૯. ચીવરવિપ્પવાસવિનિચ્છયકથા

૫૧. ચીવરેનવિનાવાસોતિ તિચીવરાધિટ્ઠાનેન અધિટ્ઠિતાનં તિણ્ણં ચીવરાનં અઞ્ઞતરેન વિપ્પવાસો. એવં અધિટ્ઠિતેસુ હિ તીસુ ચીવરેસુ એકેનપિ વિના વસિતું ન વટ્ટતિ, વસન્તસ્સ સહ અરુણુગ્ગમના ચીવરં નિસ્સગ્ગિયં હોતિ, તસ્મા અરુણુગ્ગમનસમયે ચીવરં અડ્ઢતેય્યરતનપ્પમાણે હત્થપાસે કત્વા વસિતબ્બં. ગામનિવેસનઉદોસિતઅડ્ડમાળપાસાદહમ્મિયનાવાસત્થખેત્તધઞ્ઞકરણઆરામવિહારરુક્ખમૂલઅજ્ઝોકાસેસુ પન અયં વિસેસો (પારા. અટ્ઠ. ૨.૪૭૭-૮) – સચે એકસ્સ રઞ્ઞો ગામભોજકસ્સ વા સન્તકો ગામો હોતિ, યેન કેનચિ પાકારેન વા વતિયા વા પરિખાય વા પરિક્ખિત્તો ચ, એવરૂપે ગામે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા ગામબ્ભન્તરે યત્થ કત્થચિ યથારુચિતટ્ઠાને અરુણં ઉટ્ઠાપેતું વટ્ટતિ. સચે પન અપરિક્ખિત્તો હોતિ, એવરૂપે ગામે યસ્મિં ઘરે ચીવરં નિક્ખિત્તં, તસ્મિં વત્થબ્બં, તસ્સ વા ઘરસ્સ હત્થપાસે સમન્તા અડ્ઢતેય્યરતનબ્ભન્તરે વસિતબ્બં. તં પમાણં અતિક્કમિત્વા સચેપિ ઇદ્ધિમા ભિક્ખુ આકાસે અરુણં ઉટ્ઠાપેતિ, ચીવરં નિસ્સગ્ગિયમેવ હોતિ.

સચે નાનારાજૂનં વા ભોજકાનં વા ગામો હોતિ વેસાલીકુસિનારાદિસદિસો પરિક્ખિત્તો ચ, એવરૂપે ગામે યસ્મિં ઘરે ચીવરં નિક્ખિત્તં, તત્થ વા વત્થબ્બં, તત્થ સદ્દસઙ્ઘટ્ટનેન વા જનસમ્બાધેન વા વસિતું અસક્કોન્તેન સભાયે વા વત્થબ્બં નગરદ્વારમૂલે વા. તત્રાપિ વસિતું અસક્કોન્તેન યત્થ કત્થચિ ફાસુકટ્ઠાને વસિત્વા અન્તોઅરુણે આગમ્મ તેસંયેવ સભાયનગરદ્વારમૂલાનં હત્થપાસે વસિતબ્બં. ઘરસ્સ પન ચીવરસ્સ વા હત્થપાસે વત્તબ્બમેવ નત્થિ.

સચે ઘરે અટ્ઠપેત્વા ‘‘સભાયે ઠપેસ્સામી’’તિ સભાયં ગચ્છન્તો હત્થં પસારેત્વા ‘‘હન્દિમં ચીવરં ઠપેહી’’તિ એવં નિક્ખેપસુખે હત્થપાસગતે કિસ્મિઞ્ચિ આપણે ચીવરં નિક્ખિપતિ, તેન પુરિમનયેનેવ સભાયે વા વત્થબ્બં, દ્વારમૂલે વા તેસં હત્થપાસે વા વસિતબ્બં.

