૨. સઙ્ઘાદિસેસકણ્ડં (ભિક્ખુનીવિભઙ્ગવણ્ણના)

૧. પઠમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૭૯. સઙ્ઘાદિસેસકણ્ડસ્સ પઠમસિક્ખાપદે દ્વીસુ જનેસૂતિ અડ્ડકારકેસુ દ્વીસુ જનેસુ. યો કોચીતિ તેસુયેવ દ્વીસુ યો કોચિ, અઞ્ઞો વા તેહિ આણત્તો. દુતિયસ્સ આરોચેતીતિ એત્થાપિ દ્વીસુ જનેસુ યસ્સ કસ્સચિ દુતિયસ્સ કથં યો કોચિ આરોચેતીતિ એવમત્થો ગહેતબ્બોતિ આહ ‘‘દુતિયસ્સ આરોચેતીતિ એત્થાપિ એસેવ નયો’’તિ. ગતિગતન્તિ ચિરકાલપવત્તં.

આપત્તીતિ આપજ્જનં. સહ વત્થુજ્ઝાચારાતિ વત્થુવીતિક્કમેન સહ. સહયોગે કરણવચનપ્પસઙ્ગે ઇદં નિસ્સક્કવચનં. યન્તિ યં ધમ્મં. નિસ્સારેતીતિ આપન્નં ભિક્ખુનિસઙ્ઘમ્હા નિસ્સારેતિ. હેતુમ્હિ ચાયં કત્તુવોહારો. નિસ્સારણહેતુભૂતો હિ ધમ્મો નિસ્સારણીયોતિ વુત્તો. ગીવાયેવ હોતિ, ન પારાજિકં અનાણત્તિયા ગહિતત્તા. યથા દાસદાસીવાપીઆદીનિ સમ્પટિચ્છિતું ન વટ્ટતિ, એવં તેસં અત્થાય અડ્ડકરણમ્પિ ન વટ્ટતીતિ આહ ‘‘અયં અકપ્પિયઅડ્ડો નામ, ન વટ્ટતી’’તિ.

એત્થ ચ સચે અધિકરણટ્ઠાનં ગન્ત્વા ‘‘અમ્હાકં એસો દાસો, દાસી, વાપી, ખેત્તં, આરામો, આરામવત્થુ, ગાવો, અજા, કુક્કુટા’’તિઆદિના વોહરતિ, અકપ્પિયં. ‘‘અયં અમ્હાકં આરામિકો, અયં વાપી ઇત્થન્નામેન સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડધોવનત્થાય દિન્ના, ઇતો ખેત્તતો આરામતો ઉપ્પજ્જનકચતુપચ્ચયા ઇતો ગાવિતો મહિંસિતો અજાતો ઉપ્પજ્જનકગોરસા ઇત્થન્નામેન સઙ્ઘસ્સ દિન્નાતિ પુચ્છિતે વા અપુચ્છિતે વા વત્તું વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. અનાકડ્ઢિતાય અડ્ડકરણં, અડ્ડપરિયોસાનન્તિ ઇમાનિ પનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ.

પઠમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. દુતિયસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૮૩. દુતિયે મલ્લગણભટિપુત્તગણાદિકન્તિઆદીસુ મલ્લગણો નામ નારાયનભત્તિકો તત્થ તત્થ પાનીયટ્ઠપનપોક્ખરણીખણનાદિપુઞ્ઞકમ્મકારકો ગણો, ભટિપુત્તગણો નામ કુમારભત્તિકગણો. ધમ્મગણોતિ સાસનભત્તિગણો અનેકપ્પકારપુઞ્ઞકમ્મકારકગણો વુચ્ચતિ. ગન્ધિકસેણીતિ અનેકપ્પકારસુગન્ધિવિકતિકારકો ગણો. દુસ્સિકસેણીતિ પેસકારકગણો. કપ્પગતિકન્તિ કપ્પિયભાવં ગતં.

