૩૪. પકિણ્ણકવિનિચ્છયકથા

૧. ઇદાનિ પકિણ્ણકકથા ચ વેદિતબ્બા. ‘‘ગણભોજને અઞ્ઞત્ર સમયા પાચિત્તિય’’ન્તિ (પાચિ. ૨૧૭) વુત્તં ગણભોજનં (પાચિ. અટ્ઠ. ૨૧૭-૨૧૮) દ્વીહિ આકારેહિ પસવતિ વિઞ્ઞત્તિતો વા નિમન્તનતો વા. કથં વિઞ્ઞત્તિતો પસવતિ? ચત્તારો ભિક્ખૂ એકતો ઠિતા વા નિસિન્ના વા ઉપાસકં દિસ્વા ‘‘અમ્હાકં ચતુન્નમ્પિ ભત્તં દેહી’’તિ વા વિઞ્ઞાપેય્યું, પાટેક્કં વા પસ્સિત્વા ‘‘મય્હં દેહિ, મય્હં દેહી’’તિ એવં એકતો વા નાનાતો વા વિઞ્ઞાપેત્વા એકતો વા ગચ્છન્તુ નાનાતો વા, ભત્તં ગહેત્વાપિ એકતો વા ભુઞ્જન્તુ નાનાતો વા. સચે એકતો ગણ્હન્તિ, ગણભોજનં હોતિ, સબ્બેસં આપત્તિ. પટિગ્ગહણમેવ હેત્થ પમાણં. એવં વિઞ્ઞત્તિતો પસવતિ.

કથં નિમન્તનતો પસવતિ? ચત્તારો ભિક્ખૂ ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘તુમ્હે, ભન્તે, ઓદનેન નિમન્તેમિ, ઓદનં મે ગણ્હથ આકઙ્ખથ ઓલોકેથ અધિવાસેથ પટિમાનેથા’’તિ એવં યેન કેનચિ વેવચનેન વા ભાસન્તરેન વા પઞ્ચન્નં ભોજનાનં નામં ગહેત્વા નિમન્તેતિ. એવં એકતો નિમન્તિતા પરિચ્છિન્નકાલવસેન અજ્જતનાય વા સ્વાતનાય વા એકતો ગચ્છન્તિ, એકતો ગણ્હન્તિ, એકતો ભુઞ્જન્તિ, ગણભોજનં હોતિ, સબ્બેસં આપત્તિ. એકતો નિમન્તિતા એકતો વા નાનાતો વા ગચ્છન્તિ, એકતો ગણ્હન્તિ, એકતો વા નાનાતો વા ભુઞ્જન્તિ, આપત્તિયેવ. એકતો નિમન્તિતા એકતો વા નાનાતો વા ગચ્છન્તિ, નાનાતો ગણ્હન્તિ, એકતો વા નાનાતો વા ભુઞ્જન્તિ, અનાપત્તિ. ચત્તારિ પરિવેણાનિ વા વિહારે વા ગન્ત્વા નાનાતો નિમન્તિતા, એકટ્ઠાને ઠિતેસુયેવ વા એકો પુત્તેન એકો પિતરાતિ એવમ્પિ નાનાતો નિમન્તિતા એકતો વા નાનાતો વા ગચ્છન્તુ, એકતો વા નાનાતો વા ભુઞ્જન્તુ, સચે એકતો ગણ્હન્તિ, ગણભોજનં હોતિ, સબ્બેસં આપત્તિ. એવં તાવ નિમન્તનતો પસવતિ.

તસ્મા સચે કોચિ સઙ્ઘભત્તં કત્તુકામેન નિમન્તનત્થાય પેસિતો વિહારં આગમ્મ ‘‘ભન્તે, સ્વે અમ્હાકં ઘરે ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ અવત્વા ‘‘ભત્તં ગણ્હથા’’તિ વા ‘‘સઙ્ઘભત્તં ગણ્હથા’’તિ વા ‘‘સઙ્ઘો ભત્તં ગણ્હતૂ’’તિ વા વદતિ, ભત્તુદ્દેસકેન પણ્ડિતેન ભવિતબ્બં. નિમન્તનિકા ગણભોજનતો, પિણ્ડપાતિકા ચ ધુતઙ્ગભેદતો મોચેતબ્બા. કથં? એવં તાવ વત્તબ્બં ‘‘સ્વે ન સક્કા ઉપાસકા’’તિ. પુનદિવસે, ભન્તેતિ. પુનદિવસેપિ ન સક્કાતિ. એવં યાવ અડ્ઢમાસમ્પિ હરિત્વા પુન વત્તબ્બો ‘‘કિં ત્વં અવચા’’તિ. સચે પુનપિ ‘‘સઙ્ઘભત્તં ગણ્હથા’’તિ વદતિ, તતો ‘‘ઇમં તાવ ઉપાસક પુપ્ફં કપ્પિયં કરોહિ, ઇમં તિણ’’ન્તિ એવં વિક્ખેપં કત્વા પુન ‘‘ત્વં કિં કથયિત્થા’’તિ પુચ્છિતબ્બો. સચે પુનપિ તથેવ વદતિ, ‘‘આવુસો, ત્વં પિણ્ડપાતિકે વા મહલ્લકત્થેરે વા ન લચ્છસિ, સામણેરે લચ્છસી’’તિ વત્તબ્બો. ‘‘નનુ, ભન્તે, અસુકસ્મિં અસુકસ્મિઞ્ચ ગામે ભદન્તે ભોજેસું, અહં કસ્મા ન લભામી’’તિ ચ વુત્તે તે નિમન્તિતું જાનન્તિ, ત્વં ન જાનાસીતિ. તે કથં નિમન્તેસું, ભન્તેતિ? તે એવમાહંસુ ‘‘અમ્હાકં, ભન્તે, ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ. સચે સોપિ તથેવ વદતિ, વટ્ટતિ.

અથ પુનપિ ‘‘ભત્તં ગણ્હથા’’તિ વદતિ, ‘‘ન દાનિ ત્વં, આવુસો, બહૂ ભિક્ખૂ લચ્છસિ, તયો એવ, આવુસો, લચ્છસી’’તિ વત્તબ્બો. ‘‘નનુ, ભન્તે, અમુકસ્મિઞ્ચ અમુકસ્મિઞ્ચ ગામે સકલં ભિક્ખુસઙ્ઘં ભોજેસું, અહં કસ્મા ન લભામી’’તિ. ‘‘ત્વં નિમન્તિતું ન જાનાસી’’તિ. તે કથં નિમન્તેસું, ભન્તેતિ? તે એવમાહંસુ ‘‘અમ્હાકં, ભન્તે, ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ. સચે સોપિ તથેવ ‘‘ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ વદતિ, વટ્ટતિ. અથ પુનપિ ‘‘ભત્તમેવા’’તિ વદતિ, તતો વત્તબ્બો – ‘‘ગચ્છ ત્વં, નત્થમ્હાકં તવ ભત્તેનત્થો, નિબદ્ધગોચરો એસ અમ્હાકં, મયમેત્થ પિણ્ડાય ચરિસ્સામા’’તિ. તં ‘‘ચરથ, ભન્તે’’તિ વત્વા આગતં પુચ્છન્તિ ‘‘કિં ભો લદ્ધા ભિક્ખૂ’’તિ? કિં એતેન, બહુ એત્થ વત્તબ્બં, થેરા ‘‘સ્વે પિણ્ડાય ચરિસ્સામા’’તિ આહંસુ, મા દાનિ તુમ્હે પમજ્જિત્થાતિ. દુતિયદિવસે ચેતિયવત્તં કત્વા ઠિતભિક્ખૂ સઙ્ઘત્થેરેન વત્તબ્બા ‘‘આવુસો, ધુરગામે સઙ્ઘભત્તં, અપણ્ડિતમનુસ્સો પન અગમાસિ, ગચ્છામ, ધુરગામે પિણ્ડાય ચરિસ્સામા’’તિ. ભિક્ખૂહિ થેરસ્સ વચનં કાતબ્બં, ન દુબ્બચેહિ ભવિતબ્બં, ગામદ્વારે અટ્ઠત્વાવ પિણ્ડાય ચરિતબ્બં, તેસુ પત્તાનિ ગહેત્વા નિસીદાપેત્વા ભોજેન્તેસુ ભુઞ્જિતબ્બં.

સચે આસનસાલાય ભત્તં ઠપેત્વા રથિકાસુ આહિણ્ડન્તા આરોચેન્તિ ‘‘આસનસાલાયં, ભન્તે, ભત્તં ગણ્હથા’’તિ, ન વટ્ટતિ. અથ પન ‘‘ભત્તં આદાય તત્થ તત્થ ગન્ત્વા ભત્તં ગણ્હથા’’તિ વદન્તિ, પટિકચ્ચેવ વા વિહારં અતિહરિત્વા પતિરૂપે ઠાને ઠપેત્વા આગતાગતાનં દેન્તિ, અયં અભિહટભિક્ખા નામ વટ્ટતિ. સચે પન ભત્તસાલાય દાનં સજ્જેત્વા તં તં પરિવેણં પહિણન્તિ ‘‘ભત્તસાલાય ભત્તં ગણ્હથા’’તિ, વટ્ટતિ. યે પન મનુસ્સા પિણ્ડચારિકે ભિક્ખૂ દિસ્વા આસનસાલં સમ્મજ્જિત્વા તત્થ નિસીદાપેત્વા ભોજેન્તિ, ન તે પટિક્ખિપિતબ્બા. યે પન ગામે ભિક્ખં અલભિત્વા ગામતો નિક્ખમન્તે ભિક્ખૂ દિસ્વા ‘‘ભન્તે, ભત્તં ગણ્હથા’’તિ વદન્તિ, તે પટિક્ખિપિતબ્બા, ન નિવત્તિતબ્બં. સચે ‘‘નિવત્તથ, ભન્તે, ભત્તં ગણ્હથા’’તિ વદન્તિ, ‘‘નિવત્તથા’’તિ વુત્તપદે નિવત્તિતું વટ્ટતિ. ‘‘નિવત્તથ, ભન્તે, ઘરે ભત્તં કતં, ગામે ભત્તં કત’’ન્તિ વદન્તિ, ગેહે ચ ગામે ચ ભત્તં નામ યસ્સ કસ્સચિ હોતિ, નિવત્તિતું વટ્ટતિ. ‘‘નિવત્તથ ભત્તં ગણ્હથા’’તિ સમ્બન્ધં કત્વા વદન્તિ, નિવત્તિતું ન વટ્ટતિ. આસનસાલાતો પિણ્ડાય ચરિતું નિક્ખમન્તે દિસ્વા ‘‘નિસીદથ, ભન્તે, ભત્તં ગણ્હથા’’તિ વુત્તેપિ એસેવ નયો.

‘‘અઞ્ઞત્ર સમયા’’તિ વચનતો ગિલાનસમયો ચીવરદાનસમયો ચીવરકારસમયો અદ્ધાનગમનસમયો નાવાભિરુહનસમયો મહાસમયો સમણભત્તસમયોતિ એતેસુ સત્તસુ સમયેસુ અઞ્ઞતરસ્મિં અનાપત્તિ. તસ્મા યથા મહાચમ્મસ્સ પરતો મંસં દિસ્સતિ, એવં અન્તમસો પાદાપિ ફાલિતા હોન્તિ, વાલિકાય વા સક્ખરાય વા પહટમત્તે દુક્ખં ઉપ્પાદેન્તિ, ન સક્કા ચ હોતિ અન્તોગામે પિણ્ડાય ચરિતું, ઈદિસે ગેલઞ્ઞે ગિલાનસમયોતિ ભુઞ્જિતબ્બં, ન લેસકપ્પિયં કાતબ્બં.

ચીવરદાનસમયો નામ અનત્થતે કથિને વસ્સાનસ્સ પચ્છિમો માસો, અત્થતે કથિને પઞ્ચમાસા. એત્થન્તરે ‘‘ચીવરદાનસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં. ચીવરે કરિયમાને ચીવરકારસમયોતિ ભુઞ્જિતબ્બં. યદા હિ સાટકઞ્ચ સુત્તઞ્ચ લભિત્વા ચીવરં કરોન્તિ, અયં ચીવરકારસમયો નામ, વિસું ચીવરકારસમયો નામ નત્થિ, તસ્મા યો તત્થ ચીવરે કત્તબ્બં યં કિઞ્ચિ કમ્મં કરોતિ, મહાપચ્ચરિયઞ્હિ ‘‘અન્તમસો સૂચિવેધકો’’તિપિ વુત્તં. તેન ‘‘ચીવરકારસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં. કુરુન્દિયં પન વિત્થારેનેવ વુત્તં ‘‘યો ચીવરં વિચારેતિ છિન્દતિ, મોઘસુત્તકં ઠપેતિ, આગન્તુકપત્તં ઠપેતિ, પચ્ચાગતં સિબ્બેતિ, આગન્તુકપત્તં બન્ધતિ, અનુવાતં છિન્દતિ ઘટેતિ આરોપેતિ, તત્થ પચ્ચાગતં સિબ્બેતિ, સુત્તં કરોતિ વલેતિ, પિપ્ફલિકં નિસેતિ, પરિવત્તનં કરોતિ, સબ્બોપિ ચીવરં કરોતિયેવાતિ વુચ્ચતિ. યો પન સમીપે નિસિન્નો જાતકં વા ધમ્મપદં વા કથેતિ, અયં ન ચીવરકારકો, એતં ઠપેત્વા સેસાનં ગણભોજને અનાપત્તી’’તિ.

અદ્ધાનગમનસમયે અન્તમસો અડ્ઢયોજનં ગન્તુકામેનપિ ‘‘અડ્ઢયોજનં ગચ્છિસ્સામી’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં, ગચ્છન્તેન ભુઞ્જિતબ્બં, ગતેન એકદિવસં ભુઞ્જિતબ્બં.

નાવાભિરુહનસમયે ‘‘નાવં અભિરુહિસ્સામી’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં, આરુળ્હેન ઇચ્છિતટ્ઠાનં ગન્ત્વાપિ યાવ ન ઓરોહતિ, તાવ ભુઞ્જિતબ્બં, ઓરુળ્હેન એકદિવસં ભુઞ્જિતબ્બં.

મહાસમયો નામ યત્થ દ્વે તયો ભિક્ખૂ પિણ્ડાય ચરિત્વા યાપેન્તિ, અન્તમસો ચતુત્થેપિ આગતે ન યાપેન્તિ, અયં મહાસમયો. યત્થ પન સતં વા સહસ્સં વા સન્નિપતન્તિ, તત્થ વત્તબ્બમેવ નત્થિ, તસ્મા તાદિસે કાલે ‘‘મહાસમયો’’તિ અધિટ્ઠહિત્વા ભુઞ્જિતબ્બં.

સમણભત્તસમયો નામ યો કોચિ પરિબ્બાજકસમાપન્નો ભત્તં કરોતિ, અયં સમણભત્તસમયોવ. તસ્મા સહધમ્મિકેસુ વા તિત્થિયેસુ વા અઞ્ઞતરેન યેન કેનચિ કતે ભત્તે ‘‘સમણભત્તસમયો’’તિ ભુઞ્જિતબ્બં. ‘‘અનાપત્તિ સમયે, દ્વે તયો એકતો ભુઞ્જન્તિ, પિણ્ડાય ચરિત્વા એકતો સન્નિપતિત્વા ભુઞ્જન્તિ, નિચ્ચભત્તં, સલાકભત્તં, પક્ખિકં, ઉપોસથિકં, પાટિપદિકં, પઞ્ચ ભોજનાનિ ઠપેત્વા સબ્બત્થ અનાપત્તી’’તિ (પાચિ. ૨૨૦) વચનતો યેપિ અકપ્પિયનિમન્તનં સાદિયિત્વા દ્વે વા તયો વા એકતો ગહેત્વા ભુઞ્જન્તિ, તેસમ્પિ અનાપત્તિ.

તત્થ અનિમન્તિતચતુત્થં પિણ્ડપાતિકચતુત્થં અનુપસમ્પન્નચતુત્થં પત્તચતુત્થં ગિલાનચતુત્થન્તિ પઞ્ચન્નં ચતુત્થાનં વસેન વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો. કથં? ઇધેકચ્ચો ચત્તારો ભિક્ખૂ ‘‘ભત્તં ગણ્હથા’’તિ નિમન્તેતિ. તેસુ તયો ગતા, એકો ન ગતો. ઉપાસકો ‘‘એકો, ભન્તે, થેરો કુહિ’’ન્તિ પુચ્છતિ. નાગતો ઉપાસકાતિ. સો અઞ્ઞં તંખણપ્પત્તં કઞ્ચિ ‘‘એહિ, ભન્તે’’તિ ઘરં પવેસેત્વા ચતુન્નમ્પિ ભત્તં દેતિ, સબ્બેસં અનાપત્તિ. કસ્મા? ગણપૂરકસ્સ અનિમન્તિતત્તા. તયો એવ હિ તત્થ નિમન્તિતા ગણ્હિંસુ, તેહિ ગણો ન પૂરતિ, ગણપૂરકો ચ અનિમન્તિતો, તેન ગણો ભિજ્જતીતિ. એતં અનિમન્તિતચતુત્થં.