સચે નગરસ્સ બહૂનિપિ દ્વારાનિ હોન્તિ બહૂનિ ચ સભાયાનિ, સબ્બત્થ વસિતું ન વટ્ટતિ. યસ્સા પન વીથિયા ચીવરં ઠપિતં, યં તસ્સા સમ્મુખટ્ઠાને સભાયઞ્ચ દ્વારઞ્ચ, તસ્સ સભાયસ્સ ચ દ્વારસ્સ ચ હત્થપાસે વસિતબ્બં. એવઞ્હિ સતિ સક્કા ચીવરસ્સ પવત્તિં જાનિતું. સભાયં પન ગચ્છન્તેન યસ્સ આપણિકસ્સ હત્થે નિક્ખિત્તં, સચે સો તં ચીવરં અતિહરિત્વા ઘરે નિક્ખિપતિ, વીથિહત્થપાસો ન રક્ખતિ, ઘરસ્સ હત્થપાસે વત્થબ્બં. સચે મહન્તં ઘરં હોતિ દ્વે વીથિયો ફરિત્વા ઠિતં, પુરતો વા પચ્છતો વા હત્થપાસેયેવ અરુણં ઉટ્ઠાપેતબ્બં. સભાયે નિક્ખિપિત્વા પન સભાયે વા તસ્સ સમ્મુખે નગરદ્વારમૂલે વા તેસંયેવ હત્થપાસે વા અરુણં ઉટ્ઠાપેતબ્બં. સચે પન ગામો અપરિક્ખિત્તો હોતિ, યસ્મિં ઘરે ચીવરં નિક્ખિત્તં, તસ્મિં ઘરે તસ્સ ઘરસ્સ વા હત્થપાસે વત્થબ્બં.

સચે (પારા. ૪૮૦) એકકુલસ્સ સન્તકં નિવેસનં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ નાનાગબ્ભં નાનાઓવરકં, અન્તોનિવેસને ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોનિવેસને વત્થબ્બં. સચે અપરિક્ખિત્તં, યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ, તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં ગબ્ભસ્સ હત્થપાસે વા. સચે નાનાકુલસ્સ નિવેસનં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ નાનાગબ્ભં નાનાઓવરકં, યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ, તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં, સબ્બેસં સાધારણે ઘરદ્વારમૂલે વા ગબ્ભસ્સ વા ઘરદ્વારમૂલસ્સ વા હત્થપાસે. સચે અપરિક્ખિત્તં હોતિ, યસ્મિં ગબ્ભે ચીવરં નિક્ખિત્તં, તસ્મિં ગબ્ભે વત્થબ્બં ગબ્ભસ્સ વા હત્થપાસે. ઉદોસિતઅડ્ડમાળપાસાદહમ્મિયેસુપિ નિવેસને વુત્તનયેનેવ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો.

સચે એકકુલસ્સ નાવા હોતિ, અન્તોનાવાયં ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોનાવાયં વત્થબ્બં. સચે નાનાકુલસ્સ નાવા હોતિ નાનાગબ્ભા નાનાઓવરકા, યસ્મિં ઓવરકે ચીવરં નિક્ખિત્તં હોતિ, તસ્મિં ઓવરકે વત્થબ્બં ઓવરકસ્સ હત્થપાસે વા.

સચે એકકુલસ્સ સત્થો હોતિ, તસ્મિં સત્થે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા પુરતો વા પચ્છતો વા સત્તબ્ભન્તરા ન વિજહિતબ્બા, પસ્સતો અબ્ભન્તરં ન વિજહિતબ્બં. એકં અબ્ભન્તરં અટ્ઠવીસતિહત્થં હોતિ. સચે નાનાકુલસ્સ સત્થો હોતિ, સત્થે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા ચીવરસ્સ હત્થપાસે વસિતબ્બં. સચે સત્થો ગચ્છન્તો ગામં વા નદિં વા પરિયાદિયિત્વા તિટ્ઠતિ, અન્તોપવિટ્ઠેન સદ્ધિં એકાબદ્ધો હુત્વા ઓરઞ્ચ પારઞ્ચ ફરિત્વા ઠિતો હોતિ, સત્થપરિહારો લબ્ભતિ. અથ ગામે વા નદિયા વા પરિયાપન્નો હોતિ, ગામપરિહારો ચેવ નદીપરિહારો ચ લબ્ભતિ. સચે વિહારસીમં અતિક્કમિત્વા તિટ્ઠતિ, અન્તોસીમાય ચ ચીવરં હોતિ, વિહારં ગન્ત્વા વસિતબ્બં. સચે બહિસીમાય ચીવરં હોતિ, સત્થસમીપેયેવ વસિતબ્બં. સચે ગચ્છન્તો સત્થો સકટે વા ભગ્ગે ગોણે વા નટ્ઠે અન્તરા છિજ્જતિ, યસ્મિં કોટ્ઠાસે ચીવરં નિક્ખિત્તં, તત્થ વસિતબ્બં.

