખારિકો મહગ્ઘો કમ્બલો ઉપ્પન્નો હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ફાતિકમ્મત્થાય પરિવત્તેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ સેનાસનપરિક્ખારિકં મહગ્ઘં દુસ્સં ઉપ્પન્નં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ફાતિકમ્મત્થાય પરિવત્તેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ અચ્છચમ્મં ઉપ્પન્નં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પાદપુઞ્છનિં કાતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ ચક્કલિકં ઉપ્પન્નં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પાદપુઞ્છનિં કાતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ ચોળકં ઉપ્પન્નં હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પાદપુઞ્છનિં કાતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અધોતેહિ પાદેહિ સેનાસનં અક્કમન્તિ. સેનાસનં દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અધોતેહિ પાદેહિ સેનાસનં અક્કમિતબ્બં. યો અક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ અલ્લેહિ પાદેહિ સેનાસનં અક્કમન્તિ. સેનાસનં દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અલ્લેહિ પાદેહિ સેનાસનં અક્કમિતબ્બં. યો અક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ સઉપાહના સેનાસનં અક્કમન્તિ. સેનાસનં દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, સઉપાહનેન સેનાસનં અક્કમિતબ્બં. યો અક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ પરિકમ્મકતાય ભૂમિયા નિટ્ઠુભન્તિ. વણ્ણો દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, પરિકમ્મકતાય ભૂમિયા નિટ્ઠુભિતબ્બં. યો નિટ્ઠુભેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ખેળમલ્લક’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન મઞ્ચપાદાપિ પીઠપાદાપિ પરિકમ્મકતં ભૂમિં વિલિખન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચોળકેન પલિવેઠેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ પરિકમ્મકતં ભિત્તિં અપસ્સેન્તિ. વણ્ણો દુસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘ન, ભિક્ખવે, પરિકમ્મકતા ભિત્તિ અપસ્સેતબ્બા. યો અપસ્સેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અપસ્સેનફલક’’ન્તિ. અપસ્સેનફલકં હેટ્ઠતો ભૂમિં વિલિખતિ, ઉપરિતો ભિત્તિઞ્ચ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, હેટ્ઠતો ચ ઉપરિતો ચ ચોળકેન પલિવેઠેતુ’’ન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન ભિક્ખૂ ધોતપાદકા નિપજ્જિતું કુક્કુચ્ચાયન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પચ્ચત્થરિત્વા નિપજ્જિતુ’’ન્તિ.

સઙ્ઘભત્તાદિઅનુજાનનં

૩૨૫. અથ ખો ભગવા આળવિયં યથાભિરન્તં વિહરિત્વા યેન રાજગહં તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન રાજગહં તદવસરિ. તત્ર સુદં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન રાજગહં દુબ્ભિક્ખં હોતિ. મનુસ્સા ન સક્કોન્તિ સઙ્ઘભત્તં કાતું; ઇચ્છન્તિ ઉદ્દેસભત્તં નિમન્તનં સલાકભત્તં પક્ખિકં ઉપોસથિકં પાટિપદિકં કાતું. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘભત્તં ઉદ્દેસભત્તં નિમન્તનં સલાકભત્તં પક્ખિકં ઉપોસથિકં પાટિપદિક’’ન્તિ.

ભત્તુદ્દેસકસમ્મુતિ

૩૨૬. તેન ખો પન સમયેન છબ્બગ્ગિયા ભિક્ખૂ અત્તનો વરભત્તાનિ ગહેત્વા લામકાનિ ભત્તાનિ ભિક્ખૂનં દેન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું ભત્તુદ્દેસકં સમ્મન્નિતું – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, ઉદ્દિટ્ઠાનુદ્દિટ્ઠઞ્ચ જાનેય્ય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો, યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ભત્તુદ્દેસકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ભત્તુદ્દેસકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો ભત્તુદ્દેસકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ભત્તુદ્દેસકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

અથ ખો ભત્તુદ્દેસકાનં ભિક્ખૂનં એતદહોસિ – ‘‘કથં નુ ખો ભત્તં ઉદ્દિસિતબ્બ’’ન્તિ? ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સલાકાય વા પટ્ટિકાય વા [પટિકાય વા (સ્યા.)] ઉપનિબન્ધિત્વા ઓપુઞ્જિત્વા ભત્તં ઉદ્દિસિતુ’’ન્તિ.