વુટ્ઠાપેન્તિયાતિ ઉપસમ્પાદેન્તિયા. ‘‘ચોરિં વુત્તનયેન અનાપુચ્છા પબ્બાજેન્તિયા દુક્કટ’’ન્તિ વદન્તિ. પણ્ણત્તિં અજાનન્તા અરિયાપિ વુટ્ઠાપેન્તીતિ વા કમ્મવાચાપરિયોસાને આપત્તિક્ખણે વિપાકાબ્યાકતસમઙ્ગિતાવસેન વા ‘‘તિચિત્ત’’ન્તિ વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. ચોરિતા, ચોરિસઞ્ઞા, અઞ્ઞત્ર અનુઞ્ઞાતકારણા વુટ્ઠાપનન્તિ ઇમાનિ પનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ.

દુતિયસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. તતિયસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૯૨. તતિયે પરિક્ખેપં અતિક્કામેન્તિયાતિ સકગામતો અઞ્ઞસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપં અતિક્કામેન્તિયા. ‘‘ગામન્તરં ગચ્છેય્યા’’તિ હિ વચનતો અઞ્ઞસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપં અતિક્કામેન્તિયા એવ આપત્તિ, ન સકગામસ્સ. અઞ્ઞો હિ ગામો ગામન્તરં. અપરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ ઉપચારન્તિ એત્થ ઉપચાર-સદ્દેન ઘરૂપચારતો પઠમલેડ્ડુપાતસઙ્ખાતં પરિક્ખેપારહટ્ઠાનં ગહિતં, ન તતો દુતિયલેડ્ડુપાતસઙ્ખાતો ઉપચારોતિ આહ ‘‘પરિક્ખેપારહટ્ઠાન’’ન્તિ. તેનેવ પાળિયં ‘‘ઉપચારં અતિક્કામેન્તિયા’’તિ વુત્તં. અઞ્ઞથા યથા વિકાલગામપ્પવિસનસિક્ખાપદે ‘‘પરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપં અતિક્કમન્તસ્સ, અપરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ ઉપચારં ઓક્કમન્તસ્સા’’તિ (પાચિ. ૫૧૩) વુત્તં, એવમિધાપિ ‘‘પરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપં અતિક્કામેન્તિયા અપરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ ઉપચારં ઓક્કમન્તિયા’’તિ વદેય્ય. સઙ્ખેપતો વુત્તમત્થં વિભજિત્વા દસ્સેન્તો ‘‘અપિચેત્થા’’તિઆદિમાહ. વિહારસ્સ ચતુગામસાધારણત્તાતિ ઇમિના ‘‘વિહારતો એકં ગામં ગન્તું વટ્ટતી’’તિ એત્થ કારણમાહ. વિહારસ્સ ચતુગામસાધારણત્તાયેવ હિ ચતૂસુ ગામેસુ યંકિઞ્ચિ એકં ગામં ગન્તું વટ્ટતિ.

યત્થાતિ યસ્સં નદિયં. ‘‘પઠમં પાદં ઉત્તારેન્તિયા આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સ, દુતિયં પાદં ઉત્તારેન્તિયા આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સા’’તિ વચનતો નદિં ઓતરિત્વા પદસા ઉત્તરન્તિયા એવ આપત્તીતિ આહ ‘‘સેતુના ગચ્છતિ, અનાપત્તી’’તિઆદિ. પરતીરમેવ અક્કમન્તિયા અનાપત્તીતિ નદિં અનોતરિત્વા યાનનાવાદીસુ અઞ્ઞતરેન ગન્ત્વા પરતીરમેવ અક્કમન્તિયા અનાપત્તિ. ઉભયતીરેસુ વિચરન્તિ, વટ્ટતીતિ ઇદં અસતિપિ નદીપારગમને ઉપરિ વક્ખમાનસ્સ વિનિચ્છયસ્સ ફલમત્તદસ્સનત્થં વુત્તન્તિ વેદિતબ્બં. ઓરિમતીરમેવ આગચ્છતિ, આપત્તીતિ પરતીરં ગન્તુકામતાય ઓતિણ્ણત્તા વુત્તં. તમેવ તીરન્તિ તમેવ ઓરિમતીરં. અનાપત્તીતિ પરતીરં ગન્તુકામતાય અભાવતો અનાપત્તિ.