સચે એકકુલસ્સ ખેત્તં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ, અન્તોખેત્તે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોખેત્તે વત્થબ્બં. સચે અપરિક્ખિત્તં હોતિ, ચીવરસ્સ હત્થપાસે વસિતબ્બં. સચે નાનાકુલસ્સ ખેત્તં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ, અન્તોખેત્તે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા દ્વારમૂલે વત્થબ્બં દ્વારમૂલસ્સ હત્થપાસે વા. સચે અપરિક્ખિત્તં હોતિ, ચીવરસ્સ હત્થપાસે વસિતબ્બં.

સચે એકકુલસ્સ ધઞ્ઞકરણં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ, અન્તોધઞ્ઞકરણે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોધઞ્ઞકરણે વત્થબ્બં. સચે અપરિક્ખિત્તં હોતિ, ચીવરસ્સ હત્થપાસે વસિતબ્બં. સચે નાનાકુલસ્સ ધઞ્ઞકરણં હોતિ પરિક્ખિત્તઞ્ચ, અન્તોધઞ્ઞકરણે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા દ્વારમૂલે વા વત્થબ્બં દ્વારમૂલસ્સ વા હત્થપાસે. સચે અપરિક્ખિત્તં હોતિ, ચીવરસ્સ હત્થપાસે વસિતબ્બં. પુપ્ફારામફલારામેસુપિ ખેત્તે વુત્તનયેનેવ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો.

સચે એકકુલસ્સ વિહારો હોતિ પરિક્ખિત્તો ચ, અન્તોવિહારે ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોવિહારે વત્થબ્બં. સચે અપરિક્ખિત્તો હોતિ, યસ્મિં વિહારે ચીવરં નિક્ખિત્તં, તસ્મિં વત્થબ્બં તસ્સ વિહારસ્સ વા હત્થપાસે.

સચે એકકુલસ્સ રુક્ખમૂલં હોતિ, યં મજ્ઝન્હિકે કાલે સમન્તા છાયા ફરતિ, અન્તોછાયાય ચીવરં નિક્ખિપિત્વા અન્તોછાયાય વત્થબ્બં. વિરળસાખસ્સ પન રુક્ખસ્સ આતપેન ફુટ્ઠોકાસે ઠપિતં નિસ્સગ્ગિયમેવ હોતિ, તસ્મા તાદિસસ્સ રુક્ખસ્સ સાખચ્છાયાય વા ખન્ધચ્છાયાય વા ઠપેતબ્બં. સચે સાખાય વા વિટપે વા ઠપેતિ, ઉપરિ અઞ્ઞસાખચ્છાયાય ફુટ્ઠોકાસેયેવ ઠપેતબ્બં. ખુજ્જરુક્ખસ્સ છાયા દૂરં ગચ્છતિ, છાયાય ગતટ્ઠાને ઠપેતું વટ્ટતિયેવ. સચે નાનાકુલસ્સ રુક્ખમૂલં હોતિ, ચીવરસ્સ હત્થપાસે વસિતબ્બં.

અજ્ઝોકાસે પન અગામકે અરઞ્ઞે ચીવરં ઠપેત્વા તસ્સ સમન્તા સત્તબ્ભન્તરે વસિતબ્બં. અગામકં નામ અરઞ્ઞં વિઞ્ઝાટવીઆદીસુ વા સમુદ્દમજ્ઝે વા મચ્છબન્ધાનં અગમનપથે દીપકેસુ લબ્ભતિ. તાદિસે અરઞ્ઞે મજ્ઝે ઠિતસ્સ સમન્તા સત્તબ્ભન્તરપરિચ્છેદો, વિનિબ્બેધેન ચુદ્દસ હોન્તિ. મજ્ઝે નિસિન્નો પુરત્થિમાય વા પચ્છિમાય વા દિસાય પરિયન્તે ઠપિતચીવરં રક્ખતિ. સચે પન અરુણુગ્ગમનસમયે કેસગ્ગમત્તમ્પિ પુરત્થિમં દિસં ગચ્છતિ, પચ્છિમાય દિસાય ચીવરં નિસ્સગ્ગિયં હોતિ. એસ નયો ઇતરસ્મિં. નિસ્સગ્ગિયં પન ચીવરં અનિસ્સજ્જિત્વા પરિભુઞ્જન્તો દુક્કટં આપજ્જતિ.