પિણ્ડપાતિકચતુત્થે નિમન્તનકાલે એકો પિણ્ડપાતિકો હોતિ, સો નાધિવાસેતિ, ગમનવેલાયં પન ‘‘એહિ ભન્તે’’તિ વુત્તે અનધિવાસિતત્તા અનાગચ્છન્તમ્પિ ‘‘એથ ભિક્ખં લચ્છથા’’તિ ગહેત્વા ગચ્છન્તિ, સો તં ગણં ભિન્દતિ, તસ્મા સબ્બેસં અનાપત્તિ.

અનુપસમ્પન્નચતુત્થે સામણેરેન સદ્ધિં નિમન્તિતા હોન્તિ, સોપિ ગણં ભિન્દતિ.

પત્તચતુત્થે એકો સયં આગન્ત્વા પત્તં પેસેતિ, એવમ્પિ ગણો ભિજ્જતિ, તસ્મા સબ્બેસં અનાપત્તિ.

ગિલાનચતુત્થે ગિલાનેન સદ્ધિં નિમન્તિતા હોન્તિ, તત્થ ગિલાનસ્સેવ અનાપત્તિ, ઇતરેસં પન ગણપૂરકો હોતિ. ન હિ ગિલાનેન ગણો ભિજ્જતિ, તસ્મા તેસં આપત્તિ. મહાપચ્ચરિયં પન અવિસેસેન વુત્તં ‘‘સમયલદ્ધકો સયમેવ મુચ્ચતિ, સેસાનં ગણપૂરકત્તા આપત્તિકરો હોતી’’તિ. તસ્મા ચીવરદાનસમયલદ્ધકાદીનમ્પિ વસેન ચતુક્કાનિ વેદિતબ્બાનિ.

સચે પન અધિવાસેત્વા ગતેસુપિ ચતૂસુ જનેસુ એકો પણ્ડિતો ભિક્ખુ ‘‘અહં તુમ્હાકં ગણં ભિન્દિસ્સામિ, નિમન્તનં સાદિયથા’’તિ વત્વા યાગુખજ્જકાવસાને ભત્તત્થાય પત્તં ગણ્હન્તાનં અદત્વા ‘‘ઇમે તાવ ભિક્ખૂ ભોજેત્વા વિસ્સજ્જેથ, અહં પચ્છા અનુમોદનં કત્વા ગમિસ્સામી’’તિ નિસિન્નો, તેસુ ભુત્વા ગતેસુ ‘‘દેથ, ભન્તે, પત્ત’’ન્તિ ઉપાસકેન પત્તં ગહેત્વા ભત્તે દિન્ને ભુઞ્જિત્વા અનુમોદનં કત્વા ગચ્છતિ, સબ્બેસં અનાપત્તિ. પઞ્ચન્નઞ્હિ ભોજનાનંયેવ વસેન ગણભોજને વિસઙ્કેતં નત્થિ, ઓદનેન નિમન્તેત્વા કુમ્માસં ગણ્હન્તાપિ આપજ્જન્તિ, તાનિ ચ તેહિ એકતો ન ગહિતાનિ, યાગુઆદીહિ પન વિસઙ્કેતં હોતિ, તાનિ તેહિ એકતો ગહિતાનીતિ એવં એકો પણ્ડિતો અઞ્ઞેસમ્પિ અનાપત્તિં કરોતિ. નિચ્ચભત્તન્તિ ધુવભત્તં વુચ્ચતિ, ‘‘નિચ્ચભત્તં ગણ્હથા’’તિ વદન્તિ, બહૂનં એકતો ગહેતું વટ્ટતિ. સલાકભત્તાદીસુપિ એસેવ નયો.

૨. ‘‘પરમ્પરભોજને અઞ્ઞત્ર સમયા પાચિત્તિય’’ન્તિ (પાચિ. ૨૨૨-૨૨૩, ૨૨૫) વુત્તં પરમ્પરભોજનં પન નિમન્તનતોયેવ પસવતિ. યો હિ ‘‘પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરેન ભોજનેન ભત્તં ગણ્હથા’’તિઆદિના નિમન્તિતો તં ઠપેત્વા અઞ્ઞં પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરભોજનં ભુઞ્જતિ, તસ્સેતં ભોજનં ‘‘પરમ્પરભોજન’’ન્તિ વુચ્ચતિ. એવં ભુઞ્જન્તસ્સ ઠપેત્વા ગિલાનસમયં ચીવરદાનસમયં ચીવરકારસમયઞ્ચ અઞ્ઞસ્મિં સમયે પાચિત્તિયં વુત્તં, તસ્મા નિમન્તનપટિપાટિયાવ ભુઞ્જિતબ્બં, ન ઉપ્પટિપાટિયા.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વિકપ્પેત્વા પરમ્પરભોજનં ભુઞ્જિતુ’’ન્તિ (પાચિ. ૨૨૬) વચનતો પઠમનિમન્તનં અઞ્ઞસ્સ વિકપ્પેત્વાપિ પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. અયં (પાચિ. અટ્ઠ. ૨૨૬ આદયો) વિકપ્પના નામ સમ્મુખાપિ પરમ્મુખાપિ વટ્ટતિ. સમ્મુખા દિસ્વા ‘‘મય્હં ભત્તપચ્ચાસં તુય્હં વિકપ્પેમી’’તિ વા ‘‘દમ્મી’’તિ વા વત્વા ભુઞ્જિતબ્બં, અદિસ્વા પઞ્ચસુ સહધમ્મિકેસુ યસ્સ કસ્સચિ નામં ગહેત્વા ‘‘મય્હં ભત્તપચ્ચાસં ઇત્થન્નામસ્સ વિકપ્પેમી’’તિ વા ‘‘દમ્મી’’તિ વા વત્વા ભુઞ્જિતબ્બં. દ્વે તીણિ નિમન્તનાનિ પન એકસ્મિં પત્તે પક્ખિપિત્વા મિસ્સેત્વા એકં કત્વા ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. ‘‘અનાપત્તિ દ્વે તયો નિમન્તને એકતો ભુઞ્જતી’’તિ (પાચિ. ૨૨૯) હિ વુત્તં. સચે દ્વે તીણિ કુલાનિ નિમન્તેત્વા એકસ્મિં ઠાને નિસીદાપેત્વા ઇતો ચિતો ચ આહરિત્વા ભત્તં આકિરન્તિ, સૂપબ્યઞ્જનં આકિરન્તિ, એકમિસ્સકં હોતિ, એત્થાપિ અનાપત્તિ.

સચે પન મૂલનિમન્તનં હેટ્ઠા હોતિ, પચ્છિમં પચ્છિમં ઉપરિ, તં ઉપરિતો પટ્ઠાય ભુઞ્જન્તસ્સ આપત્તિ, હત્થં પન અન્તો પવેસેત્વા પઠમનિમન્તનતો એકમ્પિ કબળં ઉદ્ધરિત્વા ભુત્તકાલતો પટ્ઠાય યથા તથા વા ભુઞ્જન્તસ્સ અનાપત્તિ. ‘‘સચેપિ તત્થ ખીરં વા રસં વા આકિરન્તિ, યેન અજ્ઝોત્થતં ભત્તં એકરસં હોતિ, કોટિતો પટ્ઠાય ભુઞ્જન્તસ્સ અનાપત્તી’’તિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં. મહાઅટ્ઠકથાયં પન વુત્તં ‘‘ખીરભત્તં વા રસભત્તં વા લભિત્વા નિસિન્નસ્સ તત્થેવ અઞ્ઞેપિ ખીરભત્તં વા રસભત્તં વા આકિરન્તિ, ખીરં વા રસં વા પિવતો અનાપત્તિ, ભુઞ્જન્તેન પઠમં લદ્ધમંસખણ્ડં વા ભત્તપિણ્ડં વા મુખે પક્ખિપિત્વા કોટિતો પટ્ઠાય ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. સપ્પિપાયાસેપિ એસેવ નયો’’તિ.

મહાઉપાસકો ભિક્ખું નિમન્તેતિ, તસ્સ કુલં ઉપગતસ્સ ઉપાસકોપિ તસ્સ પુત્તદારભાતુભગિનિઆદયોપિ અત્તનો અત્તનો કોટ્ઠાસં આહરિત્વા પત્તે પક્ખિપન્તિ, ‘‘ઉપાસકેન પઠમં દિન્નં અભુઞ્જિત્વા પચ્છા લદ્ધં ભુઞ્જન્તસ્સ આપત્તી’’તિ મહાઅટ્ઠકથાયં વુત્તં. કુરુન્દટ્ઠકથાયં ‘‘વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. મહાપચ્ચરિયં ‘‘સચે પાટેક્કં પચન્તિ, અત્તનો અત્તનો પક્કભત્તતો આહરિત્વા દેન્તિ, તત્થ પચ્છા આહટં પઠમં ભુઞ્જન્તસ્સ પાચિત્તિયં. યદિ પન સબ્બેસં એકોવ પાકો હોતિ, પરમ્પરભોજનં ન હોતી’’તિ વુત્તં. મહાઉપાસકો નિમન્તેત્વા નિસીદાપેતિ, અઞ્ઞો મનુસ્સો પત્તં ગણ્હાતિ, ન દાતબ્બં. કિં, ભન્તે, ન દેથાતિ. નનુ ઉપાસક તયા નિમન્તિતમ્હાતિ. ‘‘હોતુ, ભન્તે, લદ્ધં લદ્ધં ભુઞ્જથા’’તિ વદતિ, ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. ‘‘અઞ્ઞેન આહરિત્વા ભત્તે દિન્ને આપુચ્છિત્વાપિ ભુઞ્જિતું વટ્ટતી’’તિ કુરુન્દિયં વુત્તં.

અનુમોદનં કત્વા ગચ્છન્તં ધમ્મં સોતુકામા ‘‘સ્વેપિ, ભન્તે, આગચ્છેય્યાથા’’તિ સબ્બે નિમન્તેન્તિ, પુનદિવસે આગન્ત્વા લદ્ધં લદ્ધં ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. કસ્મા? સબ્બેહિ નિમન્તિતત્તા. એકોપિ ભિક્ખુ પિણ્ડાય ચરન્તો ભત્તં લભતિ, તમઞ્ઞો ઉપાસકો નિમન્તેત્વા ઘરે નિસીદાપેતિ, ન ચ તાવ ભત્તં સમ્પજ્જતિ, સચે સો ભિક્ખુ પિણ્ડાય ચરિત્વા લદ્ધભત્તં ભુઞ્જતિ, આપત્તિ. અભુઞ્જિત્વા નિસિન્ને ‘‘કિં, ભન્તે, ન ભુઞ્જસી’’તિ વુત્તે ‘‘તયા નિમન્તિતત્તા’’તિ વત્વા ‘‘લદ્ધં લદ્ધં ભુઞ્જથ, ભન્તે’’તિ વુત્તે ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. સકલેન ગામેન એકતો હુત્વા નિમન્તિતસ્સ યત્થ કત્થચિ ભુઞ્જતો અનાપત્તિ. પૂગેપિ એસેવ નયો. ‘‘અનાપત્તિ સકલેન ગામેન નિમન્તિતો તસ્મિં ગામે યત્થ કત્થચિ ભુઞ્જતિ, સકલેન પૂગેન નિમન્તિતો તસ્મિં પૂગે યત્થ કત્થચિ ભુઞ્જતિ, નિમન્તિયમાનો ‘ભિક્ખં ગહેસ્સામી’તિ ભણતિ, નિચ્ચભત્તે સલાકભત્તે પક્ખિકે ઉપોસથિકે પાટિપદિકે પઞ્ચ ભોજનાનિ ઠપેત્વા સબ્બત્થ અનાપત્તી’’તિ (પાચિ. ૨૨૯) વુત્તં.

તત્થ નિમન્તિયમાનો ભિક્ખં ગહેસ્સામીતિ ભણતીતિ એત્થ ‘‘ભત્તં ગણ્હા’’તિ નિમન્તિયમાનો ‘‘ન મય્હં તવ ભત્તેનત્થો, ભિક્ખં ગણ્હિસ્સામી’’તિ વદતિ, અનાપત્તીતિ અત્થો. એત્થ પન મહાપદુમત્થેરો આહ ‘‘એવં વદન્તો ઇમસ્મિં સિક્ખાપદે અનિમન્તનં કાતું સક્કોતિ, ભુઞ્જનત્થાય પન ઓકાસો કતો હોતીતિ નેવ ગણભોજનતો, ન ચારિત્તતો મુચ્ચતી’’તિ. મહાસુમત્થેરો આહ ‘‘યદગ્ગેન અનિમન્તનં કાતું સક્કોતિ, તદગ્ગેન નેવ ગણભોજનં, ન ચારિત્તં હોતી’’તિ.

તત્થ ચારિત્તન્તિ –

‘‘યો પન ભિક્ખુ નિમન્તિતો સભત્તો સમાનો સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પુરેભત્તં વા પચ્છાભત્તં વા કુલેસુ ચારિત્તં આપજ્જેય્ય અઞ્ઞત્ર સમયા પાચિત્તિયં. તત્થાયં સમયો ચીવરદાનસમયો ચીવરકારસમયો. અયં તત્થ સમયો’’તિ (પાચિ. ૨૯૯) –

એવમાગતં ચારિત્તસિક્ખાપદં વુત્તં. ઇમિના હિ સિક્ખાપદેન યો પઞ્ચન્નં ભોજનાનં અઞ્ઞતરેન ‘‘ભત્તં ગણ્હથા’’તિઆદિના અકપ્પિયનિમન્તનેન નિમન્તિતો, તેનેવ નિમન્તનભત્તેન સભત્તો સમાનો સન્તં ભિક્ખું ‘‘અહં ઇત્થન્નામસ્સ ઘરં ગચ્છામી’’તિ વા ‘‘ચારિત્તં આપજ્જામી’’તિ વા ઈદિસેન વચનેન અનાપુચ્છિત્વા યેન ભત્તેન નિમન્તિતો, તં ભુત્વા વા અભુત્વા વા અવીતિવત્તેયેવ મજ્ઝન્હિકે યસ્મિં કુલે નિમન્તિતો, તતો અઞ્ઞાનિ કુલાનિ પવિસેય્ય, તસ્સ વુત્તલક્ખણં દુવિધમ્પિ સમયં ઠપેત્વા અઞ્ઞત્થ પાચિત્તિયં વુત્તં. તસ્મા અકપ્પિયનિમન્તનેન નિમન્તિયમાનો સચે ‘‘ભિક્ખં ગણ્હિસ્સામી’’તિ વદતિ, ઇમિનાપિ સિક્ખાપદેન અનાપત્તિ.

૩. સન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છાતિ એત્થ (પાચિ. અટ્ઠ. ૨૯૮) પન કિત્તાવતા સન્તો હોતિ, કિત્તાવતા અસન્તો? અન્તોવિહારે યત્થ ઠિતસ્સ કુલાનિ પયિરુપાસનચિત્તં ઉપ્પન્નં, તતો પટ્ઠાય યં પસ્સે વા અભિમુખે વા પસ્સતિ, યસ્સ સક્કા હોતિ પકતિવચનેન આરોચેતું, અયં સન્તો નામ, ઇતો ચિતો ચ પરિયેસિત્વા આરોચનકિચ્ચં પન નત્થિ. યો હિ એવં પરિયેસિતબ્બો, સો અસન્તોયેવ. અપિચ અન્તોઉપચારસીમાય ભિક્ખું દિસ્વા ‘‘આપુચ્છિસ્સામી’’તિ ગચ્છતિ. તત્થ યં પસ્સતિ, સો આપુચ્છિતબ્બો. નો ચે પસ્સતિ, અસન્તં ભિક્ખું અનાપુચ્છા પવિટ્ઠો નામ હોતિ. વિકાલગામપ્પવેસનેપિ અયમેવ નયો.

