સોળસમહાવારો

પઞ્ઞત્તિવારવણ્ણના

વિસુદ્ધપરિવારસ્સાતિ સબ્બસો પરિસુદ્ધખીણાસવપરિવારસ્સ. ધમ્મક્ખન્ધસરીરસ્સાતિ સીલસમાધિપઞ્ઞાવિમુત્તિવિમુત્તિઞાણદસ્સનસઙ્ખાતધમ્મક્ખન્ધસરીરસ્સ સાસનેતિ સમ્બન્ધો. તસ્સાતિ ‘‘પરિવારો’’તિ યો સઙ્ગહં આરુળ્હો, તસ્સ. પુબ્બાગતં નયન્તિ પુબ્બે આગતં વિનિચ્છયં.

૧. પકતત્થપટિનિદ્દેસો ત-સદ્દોતિ તસ્સ ‘‘ભગવતા’’તિઆદીહિ પદેહિ સમાનાધિકરણભાવેન વુત્તત્થસ્સ યાય વિનયપઞ્ઞત્તિયા ભગવા પકતો અધિકતો સુપાકટો ચ, તં વિનયપઞ્ઞત્તિં સદ્ધિં યાચનાય અત્થભાવેન દસ્સેન્તો ‘‘યો સો…પે… વિનયપઞ્ઞત્તિં પઞ્ઞપેસી’’તિ આહ. તત્થ વિનયપઞ્ઞત્તિન્તિ વિનયભૂતં પઞ્ઞત્તિં.

‘‘જાનતા પસ્સતા’’તિ ઇમેસં પદાનં વિનયસ્સ અધિકતત્તા તત્થ વુત્તનયેન તાવ અત્થં યોજેત્વા ઇદાનિ સુત્તન્તનયેન દસ્સેન્તો સતિપિ ઞાણદસ્સન-સદ્દાનં પઞ્ઞાવેવચનભાવે તેન તેન વિસેસેન તેસં વિસયવિસેસપવત્તિદસ્સનત્થં વિજ્જત્તયવસેન અભિઞ્ઞાનાવરણઞાણવસેન સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણમંસચક્ખુવસેન પટિવેધદેસનાઞાણવસેન ચ અત્થં યોજેત્વા દસ્સેન્તો ‘‘અપિચા’’તિઆદિમાહ. તત્થ પુબ્બેનિવાસાદીહીતિ પુબ્બેનિવાસાસવક્ખયઞાણેહિ. પટિવેધપઞ્ઞાયાતિ અરિયમગ્ગપઞ્ઞાય. દેસનાપઞ્ઞાય પસ્સતાતિ દેસેતબ્બધમ્માનં દેસેતબ્બપ્પકારં બોધનેય્યપુગ્ગલાનઞ્ચ આસયાનુસયચરિતાધિમુત્તિઆદિભેદં ધમ્મં દેસનાપઞ્ઞાય યાથાવતો પસ્સતા. અરહતાતિ અરીનં, અરાનઞ્ચ હતત્તા, પચ્ચયાદીનઞ્ચ અરહત્તા અરહતા. સમ્માસમ્બુદ્ધેનાતિ સમ્મા સામઞ્ચ સચ્ચાનં બુદ્ધત્તા સમ્માસમ્બુદ્ધેન. અથ વા અન્તરાયિકધમ્મે જાનતા, નિય્યાનિકધમ્મે પસ્સતા, કિલેસારીનં હતત્તા અરહતા, સમ્મા સામં સબ્બધમ્માનં બુદ્ધત્તા સમ્માસમ્બુદ્ધેનાતિ એવં ચતુવેસારજ્જવસેનપેત્થ યોજના વેદિતબ્બા.

અપિચ ઠાનાટ્ઠાનાદિવિભાગં જાનતા, યથાકમ્મૂપગે સત્તે પસ્સતા, સવાસનઆસવાનં છિન્નત્તા અરહતા, અભિઞ્ઞેય્યાદિભેદે ધમ્મે અભિઞ્ઞેય્યાદિતો અવિપરીતાવબોધતો સમ્માસમ્બુદ્ધેન. અથ વા તીસુ કાલેસુ અપ્પટિહતઞાણતાય જાનતા, કાયકમ્માદિવસેન તિણ્ણમ્પિ કમ્માનં ઞાણાનુપરિવત્તિતો સમ્મા કારિતાય પસ્સતા, દવાદીનં અભાવસાધિકાય પહાનસમ્પદાય અરહતા, છન્દાદીનં અહાનિહેતુભૂતાય અક્ખયપટિભાનસાધિકાય સબ્બઞ્ઞુતાય સમ્માસમ્બુદ્ધેનાતિ એવં દસબલઅટ્ઠારસાવેણિકબુદ્ધધમ્મવસેનપિ યોજના કાતબ્બા.

૨. પુચ્છાવિસ્સજ્જનેતિ પુચ્છાય વિસ્સજ્જને. એત્થાતિ એતસ્મિં પુચ્છાવિસ્સજ્જને. મજ્ઝિમદેસેયેવ પઞ્ઞત્તીતિ તસ્મિંયેવ દેસે યથાવુત્તવત્થુવીતિક્કમે આપત્તિસમ્ભવતો. વિનીતકથાતિ વિનીતવત્થુકથા, અયમેવ વા પાઠો.

કાયેન પન આપત્તિં આપજ્જતીતિ પુબ્બભાગે સેવનચિત્તં અઙ્ગં કત્વા કાયદ્વારસઙ્ખાતવિઞ્ઞત્તિં જનયિત્વા પવત્તચિત્તુપ્પાદસઙ્ખાતં આપત્તિં આપજ્જતિ. કિઞ્ચાપિ હિ ચિત્તેન સમુટ્ઠાપિતા વિઞ્ઞત્તિ, તથાપિ ચિત્તેન અધિપ્પેતસ્સ અત્થસ્સ કાયવિઞ્ઞત્તિયા સાધિતત્તા ‘‘કાયદ્વારેન આપત્તિં આપજ્જતી’’તિ વુચ્ચતિ. ઇમમત્થં સન્ધાયાતિ આપન્નાય આપત્તિયા અનાપત્તિભાવાપાદનસ્સ અસક્કુણેય્યતાસઙ્ખાતમત્થં સન્ધાય, ન ભણ્ડનાદિવૂપસમં.

૩. પોરાણકેહિ મહાથેરેહીતિ સીહળદીપવાસીહિ મહાથેરેહિ. ઠપિતાતિ પોત્થકસઙ્ગહારોહનકાલે ઠપિતા. ચતુત્થસઙ્ગીતિસદિસા હિ પોત્થકારોહસઙ્ગીતિ. ઉભતોવિભઙ્ગે દ્વત્તિંસ વારા સુવિઞ્ઞેય્યાવ.