તાદિસે અરઞ્ઞેતિ ‘‘બહિઇન્દખીલા સબ્બમેતં અરઞ્ઞ’’ન્તિ (વિભ. ૫૨૯) એવં વુત્તલક્ખણે અરઞ્ઞે. અથ તાદિસસ્સેવ અરઞ્ઞસ્સ ગહિતભાવો કથં વિઞ્ઞાયતીતિ આહ ‘‘તેનેવા’’તિઆદિ. ઇમિના હિ અટ્ઠકથાવચનેન ઈદિસેપિ ગામસમીપે દસ્સનૂપચારે વિજહિતે સતિપિ સવનૂપચારે આપત્તિ હોતીતિ વિઞ્ઞાયતિ. મગ્ગમૂળ્હા ઉચ્ચાસદ્દં કરોન્તીતિ આહ ‘‘મગ્ગમૂળ્હસદ્દેન વિયા’’તિ. સદ્દાયન્તિયાતિ સદ્દં કરોન્તિયા. પુરિમાયોતિ પુરેતરં ગચ્છન્તિયો. અઞ્ઞં મગ્ગં ગણ્હાતીતિ મગ્ગમૂળ્હત્તા, ન ઓહાતું, તસ્મા દ્વિન્નમ્પિ અનાપત્તિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. અનન્તરાયેન એકભાવો, ગામન્તરગમનાદીસુ અઞ્ઞતરતાપજ્જનં, આપદાય અભાવોતિ ઇમાનિ પનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ.

તતિયસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. ચતુત્થસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૯૪. ચતુત્થે કારકગણસ્સાતિ ઉક્ખેપનીયકમ્મકારકગણસ્સ. તેચત્તાલીસપ્પભેદં વત્તં ખન્ધકે આવિ ભવિસ્સતિ. નેત્થારવત્તેતિ નિત્થરણહેતુમ્હિ વત્તે. સેસં ઉત્તાનમેવ. ધમ્મેન કમ્મેન ઉક્ખિત્તતા, અઞ્ઞત્ર અનુઞ્ઞાતકારણા ઓસારણન્તિ ઇમાનિ પનેત્થ દ્વે અઙ્ગાનિ.

ચતુત્થસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. પઞ્ચમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૭૦૧. પઞ્ચમે એતં ન વુત્તન્તિ ‘‘ભિક્ખુનિયા અવસ્સુતભાવો દટ્ઠબ્બો’’તિ એતં નિયમનં ન વુત્તં. તન્તિ તં નિયમેત્વા અવચનં. પાળિયા સમેતીતિ ‘‘એકતો અવસ્સુતે’’તિ અવિસેસેત્વા વુત્તપાળિયા ‘‘અનવસ્સુતોતિ જાનન્તી પટિગ્ગણ્હાતી’’તિ ઇમાય ચ પાળિયા સમેતિ. યદિ હિ પુગ્ગલસ્સ અવસ્સુતભાવો નપ્પમાણં, કિં ‘‘અનવસ્સુતોતિ જાનન્તી’’તિ ઇમિના વચનેન, ‘‘અનાપત્તિ ઉભતોઅનવસ્સુતા હોન્તિ, અનવસ્સુતા પટિગ્ગણ્હાતી’’તિ એત્તકમેવ વત્તબ્બં સિયા. ‘‘ઉભતોઅનવસ્સુતા હોન્તિ, અનવસ્સુતોતિ જાનન્તી પટિગ્ગણ્હાતી’’તિ ઇમસ્સ ચ અનાપત્તિવારસ્સ અયમત્થો. ઉભો ચે અનવસ્સુતા, સબ્બથાપિ અનાપત્તિ. અથ ભિક્ખુની અનવસ્સુતા સમાના અવસ્સુતમ્પિ ‘‘અનવસ્સુતો’’તિ સઞ્ઞાય તસ્સ હત્થતો પટિગ્ગણ્હાતિ, એવમ્પિ અનાપત્તિ. અથ સયં અનવસ્સુતાપિ અઞ્ઞં અનવસ્સુતં વા અવસ્સુતં વા ‘‘અવસ્સુતો’’તિ જાનાતિ, દુક્કટમેવ. વુત્તઞ્હેતં અનન્તરસિક્ખાપદે ‘‘કિસ્સ ત્વં અય્યે ન પટિગ્ગણ્હાસીતિ. અવસ્સુતા અય્યેતિ. ત્વં પન અય્યે અવસ્સુતાતિ. નાહં અય્યે અવસ્સુતા’’તિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. ઉદકદન્તપોનતો અઞ્ઞં અજ્ઝોહરણીયં, ઉભતોઅવસ્સુતતા, સહત્થા ગહણં, અજ્ઝોહરણન્તિ ઇમાનિ પનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ.