સચે (પાચિ. અટ્ઠ. ૫૧૨) પન સમ્બહુલા કેનચિ કમ્મેન ગામં પવિસન્તિ, ‘‘વિકાલે ગામપ્પવેસનં આપુચ્છામી’’તિ સબ્બેહિ અઞ્ઞમઞ્ઞં આપુચ્છિતબ્બં. તસ્મિં ગામે તં કમ્મં ન સમ્પજ્જતીતિ અઞ્ઞં ગામં ગચ્છન્તિ, ગામસતમ્પિ હોતુ, પુન આપુચ્છનકિચ્ચં નત્થિ. સચે પન ઉસ્સાહં પટિપ્પસ્સમ્ભેત્વા વિહારં ગચ્છન્તા અન્તરા અઞ્ઞં ગામં પવિસિતુકામા હોન્તિ, પુન આપુચ્છિતબ્બમેવ. કુલઘરે વા આસનસાલાય વા ભત્તકિચ્ચં કત્વા તેલભિક્ખાય વા સપ્પિભિક્ખાય વા ચરિતુકામો હોતિ, સચે પસ્સે ભિક્ખુ અત્થિ, આપુચ્છિત્વા ગન્તબ્બં. અસન્તે ભિક્ખુમ્હિ ‘‘નત્થી’’તિ ગન્તબ્બં, વીથિં ઓતરિત્વા ભિક્ખું પસ્સતિ, આપુચ્છનકિચ્ચં નત્થિ, અનાપુચ્છિત્વાપિ ચરિતબ્બમેવ. ગામમજ્ઝેન મગ્ગો હોતિ, તેન ગચ્છન્તસ્સ ‘‘તેલાદિભિક્ખાય ચરિસ્સામી’’તિ ચિત્તે ઉપ્પન્ને સચે પસ્સે ભિક્ખુ અત્થિ, આપુચ્છિત્વા ચરિતબ્બં. મગ્ગા અનોક્કમ્મ ભિક્ખાય ચરન્તસ્સ પન આપુચ્છનકિચ્ચં નત્થિ. સચે સીહો વા બ્યગ્ઘો વા આગચ્છતિ, મેઘો વા ઉટ્ઠેતિ, અઞ્ઞો વા કોચિ ઉપદ્દવો ઉપ્પજ્જતિ, એવરૂપાસુ આપદાસુ અનાપુચ્છાપિ બહિગામતો અન્તોગામં પવિસિતું વટ્ટતિ.

૪. ‘‘ન ચ, ભિક્ખવે, અભિન્ને સરીરે પંસુકૂલં ગહેતબ્બં, યો ગણ્હેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (પારા. ૧૩૭) વચનતો અબ્ભુણ્હે અલ્લસરીરે પંસુકૂલં ન ગહેતબ્બં, ગણ્હન્તો દુક્કટં આપજ્જતિ. ઉપદ્દવા ચ તસ્સ હોન્તિ, ભિન્ને પન ગહેતું વટ્ટતિ.

કિત્તાવતા પન ભિન્નં હોતિ? કાકકુલલસોણસિઙ્ગાલાદીહિ મુખતુણ્ડકેન વા દાઠાય વા ઈસકં ફાલિતમત્તેનપિ. યસ્સ પન પતતો ઘંસનેન છવિમત્તં છિન્નં હોતિ, ચમ્મં અચ્છિન્નં, એતં અભિન્નમેવ, ચમ્મે પન છિન્ને ભિન્નં. યસ્સપિ સજીવકાલેયેવ પભિન્ના ગણ્ડકુટ્ઠપીળકા વા વણો વા હોતિ, ઇદમ્પિ ભિન્નં, તતિયદિવસતો પભુતિ ઉદ્ધુમાતકાદિભાવેન કુણપભાવં ઉપગતમ્પિ ભિન્નમેવ. સબ્બેન સબ્બં પન અભિન્નેપિ સુસાનગોપકેહિ વા અઞ્ઞેહિ વા મનુસ્સેહિ ગાહાપેતું વટ્ટતિ. નો ચે અઞ્ઞં લભતિ, સત્થકેન વા કેનચિ વા વણં કત્વા ગહેતબ્બં. વિસભાગસરીરે પન સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા સમણસઞ્ઞં ઉપ્પાદેત્વા સીસે વા હત્થપાદપિટ્ઠિયં વા વણં કત્વા ગહેતું વટ્ટતિ.

૫. અચ્છિન્નચીવરકેન ભિક્ખુના કથં પટિપજ્જિતબ્બન્તિ? ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અચ્છિન્નચીવરસ્સ વા નટ્ઠચીવરસ્સ વા અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વા ગહપતાનિં વા ચીવરં વિઞ્ઞાપેતું. યં આવાસં પઠમં ઉપગચ્છતિ, સચે તત્થ હોતિ સઙ્ઘસ્સ વિહારચીવરં વા ઉત્તરત્થરણં વા ભૂમત્થરણં વા ભિસિચ્છવિ વા, તં ગહેત્વા પારુપિતું ‘લભિત્વા ઓદહિસ્સામી’તિ. નો ચે હોતિ સઙ્ઘસ્સ વિહારચીવરં વા ઉત્તરત્થરણં વા ભૂમત્થરણં વા ભિસિચ્છવિ વા, તિણેન વા પણ્ણેન વા પટિચ્છાદેત્વા આગન્તબ્બં, ન ત્વેવ નગ્ગેન આગન્તબ્બં, યો આગચ્છેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (પારા. ૫૧૭) વચનતો ઇધ વુત્તનયેન પટિપજ્જિતબ્બં.

અયં પનેત્થ અનુપુબ્બકથા (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૧૭). સચે હિ ચોરે પસ્સિત્વા દહરા પત્તચીવરાનિ ગહેત્વા પલાતા, ચોરા થેરાનં નિવાસનપારુપનમત્તંયેવ હરિત્વા ગચ્છન્તિ, થેરેહિ નેવ તાવ ચીવરં વિઞ્ઞાપેતબ્બં, ન સાખાપલાસં ભઞ્જિતબ્બં. અથ દહરા સબ્બં ભણ્ડકં છડ્ડેત્વા પલાતા, ચોરા થેરાનઞ્ચ નિવાસનપારુપનં તઞ્ચ ભણ્ડકં હરિત્વા ગચ્છન્તિ, દહરેહિ આગન્ત્વા અત્તનો નિવાસનપારુપનાનિ ન તાવ થેરાનં દાતબ્બાનિ. ન હિ તે અનચ્છિન્નચીવરા અત્તનો અત્થાય સાખાપલાસં ભઞ્જિતું લભન્તિ, અચ્છિન્નચીવરાનં પન અત્થાય લભન્તિ. અચ્છિન્નચીવરાવ અત્તનોપિ પરેસમ્પિ અત્થાય લભન્તિ, તસ્મા થેરેહિ વા સાખાપલાસં ભઞ્જિત્વા વાકાદીહિ ગન્થેત્વા દહરાનં દાતબ્બં, દહરેહિ વા થેરાનં અત્થાય ભઞ્જિત્વા ગન્થેત્વા તેસં હત્થે દત્વા વા અદત્વા વા અત્તના નિવાસેત્વા અત્તનો નિવાસનપારુપનાનિ થેરાનં દાતબ્બાનિ, નેવ ભૂતગામપાતબ્યતાય પાચિત્તિયં હોતિ, ન તેસં ધારણે દુક્કટં.

સચે અન્તરામગ્ગે રજકત્થરણં વા હોતિ, અઞ્ઞે વા તાદિસે મનુસ્સે પસ્સન્તિ, ચીવરં વિઞ્ઞાપેતબ્બં. યાનિ ચ નેસં તે વા વિઞ્ઞત્તમનુસ્સા અઞ્ઞે વા સાખાપલાસનિવાસને ભિક્ખૂ દિસ્વા ઉસ્સાહજાતા વત્થાનિ દેન્તિ, તાનિ સદસાનિ વા હોન્તુ અદસાનિ વા નીલાદિનાનાવણ્ણાનિ વા, કપ્પિયાનિપિ અકપ્પિયાનિપિ સબ્બાનિપિ અચ્છિન્નચીવરટ્ઠાને ઠિતત્તા તેસં નિવાસેતુઞ્ચ પારુપિતુઞ્ચ વટ્ટન્તિ.

વુત્તમ્પિહેતં પરિવારે –

‘‘અકપ્પકતં નાપિ રજનાય રત્તં,

તેન નિવત્થો યેનકામં વજેય્ય;

ન ચસ્સ હોતિ આપત્તિ,

સો ચ ધમ્મો સુગતેન દેસિતો;

પઞ્હામેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૮૧);

અયઞ્હિ પઞ્હો અચ્છિન્નચીવરકભિક્ખું સન્ધાય વુત્તો. અથ પન તિત્થિયેહિ સમાગચ્છન્તિ, તે ચ નેસં કુસચીરવાકચીરફલકચીરાનિ દેન્તિ, તાનિપિ લદ્ધિં અગ્ગહેત્વા નિવાસેતું વટ્ટન્તિ, નિવાસેત્વાપિ લદ્ધિ ન ગહેતબ્બા.

યં આવાસં પઠમં ઉપગચ્છન્તિ, તત્થ વિહારચીવરાદીસુ યં અત્થિ, તં અનાપુચ્છાપિ ગહેત્વા નિવાસેતું વા પારુપિતું વા લભતિ. તઞ્ચ ખો ‘‘લભિત્વા ઓદહિસ્સામિ, પુન ઠપેસ્સામી’’તિ અધિપ્પાયેન, ન મૂલચ્છેજ્જાય. લભિત્વા ચ પન ઞાતિતો વા ઉપટ્ઠાકતો વા અઞ્ઞતો વા કુતોચિ પાકતિકમેવ કાતબ્બં. વિદેસગતેન પન એકસ્મિં સઙ્ઘિકે આવાસે સઙ્ઘિકપરિભોગેન ભુઞ્જનત્થાય ઠપેતબ્બં. સચસ્સ પરિભોગેનેવ તં જીરતિ વા નસ્સતિ વા, ગીવા ન હોતિ. સચે પન એતેસં વુત્તપ્પકારાનં ગિહિવત્થાદીનં ભિસિચ્છવિપરિયન્તાનં કિઞ્ચિ ન લભતિ, તેન તિણેન વા પણ્ણેન વા પટિચ્છાદેત્વા આગન્તબ્બન્તિ.

૬. ‘‘ન, ભિક્ખવે, પટિભાનચિત્તં કારાપેતબ્બં ઇત્થિરૂપકં પુરિસરૂપકં, યો કારાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૯૯) વચનતો ઇત્થિપુરિસરૂપં કાતું વા કારાપેતું વા ભિક્ખુનો ન વટ્ટતિ. ન કેવલં (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૯૯) ઇત્થિપુરિસરૂપમેવ, તિરચ્છાનરૂપમ્પિ અન્તમસો ગણ્ડુપ્પાદરૂપં ભિક્ખુનો સયં કાતું વા ‘‘કરોહી’’તિ વત્તું વા ન વટ્ટતિ, ‘‘ઉપાસક દ્વારપાલં કરોહી’’તિ વત્તુમ્પિ ન લભતિ. જાતકપકરણઅસદિસદાનાદીનિ પન પસાદનીયાનિ નિબ્બિદાપટિસંયુત્તાનિ વા વત્થૂનિ પરેહિ કારાપેતું લભતિ, માલાકમ્માદીનિ સયમ્પિ કાતું લભતિ.

૭. ‘‘ન, ભિક્ખવે, વિપ્પકતભોજનો ભિક્ખુ વુટ્ઠાપેતબ્બો, યો વુટ્ઠાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૧૬) વચનતો અન્તરઘરે (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૧૬) વા વિહારે વા અરઞ્ઞે વા યત્થ કત્થચિ ભુઞ્જમાનો ભિક્ખુ અનિટ્ઠિતે ભોજને ન વુટ્ઠાપેતબ્બો, અન્તરઘરે પચ્છા આગતેન ભિક્ખં ગહેત્વા ગન્તબ્બં. સચે મનુસ્સા વા ભિક્ખૂ વા ‘‘પવિસથા’’તિ વદન્તિ, ‘‘મયિ પવિસન્તે ભિક્ખૂ ઉટ્ઠહિસ્સન્તી’’તિ વત્તબ્બં. ‘‘એથ, ભન્તે, આસનં અત્થી’’તિ વુત્તે પન પવિસિતબ્બં. સચે કોચિ કિઞ્ચિ ન વદતિ, આસનસાલં ગન્ત્વા અતિસમીપં અગન્ત્વા સભાગટ્ઠાને ઠાતબ્બં. ઓકાસે કતે ‘‘પવિસથા’’તિ વુત્તેન પવિસિતબ્બં. સચે પન યં આસનં તસ્સ પાપુણાતિ, તત્થ અભુઞ્જન્તો ભિક્ખુ નિસિન્નો હોતિ, તં ઉટ્ઠાપેતું વટ્ટતિ. યાગુખજ્જકાદીસુ પન યં કિઞ્ચિ પિવિત્વા ખાદિત્વા વા યાવ અઞ્ઞો આગચ્છતિ, તાવ નિસિન્નં રિત્તહત્થમ્પિ ઉટ્ઠાપેતું ન વટ્ટતિ. વિપ્પકતભોજનોયેવ હિ સો હોતિ.

સચે પન આપત્તિં અતિક્કમિત્વાપિ વુટ્ઠાપેતિયેવ, યં સો વુટ્ઠાપેતિ, અયઞ્ચ ભિક્ખુ પવારિતો હોતિ, તેન વત્તબ્બો ‘‘ગચ્છ ઉદકં આહરાહી’’તિ. વુડ્ઢતરં ભિક્ખું આણાપેતું ઇદમેવ એકટ્ઠાનં. સચે સો ઉદકમ્પિ ન આહરતિ, સાધુકં સિત્થાનિ ગિલિત્વા વુડ્ઢસ્સ આસનં દાતબ્બં. વુત્તમ્પિ ચેતં –

‘‘સચે વુટ્ઠાપેતિ, પવારિતો ચ હોતિ, ‘ગચ્છ ઉદકં આહરા’તિ વત્તબ્બો. એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, સાધુકં સિત્થાનિ ગિલિત્વા વુડ્ઢસ્સ આસનં દાતબ્બં. નત્વેવાહં, ભિક્ખવે, ‘કેનચિ પરિયાયેન વુડ્ઢતરસ્સ ભિક્ખુનો આસનં પટિબાહિતબ્બ’ન્તિ વદામિ, યો પટિબાહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૧૬).

૮. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, નવકેન ભિક્ખુના ઉદ્દિસન્તેન સમકે વા આસને નિસીદિતું ઉચ્ચતરે વા ધમ્મગારવેન, થેરેન ભિક્ખુના ઉદ્દિસાપેન્તેન સમકે વા આસને નિસીદિતું નીચતરે વા ધમ્મગારવેના’’તિ (ચૂળવ. ૩૨૦) વચનતો નવકતરેન ભિક્ખુના ઉદ્દિસન્તેન ઉચ્ચતરેપિ આસને નિસીદિતું, વુડ્ઢતરેન ભિક્ખુના ઉદ્દિસાપેન્તેન નીચતરેપિ આસને નિસીદિતું વટ્ટતિ.

૯. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિવસ્સન્તરેન સહ નિસીદિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૦) વચનતો તિવસ્સન્તરેન ભિક્ખુના સદ્ધિં એકાસને નિસીદિતું વટ્ટતિ. તિવસ્સન્તરો (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૦) નામ યો દ્વીહિ વસ્સેહિ મહન્તતરો વા દહરતરો વા હોતિ, યો પન એકેન વસ્સેન મહન્તતરો વા દહરતરો વા, યો વા સમાનવસ્સો, તત્થ વત્તબ્બમેવ નત્થિ, ઇમે સબ્બે એકસ્મિં મઞ્ચે વા પીઠે વા દ્વે દ્વે હુત્વા નિસીદિતું લભન્તિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દુવગ્ગસ્સ મઞ્ચં દુવગ્ગસ્સ પીઠ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૦) હિ વુત્તં.

૧૦. યં પન તિણ્ણં પહોતિ, તં સંહારિમં વા હોતુ અસંહારિમં વા, તથારૂપે અપિ ફલકખણ્ડે અનુપસમ્પન્નેનપિ સદ્ધિં નિસીદિતું વટ્ટતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યં તિણ્ણં પહોતિ, એત્તકં પચ્છિમં દીઘાસન’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૦) હિ વુત્તં. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઠપેત્વા પણ્ડકં માતુગામં ઉભતોબ્યઞ્જનકં અસમાનાસનિકેહિ સહ દીઘાસને નિસીદિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૦) વચનતો પન દીઘાસનેપિ પણ્ડકાદીહિ સહ નિસીદિતું ન વટ્ટતિ.

૧૧. ગિલાનં ઉપટ્ઠહન્તેન ‘‘નત્થિ વો, ભિક્ખવે, માતા, નત્થિ પિતા, યે વો ઉપટ્ઠહેય્યું, તુમ્હે ચે, ભિક્ખવે, અઞ્ઞમઞ્ઞં ન ઉપટ્ઠહિસ્સથ, અથ કો ચરહિ ઉપટ્ઠહિસ્સતિ. યો, ભિક્ખવે, મં ઉપટ્ઠહેય્ય, સો ગિલાનં ઉપટ્ઠહેય્યા’’તિ (મહાવ. ૩૬૫) ઇમં ભગવતો અનુસાસનિં અનુસ્સરન્તેન સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠાતબ્બો.