સેનાસનપઞ્ઞાપકાદિસમ્મુતિ

૩૨૭. તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ સેનાસનપઞ્ઞાપકો ન હોતિ…પે… ભણ્ડાગારિકો ન હોતિ…પે… ચીવરપ્પટિગ્ગાહકો ન હોતિ…પે… ચીવરભાજકો ન હોતિ…પે… યાગુભાજકો ન હોતિ…પે… ફલભાજકો ન હોતિ…પે… ખજ્જકભાજકો ન હોતિ. ખજ્જકં અભાજિયમાનં નસ્સતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું ખજ્જકભાજકં સમ્મન્નિતું – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, ભાજિતાભાજિતઞ્ચ જાનેય્ય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો, યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ખજ્જકભાજકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ખજ્જકભાજકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો ખજ્જકભાજકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ખજ્જકભાજકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

અપ્પમત્તકવિસ્સજ્જકસમ્મુતિ

૩૨૮. તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડાગારે અપ્પમત્તકો પરિક્ખારો ઉપ્પન્નો [ઉસ્સન્નો (સ્યા.)] હોતિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું અપ્પમત્તકવિસ્સજ્જકં સમ્મન્નિતું – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, વિસ્સજ્જિતાવિસ્સજ્જિતઞ્ચ જાનેય્ય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો, યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અપ્પમત્તકવિસ્સજ્જકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું અપ્પમત્તકવિસ્સજ્જકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો અપ્પમત્તકવિસ્સજ્જકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ અપ્પમત્તકવિસ્સજ્જકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

તેન અપ્પમત્તકવિસ્સજ્જકેન ભિક્ખુના એકા [એકેકા (સી.)] સૂચિ દાતબ્બા, સત્થકં દાતબ્બં, ઉપાહના દાતબ્બા, કાયબન્ધનં દાતબ્બં, અંસબન્ધકો દાતબ્બો, પરિસ્સાવનં દાતબ્બં, ધમ્મકરણો દાતબ્બો, કુસિ દાતબ્બા, અડ્ઢકુસિ દાતબ્બા, મણ્ડલં દાતબ્બં, અડ્ઢમણ્ડલં દાતબ્બં, અનુવાતો દાતબ્બો, પરિભણ્ડં દાતબ્બં. સચે હોતિ સઙ્ઘસ્સ સપ્પિ વા તેલં વા મધુ વા ફાણિતં વા, સકિં પટિસાયિતું દાતબ્બં. સચે પુનપિ અત્થો હોતિ, પુનપિ દાતબ્બં.

સાટિયગ્ગાહાપકાદિસમ્મુતિ

૩૨૯. તેન ખો પન સમયેન સઙ્ઘસ્સ સાટિયગ્ગાહાપકો ન હોતિ…પે… પત્તગ્ગાહાપકો ન હોતિ…પે… આરામિકપેસકો ન હોતિ…પે… સામણેરપેસકો ન હોતિ. સામણેરા અપેસિયમાના કમ્મં ન કરોન્તિ. ભગવતો એતમત્થં આરોચેસું. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું સામણેરપેસકં સમ્મન્નિતું – યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, પેસિતાપેસિતઞ્ચ જાનેય્ય. એવઞ્ચ પન, ભિક્ખવે, સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો, યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું સામણેરપેસકં સમ્મન્નેય્ય. એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો. સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું સામણેરપેસકં સમ્મન્નતિ. યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો સામણેરપેસકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ; યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ સામણેરપેસકો. ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ.

તતિયભાણવારો નિટ્ઠિતો.

સેનાસનક્ખન્ધકો છટ્ઠો.

તસ્સુદ્દાનં –

વિહારં બુદ્ધસેટ્ઠેન, અપઞ્ઞત્તં તદા અહુ;

તહં તહં નિક્ખમન્તિ, વાસા તે જિનસાવકા.

સેટ્ઠી ગહપતિ દિસ્વા, ભિક્ખૂનં ઇદમબ્રવિ;

કારાપેય્યં વસેય્યાથ, પટિપુચ્છિંસુ નાયકં.

વિહારં અડ્ઢયોગઞ્ચ, પાસાદં હમ્મિયં ગુહં;

પઞ્ચલેણં અનુઞ્ઞાસિ, વિહારે સેટ્ઠિ કારયિ.

જનો વિહારં કારેતિ, અકવાટં અસંવુતં;

કવાટં પિટ્ઠસઙ્ઘાટં, ઉદુક્ખલઞ્ચ ઉત્તરિ.

આવિઞ્છનચ્છિદ્દં રજ્જું, વટ્ટિઞ્ચ કપિસીસકં;

સૂચિઘટિતાળચ્છિદ્દં, લોહકટ્ઠવિસાણકં.

યન્તકં સૂચિકઞ્ચેવ, છદનં ઉલ્લિત્તાવલિત્તં;

વેદિજાલસલાકઞ્ચ, ચક્કલિ સન્થરેન ચ.

મિડ્ઢિ બિદલમઞ્ચઞ્ચ, સોસાનિકમસારકો;

બુન્દિકુળિરપાદઞ્ચ, આહચ્ચાસન્દિ ઉચ્ચકે.

સત્તઙ્ગો ચ ભદ્દપીઠં, પીઠકેળકપાદકં;

આમલાફલકા કોચ્છા, પલાલપીઠમેવ ચ.

ઉચ્ચાહિપટિપાદકા, અટ્ઠઙ્ગુલિ ચ પાદકા;

સુત્તં અટ્ઠપદં ચોળં, તૂલિકં અડ્ઢકાયિકં.

ગિરગ્ગો ભિસિયો ચાપિ, દુસ્સં સેનાસનમ્પિ ચ;

ઓનદ્ધં હેટ્ઠા પતતિ, ઉપ્પાટેત્વા હરન્તિ ચ.