૫૨. સચે પધાનિકો ભિક્ખુ સબ્બરત્તિં પધાનમનુયુઞ્જિત્વા પચ્ચૂસસમયે ‘‘નહાયિસ્સામી’’તિ તીણિ ચીવરાનિ તીરે ઠપેત્વા નદિં ઓતરતિ, નહાયન્તસ્સેવ ચસ્સ અરુણં ઉટ્ઠહતિ, કિં કાતબ્બં? સો હિ યદિ ઉત્તરિત્વા ચીવરં નિવાસેતિ, નિસ્સગ્ગિયં ચીવરં, અનિસ્સજ્જિત્વા પરિભુઞ્જનપચ્ચયા દુક્કટં આપજ્જતિ. અથ નગ્ગો ગચ્છતિ, એવમ્પિ દુક્કટં આપજ્જતીતિ? નાપજ્જતિ. સો હિ યાવ અઞ્ઞં ભિક્ખું દિસ્વા વિનયકમ્મં ન કરોતિ, તાવ તેસં ચીવરાનં અપરિભોગારહત્તા નટ્ઠચીવરટ્ઠાને ઠિતો હોતિ, નટ્ઠચીવરસ્સ ચ અકપ્પિયં નામ નત્થિ, તસ્મા એકં નિવાસેત્વા દ્વે હત્થેન ગહેત્વા વિહારં ગન્ત્વા વિનયકમ્મં કાતબ્બં. સચે દૂરે વિહારો હોતિ, અન્તરામગ્ગે મનુસ્સા સઞ્ચરન્તિ, એકં નિવાસેત્વા એકં પારુપિત્વા એકં અંસકૂટે ઠપેત્વા ગન્તબ્બં. સચે વિહારે સભાગં ભિક્ખું ન પસ્સતિ, ભિક્ખાચારં ગતા હોન્તિ, સઙ્ઘાટિં બહિગામે ઠપેત્વા સન્તરુત્તરેન આસનસાલં ગન્ત્વા વિનયકમ્મં કાતબ્બં. સચે બહિગામે ચોરભયં હોતિ, પારુપિત્વા ગન્તબ્બં. સચે આસનસાલા સમ્બાધા હોતિ, જનાકિણ્ણા ન સક્કા એકમન્તે ચીવરં અપનેત્વા વિનયકમ્મં કાતું, એકં ભિક્ખું આદાય બહિગામં ગન્ત્વા વિનયકમ્મં કત્વા ચીવરાનિ પરિભુઞ્જિતબ્બાનિ.