સચે ઉપજ્ઝાયો હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન યાવજીવં ઉપટ્ઠાતબ્બો, વુટ્ઠાનમસ્સ આગમેતબ્બં. સચે આચરિયો હોતિ, આચરિયેન યાવજીવં ઉપટ્ઠાતબ્બો, વુટ્ઠાનમસ્સ આગમેતબ્બં. સચે સદ્ધિવિહારિકો હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન યાવજીવં ઉપટ્ઠાતબ્બો, વુટ્ઠાનમસ્સ આગમેતબ્બં. સચે અન્તેવાસિકો હોતિ, અન્તેવાસિકેન યાવજીવં ઉપટ્ઠાતબ્બો, વુટ્ઠાનમસ્સ આગમેતબ્બં. સચે સમાનુપજ્ઝાયકો હોતિ, સમાનુપજ્ઝાયકેન યાવજીવં ઉપટ્ઠાતબ્બો, વુટ્ઠાનમસ્સ આગમેતબ્બં. સચે સમાનાચરિયકો હોતિ, સમાનાચરિયકેન યાવજીવં ઉપટ્ઠાતબ્બો, વુટ્ઠાનમસ્સ આગમેતબ્બં. સચે ન હોતિ ઉપજ્ઝાયો વા આચરિયો વા સદ્ધિવિહારિકો વા અન્તેવાસિકો વા સમાનુપજ્ઝાયકો વા સમાનાચરિયકો વા, સઙ્ઘેન ઉપટ્ઠાતબ્બો. નો ચે ઉપટ્ઠહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૩૬૫) –

વચનતો યસ્સ (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૬૫) તે ઉપજ્ઝાયાદયો તસ્મિં વિહારે નત્થિ, આગન્તુકો હોતિ એકચારિકભિક્ખુ, સઙ્ઘસ્સ ભારો, તસ્મા સઙ્ઘેન ઉપટ્ઠાતબ્બો. નો ચે ઉપટ્ઠહેય્ય, સકલસ્સ સઙ્ઘસ્સ આપત્તિ. વારં ઠપેત્વા જગ્ગન્તેસુ પન યો અત્તનો વારે ન જગ્ગતિ, તસ્સેવ આપત્તિ, સઙ્ઘત્થેરોપિ વારતો ન મુચ્ચતિ. સચે સકલો સઙ્ઘો એકસ્સ ભારં કરોતિ, એકો વા વત્તસમ્પન્નો ભિક્ખુ ‘‘અહમેવ જગ્ગિસ્સામી’’તિ જગ્ગતિ, સઙ્ઘો આપત્તિતો મુચ્ચતિ.

ગિલાનેન પન –

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ગિલાનો દૂપટ્ઠો હોતિ. અસપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં ન જાનાતિ, ભેસજ્જં ન પટિસેવિતા હોતિ, અત્થકામસ્સ ગિલાનુપટ્ઠાકસ્સ યથાભૂતં આબાધં નાવિકત્તા હોતિ ‘અભિક્કમન્તં વા અભિક્કમતીતિ, પટિક્કમન્તં વા પટિક્કમતીતિ, ઠિતં વા ઠિતો’તિ, ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અનધિવાસકજાતિકો હોતી’’તિ (મહાવ. ૩૬૬) –

એવં વુત્તાનિ પઞ્ચ અયુત્તઙ્ગાનિ આરકા પરિવજ્જેત્વા –

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ગિલાનો સૂપટ્ઠો હોતિ. સપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં જાનાતિ, ભેસજ્જં પટિસેવિતા હોતિ, અત્થકામસ્સ ગિલાનુપટ્ઠાકસ્સ યથાભૂતં આબાધં આવિકત્તા હોતિ ‘અભિક્કમન્તં વા અભિક્કમતીતિ, પટિક્કમન્તં વા પટિક્કમતીતિ, ઠિતં વા ઠિતો’તિ, ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસકજાતિકો હોતી’’તિ (મહાવ. ૩૬૬) –

એવં વુત્તપઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતેન ભવિતબ્બં.

ગિલાનુપટ્ઠાકેન ચ –

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ગિલાનુપટ્ઠાકો નાલં ગિલાનં ઉપટ્ઠાતું. ન પટિબલો હોતિ ભેસજ્જં સંવિધાતું, સપ્પાયાસપ્પાયં ન જાનાતિ, અસપ્પાયં ઉપનામેતિ, સપ્પાયં અપનામેતિ, આમિસન્તરો ગિલાનં ઉપટ્ઠાતિ, નો મેત્તચિત્તો, જેગુચ્છી હોતિ ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા ખેળં વા વન્તં વા નીહાતું, ન પટિબલો હોતિ ગિલાનં કાલેન કાલં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતું સમાદપેતું સમુત્તેજેતું સમ્પહંસેતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૬૬) –

એવં વુત્તાનિ પઞ્ચ અયુત્તઙ્ગાનિ આરકા પરિવજ્જેત્વા –

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ગિલાનુપટ્ઠાકો અલં ગિલાનં ઉપટ્ઠાતું. પટિબલો હોતિ ભેસજ્જં સંવિધાતું, સપ્પાયાસપ્પાયં જાનાતિ, અસપ્પાયં અપનામેતિ, સપ્પાયં ઉપનામેતિ, મેત્તચિત્તો ગિલાનં ઉપટ્ઠાતિ, નો આમિસન્તરો, અજેગુચ્છી હોતિ ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા ખેળં વા વન્તં વા નીહાતું, પટિબલો હોતિ ગિલાનં કાલેન કાલં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતું સમાદપેતું સમુત્તેજેતું સમ્પહંસેતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૬૬) –

એવં વુત્તપઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતેન ભવિતબ્બં.

૧૨. ધમ્મિં કથં કરોન્તેન (મહાવ. અટ્ઠ. ૨.૧૮૦) ચ ‘‘સીલવા હિ ત્વં કતકુસલો, કસ્મા મીયમાનો ભાયસિ, નનુ સીલવતો સગ્ગો નામ મરણમત્તપટિબદ્ધોયેવા’’તિ એવં ગિલાનસ્સ ભિક્ખુનો મરણવણ્ણો ન સંવણ્ણેતબ્બો. સચે હિ તસ્સ સંવણ્ણનં સુત્વા આહારુપચ્છેદાદિના ઉપક્કમેન એકજવનવારાવસેસેપિ આયુસ્મિં અન્તરા કાલં કરોતિ, ઇમિનાવ મારિતો હોતિ. પણ્ડિતેન પન ભિક્ખુના ઇમિના નયેન અનુસિટ્ઠિ દાતબ્બા ‘‘સીલવતો નામ અનચ્છરિયા મગ્ગફલુપ્પત્તિ, તસ્મા વિહારાદીસુ આસત્તિં અકત્વા બુદ્ધગતં ધમ્મગતં સઙ્ઘગતં કાયગતઞ્ચ સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા મનસિકારે અપ્પમાદો કાતબ્બો’’તિ. મરણવણ્ણેપિ સંવણ્ણિતે સો તાય સંવણ્ણનાય કઞ્ચિ ઉપક્કમં અકત્વા અત્તનો ધમ્મતાય યથાયુના યથાનુસન્ધિનાવ મરતિ, તપ્પચ્ચયા સંવણ્ણકો આપત્તિયા ન કારેતબ્બો.

૧૩. ‘‘ન ચ, ભિક્ખવે, અત્તાનં પાતેતબ્બં, યો પાતેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (પારા. ૧૮૩) વચનતો ગિલાનેન (પારા. અટ્ઠ. ૨.૧૮૨-૧૮૩) ભિક્ખુનાપિ યેન કેનચિ ઉપક્કમેન અન્તમસો આહારુપચ્છેદનેનપિ અત્તા ન મારેતબ્બો. યોપિ ગિલાનો વિજ્જમાને ભેસજ્જે ચ ઉપટ્ઠાકેસુ ચ મરિતુકામો આહારં ઉપચ્છિન્દતિ, દુક્કટમેવ. યસ્સ પન મહાઆબાધો ચિરાનુબન્ધો, ભિક્ખૂ ઉપટ્ઠહન્તા કિલમન્તિ જિગુચ્છન્તિ, ‘‘કદા નુ ખો ગિલાનતો મુચ્ચિસ્સામા’’તિ અટ્ટીયન્તિ. સચે સો ‘‘અયં અત્તભાવો પટિજગ્ગિયમાનોપિ ન તિટ્ઠતિ, ભિક્ખૂ ચ કિલમન્તી’’તિ આહારં ઉપચ્છિન્દતિ, ભેસજ્જં ન સેવતિ, વટ્ટતિ. યો પન ‘‘અયં રોગો ખરો, આયુસઙ્ખારા ન તિટ્ઠન્તિ, અયઞ્ચ મે વિસેસાધિગમો હત્થપ્પત્તો વિય દિસ્સતી’’તિ ઉપચ્છિન્દતિ, વટ્ટતિયેવ. અગિલાનસ્સપિ ઉપ્પન્નસંવેગસ્સ ‘‘આહારપરિયેસનં નામ પપઞ્ચો, કમ્મટ્ઠાનમેવ અનુયુઞ્જિસ્સામી’’તિ કમ્મટ્ઠાનસીસેન ઉપચ્છિન્દન્તસ્સ વટ્ટતિ. વિસેસાધિગમં બ્યાકરિત્વા આહારં ઉપચ્છિન્દતિ, ન વટ્ટતિ. સભાગાનઞ્હિ લજ્જીભિક્ખૂનં કથેતું વટ્ટતિ.

૧૪. ‘‘ન ચ, ભિક્ખવે, અપ્પટિવેક્ખિત્વા આસને નિસીદિતબ્બં, યો નિસીદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (પારા. ૧૮૦) વચનતો આસનં અનુપપરિક્ખિત્વા ન નિસીદિતબ્બં. કીદિસં (પારા. અટ્ઠ. ૨.૧૮૦) પન આસનં ઉપપરિક્ખિતબ્બં, કીદિસં ન ઉપપરિક્ખિતબ્બં? યં સુદ્ધં આસનમેવ હોતિ અપચ્ચત્થરણકં, યઞ્ચ આગન્ત્વા ઠિતાનં પસ્સતંયેવ અત્થરીયતિ, તં ન પચ્ચવેક્ખિતબ્બં, નિસીદિતું વટ્ટતિ. યમ્પિ મનુસ્સા સયં હત્થેન અક્કમિત્વા ‘‘ઇધ ભન્તે નિસીદથા’’તિ દેન્તિ, તસ્મિમ્પિ વટ્ટતિ. સચેપિ પઠમમેવ આગન્ત્વાપિ નિસિન્ના પચ્છા ઉદ્ધં વા અધો વા સઙ્કમન્તિ, પટિવેક્ખણકિચ્ચં નત્થિ. યમ્પિ તનુકેન વત્થેન યથા તલં દિસ્સતિ, એવં પટિચ્છન્નં હોતિ, તસ્મિમ્પિ પટિવેક્ખણકિચ્ચં નત્થિ. યં પન પટિકચ્ચેવ પાવારકોજવાદીહિ અત્થતં હોતિ, તં હત્થેન પરામસિત્વા સલ્લક્ખેત્વા નિસીદિતબ્બં. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘ઘનસાટકેનપિ અત્થતે યસ્મિં વલિ ન પઞ્ઞાયતિ, તં ન પટિવેક્ખિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં.

૧૫. ‘‘ન, ભિક્ખવે, દવાય સિલા પટિવિજ્ઝિતબ્બા, યો પટિવિજ્ઝેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (પારા. ૧૮૩) વચનતો હસાધિપ્પાયેન પાસાણો ન પવટ્ટેતબ્બો. ન કેવલઞ્ચ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૧૮૨-૧૮૩) પાસાણો, અઞ્ઞમ્પિ યં કિઞ્ચિ દારુખણ્ડં વા ઇટ્ઠકખણ્ડં વા હત્થેન વા યન્તેન વા પટિવિજ્ઝિતું ન વટ્ટતિ. ચેતિયાદીનં અત્થાય પાસાણાદયો હસન્તા હસન્તા પવટ્ટેન્તિપિ ખિપન્તિપિ ઉક્ખિપન્તિપિ, ‘‘કમ્મસમયો’’તિ વટ્ટતિ, અઞ્ઞમ્પિ ઈદિસં નવકમ્મં વા કરોન્તા ભણ્ડકં વા ધોવન્તા રુક્ખં વા ધોવનદણ્ડકં વા ઉક્ખિપિત્વા પટિવિજ્ઝન્તિ, વટ્ટતિ, ભત્તવિસ્સગ્ગકાલાદીસુ કાકે વા સોણે વા કટ્ઠં વા કથલં વા ખિપિત્વા પલાપેન્તિ, વટ્ટતિ.

૧૬. ‘‘ન, ભિક્ખવે, દાયો આલિમ્પિતબ્બો, યો આલિમ્પેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૮૩) વચનતો વને અગ્ગિ ન દાતબ્બો. સચે (પારા. અટ્ઠ. ૨.૧૯૦) પન ‘‘એત્થન્તરે યો કોચિ સત્તો મરતૂ’’તિ અગ્ગિં દેતિ, પારાજિકાનન્તરિયથુલ્લચ્ચયપાચિત્તિયવત્થૂનં અનુરૂપતો પારાજિકાદીનિ અકુસલરાસિ ચ હોતિ. ‘‘અલ્લતિણવનપ્પતયો ડય્હન્તૂ’’તિ અગ્ગિં દેન્તસ્સ પાચિત્તિયં, ‘‘દબ્બૂપકરણાનિ વિનસ્સન્તૂ’’તિ અગ્ગિં દેન્તસ્સ દુક્કટં. ‘‘ખિડ્ડાધિપ્પાયેનપિ દુક્કટ’’ન્તિ સઙ્ખેપટ્ઠકથાયં વુત્તં. ‘‘યં કિઞ્ચિ અલ્લસુક્ખં સઇન્દ્રિયાનિન્દ્રિયં ડય્હતૂ’’તિ અગ્ગિં દેન્તસ્સ વત્થુવસેન પારાજિકથુલ્લચ્ચયપાચિત્તિયદુક્કટાનિ વેદિતબ્બાનિ.

પટગ્ગિદાનં પન પરિત્તકરણઞ્ચ ભગવતા અનુઞ્ઞાતં, તસ્મા અરઞ્ઞે વનકમ્મિકેહિ વા દિન્નં સયં વા ઉટ્ઠિતં અગ્ગિં આગચ્છન્તં દિસ્વા ‘‘તિણકુટિયો મા વિનસ્સન્તૂ’’તિ તસ્સ અગ્ગિનો પટિઅગ્ગિં દાતું વટ્ટતિ, યેન સદ્ધિં આગચ્છન્તો અગ્ગિ એકતો હુત્વા નિરુપાદાનો નિબ્બાતિ. ‘‘પરિત્તમ્પિ કાતું વટ્ટતી’’તિ તિણકુટિકાનં સમન્તા ભૂમિતચ્છનં પરિખાખણનં વા, યથા આગતો અગ્ગિ ઉપાદાનં અલભિત્વા નિબ્બાતિ, એતઞ્ચ સબ્બં ઉટ્ઠિતેયેવ અગ્ગિસ્મિં અસતિ અનુપસમ્પન્ને સયમ્પિ કાતું વટ્ટતિ. અનુટ્ઠિતે પન અનુપસમ્પન્નેહિ કપ્પિયવોહારેન કારેતબ્બં, ઉદકેન પન નિબ્બાપેન્તેહિ અપ્પાણકમેવ ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં.

૧૭. અસ્સદ્ધેસુ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૧૮૧) મિચ્છાદિટ્ઠિકુલેસુ સક્કચ્ચં પણીતભોજનં લભિત્વા અનુપપરિક્ખિત્વા નેવ અત્તના પરિભુઞ્જિતબ્બં, ન પરેસં દાતબ્બં. વિસમિસ્સમ્પિ હિ તાનિ કુલાનિ પિણ્ડપાતં દેન્તિ. યમ્પિ આભિદોસિકં ભત્તં વા ખજ્જકં વા તતો લભતિ, તમ્પિ ન પરિભુઞ્જિતબ્બં. અપિહિતવત્થુમ્પિ હિ સપ્પવિચ્છિકાદીહિ અધિસયિતં છડ્ડનીયધમ્મં તાનિ કુલાનિ દેન્તિ. ગન્ધહલિદ્દાદિમક્ખિતોપિ તતો પિણ્ડપાતો ન ગહેતબ્બો. સરીરે રોગટ્ઠાનાનિ પુઞ્છિત્વા ઠપિતભત્તમ્પિ હિ તાનિ દાતબ્બં મઞ્ઞન્તીતિ.