પઞ્ચમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. છટ્ઠસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૭૦૫. છટ્ઠે પરિવારગાથાય અયમત્થો. ન દેતિ ન પટિગ્ગણ્હાતીતિ (પરિ. અટ્ઠ. ૪૮૧) ન ઉય્યોજિકા દેતિ, નાપિ ઉય્યોજિતા તસ્સા હત્થતો ગણ્હાતિ. પટિગ્ગહો તેન ન વિજ્જતીતિ તેનેવ કારણેન ઉય્યોજિકાય હત્થતો ઉય્યોજિતાય પટિગ્ગહો ન વિજ્જતિ. આપજ્જતિ ગરુકન્તિ એવં સન્તેપિ અવસ્સુતસ્સ હત્થતો પિણ્ડગ્ગહણે ઉય્યોજેન્તી સઙ્ઘાદિસેસાપત્તિં આપજ્જતિ. તઞ્ચ પરિભોગપચ્ચયાતિ તઞ્ચ પન આપત્તિં આપજ્જમાના તસ્સા ઉય્યોજિતાય પરિભોગપચ્ચયા આપજ્જતિ. તસ્સા હિ ભોજનપરિયોસાને ઉય્યોજિકાય સઙ્ઘાદિસેસો હોતિ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ. મનુસ્સપુરિસતા, અઞ્ઞત્ર અનુઞ્ઞાતકારણા ખાદનીયં ભોજનીયં ગહેત્વા ભુઞ્જાતિ ઉય્યોજના, તેન વચનેન ગહેત્વા ઇતરિસ્સા ભોજનપરિયોસાનન્તિ ઇમાનિ પનેત્થ તીણિ અઙ્ગાનિ.

છટ્ઠસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. સત્તમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૭૦૯. સત્તમે કિન્નુમાવ સમણિયોતિ કિં નુ ઇમા એવ સમણિયો. તાસાહન્તિ તાસં અહં. સેસં ઉત્તાનમેવ.

સત્તમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭૧૫. અટ્ઠમં ઉત્તાનત્થમેવ.

૯. નવમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના

૭૨૧. નવમે વજ્જપ્પટિચ્છાદિકાતિ ખુદ્દાનુખુદ્દકવજ્જસ્સ પટિચ્છાદિકા. સમનુભાસનકમ્મકાલે ચેત્થ દ્વે તિસ્સો એકતો સમનુભાસિતબ્બા.

નવમસઙ્ઘાદિસેસસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭૨૭. દસમં ઉત્તાનત્થમેવ.

ભિક્ખુનીવિભઙ્ગે સઙ્ઘાદિસેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સઙ્ઘાદિસેસકણ્ડં નિટ્ઠિતં.