૭. કથિનક્ખન્ધકં

કથિનાનુજાનનકથાવણ્ણના

૩૦૬. કથિનક્ખન્ધકે સીસવસેનાતિ પધાનઙ્ગવસેન. ‘‘કથિનન્તિ પઞ્ચાનિસંસે અન્તોકરણસમત્થતાય થિરન્તિ અત્થો’’તિ ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં. ‘‘સો નેસં ભવિસ્સતી’’તિ યુજ્જતીતિ ‘‘સો તુમ્હાક’’ન્તિ અવત્વા ‘‘નેસ’’ન્તિ વચનં યુજ્જતિ. યે અત્થતકથિનાતિ ન કેવલં તુમ્હાકમેવ, યે અઞ્ઞેપિ અત્થતકથિના, તેસમ્પિ ભવિસ્સતીતિ અત્થો. અનામન્તેત્વા ચરણન્તિ ચારિત્તસિક્ખાપદે વુત્તનયેન અનાપુચ્છિત્વા કુલેસુ ચરણં. મતકચીવરન્તિ મતસ્સ સન્તકં ચીવરં. તત્રુપ્પાદેન આભતન્તિ વિહારસન્તકેન ખેત્તવત્થુઆદિના આનીતં.

પઠમપવારણાય પવારિતાતિ ઇદં વસ્સચ્છેદં અકત્વા વસ્સંવુત્થભાવસન્દસ્સનત્થં વુત્તં અન્તરાયેન અપ્પવારિતાનમ્પિ વુત્થવસ્સાનં કથિનત્થારસમ્ભવતો. તેનેવ ‘‘અપ્પવારિતા વા’’તિ અવત્વા ‘‘છિન્નવસ્સા વા પચ્છિમિકાય ઉપગતા વા ન લભન્તી’’તિ એત્તકમેવ વુત્તં. અઞ્ઞસ્મિં વિહારે વુત્થવસ્સાપિ ન લભન્તીતિ નાનાસીમાય અઞ્ઞસ્મિં વિહારે વુત્થવસ્સા ઇમસ્મિં વિહારે કથિનત્થારં ન લભન્તીતિ અત્થો. ખલિમક્ખિતસાટકોતિ અહતવત્થં સન્ધાય વુત્તં. દાનકમ્મવાચાતિ કથિનદુસ્સદાનકમ્મવાચા. અકાતું ન લબ્ભતીતિ ઇમિના અનાદરિયેન અકરોન્તસ્સ દુક્કટન્તિ દીપેતિ. કમ્મવાચા પન એકાયેવ વટ્ટતીતિ કથિનત્થારસાટકસ્સ દાનકાલે વુત્તા એકાયેવ કમ્મવાચા વટ્ટતિ. પુન તસ્સ અઞ્ઞસ્મિં વત્થે દિય્યમાને કમ્મવાચાય દાતબ્બકિચ્ચં નત્થિ, અપલોકનમેવ અલન્તિ અધિપ્પાયો.

૩૦૮. મહાભૂમિકન્તિ મહાવિસયં, ચતુવીસતિઆકારવન્તતાય મહાવિત્થારિકન્તિ વુત્તં હોતિ. પઞ્ચકન્તિ પઞ્ચખણ્ડં. એસ નયો સેસેસુપિ. પઠમચિમિલિકાતિ કથિનવત્થતો અઞ્ઞા અત્તનો પકતિચિમિલિકા. ‘‘કુચ્છિચિમિલિકં કત્વા સિબ્બિતમત્તેનાતિ થિરજિણ્ણાનં ચિમિલિકાનં એકતો કત્વા સિબ્બનસ્સેતં અધિવચન’’ન્તિ ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં. મહાપચ્ચરિયં કુરુન્દિયઞ્ચ ‘‘વુત્તવચનનિદસ્સનં બ્યઞ્જને એવ ભેદો, અત્થે નત્થીતિ દસ્સનત્થં કત’’ન્તિ વદન્તિ. પિટ્ઠિઅનુવાતારોપનમત્તેનાતિ દીઘતો અનુવાતસ્સ આરોપનમત્તેન. કુચ્છિઅનુવાતારોપનમત્તેનાતિ પુથુલતો અનુવાતસ્સ આરોપનમત્તેન. સારુપ્પં હોતીતિ સમણસારુપ્પં હોતિ. રત્તિનિસ્સગ્ગિયેનાતિ રત્તિઅતિક્કન્તેન.

કથિનાનુજાનનકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

આદાયસત્તકાદિકથાવણ્ણના

૩૧૧. અયન્તિ આસાવચ્છેદિકો કથિનુદ્ધારો. ઇધ ન વુત્તોતિ પાળિયં માતિકાપદભાજને સવનન્તિકાનન્તરં ન વુત્તો. તત્થાતિ તસ્મિં સીમાતિક્કન્તિકે કથિનુદ્ધારે. ‘‘સીમાતિક્કન્તિકો નામ ચીવરકાલસીમાતિક્કન્તિકો’’તિ કેનચિ વુત્તં. ‘‘બહિસીમાયં ચીવરકાલસમયસ્સ અતિક્કન્તત્તા સીમાતિક્કન્તિકો’’તિ અયં અમ્હાકં ખન્તિ. સહુબ્ભારે ‘‘સો કતચીવરો’’તિ પાઠો દિસ્સતિ, એવઞ્ચ સતિ ચીવરપલિબોધો પઠમં છિજ્જતીતિ વિઞ્ઞાયતિ, ઇધ પન પરિવારપાળિયઞ્ચ ‘‘દ્વે પલિબોધા અપુબ્બં અચરિમં છિજ્જન્તી’’તિ (પરિ. ૪૧૫) વચનતો તં ન સમેતિ, તસ્મા વીમંસિતબ્બમેત્થ કારણં.

૩૧૨. ‘‘સમાદાયવારો આદાયવારસદિસો, ઉપસગ્ગમત્તમેત્થ વિસેસો’’તિ ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં. કેચિ પન ‘‘સબ્બં અત્તનો પરિક્ખારં અનવસેસેત્વા પક્કમન્તો ‘સમાદાય પક્કમતી’તિ વુચ્ચતી’’તિ વદન્તિ. પુન સમાદાયવારેપિ તેયેવ દસ્સિતાતિ સમ્બન્ધો. વિપ્પકતચીવરે પક્કમનન્તિકસ્સ કથિનુદ્ધારસ્સ અસમ્ભવતો ‘‘યથાસમ્ભવ’’ન્તિ વુત્તં. પક્કમનન્તિકો હિ કથિનુદ્ધારો નિટ્ઠિતચીવરસ્સેવ વસેન વુત્તો ‘‘ભિક્ખુ અત્થતકથિનો કતચીવરં આદાય પક્કમતી’’તિ વુત્તત્તા, તસ્મા સો વિપ્પકતચીવરો ન સમ્ભવતીતિ છળેવ ઉબ્ભારા તત્થ દસ્સિતા.

તત્રાયં આદિતો પટ્ઠાય વારવિભાવના – આદાયવારા સત્ત, તથા સમાદાયવારાતિ દ્વે સત્તકવારા, તતો પક્કમનન્તિકં વજ્જેત્વા વિપ્પકતચીવરસ્સ આદાયસમાદાયવારવસેન દ્વે છક્કવારા, તતો પરં નિટ્ઠાનસન્નિટ્ઠાનનાસનન્તિકાનં વસેન તીણિ તિકાનિ દસ્સિતાનિ. તત્થ પઠમત્તિકં અન્તોસીમાયં ‘‘પચ્ચેસ્સં ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ ઇમં વિધિં અનામસિત્વા બહિસીમાયમેવ ‘‘ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ પવત્તં, તસ્મા પક્કમનન્તિકસીમાતિક્કન્તિકસઉબ્ભારા તત્થ ન યુજ્જન્તિ. દુતિયત્તિકં અન્તોસીમાયં ‘‘ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ પવત્તં. તતિયત્તિકં અનધિટ્ઠિત-પદેન વિસેસેત્વા પવત્તં, અત્થતો પઠમત્તિકેન સમેતિ. અનધિટ્ઠિતેનાતિ ચ ‘‘પચ્ચેસ્સં ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ એવં અનધિટ્ઠિતેન, અનિયમિતેનાતિ અત્થો. તતિયત્તિકાનન્તરં ચતુત્થત્તિકં સમ્ભવન્તં અન્તોસીમાયં ‘‘પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ વચનવિસેસેન સમ્ભવતિ. તથા ચ યોજિયમાનં ઇતરેહિ સવનન્તિકાદીહિ અવિરુદ્ધં હોતીતિ ચતુત્થત્તિકં અહુત્વા છક્કં જાતન્તિ વેદિતબ્બં. એવં તીણિ તિકાનિ એકં છક્કઞ્ચાતિ પઠમં પન્નરસકં વેદિતબ્બં.