૧૮. ‘‘અનાપત્તિ, ભિક્ખવે, ગોપકસ્સ દાને’’તિ (પારા. ૧૫૬) વુત્તં. તત્થ (પારા. અટ્ઠ. ૧.૧૫૬) કતરં ગોપકદાનં વટ્ટતિ, કતરં ન વટ્ટતિ? મહાસુમત્થેરો તાવ આહ ‘‘યં ગોપકસ્સ પરિચ્છિન્દિત્વા દિન્નં હોતિ ‘એત્તકં દિવસે દિવસે ગણ્હા’તિ, તદેવ વટ્ટતિ, તતો ઉત્તરિ ન વટ્ટતી’’તિ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ ‘‘કિં ગોપકાનં પણ્ણં આરોપેત્વા નિમિત્તસઞ્ઞં વા કત્વા દિન્નં અત્થિ, એતેસં હત્થે વિસ્સટ્ઠકસ્સ એતે ઇસ્સરા, તસ્મા યં દેન્તિ, તં બહુકમ્પિ વટ્ટતી’’તિ. કુરુન્દટ્ઠકથાયં પન વુત્તં ‘‘મનુસ્સાનં આરામં વા અઞ્ઞં વા ફલાફલં દારકા રક્ખન્તિ, તેહિ દિન્નં વટ્ટતિ, આહરાપેત્વા પન ન ગહેતબ્બં. સઙ્ઘિકે પન ચેતિયસ્સ સન્તકે ચ કેણિયા ગહેત્વા રક્ખન્તસ્સેવ દાનં વટ્ટતિ, વેતનેન રક્ખન્તસ્સ અત્તનો ભાગમત્તં વટ્ટતી’’તિ. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘યં ગિહીનં આરામરક્ખકા ભિક્ખૂનં દેન્તિ, એતમ્પિ વટ્ટતિ. ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ આરામગોપકા યં અત્તનો ભતિયા ખણ્ડિત્વા દેન્તિ, એતં વટ્ટતિ. યોપિ ઉપડ્ઢારામં વા કેચિદેવ રુક્ખે વા ભતિં લભિત્વા રક્ખતિ, તસ્સપિ અત્તનો સમ્પત્તરુક્ખતોયેવ દાતું વટ્ટતિ, કેણિયા ગહેત્વા રક્ખન્તસ્સ પન સબ્બમ્પિ વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. એતં પન સબ્બં બ્યઞ્જનતો નાનં, અત્થતો એકમેવ, તસ્મા અધિપ્પાયં ઞત્વા ગહેતબ્બં.

અપિચેત્થ અયમ્પિ વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો (પારા. અટ્ઠ. ૧.૧૫૬) – યત્થ આવાસિકા આગન્તુકાનં ન દેન્તિ, ફલવારે ચ સમ્પત્તે અઞ્ઞેસં અભાવં દિસ્વા ચોરિકાય અત્તનાવ ખાદન્તિ, તત્થ આગન્તુકેહિ ઘણ્ટિં પહરિત્વા ભાજેત્વા પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. યત્થ પન આવાસિકા રુક્ખે રક્ખિત્વા ફલવારે સમ્પત્તે ભાજેત્વા ખાદન્તિ, ચતૂસુ પચ્ચયેસુ સમ્મા ઉપનેન્તિ, અનિસ્સરા તત્થ આગન્તુકા. યેપિ રુક્ખા ચીવરત્થાય નિયમેત્વા દિન્ના, તેસુપિ આગન્તુકા અનિસ્સરા. એસ નયો સેસપચ્ચયત્થાય નિયમેત્વા દિન્નેપિ. યે પન તથા અનિયમેત્વા આવાસિકા ચ તે રક્ખિત્વા ગોપેત્વા ચોરિકાય પરિભુઞ્જન્તિ, ન તેસુ આવાસિકાનં કતિકાય ઠાતબ્બં. યે ફલપરિભોગત્થાય દિન્ના, આવાસિકા ચ ને રક્ખિત્વા ગોપેત્વા સમ્મા ઉપનેન્તિ, તેસુયેવ તેસં કતિકાય ઠાતબ્બં. મહાપચ્ચરિયં પન વુત્તં ‘‘ચતુન્નં પચ્ચયાનં નિયમેત્વા દિન્નં થેય્યચિત્તેન પરિભુઞ્જન્તો ભણ્ડં અગ્ઘાપેત્વા કારેતબ્બો, પરિભોગવસેન ભાજેત્વા પરિભુઞ્જન્તસ્સ ભણ્ડદેય્યં. યં પનેત્થ સેનાસનત્થાય નિયમિતં, તં પરિભોગવસેનેવ ભાજેત્વા પરિભુઞ્જન્તસ્સ થુલ્લચ્ચયઞ્ચ ભણ્ડદેય્યઞ્ચા’’તિ.

ઓદિસ્સ ચીવરત્થાય દિન્નં ચીવરેયેવ ઉપનેતબ્બં. સચે દુબ્ભિક્ખં હોતિ, ભિક્ખૂ પિણ્ડપાતેન કિલમન્તિ, ચીવરં પન સુલભં, સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય અપલોકનકમ્મં કત્વા પિણ્ડપાતેપિ ઉપનેતું વટ્ટતિ. સેનાસનેન ગિલાનપચ્ચયેન વા કિલમન્તેસુ સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય અપલોકનકમ્મં કત્વા તદત્થાયપિ ઉપનેતું વટ્ટતિ. ઓદિસ્સ પિણ્ડપાતત્થાય ચ ગિલાનપચ્ચયત્થાય ચ દિન્નેપિ એસેવ નયો. ઓદિસ્સ સેનાસનત્થાય દિન્નં પન ગરુભણ્ડં હોતિ, તં રક્ખિત્વા ગોપેત્વા તદત્થમેવ ઉપનેતબ્બં. સચે પન દુબ્ભિક્ખં હોતિ, ભિક્ખૂ પિણ્ડપાતેન ન યાપેન્તિ, એત્થ રાજરોગચોરભયાદીહિ અઞ્ઞત્થ ગચ્છન્તાનં વિહારા પલુજ્જન્તિ, તાલનાળિકેરાદિકે વિનાસેન્તિ, સેનાસનપચ્ચયં પન નિસ્સાય યાપેતું સક્કા હોતિ, એવરૂપે કાલે સેનાસનં વિસ્સજ્જેત્વાપિ સેનાસનજગ્ગનત્થાય પરિભોગો ભગવતા અનુઞ્ઞાતો. તસ્મા એકં વા દ્વે વા વરસેનાસનાનિ ઠપેત્વા ઇતરાનિ લામકકોટિયા પિણ્ડપાતત્થાય વિસ્સજ્જેતું વટ્ટન્તિ, મૂલવત્થુચ્છેદં પન કત્વા ન ઉપનેતબ્બં.

યો પન આરામો ચતુપચ્ચયત્થાય નિયમેત્વા દિન્નો, તત્થ અપલોકનકમ્મં ન કાતબ્બં. યેન પચ્ચયેન પન ઊનં, તદત્થં ઉપનેતું વટ્ટતિ, આરામો પટિજગ્ગિતબ્બો, વેતનં દત્વાપિ જગ્ગાપેતું વટ્ટતિ. યે પન વેતનં લભિત્વા આરામેયેવ ગેહં કત્વા વસન્તા રક્ખન્તિ, તે ચે આગતાનં ભિક્ખૂનં નાળિકેરં વા તાલપક્કં વા દેન્તિ, યં તેસં સઙ્ઘેન અનુઞ્ઞાતં હોતિ ‘‘દિવસે દિવસે એત્તકં નામ ખાદથા’’તિ, તદેવ તે દાતું લભન્તિ, તતો ઉત્તરિ તેસં દેન્તાનમ્પિ ગહેતું ન વટ્ટન્તિ. યો પન આરામં કેણિયા ગહેત્વા સઙ્ઘસ્સ ચતુપચ્ચયત્થાય કપ્પિયભણ્ડમેવ દેતિ, અયં બહુકમ્પિ દાતું લભતિ. ચેતિયસ્સ પદીપત્થાય વા ખણ્ડફુલ્લપટિસઙ્ખરણત્થાય વા દિન્નઆરામોપિ જગ્ગિતબ્બો, વેતનં દત્વાપિ જગ્ગાપેતબ્બો. વેતનઞ્ચ પનેત્થ ચેતિયસન્તકમ્પિ સઙ્ઘસન્તકમ્પિ દાતું વટ્ટતિ. એતમ્પિ આરામં વેતનેન તત્થેવ વસિત્વા રક્ખન્તાનઞ્ચ કેણિયા ગહેત્વા કપ્પિયભણ્ડદાયકાનઞ્ચ તત્થજાતકફલદાનં વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં.

૧૯. ધમ્મિકરક્ખં (પાચિ. અટ્ઠ. ૬૭૯) યાચન્તેન અતીતં અનાગતં વા આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખિતું ન વટ્ટતિ. અતીતઞ્હિ આરબ્ભ અત્થિ ઓદિસ્સ આચિક્ખના, અત્થિ અનોદિસ્સ આચિક્ખના, અનાગતં આરબ્ભપિ અત્થિ ઓદિસ્સ આચિક્ખના, અત્થિ અનોદિસ્સ આચિક્ખના. કથં અતીતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ? ભિક્ખૂનં વિહારે ગામદારકા વા ધુત્તાદયો વા યે કેચિ અનાચારં આચરન્તિ, રુક્ખં વા છિન્દન્તિ, ફલાફલં વા હરન્તિ, પરિક્ખારે વા અચ્છિન્દન્તિ, ભિક્ખુ વોહારિકે ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘અમ્હાકં વિહારે ઇદં નામ કત’’ન્તિ વદતિ. ‘‘કેના’’તિ વુત્તે ‘‘અસુકેન ચ અસુકેન ચા’’તિ આચિક્ખતિ. એવં અતીતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ, સા ન વટ્ટતિ. તઞ્ચે સુત્વા તે વોહારિકા તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બં ભિક્ખુસ્સ ગીવા હોતિ, ‘‘દણ્ડં ગણ્હિસ્સન્તી’’તિ અધિપ્પાયેપિ સતિ ગીવાયેવ હોતિ. સચે પન ‘‘તસ્સ દણ્ડં ગણ્હથા’’તિ વદતિ, પઞ્ચમાસકમત્તે ગહિતે પારાજિકં હોતિ. ‘‘કેના’’તિ વુત્તે પન ‘‘અસુકેનાતિ વત્તું અમ્હાકં ન વટ્ટતિ, તુમ્હેયેવ જાનિસ્સથ. કેવલઞ્હિ મયં રક્ખં યાચામ, તં નો દેથ, અવહટભણ્ડઞ્ચ આહરાપેથા’’તિ વત્તબ્બં. એવં અનોદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ, સા વટ્ટતિ. એવં વુત્તે સચેપિ તે વોહારિકા કારકે ગવેસિત્વા તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બસાપતેય્યેપિ ગહિતે ભિક્ખુનો નેવ ગીવા, ન આપત્તિ. પરિક્ખારં હરન્તે દિસ્વા તેસં અનત્થકામતાય ‘‘ચોરો ચોરો’’તિ વત્તુમ્પિ ન વટ્ટતિ. એવં વુત્તેપિ હિ યં તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બં ભિક્ખુનો ગીવા હોતિ. અત્તનો વચનકરં પન ‘‘ઇમિના મે પરિક્ખારો ગહિતો, તં આહરાપેહિ, મા ચસ્સ દણ્ડં કરોહી’’તિ વત્તું વટ્ટતિ. દાસદાસીવાપિઆદીનમ્પિ અત્થાય અડ્ડં કરોન્તિ અયં અકપ્પિયઅડ્ડો નામ, ન વટ્ટતિ.

કથં અનાગતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ? વુત્તનયેનેવ પરેહિ અનાચારાદીસુ કતેસુ ભિક્ખુ વોહારિકે એવં વદતિ ‘‘અમ્હાકં વિહારે ઇદઞ્ચિદઞ્ચ કરોન્તિ, રક્ખં નો દેથ આયતિં અકરણત્થાયા’’તિ. ‘‘કેન એવં કત’’ન્તિ વુત્તે ચ ‘‘અસુકેન ચ અસુકેન ચા’’તિ આચિક્ખતિ. એવં અનાગતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ, સાપિ ન વટ્ટતિ. તેસઞ્હિ દણ્ડે કતે પુરિમનયેનેવ સબ્બં ભિક્ખુસ્સ ગીવા, સેસં પુરિમસદિસમેવ. સચે વોહારિકા ‘‘ભિક્ખૂનં વિહારે એવરૂપં અનાચારં કરોન્તાનં ઇમં નામ દણ્ડં કરોમા’’તિ ભેરિં ચરાપેત્વા આણાય અતિટ્ઠમાને પરિયેસિત્વા દણ્ડં કરોન્તિ, ભિક્ખુનો નેવ ગીવા, ન આપત્તિ. વિહારસીમાય રુક્ખાદીનિ છિન્દન્તાનં વાસિફરસુઆદીનિ ગહેત્વા પાસાણેહિ કોટ્ટેન્તિ, ન વટ્ટતિ. સચે ધારા ભિજ્જતિ, કારાપેત્વા દાતબ્બા. ઉપધાવિત્વા તેસં પરિક્ખારે ગણ્હન્તિ, તમ્પિ ન કાતબ્બં. લહુપરિવત્તઞ્હિ ચિત્તં, થેય્યચેતનાય ઉપ્પન્નાય મૂલચ્છેજ્જમ્પિ ગચ્છેય્ય.

૨૦. ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા સઙ્કારં વા વિઘાસં વા તિરોકુટ્ટે વા તિરોપાકારે વા છડ્ડેતું વા છડ્ડાપેતું વા ન વટ્ટતિ. ચત્તારિપિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૮૨૬) વત્થૂનિ એકપયોગેન છડ્ડેન્તસ્સ એકમેવ દુક્કટં, પાટેક્કં છડ્ડેન્તસ્સ વત્થુગણનાય દુક્કટાનિ. આણત્તિયમ્પિ એસેવ નયો. દન્તકટ્ઠછડ્ડનેપિ દુક્કટમેવ. ઓલોકેત્વા વા અવલઞ્જે વા ઉચ્ચારાદીનિ છડ્ડેન્તસ્સ અનાપત્તિ. યમ્પિ મનુસ્સાનં ઉપભોગપરિભોગં રોપિમં ખેત્તં હોતુ નાળિકેરાદિઆરામો વા, તત્થાપિ યત્થ કત્થચિ રોપિમહરિતટ્ઠાને એતાનિ વત્થૂનિ છડ્ડેતું ન વટ્ટતિ. છડ્ડેન્તસ્સ પુરિમનયેનેવ આપત્તિભેદો વેદિતબ્બો. ખેત્તે વા આરામે વા નિસીદિત્વા ભુઞ્જમાનો ઉચ્છુઆદીનિ વા ખાદમાનો ગચ્છન્તો ઉચ્છિટ્ઠોદકચલકાદીનિ હરિતટ્ઠાને છડ્ડેતિ, અન્તમસો ઉદકં પિવિત્વા મત્થકચ્છિન્નનાળિકેરમ્પિ છડ્ડેતિ, દુક્કટં. કસિતટ્ઠાને નિક્ખિત્તબીજે અઙ્કુરે ઉટ્ઠિતેપિ અવુટ્ઠિતેપિ દુક્કટમેવ. અનિક્ખિત્તબીજેસુ પન ખેત્તકોણાદીસુ વા અસઞ્જાતરોપિમેસુ ખેત્તમરિયાદાદીસુ વા છડ્ડેતું વટ્ટતિ, મનુસ્સાનં કચવરછડ્ડનટ્ઠાનેપિ વટ્ટતિ. મનુસ્સેસુ સસ્સં ઉદ્ધરિત્વા ગતેસુ છડ્ડિતખેત્તં નામ હોતિ, તત્થ વટ્ટતિ. યત્થ પન ‘‘લાયિતમ્પિ પુબ્બણ્ણાદિ પુન ઉટ્ઠહિસ્સતી’’તિ રક્ખન્તિ, તત્થ ન વટ્ટતિ.

૨૧. ‘‘ન, ભિક્ખવે, નહાયમાનેન ભિક્ખુના રુક્ખે કાયો ઉગ્ઘંસેતબ્બો, યો ઉગ્ઘંસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૪૩) વચનતો નહાયન્તેન (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૪૩ આદયો) રુક્ખે વા નહાનતિત્થે નિખનિત્વા ઠપિતત્થમ્ભે વા ઇટ્ઠકસિલાદારુકુટ્ટાનં અઞ્ઞતરસ્મિં કુટ્ટે વા કાયો ન ઘંસેતબ્બો.