ભત્તિઞ્ચ હત્થભત્તિઞ્ચ, અનુઞ્ઞાસિ તથાગતો;

તિત્થિયા વિહારે ચાપિ, થુસં સણ્હઞ્ચ મત્તિકા.

ઇક્કાસં પાણિકં કુણ્ડં, સાસપં સિત્થતેલકં;

ઉસ્સન્ને પચ્ચુદ્ધરિતું, ફરુસં ગણ્ડુમત્તિકં.

ઇક્કાસં પટિભાનઞ્ચ, નીચા ચયો ચ આરુહં;

પરિપતન્તિ આળકા, અડ્ઢકુટ્ટં તયો પુન.

ખુદ્દકે કુટ્ટપાદો ચ, ઓવસ્સતિ સરં ખિલં;

ચીવરવંસં રજ્જુઞ્ચ, આળિન્દં કિટિકેન ચ.

આલમ્બનં તિણચુણ્ણં, હેટ્ઠામગ્ગે નયં કરે;

અજ્ઝોકાસે ઓતપ્પતિ, સાલં હેટ્ઠા ચ ભાજનં.

વિહારો કોટ્ઠકો ચેવ, પરિવેણગ્ગિસાલકં;

આરામે ચ પુન કોટ્ઠે, હેટ્ઠઞ્ઞેવ નયં કરે.

સુધં અનાથપિણ્ડિ ચ, સદ્ધો સીતવનં અગા;

દિટ્ઠધમ્મો નિમન્તેસિ, સહ સઙ્ઘેન નાયકં.

આણાપેસન્તરામગ્ગે, આરામં કારયી ગણો;

વેસાલિયં નવકમ્મં, પુરતો ચ પરિગ્ગહિ.

કો અરહતિ ભત્તગ્ગે, તિત્તિરઞ્ચ અવન્દિયા;

પરિગ્ગહિતન્તરઘરા, તૂલો સાવત્થિ ઓસરિ.

પતિટ્ઠાપેસિ આરામં, ભત્તગ્ગે ચ કોલાહલં;

ગિલાના વરસેય્યા ચ, લેસા સત્તરસા તહિં.

કેન નુ ખો કથં નુ ખો, વિહારગ્ગેન ભાજયિ;

પરિવેણં અનુભાગઞ્ચ, અકામા ભાગં નો દદે.

નિસ્સીમં સબ્બકાલઞ્ચ, ગાહા સેનાસને તયો;

ઉપનન્દો ચ વણ્ણેસિ, ઠિતકા સમકાસના.

સમાનાસનિકા ભિન્દિંસુ, તિવગ્ગા ચ દુવગ્ગિકં;

અસમાનાસનિકા દીઘં, સાળિન્દં પરિભુઞ્જિતું.

અય્યિકા ચ અવિદૂરે, ભાજિતઞ્ચ કીટાગિરે;

આળવી પિણ્ડકકુટ્ટેહિ, દ્વારઅગ્ગળવટ્ટિકા.

આલોકસેતકાળઞ્ચ, ગેરુછાદનબન્ધના;

ભણ્ડિખણ્ડપરિભણ્ડં, વીસ તિંસા ચ કાલિકા.

ઓસિતે અકતં વિપ્પં, ખુદ્દે છપ્પઞ્ચવસ્સિકં;

અડ્ઢયોગે ચ સત્તટ્ઠ, મહલ્લે દસ દ્વાદસ.

સબ્બં વિહારં એકસ્સ, અઞ્ઞં વાસેન્તિ સઙ્ઘિકં;

નિસ્સીમં સબ્બકાલઞ્ચ, પક્કમિ વિબ્ભમન્તિ ચ.

કાલઞ્ચ સામણેરઞ્ચ, સિક્ખાપચ્ચક્ખઅન્તિમં;

ઉમ્મત્તખિત્તચિત્તા ચ, વેદનાપત્તિદસ્સના.

અપ્પટિકમ્મદિટ્ઠિયા, પણ્ડકા થેય્યતિત્થિયા;

તિરચ્છાનમાતુપિતુ, અરહન્તા ચ દૂસકા.

ભેદકા લોહિતુપ્પાદા, ઉભતો ચાપિ બ્યઞ્જનકા;

મા સઙ્ઘસ્સ પરિહાયિ, કમ્મં અઞ્ઞસ્સ દાતવે.

વિપ્પકતે ચ અઞ્ઞસ્સ, કતે તસ્સેવ પક્કમે;

વિબ્ભમતિ કાલઙ્કતો, સામણેરો ચ જાયતિ.

પચ્ચક્ખાતો ચ સિક્ખાય, અન્તિમજ્ઝાપન્નકો યદિ;

સઙ્ઘોવ સામિકો હોતિ, ઉમ્મત્તખિત્તવેદના.

અદસ્સનાપ્પટિકમ્મે, દિટ્ઠિ તસ્સેવ હોતિ તં;

પણ્ડકો થેય્યતિત્થી ચ, તિરચ્છાનમાતુપેત્તિકં.

ઘાતકો દૂસકો ચાપિ, ભેદલોહિતબ્યઞ્જના;