૩૧૬-૩૨૦. તતો ઇદમેવ પન્નરસકં ઉપસગ્ગવિસેસેન દુતિયં સમાદાયપન્નરસકં નામ કતં. પુન ‘‘વિપ્પકતચીવરં આદાયા’’તિ તતિયં પન્નરસકં, ‘‘સમાદાયા’’તિ ચતુત્થં પન્નરસકં દસ્સિતન્તિ એવં ચત્તારિ પન્નરસકાનિ વેદિતબ્બાનિ. તત્થ પઠમદુતિયેસુ પન્નરસકેસુ સબ્બેન સબ્બં અકતચીવરં અધિપ્પેતં, ઇતરેસુ દ્વીસુ વિપ્પકતન્તિ વેદિતબ્બં. તતો પરં ‘‘ચીવરાસાય પક્કમતી’’તિઆદિના નયેન નિટ્ઠાનસન્નિટ્ઠાનનાસનઆસાવચ્છેદિકવસેન એકો વારોતિ ઇદમેકં ચતુક્કં જાતં, તસ્મા પુબ્બે વુત્તાનિ તિકાનિ આસાવચ્છેદિકાનિ તીણિ ચ તિકાનીતિ એતં અનાસાયદ્વાદસકન્તિ વેદિતબ્બં. તદનન્તરે આસાયદ્વાદસકે કિઞ્ચાપિ પઠમં દ્વાદસકં લબ્ભતિ, તથાપિ તં નિબ્બિસેસન્તિ તમેકં દ્વાદસકં અવુત્તસિદ્ધં કત્વા વિસેસતો દસ્સેતું આદિતો પટ્ઠાય ‘‘અન્તોસીમાયં પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ વુત્તં. તં દુતિયચતુક્કે ‘‘સો બહિસીમગતો સુણાતી’’તિઆદિવચનસ્સ તતિયચતુક્કે સવનન્તિકાદીનઞ્ચ ઓકાસકરણત્થન્તિ વેદિતબ્બં. ઇદં પન દ્વાદસકં અનાસાયવસેનપિ લબ્ભમાનં ઇમિના અવુત્તસિદ્ધં કત્વા ન દસ્સિતન્તિ વેદિતબ્બં. એવમેત્થ દ્વે દ્વાદસકાનિ ઉદ્ધરિતબ્બાનિ. કરણીયદ્વાદસકેપિ યથાદસ્સિતં અનાસાયદ્વાદસકં અવુત્તસિદ્ધં આસાયદ્વાદસકઞ્ચાતિ દ્વે દ્વાદસકાનિ ઉદ્ધરિતબ્બાનિ.

૩૨૧-૩૨૨. યસ્મા દિસંગમિકનવકે ‘‘દિસંગમિકો પક્કમતી’’તિ વચનેનેવ ‘‘ન પચ્ચેસ્સ’’ન્તિ ઇદં અવુત્તસિદ્ધમેવ, તસ્મા તં ન વુત્તં. એત્તાવતા ચ આવાસપલિબોધાભાવો દસ્સિતો. ચીવરપટિવીસં અપવિલાયમાનોતિ ઇમિના ચીવરપલિબોધસમઙ્ગિતમસ્સ દસ્સેતિ. તત્થ ચીવરપટિવીસન્તિ અત્તનો પત્તબ્બચીવરભાગં. અપવિલાયમાનોતિ આકઙ્ખમાનો. તસ્સ ચીવરલાભે સતિ વસ્સંવુત્થાવાસે નિટ્ઠાનસન્નિટ્ઠાનનાસનન્તિકાનં વસેન એકં તિકં, તેસંયેવ વસેન અન્તરામગ્ગે એકં, ગતટ્ઠાને એકન્તિ તિણ્ણં તિકાનં વસેન એકં નવકં વેદિતબ્બં.

૩૨૪. તતો પરં નિટ્ઠાનસન્નિટ્ઠાનનાસનન્તિકસીમાતિક્કન્તિકસઉબ્ભારાનં વસેન ફાસુવિહારપઞ્ચકં વુત્તં. સેસમેત્થ પાળિતો અટ્ઠકથાતો ચ સુવિઞ્ઞેય્યમેવ.

આદાયસત્તકાદિકથાવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

કથિનક્ખન્ધકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.