‘‘ન, ભિક્ખવે, અટ્ટાને નહાયિતબ્બં, યો નહાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૪૩) વચનતો અટ્ટાનેપિ નહાયિતું ન વટ્ટતિ. અટ્ટાનં નામ રુક્ખં ફલકં વિય તચ્છેત્વા અટ્ઠપદાકારેન રાજિયો છિન્દિત્વા નહાનતિત્થે નિખનન્તિ, તત્થ ચુણ્ણાનિ આકિરિત્વા મનુસ્સા કાયં ઘંસન્તિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, ગન્ધબ્બહત્થકેન નહાયિતબ્બં, યો નહાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળ્વ. ૨૪૩) વચનતો નહાનતિત્થે ઠપિતેન દારુમયહત્થેન ચુણ્ણાનિ ગહેત્વા મનુસ્સા સરીરં ઘંસન્તિ, તેન નહાયિતું ન વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, કુરુવિન્દકસુત્તિયા નહાયિતબ્બં, યો નહાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૪૩) વચનતો કુરુવિન્દકસુત્તિયાપિ નહાયિતું ન વટ્ટતિ. કુરુવિન્દકસુત્તિ નામ કુરુવિન્દકપાસાણચુણ્ણાનિ લાખાય બન્ધિત્વા કતગુળિકકલાપકો વુચ્ચતિ, યં ઉભોસુ અન્તેસુ ગહેત્વા સરીરં ઘંસન્તિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, વિગ્ગય્હ પરિકમ્મં કારાપેતબ્બં, યો કારાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૪૩) વચનતો અઞ્ઞમઞ્ઞં સરીરેન ઘંસિતું ન વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, મલ્લકેન નહાયિતબ્બં, યો નહાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ અકતમલ્લક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૪૩-૨૪૪) વચનતો મકરદણ્ડકે છિન્દિત્વા મલ્લકમૂલસણ્ઠાનેન કતં ‘‘મલ્લક’’ન્તિ વુચ્ચતિ, ઇદં ગિલાનસ્સપિ ન વટ્ટતિ. અકતમલ્લકં નામ દન્તે અચ્છિન્દિત્વા કતં, ઇદં અગિલાનસ્સ ન વટ્ટતિ, ઇટ્ઠકખણ્ડં પન કપાલખણ્ડં વા વટ્ટતિ.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉક્કાસિકં પુથુપાણિક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૪૪) વચનતો ઉક્કાસિકં પુથુપાણિકઞ્ચ વટ્ટતિ. ઉક્કાસિકં નામ વત્થવટ્ટિ, તસ્મા નહાયન્તસ્સ યસ્સ કસ્સચિ નહાનસાટકવટ્ટિયા પિટ્ઠિં ઘંસિતું વટ્ટતિ. પુથુપાણિકન્તિ હત્થપરિકમ્મં વુચ્ચતિ, તસ્મા સબ્બેસં હત્થેન પિટ્ઠિપરિકમ્મં કાતું વટ્ટતિ.

ઇદં પનેત્થ નહાનવત્તં – ઉદકતિત્થં ગન્ત્વા યત્થ વા તત્થ વા ચીવરં નિક્ખિપિત્વા વેગેન ઠિતકેનેવ ન ઓતરિતબ્બં, સબ્બદિસા પન ઓલોકેત્વા વિવિત્તભાવં ઞત્વા ખાણુગુમ્બલતાદીનિ વવત્થપેત્વા તિક્ખત્તું ઉક્કાસિત્વા અવકુજ્જ ઠિતેન ઉત્તરાસઙ્ગચીવરં અપનેત્વા પસારેતબ્બં, કાયબન્ધનં મોચેત્વા ચીવરપિટ્ઠેયેવ ઠપેતબ્બં. સચે ઉદકસાટિકા નત્થિ, ઉદકન્તે ઉક્કુટિકં નિસીદિત્વા નિવાસનં મોચેત્વા સચે નિન્નટ્ઠાનં અત્થિ, આતપે પસારેતબ્બં. નો ચે અત્થિ, સંહરિત્વા ઠપેતબ્બં. ઓતરન્તેન સણિકં નાભિપ્પમાણમત્તં ઓતરિત્વા વીચિં અનુટ્ઠપેન્તેન સદ્દં અકરોન્તેન નિવત્તિત્વા આગતદિસાભિમુખેન નિમુજ્જિતબ્બં, એવં ચીવરં રક્ખિતં હોતિ. ઉમ્મુજ્જન્તેનપિ સદ્દં અકરોન્તેન સણિકં ઉમ્મુજ્જિત્વા નહાનપરિયોસાને ઉદકન્તે ઉક્કુટિકેન નિસીદિત્વા નિવાસનં પરિક્ખિપિત્વા ઉટ્ઠાય સુપરિમણ્ડલં નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા ચીવરં પારુપિત્વાવ ઠાતબ્બં.

૨૨. ‘‘ન, ભિક્ખવે, વલ્લિકા ધારેતબ્બા… ન પામઙ્ગો ધારેતબ્બો… ન કણ્ઠસુત્તકં ધારેતબ્બં… ન કટિસુત્તકં ધારેતબ્બં… ન ઓવટ્ટિકં ધારેતબ્બં… ન કાયૂરં ધારેતબ્બં… ન હત્થાભરણં ધારેતબ્બં… ન અઙ્ગુલિમુદ્દિકા ધારેતબ્બા, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૪૫) વચનતો કણ્ણપિળન્ધનાદિ યં કિઞ્ચિ આભરણં ન વટ્ટતિ. તત્થ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૪૫) વલ્લિકાતિ કણ્ણતો નિક્ખન્તમુત્તોલમ્બકાદીનં એતં અધિવચનં. ન કેવલઞ્ચ વલ્લિકા એવ, યં કિઞ્ચિ કણ્ણપિળન્ધનં અન્તમસો તાલપણ્ણમ્પિ ન વટ્ટતિ. પામઙ્ગન્તિ યં કિઞ્ચિ પલમ્બકસુત્તં. કણ્ઠસુત્તકન્તિ યં કિઞ્ચિ ગીવૂપગં આભરણં. કટિસુત્તકન્તિ યં કિઞ્ચિ કટિપિળન્ધનં, અન્તમસો સુત્તતન્તુમત્તમ્પિ. ઓવટ્ટિકન્તિ વલયં. કાયૂરાદીનિ પાકટાનેવ.

૨૩. ‘‘ન, ભિક્ખવે, દીઘા કેસા ધારેતબ્બા, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દ્વેમાસિકં વા દુવઙ્ગુલં વા’’તિ (ચૂળવ. ૨૪૬) વચનતો સચે કેસા અન્તોદ્વેમાસે દ્વઙ્ગુલં પાપુણન્તિ, અન્તોદ્વેમાસેયેવ છિન્દિતબ્બા, દ્વઙ્ગુલેહિ અતિક્કામેતું ન વટ્ટતિ. સચેપિ ન દીઘા, દ્વેમાસતો એકદિવસમ્પિ અતિક્કામેતું ન લભતિયેવ. ઉભયથાપિ ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદોવ વુત્તો, તતો ઓરં પન ન વટ્ટનભાવો નામ નત્થિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, કત્તરિકાય કેસા છેદાપેતબ્બા, યો છેદાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આબાધપચ્ચયા કત્તરિકાય કેસે છેદાપેતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૭૫) વચનતો આબાધં વિના કત્તરિકાય કેસે છેદાપેતું ન વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, કોચ્છેન કેસા ઓસણ્ઠેતબ્બા… ન ફણકેન કેસા ઓસણ્ઠેતબ્બા… ન હત્થફણકેન કેસા ઓસણ્ઠેતબ્બા… ન સિત્થતેલકેન કેસા ઓસણ્ઠેતબ્બા… ન ઉદકતેલકેન કેસા ઓસણ્ઠેતબ્બા, યો ઓસણ્ઠેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૪૬) વચનતો મણ્ડનત્થાય કોચ્છાદીહિ કેસા ન ઓસણ્ઠેતબ્બા, ઉદ્ધલોમેન પન અનુલોમનિપાતનત્થં હત્થં તેમેત્વા સીસં પુઞ્છિતબ્બં, ઉણ્હાભિતત્તરજસિરાનમ્પિ અલ્લહત્થેન પુઞ્છિતું વટ્ટતિ.

૨૪. ‘‘ન, ભિક્ખવે, આદાસે વા ઉદકપત્તે વા મુખનિમિત્તં ઓલોકેતબ્બં, યો ઓલોકેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આબાધપચ્ચયા આદાસે વા ઉદકપત્તે વા મુખનિમિત્તં ઓલોકેતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૪૭) વચનતો આબાધં વિના આદાસે વા ઉદકપત્તે વા મુખં ન ઓલોકેતબ્બં. એત્થ ચ કંસપત્તાદીનિપિ યેસુ મુખનિમિત્તં પઞ્ઞાયતિ, સબ્બાનિ આદાસસઙ્ખમેવ ગચ્છન્તિ, કઞ્જિયાદીનિપિ ચ ઉદકપત્તસઙ્ખમેવ. તસ્મા યત્થ કત્થચિ ઓલોકેન્તસ્સ દુક્કટં. આબાધપચ્ચયા પન ‘‘સઞ્છવિ નુ ખો મે વણો, ઉદાહુ ન તાવા’’તિ જાનનત્થં વટ્ટતિ, ‘‘જિણ્ણો નુ ખોમ્હિ, નો’’તિ એવં આયુસઙ્ખારં ઓલોકનત્થમ્પિ વટ્ટતીતિ વુત્તં.

‘‘ન, ભિક્ખવે, મુખં આલિમ્પિતબ્બં… ન મુખં ઉમ્મદ્દિતબ્બં… ન મુખં ચુણ્ણેતબ્બં… ન મનોસિલિકાય મુખં લઞ્છેતબ્બં… ન અઙ્ગરાગો કાતબ્બો… ન મુખરાગો કાતબ્બો… ન અઙ્ગરાગમુખરાગો કાતબ્બો, યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આબાધપચ્ચયા મુખં આલિમ્પિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૪૭) વચનતો આબાધં વિના મુખવિલિમ્પનાદિ ન કાતબ્બં.

૨૫. ‘‘ન, ભિક્ખવે, નચ્ચં વા ગીતં વા વાદિતં વા દસ્સનાય ગન્તબ્બં, યો ગચ્છેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૪૮) વચનતો નચ્ચાદિં દસ્સનાય ન ગન્તબ્બં. એત્થ (પાચિ. અટ્ઠ. ૮૩૫) ચ નચ્ચન્તિ નટાદયો વા નચ્ચન્તુ સોણ્ડા વા અન્તમસો મોરસૂવમક્કટાદયોપિ, સબ્બમેતં નચ્ચમેવ, તસ્મા અન્તમસો મોરનચ્ચમ્પિ દસ્સનાય ગચ્છન્તસ્સ દુક્કટં. સયમ્પિ નચ્ચન્તસ્સ વા નચ્ચાપેન્તસ્સ વા દુક્કટમેવ. ગીતન્તિ નટાદીનં વા ગીતં હોતુ અરિયાનં પરિનિબ્બાનકાલે રતનત્તયગુણૂપસઞ્હિતં સાધુકીળિતગીતં વા અસઞ્ઞતભિક્ખૂનં ધમ્મભાણકગીતં વા અન્તમસો દન્તગીતમ્પિ, ‘‘યં ગાયિસ્સામા’’તિ પુબ્બભાગે ઓકૂજન્તા કરોન્તિ, સબ્બમેતં ગીતમેવ, સયં ગાયન્તસ્સપિ ગાયાપેન્તસ્સપિ દુક્કટમેવ.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આદીનવા આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મં ગાયન્તસ્સ. અત્તનાપિ તસ્મિં સરે સારજ્જતિ, પરેપિ તસ્મિં સરે સારજ્જન્તિ, ગહપતિકાપિ ઉજ્ઝાયન્તિ, સરકુત્તિમ્પિ નિકામયમાનસ્સ સમાધિસ્સ ભઙ્ગો હોતિ, પચ્છિમા જનતા દિટ્ઠાનુગતિં આપજ્જતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આદીનવા આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મં ગાયન્તસ્સ. ન, ભિક્ખવે, આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મો ગાયિતબ્બો, યો ગાયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૪૯) –

વચનતો આયતકેન ગીતસ્સરેન ધમ્મોપિ ન ગાયિતબ્બો.

આયતકો (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૪૯) નામ ગીતસ્સરો તં તં વત્તં ભિન્દિત્વા અક્ખરાનિ વિનાસેત્વા પવત્તો. ધમ્મે પન સુત્તન્તવત્તં નામ અત્થિ, જાતકવત્તં નામ અત્થિ, ગાથાવત્તં નામ અત્થિ, તં વિનાસેત્વા અતિદીઘં કાતું ન વટ્ટતિ, ચતુરસ્સેન વત્તેન પરિમણ્ડલાનિ પદબ્યઞ્જનાનિ દસ્સેતબ્બાનિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સરભઞ્ઞ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૪૯) વચનતો પન સરેન ધમ્મં ભણિતું વટ્ટતિ. સરભઞ્ઞે કિર તરઙ્ગવત્તધોતકવત્તગલિતવત્તાદીનિ દ્વત્તિંસ વત્તાનિ અત્થિ, તેસુ યં ઇચ્છતિ, તં કાતું લભતિ. સબ્બેસં પદબ્યઞ્જનં અવિનાસેત્વા વિકારં અકત્વા સમણસારુપ્પેન ચતુરસ્સેન નયેન પવત્તનંયેવ લક્ખણં.

વાદિતં નામ તન્તિબદ્ધાદિવાદનીયભણ્ડં વાદિતં વા હોતુ કુટભેરિવાદિતં વા અન્તમસો ઉદકભેરિવાદિતમ્પિ, સબ્બમેતં ન વટ્ટતિ. યં પન નિટ્ઠુભન્તો વા સાસઙ્કે વા ઠિતો અચ્છરિકં વા ફોટેતિ, પાણિં વા પહરતિ, તત્થ અનાપત્તિ, સબ્બં અન્તરારામે ઠિતસ્સ પસ્સતો અનાપત્તિ, પસ્સિસ્સામીતિ વિહારતો વિહારં ગચ્છન્તસ્સ આપત્તિયેવ. આસનસાલાયં નિસિન્નો પસ્સતિ, અનાપત્તિ. પસ્સિસ્સામીતિ ઉટ્ઠહિત્વા ગચ્છતો આપત્તિ, વીથિયં ઠત્વા ગીવં પરિવત્તેત્વા પસ્સતોપિ આપત્તિયેવ. સલાકભત્તાદીનં વા અત્થાય અઞ્ઞેન વા કેનચિ કરણીયેન ગન્ત્વા ગતટ્ઠાને પસ્સતિ વા સુણાતિ વા, અનાપત્તિ. આપદાસુ તાદિસેન ઉપદ્દવેન ઉપદ્દુતો સમજ્જટ્ઠાનં પવિસતિ, એવં પવિસિત્વા પસ્સન્તસ્સ સુણન્તસ્સ વા અનાપત્તિ. ‘‘ચેતિયસ્સ ઉપહારં દેથ ઉપાસકા’’તિ વત્તુમ્પિ, ‘‘તુમ્હાકં ચેતિયસ્સ ઉપહારં કરોમા’’તિ વુત્તે સમ્પટિચ્છિતુમ્પિ ન લભતિ. ‘‘તુમ્હાકં ચેતિયસ્સ ઉપટ્ઠાનં કરોમા’’તિ વુત્તે પન ‘‘ઉપટ્ઠાનકરણં નામ સુન્દર’’ન્તિ વત્તું વટ્ટતિ.

૨૬. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અત્તનો અઙ્ગજાતં છેતબ્બં, યો છિન્દેય્ય, આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૧) વચનતો અઙ્ગજાતં (ચૂળવ. ૨૫૧) છિન્દન્તસ્સ થુલ્લચ્ચયં, અઞ્ઞં પન કણ્ણનાસાઅઙ્ગુલિઆદિં યં કિઞ્ચિ છિન્દન્તસ્સ તાદિસં વા દુક્ખં ઉપ્પાદેન્તસ્સ દુક્કટં. અહિકીટદટ્ઠાદીસુ પન અઞ્ઞાબાધપચ્ચયા વા લોહિતં વા મોચેન્તસ્સ છિન્દન્તસ્સ વા અનાપત્તિ.

૨૭. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ગિહીનં ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મં ઇદ્ધિપાટિહારિયં દસ્સેતબ્બં, યો દસ્સેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૨) વચનતો ગિહીનં વિકુબ્બનિદ્ધિં દસ્સેતું ન વટ્ટતિ, અધિટ્ઠાનિદ્ધિ પન અપ્પટિક્ખિત્તા.