સચે થેરા ભિક્ખૂ દહરાનં હત્થે પત્તચીવરં દત્વા મગ્ગં ગચ્છન્તા પચ્છિમયામે સયિતુકામા હોન્તિ, અત્તનો અત્તનો ચીવરં હત્થપાસે કત્વાવ સયિતબ્બં. સચે ગચ્છન્તાનંયેવ અસમ્પત્તેસુ દહરેસુ અરુણં ઉગ્ગચ્છતિ, ચીવરં નિસ્સગ્ગિયં હોતિ, નિસ્સયો પન ન પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. દહરાનમ્પિ પુરતો ગચ્છન્તાનં થેરેસુ અસમ્પત્તેસુ એસેવ નયો. મગ્ગં વિરજ્ઝિત્વા અરઞ્ઞે અઞ્ઞમઞ્ઞં અપસ્સન્તેસુપિ એસેવ નયો. સચે પન દહરા ‘‘મયં, ભન્તે, મુહુત્તં સયિત્વા અસુકસ્મિં નામ ઓકાસે તુમ્હે સમ્પાપુણિસ્સામા’’તિ વત્વા યાવ અરુણુગ્ગમના સયન્તિ, ચીવરઞ્ચ નિસ્સગ્ગિયં હોતિ, નિસ્સયો ચ પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. દહરે ઉય્યોજેત્વા થેરેસુ સયન્તેસુપિ એસેવ નયો. દ્વેધાપથં દિસ્વા થેરા ‘‘અયં મગ્ગો’’, દહરા ‘‘અયં મગ્ગો’’તિ વત્વા અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ વચનં અગ્ગહેત્વા ગતા, સહ અરુણસ્સ ઉગ્ગમના ચીવરાનિ ચ નિસ્સગ્ગિયાનિ હોન્તિ, નિસ્સયો ચ પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. સચે દહરા મગ્ગતો ઓક્કમ્મ ‘‘અન્તોઅરુણેયેવ નિવત્તિસ્સામા’’તિ ભેસજ્જત્થાય ગામં પવિસિત્વા આગચ્છન્તિ, અસમ્પત્તાનંયેવ ચ નેસં અરુણો ઉગ્ગચ્છતિ, ચીવરાનિ નિસ્સગ્ગિયાનિ હોન્તિ, નિસ્સયો પન ન પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. સચે પન ધેનુભયેન વા સુનખભયેન વા મુહુત્તં ઠત્વા ‘‘ગમિસ્સામા’’તિ ઠત્વા વા નિસીદિત્વા વા ગચ્છન્તિ, અન્તરા અરુણે ઉગ્ગતે ચીવરાનિ ચ નિસ્સગ્ગિયાનિ હોન્તિ, નિસ્સયો ચ પટિપ્પસ્સમ્ભતિ.

સચે ‘‘અન્તોઅરુણેયેવ આગમિસ્સામા’’તિ અન્તોસીમાયં ગામં પવિટ્ઠાનં અન્તરા અરુણો ઉગ્ગચ્છતિ, નેવ ચીવરાનિ નિસ્સગ્ગિયાનિ હોન્તિ, ન નિસ્સયો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. સચે પન ‘‘વિભાયતુ તાવા’’તિ નિસીદન્તિ, અરુણે ઉગ્ગતે ન ચીવરાનિ નિસ્સગ્ગિયાનિ હોન્તિ, નિસ્સયો પન પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. સચે યેપિ ‘‘અન્તોઅરુણેયેવ આગમિસ્સામા’’તિ સામન્તવિહારં ધમ્મસ્સવનત્થાય સઉસ્સાહા ગચ્છન્તિ, અન્તરામગ્ગેયેવ ચ નેસં અરુણો ઉગ્ગચ્છતિ, ચીવરાનિ નિસ્સગ્ગિયાનિ હોન્તિ, નિસ્સયો પન ન પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. સચે ધમ્મગારવેન ‘‘યાવપરિયોસાનં સુત્વાવ ગમિસ્સામા’’તિ નિસીદન્તિ, સહ અરુણસ્સ ઉગ્ગમના ચીવરાનિપિ નિસ્સગ્ગિયાનિ હોન્તિ, નિસ્સયો ચ પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. થેરેન દહરં ચીવરધોવનત્થાય ગામકં પેસેન્તેન અત્તનો ચીવરં પચ્ચુદ્ધરિત્વાવ દાતબ્બં, દહરસ્સપિ ચીવરં પચ્ચુદ્ધરાપેત્વાવ ઠપેતબ્બં. સચે અસતિયા ગચ્છતિ, અત્તનો ચીવરં પચ્ચુદ્ધરિત્વા દહરસ્સ ચીવરં વિસ્સાસેન ગહેત્વા ઠપેતબ્બં. સચે થેરો ન સરતિ, દહરોવ સરતિ, દહરેન અત્તનો ચીવરં પચ્ચુદ્ધરિત્વા થેરસ્સ ચીવરં વિસ્સાસેન ગહેત્વા ગન્ત્વા વત્તબ્બં ‘‘ભન્તે, તુમ્હાકં ચીવરં અધિટ્ઠહિત્વા પરિભુઞ્જથા’’તિ. અત્તનોપિ ચીવરં અધિટ્ઠાતબ્બં. એવં એકસ્સ સતિયાપિ આપત્તિમોક્ખો હોતિ.

ઇતિ પાળિમુત્તકવિનયવિનિચ્છયસઙ્ગહે

ચીવરવિપ્પવાસવિનિચ્છયકથા સમત્તા.