૨૮. ‘‘ન, ભિક્ખવે, સોવણ્ણમયો પત્તો ધારેતબ્બો…પે… ન રૂપિયમયો…પે… ન મણિમયો…પે… ન વેળુરિયમયો…પે… ન ફલિકમયો…પે… ન કંસમયો…પે… ન કાચમયો…પે… ન તિપુમયો …પે… ન સીસમયો…પે… ન તમ્બલોહમયો પત્તો ધારેતબ્બો, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૨) વચનતો સુવણ્ણમયાદિપત્તો ન વટ્ટતિ. સચેપિ ગિહી ભત્તગ્ગે સુવણ્ણતટ્ટિકાદીસુ બ્યઞ્જનં કત્વા ઉપનામેન્તિ, આમસિતુમ્પિ ન વટ્ટતિ. ફલિકમયકાચમયકંસમયાનિ પન તટ્ટિકાદીનિ ભાજનાનિ પુગ્ગલિકપરિભોગેનેવ ન વટ્ટન્તિ, સઙ્ઘિકપરિભોગેન વા ગિહિવિકટાનિ વા વટ્ટન્તિ. તમ્બલોહમયોપિ પત્તોયેવ ન વટ્ટતિ, થાલકં પન વટ્ટતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દ્વે પત્તે અયોપત્તં મત્તિકાપત્ત’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૫૨) દ્વેયેવ ચ પત્તા અનુઞ્ઞાતા.

‘‘ન, ભિક્ખવે, તુમ્બકટાહે પિણ્ડાય ચરિતબ્બં, યો ચરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૫) વચનતો લાબુકટાહં પરિહરિતું ન વટ્ટતિ, તં લભિત્વા પન તાવકાલિકં પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. ઘટિકટાહેપિ એસેવ નયો.

‘‘ન, ભિક્ખવે, છવસીસપત્તો ધારેતબ્બો, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૫) વચનતો છવસીસમયોપિ પત્તો ન વટ્ટતિ.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પત્તાધારક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૫૪) વચનતો ભૂમિદારુદણ્ડવઅલવેત્તાદીહિ કતે ભૂમિઆધારકે દારુદણ્ડઆધારકે ચ પત્તં ઠપેતું વટ્ટતિ. એત્થ ચ ‘‘ભૂમિઆધારકે તયો દણ્ડાધારકે દ્વે પત્તે ઉપરૂપરિ ઠપેતું વટ્ટતી’’તિ કુરુન્દિયં વુત્તં. મહાઅટ્ઠકથાયં પન વુત્તં ‘‘ભૂમિઆધારકે તિણ્ણં પત્તાનં અનોકાસો, દ્વે ઠપેતું વટ્ટતિ. દારુઆધારકદણ્ડાધારકેસુપિ સુસજ્જિતેસુ એસેવ નયો. ભમકોટિસદિસો પન દારુઆધારકો તીહિ દણ્ડકેહિ બદ્ધો, દણ્ડાધારકો ચ એકસ્સપિ પત્તસ્સ અનોકાસો, તત્થ ઠપેત્વાપિ હત્થેન ગહેત્વાવ નિસીદિતબ્બં, ભૂમિયં પન નિક્કુજ્જિત્વા એકમેવ ઠપેતબ્બ’’ન્તિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, મિડ્ઢન્તે પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો, યો નિક્ખિપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૪) વચનતો આલિન્દકમિડ્ઢિકાદીનં અન્તે ઠપેતું ન વટ્ટતિ. સચે પન પરિવત્તેત્વા તત્થેવ પતિટ્ઠાતિ, એવરૂપાય વિત્થિણ્ણાય મિડ્ઢિકાય ઠપેતું વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પરિભણ્ડન્તે પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો, યો નિક્ખિપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૪) વચનતો બાહિરપસ્સે કતાય તનુકમિડ્ઢિકાય અન્તેપિ એસેવ નયો. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચોળક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૫૪) વચનતો ચોળકં પત્થરિત્વા તત્થ ઠપેતું વટ્ટતિ. તસ્મિં પન અસતિ કટસારકે વા તટ્ટિકાય વા મત્તિકાય વા પરિભણ્ડકતાય ભૂમિયા યત્થ ન દુસ્સતિ, તથારૂપાય વાલિકાય વા ઠપેતું વટ્ટતિ. પંસુરજાદીસુ પન ખરભૂમિયં વા ઠપેન્તસ્સ દુક્કટં.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પત્તો લગ્ગેતબ્બો, યો લગ્ગેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૪) વચનતો નાગદન્તાદીસુ યત્થ કત્થચિ લગ્ગેતું ન વટ્ટતિ, ચીવરવંસેપિ બન્ધિત્વા ઠપેતું ન વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, મઞ્ચે પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો, યો નિક્ખિપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૪) વચનતો ભણ્ડકટ્ઠપનત્થમેવ વા કતં હોતુ નિસીદનસયનત્થં વા, યત્થ કત્થચિ મઞ્ચે વા પીઠે વા ઠપેન્તસ્સ દુક્કટં, અઞ્ઞેન પન ભણ્ડકેન સદ્ધિં બન્ધિત્વા ઠપેતું, અટનિયં બન્ધિત્વા ઓલમ્બિતું વા વટ્ટતિ, બન્ધિત્વાપિ ઉપરિ ઠપેતું ન વટ્ટતિયેવ. સચે પન મઞ્ચો વા પીઠં વા ઉક્ખિપિત્વા ચીવરવંસાદીસુ અટ્ટકચ્છન્નેન ઠપિતં હોતિ, તત્થ ઠપેતું વટ્ટતિ. અંસવટ્ટનકેન અંસકૂટે લગ્ગેત્વા અઙ્કે ઠપેતું વટ્ટતિ, છત્તે ભત્તપૂરોપિ અંસકૂટે લગ્ગિતપત્તોપિ ઠપેતું ન વટ્ટતિ. ભણ્ડકેન પન સદ્ધિં બન્ધિત્વા અટ્ટકં કત્વા વા ઠપિતે યો કોચિ ઠપેતું વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પત્તહત્થેન કવાટં પણામેતબ્બં, યો પણામેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૫) વચનતો પત્તહત્થેન કવાટં ન પણામેતબ્બં. એત્થ ચ ન કેવલં યસ્સ પત્તો હત્થે, સો એવ પત્તહત્થો. ન કેવલઞ્ચ કવાટમેવ પણામેતું ન લભતિ, અપિચ ખો પન હત્થે વા પિટ્ઠિપાદે વા યત્થ યત્થચિ સરીરાવયવે પત્તસ્મિં સતિ હત્થેન વા પાદેન વા સીસેન વા યેન કેનચિ સરીરાવયવેન કવાટં વા પણામેતું ઘટિકં વા ઉક્ખિપિતું સૂચિં વા કુઞ્ચિકાય અવાપુરિતું ન લભતિ, અંસકૂટે પન પત્તં લગ્ગેત્વા યથાસુખં અવાપુરિતું લભતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, ચલકાનિ વા અટ્ઠિકાનિ વા ઉચ્છિટ્ઠોદકં વા પત્તેન નીહરિતબ્બં, યો નીહરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૫) વચનતો ચલકાદીનિ પત્તેન નીહરિતું ન વટ્ટતિ. એત્થ ચ ચલકાનીતિ ચબ્બેત્વા અપવિદ્ધામિસાનિ. અટ્ઠિકાનીતિ મચ્છમંસઅઅકાનિ. ઉચ્છિટ્ઠોદકન્તિ મુખવિક્ખાલિતોદકં. એતેસુ યં કિઞ્ચિ પત્તેન નીહરન્તસ્સ દુક્કટં. પત્તં પટિગ્ગહં કત્વા હત્થં ધોવિતુમ્પિ ન લભતિ. હત્થધોતપાદધોતઉદકમ્પિ પત્તે આકિરિત્વા નીહરિતું ન વટ્ટતિ, અનુચ્છિટ્ઠં સુદ્ધપત્તં ઉચ્છિટ્ઠહત્થેન ગણ્હિતું ન વટ્ટતિ, વામહત્થેન પનેત્થ ઉદકં આસિઞ્ચિત્વા એકં ઉદકગણ્ડુસં ગહેત્વા ઉચ્છિટ્ઠહત્થેન ગણ્હિતું વટ્ટતિ. એત્તાવતાપિ હિ સો ઉચ્છિટ્ઠપત્તો હોતિ, હત્થં પન બહિઉદકેન વિક્ખાલેત્વા ગહેતું વટ્ટતિ. મચ્છમંસફલાફલાદીનિ ચ ખાદન્તો યં તત્થ અટ્ઠિં વા ચલકં વા છડ્ડેતુકામો હોતિ, તં પત્તે ઠપેતું ન લભતિ. યં પન પટિખાદિતુકામો હોતિ, તં પત્તે ઠપેતું લભતિ. અટ્ઠિકકણ્ટકાદીનિ તત્થેવ કત્વા હત્થેન લુઞ્ચિત્વા ખાદિતું વટ્ટતિ. મુખતો નીહટં પન યં કિઞ્ચિ પુન ખાદિતુકામો પત્તે ઠપેતું ન લભતિ, સિઙ્ગિવેરનાળિકેરખણ્ડાદીનિ ડંસિત્વા પુન ઠપેતું લભતિ.

૨૯. ‘‘ન ચ, ભિક્ખવે, સબ્બપંસુકૂલિકેન ભવિતબ્બં, યો ભવેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૫) વચનતો સબ્બપંસુકૂલિકેન ન ભવિતબ્બં. એત્થ પન ચીવરઞ્ચ મઞ્ચપીઠઞ્ચ પંસુકૂલં વટ્ટતિ, અજ્ઝોહરણીયં પન દિન્નમેવ ગહેતબ્બં.

૩૦. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નેન ભિક્ખુના પરિસ્સાવનં યાચિયમાનેન ન દાતબ્બં, યો ન દદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૯) વચનતો અપરિસ્સાવનકસ્સ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૫૯) યાચમાનસ્સ પરિસ્સાવનં અદાતું ન વટ્ટતિ. યો પન અત્તનો હત્થે પરિસ્સાવને વિજ્જમાનેપિ યાચતિ, તસ્સ ન અકામા દાતબ્બં.

‘‘ન ચ, ભિક્ખવે, અપરિસ્સાવનકેન ભિક્ખુના અદ્ધાનમગ્ગો પટિપજ્જિતબ્બો, યો પટિપજ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૫૯) વચનતો અપરિસ્સાવનકેન મગ્ગો ન ગન્તબ્બો. સચેપિ ન હોતિ પરિસ્સાવનં વા ધમ્મકરણં વા, સઙ્ઘાટિકણ્ણો અધિટ્ઠાતબ્બો ‘‘ઇમિના પરિસ્સાવેત્વા પિવિસ્સામી’’તિ.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, દણ્ડપરિસ્સાવન’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૫૯) વચનતો દણ્ડપરિસ્સાવનમ્પિ વટ્ટતિ. દણ્ડપરિસ્સાવનં નામ યત્થ રજકાનં ખારપરિસ્સાવનં વિય ચતૂસુ પાદેસુ બદ્ધનિસ્સેણિકાય સાટકં બન્ધિત્વા મજ્ઝે દણ્ડકે ઉદકં આસિઞ્ચન્તિ, તં ઉભોપિ કોટ્ઠાસે પૂરેત્વા પરિસ્સાવતિ.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓત્થરક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૫૯) વચનતો ઓત્થરકં પરિસ્સાવનમ્પિ વટ્ટતિ. ઓત્થરકં નામ યં ઉદકે ઓત્થરિત્વા ઘટકેન ઉદકં ગણ્હન્તિ, તઞ્હિ ચતૂસુ દણ્ડકેસુ વત્થં બન્ધિત્વા ઉદકે ચત્તારો ખાણુકે નિખનિત્વા તેસુ બન્ધિત્વા સબ્બપરિયન્તે ઉદકતો મોચેત્વા મજ્ઝે ઓત્થરિત્વા ઘટેન ઉદકં ગણ્હન્તિ.

૩૧. ‘‘ન, ભિક્ખવે, નગ્ગેન નગ્ગો અભિવાદેતબ્બો, યો અભિવાદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિઆદિવચનતો (ચૂળવ. ૨૬૧) ન નગ્ગેન નગ્ગો અભિવાદેતબ્બો, ન નગ્ગેન અભિવાદેતબ્બં, ન નગ્ગેન નગ્ગો અભિવાદાપેતબ્બો, ન નગ્ગેન અભિવાદાપેતબ્બં, ન નગ્ગેન નગ્ગસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં, ન નગ્ગેન નગ્ગસ્સ દાતબ્બં, ન નગ્ગેન પટિગ્ગહેતબ્બં, ન નગ્ગેન ખાદિતબ્બં, ન નગ્ગેન ભુઞ્જિતબ્બં, ન નગ્ગેન સાયિતબ્બં, ન નગ્ગેન પાતબ્બં.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિસ્સો પટિચ્છાદિયો જન્તાઘરપટિચ્છાદિં ઉદકપટિચ્છાદિં વત્થપટિચ્છાદિ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૬૧) વચનતો તિસ્સો પટિચ્છાદિયો વટ્ટન્તિ. એત્થ ચ જન્તાઘરપટિચ્છાદિ ઉદકપટિચ્છાદિ ચ પરિકમ્મં કરોન્તસ્સેવ વટ્ટતિ, સેસેસુ અભિવાદનાદીસુ ન વટ્ટતિ. વત્થપટિચ્છાદિ પન સબ્બકમ્મેસુ વટ્ટતિ.

૩૨. ‘‘ન, ભિક્ખવે, પુપ્ફાભિકિણ્ણેસુ સયનેસુ સયિતબ્બં, યો સસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૬૪) વચનતો પુપ્ફેહિ સન્થતેસુ સયનેસુ ન સયિતબ્બં, ગન્ધગન્ધં પન ગહેત્વા કવાટે પઞ્ચઙ્ગુલિં દાતું વટ્ટતિ પુપ્ફં ગહેત્વા વિહારે એકમન્તં નિક્ખિપિતું.

૩૩. ‘‘ન, ભિક્ખવે, આસિત્તકૂપધાને ભુઞ્જિતબ્બં, યો ભુઞ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૬૪) વચનતો આસિત્તકૂપધાને ઠપેત્વા ન ભુઞ્જિતબ્બં. આસિત્તકૂપધાનન્તિ તમ્બલોહેન વા રજતેન વા કતાય પેળાય એતં અધિવચનં, પટિક્ખિત્તત્તા પન દારુમયાપિ ન વટ્ટતિ.

૩૪. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મળોરિક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૬૪) વચનતો મળોરિકાય ઠપેત્વા ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. મળોરિકાતિ દણ્ડાધારકો વુચ્ચતિ. યટ્ઠિઆધારકપણ્ણાધારકપચ્છિકપીઠાદીનિપિ એત્થેવ પવિટ્ઠાનિ. આધારકસઙ્ખેપગમનતો હિ પટ્ઠાય છિદ્દં વિદ્ધમ્પિ અવિદ્ધમ્પિ વટ્ટતિયેવ.

૩૫. ‘‘ન, ભિક્ખવે, એકભાજને ભુઞ્જિતબ્બં, યો ભુઞ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ(ચૂળવ. ૨૬૪) આદિવચનતો ન એકભાજને ભુઞ્જિતબ્બં, ન એકથાલકે પાતબ્બં. સચે પન એકો ભિક્ખુ ભાજનતો ફલં વા પૂપં વા ગહેત્વા ગચ્છતિ, તસ્મિં અપગતે ઇતરસ્સ સેસકં ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ, ઇતરસ્સપિ તસ્મિં ખીણે પુન ગહેતું વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, એકમઞ્ચે તુવટ્ટિતબ્બં, યો તુવટ્ટેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ(ચૂળવ. ૨૬૪) આદિવચનતો ન એકમઞ્ચે નિપજ્જિતબ્બં, ન એકત્થરણે નિપજ્જિતબ્બં. વવત્થાનં પન દસ્સેત્વા મજ્ઝે કાસાવં વા કત્તરયટ્ઠિં વા અન્તમસો કાયબન્ધનમ્પિ ઠપેત્વા નિપજ્જન્તાનં અનાપત્તિ. એકપાવુરણેહિ એકત્થરણપાવુરણેહિ ચ ન નિપજ્જિતબ્બં. એકં અત્થરણઞ્ચેવ પાવુરણઞ્ચ એતેસન્તિ એકત્થરણપાવુરણા. સંહારિમાનં પાવારત્થરણકટસારકાદીનં એકં અન્તં અત્થરિત્વા એકં પારુપિત્વા નિપજ્જન્તાનમેતં અધિવચનં.

૩૬. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ચેલપ્પટિકા અક્કમિતબ્બા, યો અક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૬૮) વચનતો ન ચેલસન્થારો અક્કમિતબ્બો, ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિહીનં મઙ્ગલત્થાય યાચિયમાનેન ચેલપ્પટિકં અક્કમિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૬૮) વચનતો પન કાચિ ઇત્થી (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૬૮) અપગતગબ્ભા વા હોતિ ગરુગબ્ભા વા, એવરૂપેસુ ઠાનેસુ મઙ્ગલત્થાય યાચિયમાનેન અક્કમિતું વટ્ટતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ધોતપાદકં અક્કમિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૬૮) વચનતો પાદધોવનટ્ઠાને ધોતેહિ પાદેહિ અક્કમનત્થાય અત્થતપચ્ચત્થરણં અક્કમિતું વટ્ટતિ.

૩૭. ‘‘ન, ભિક્ખવે, કતકં પરિભુઞ્જિતબ્બં, યો પરિભુઞ્જેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૬૯) વચનતો કતકં ન વટ્ટતિ. કતકં નામ પદુમકણ્ણિકાકારં પાદઘંસનત્થં કણ્ટકે ઉટ્ઠાપેત્વા કતં. તં વટ્ટં વા હોતુ ચતુરસ્સાદિભેદં વા, બાહુલિકાનુયોગત્તા પટિક્ખિત્તમેવ, નેવ પટિગ્ગહેતું, ન પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિસ્સો પાદઘંસનિયો સક્ખરં કથલં સમુદ્દફેણક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૬૯) વચનતો સક્ખરાદીહિ પાદઘંસનં વટ્ટતિ. સક્ખરાતિ પાસાણો વુચ્ચતિ, પાસાણફેણકોપિ વટ્ટતિયેવ.

૩૮. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ચામરિબીજની ધારેતબ્બા, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૬૯) વચનતો ચામરિવાલેહિ કતબીજની ન વટ્ટતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મકસબીજનિં. અનુજાનામિ ભિક્ખવે તિસ્સો બીજનિયો વાકમયં ઉસીરમયં મોરપિઞ્છમયં. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વિધૂપનઞ્ચ તાલવણ્ટઞ્ચા’’તિ (ચૂળવ. ૨૬૯) વચનતો મકસબીજનીઆદિ વટ્ટતિ. તત્થ વિધૂપનન્તિ બીજની વુચ્ચતિ. તાલવણ્ટં પન તાલપણ્ણેહિ વા કતં હોતુ વેળુદન્તવિલીવેહિ વા મોરપિઞ્છેહિ વા ચમ્મવિકતીહિ વા, સબ્બં વટ્ટતિ. મકસબીજની દન્તમયવિસાણમયદણ્ડકાપિ વટ્ટતિ. વાકમયબીજનિયા કેતકપારોહકુન્તાલપણ્ણાદિમયાપિ સઙ્ગહિતા.

૩૯. ‘‘ન, ભિક્ખવે, છત્તં ધારેતબ્બં, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ છત્ત’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૭૦) વચનતો અગિલાનેન છત્તં ન ધારેતબ્બં. યસ્સ પન કાયડાહો વા પિત્તકોપો વા હોતિ ચક્ખુ વા દુબ્બલં, અઞ્ઞો વા કોચિ આબાધો વિના છત્તેન ઉપ્પજ્જતિ, તસ્સ ગામે વા અરઞ્ઞે વા છત્તં વટ્ટતિ. વસ્સે પન ચીવરગુત્તત્થમ્પિ વાળમિગચોરભયેસુ અત્તગુત્તત્થમ્પિ વટ્ટતિ, એકપણ્ણચ્છત્તં પન સબ્બત્થેવ વટ્ટતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અગિલાનેનપિ આરામે આરામૂપચારે છત્તં ધારેતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૭૦) વચનતો પન અગિલાનસ્સપિ આરામઆરામૂપચારેસુ છત્તં ધારેતું વટ્ટતિ.

૪૦. ‘‘ન, ભિક્ખવે, દીઘા નખા ધારેતબ્બા, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મંસપ્પમાણેન નખં છિન્દિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૭૪) વચનતો દીઘા નખા છિન્દિતબ્બા. ‘‘ન, ભિક્ખવે, વીસતિમટ્ઠં કારાપેતબ્બં, યો કારાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, મલમત્તં અપકડ્ઢિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૭૪) વચનતો વીસતિપિ નખે લિખિતમટ્ઠે કારાપેતું ન વટ્ટતિ, નખતો મલમત્તં પન અપકડ્ઢિતું વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, સમ્બાધે લોમં સંહરાપેતબ્બં, યો સંહરાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આબાધપચ્ચયા સમ્બાધે લોમં સંહરાપેતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૭૫) વચનતો ગણ્ડવણાદિઆબાધં વિના સમ્બાધે લોમં સંહરાપેતું ન વટ્ટતિ. ‘‘ન, ભિક્ખવે, દીઘં નાસિકાલોમં ધારેતબ્બં, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૭૫) વચનતો સણ્ડાસેન નાસિકાલોમં સંહરાપેતું વટ્ટતિ. સક્ખરાદીહિ નાસિકાલોમં ગાહાપનેપિ આપત્તિ નત્થિ, અનુરક્ખણત્થં પન ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સણ્ડાસ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૭૫) સણ્ડાસો અનુઞ્ઞાતો. ‘‘ન, ભિક્ખવે, પલિતં ગાહાપેતબ્બં, યો ગાહાપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૭૫) વચનતો પલિતં ગાહાપેતું ન વટ્ટતિ. યં પન ભમુકાય વા નલાટે વા દાઠિકાય વા ઉગ્ગન્ત્વા બીભચ્છં હુત્વા ઠિતં, તાદિસં લોમં પલિતં વા અપલિતં વા ગાહાપેતું વટ્ટતિ.

૪૧. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અકાયબન્ધનેન ગામો પવિસિતબ્બો, યો પવિસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૭૮) વચનતો અકાયબન્ધનેન ગામો ન પવિસિતબ્બો, અબન્ધિત્વા નિક્ખમન્તેન યત્થ સરતિ, તત્થ બન્ધિતબ્બં. ‘‘આસનસાલાય બન્ધિસ્સામી’’તિ ગન્તું વટ્ટતિ, સરિત્વા યાવ ન બન્ધતિ, ન તાવ પિણ્ડાય ચરિતબ્બં.

૪૨. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ગિહિનિવત્થં નિવાસેતબ્બં, યો નિવાસેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ(ચૂળવ. ૨૮૦) આદિવચનતો હત્થિસોણ્ડાદિવસેન ગિહિનિવત્થં ન નિવાસેતબ્બં, સેતપટપારુતાદિવસેન ન ગિહિપારુતં પારુપિતબ્બં, મલ્લકમ્મકરાદયો વિય કચ્છં બન્ધિત્વા ન નિવાસેતબ્બં. એવં નિવાસેતું ગિલાનસ્સપિ મગ્ગપ્પટિપન્નસ્સપિ ન વટ્ટતિ. યમ્પિ મગ્ગં ગચ્છન્તા એકં વા દ્વે વા કોણે ઉક્ખિપિત્વા અન્તરવાસકસ્સ ઉપરિ લગ્ગન્તિ, અન્તો વા એકં કાસાવં તથા નિવાસેત્વા બહિ અપરં નિવાસેન્તિ, સબ્બં ન વટ્ટતિ. ગિલાનો પન અન્તોકાસાવસ્સ ઓવટ્ટિકં દસ્સેત્વા અપરં ઉપરિ નિવાસેતું લભતિ, અગિલાનેન દ્વે નિવાસેન્તેન સગુણં કત્વા નિવાસેતબ્બાનિ.

૪૩. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઉભતોકાજં હરિતબ્બં, યો હરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૮૧) વચનતો ઉભતોકાજં હરિતું ન વટ્ટતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, એકતોકાજં અન્તરાકાજં સીસભારં ખન્ધભારં કટિભારં ઓલમ્બક’’ન્તિ વચનતો એકતોકાજાદિં હરિતું વટ્ટતિ.

૪૪. ‘‘ન, ભિક્ખવે, દીઘં દન્તકટ્ઠં ખાદિતબ્બં, યો ખાદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૮૨) વચનતો ન દીઘં દન્તકટ્ઠં ખાદિતબ્બં. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અટ્ઠઙ્ગુલપરમં દન્તકટ્ઠં. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચતુરઙ્ગુલપચ્છિમં દન્તકટ્ઠ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૮૨) વચનતો મનુસ્સાનં પમાણઙ્ગુલેન અટ્ઠઙ્ગુલપરમં ચતુરઙ્ગુલપચ્છિમઞ્ચ દન્તકટ્ઠં ખાદિતબ્બં.

૪૫. ‘‘ન, ભિક્ખવે, રુક્ખો અભિરુહિતબ્બો, યો અભિરુહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સતિ કરણીયે પોરિસં રુક્ખં અભિરુહિતું આપદાસુ યાવદત્થ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૮૪) વચનતો ન રુક્ખં અભિરુહિતબ્બં, સુક્ખકટ્ઠગહણાદિકિચ્ચે પન સતિ પુરિસપ્પમાણં અભિરુહિતું વટ્ટતિ. આપદાસૂતિ વાળમિગાદયો વા દિસ્વા મગ્ગમૂળ્હો વા દિસા ઓલોકેતુકામો હુત્વા દવડાહં વા ઉદકોઘં વા આગચ્છન્તં દિસ્વા અતિઉચ્ચમ્પિ રુક્ખં આરોહિતું વટ્ટતિ.

૪૬. ‘‘ન, ભિક્ખવે, બુદ્ધવચનં છન્દસો આરોપેતબ્બં, યો આરોપેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સકાય નિરુત્તિયા બુદ્ધવચનં પરિયાપુણિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૮૫) વચનતો વેદં વિય બુદ્ધવચનં સક્કટભાસાય વાચનામગ્ગં આરોચેતું ન વટ્ટતિ, સકાય પન માગધિકાય નિરુત્તિયા પરિયાપુણિતબ્બં.

૪૭. ‘‘ન, ભિક્ખવે, લોકાયતં પરિયાપુણિતબ્બં, યો પરિયાપુણેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ(ચઊળવ. ૨૮૬) આદિવચનતો લોકાયતસઙ્ખાતં ‘‘સબ્બં ઉચ્છિટ્ઠં, સબ્બં અનુચ્છિટ્ઠં, સેતો કાકો, કાળો બકો ઇમિના ચ ઇમિના ચ કારણેના’’તિ એવમાદિનિરત્થકકારણપટિસંયુત્તં તિત્થિયસત્થં નેવ પરિયાપુણિતબ્બં, ન પરસ્સ વાચેતબ્બં. ન ચ તિરચ્છાનવિજ્જા પરિયાપુણિતબ્બા, ન પરસ્સ વાચેતબ્બા.

૪૮. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ખિપિતે ‘જીવા’તિ વત્તબ્બો, યો વદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિહીનં ‘જીવથ ભન્તે’તિ વુચ્ચમાનેન ‘ચિરં જીવા’તિ વત્તુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૮૮) વચનતો ખિપિતે ‘‘જીવા’’તિ ન વત્તબ્બં, ગિહિના પન ‘‘જીવથા’’તિ વુચ્ચમાનેન ‘‘ચિરં જીવા’’તિ વત્તું વટ્ટતિ.

૪૯. ‘‘ન, ભિક્ખવે, લસુણં ખાદિતબ્બં, યો ખાદેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આબાધપચ્ચયા લસુણં ખાદિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૮૯) વચનતો આબાધં વિના લસુણં ખાદિતું ન વટ્ટતિ, સૂપસમ્પાકાદીસુ (પાચિ. અટ્ઠ. ૭૯૭) પક્ખિત્તં પન વટ્ટતિ. તઞ્હિ પચ્ચમાનેસુ મુગ્ગસૂપાદીસુ વા મચ્છમંસવિકતિયા વા તેલે વા બદરસાળવાદીસુ વા અમ્બિલસાકાદીસુ વા ઉત્તરિભઙ્ગેસુ વા યત્થ કત્થચિ અન્તમસો યાગુભત્તેપિ પક્ખિત્તં વટ્ટતિ.

૫૦. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અધોતેહિ પાદેહિ સેનાસનં અક્કમિતબ્બં, યો અક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૨૪) વચનતો અધોતેહિ પાદેહિ મઞ્ચપીઠાદિસેનાસનં પરિકમ્મકતા વા ભૂમિ ન અક્કમિતબ્બા. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અલ્લેહિ પાદેહિ સેનાસનં અક્કમિતબ્બં, યો અક્કમેય્ય આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૨૪) વચનતો યેહિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૪) અક્કન્તટ્ઠાને ઉદકં પઞ્ઞાયતિ, એવરૂપેહિ અલ્લપાદેહિ પરિભણ્ડકતા ભૂમિ વા સેનાસનં વા ન અક્કમિતબ્બં. સચે પન ઉદકસિનેહમત્તમેવ પઞ્ઞાયતિ, ન ઉદકં, વટ્ટતિ. પાદપુઞ્છનિં પન અલ્લપાદેહિપિ અક્કમિતું વટ્ટતિયેવ. ‘‘ન, ભિક્ખવે, સઉપાહનેન સેનાસનં અક્કમિતબ્બં, યો અક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૨૪) વચનતો ધોતપાદેહિ અક્કમિતબ્બટ્ઠાનં સઉપાહનેન અક્કમિતું ન વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પરિકમ્મકતાય ભૂમિયા નિટ્ઠુભિતબ્બં, યો નિટ્ઠુભેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૨૪) વચનતો પરિકમ્મકતાય ભૂમિયા ન નિટ્ઠુભિતબ્બં. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ખેળમલ્લક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૪) એવં અનુઞ્ઞાતે ખેળમલ્લકે નિટ્ઠુભિતબ્બં. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ચોળકેન પલિવેઠેતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૪) વચનતો સુધાભૂમિયા વા પરિભણ્ડભૂમિયા વા મઞ્ચપીઠં નિક્ખિપન્તેન સચે તટ્ટિકા વા કટસારકો વા નત્થિ, ચોળકેન મઞ્ચપીઠાનં પાદા વેઠેતબ્બા, તસ્મિં અસતિ પણ્ણમ્પિ અત્થરિતું વટ્ટતિ, કિઞ્ચિ અનત્થરિત્વા ઠપેન્તસ્સ પન દુક્કટં. યદિ પન તત્થ નેવાસિકા અનત્થતાય ભૂમિયાપિ ઠપેન્તિ, અધોતપાદેહિપિ વળઞ્જેન્તિ, તથેવ વળઞ્જેતું વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, પરિકમ્મકતા ભિત્તિ અપસ્સેતબ્બા, યો અપસ્સેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૨૪) વચનતો પરિકમ્મકતા ભિત્તિ સેતભિત્તિ વા હોતુ ચિત્તકમ્મકતા વા, ન અપસ્સેતબ્બા. ન કેવલઞ્ચ ભિત્તિમેવ, દ્વારમ્પિ વાતપાનમ્પિ અપસ્સેનફલકમ્પિ પાસાણત્થમ્ભમ્પિ રુક્ખત્થમ્ભમ્પિ ચીવરેન વા યેન કેનચિ અપ્પટિચ્છાદેત્વા અપસ્સિતું ન લભતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પચ્ચત્થરિત્વા નિપજ્જિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૫) વચનતો પન ધોતપાદેહિ અક્કમિતબ્બં, પરિભણ્ડકતં ભૂમિં વા ભૂમત્થરણં સેનાસનં વા સઙ્ઘિકમઞ્ચપીઠં વા અત્તનો સન્તકેન પચ્ચત્થરણેન પચ્ચત્થરિત્વાવ નિપજ્જિતબ્બં. સચે નિદ્દાયતોપિ પચ્ચત્થરણે સઙ્કુટિતે કોચિ સરીરાવયવો મઞ્ચં વા પીઠં વા ફુસતિ, આપત્તિયેવ, લોમેસુ પન ફુસન્તેસુ લોમગણનાય આપત્તિયો. પરિભોગસીસેન અપસ્સયન્તસ્સપિ એસેવ નયો. હત્થતલપાદતલેહિ પન ફુસિતું અક્કમિતું વા વટ્ટતિ, મઞ્ચં વા પીઠં વા હરન્તસ્સ કાયે પટિહઞ્ઞતિ, અનાપત્તિ.

૫૧. ‘‘દસયિમે, ભિક્ખવે, અવન્દિયા. પુરેઉપસમ્પન્નેન પચ્છુપસમ્પન્નો અવન્દિયો, અનુપસમ્પન્નો અવન્દિયો, નાનાસંવાસકો વુડ્ઢતરો અધમ્મવાદી અવન્દિયો, માતુગામો અવન્દિયો, પણ્ડકો અવન્દિયો, પારિવાસિકો અવન્દિયો, મૂલાયપટિકસ્સનારહો અવન્દિયો, માનત્તારહો અવન્દિયો, માનત્તચારિકો અવન્દિયો, અબ્ભાનારહો અવન્દિયો’’તિ (ચૂળવ. ૩૧૨) વચનતો ઇમે દસ અવન્દિયાતિ વેદિતબ્બા.

‘‘પચ્છુપસમ્પન્નેન પુરેઉપસમ્પન્નો વન્દિયો, નાનાસંવાસકો વુડ્ઢતરો ધમ્મવાદી વન્દિયો, તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વન્દિયો’’તિ (ચૂળવ. ૩૧૨) – વચનતો ઇમે તયો વન્દિતબ્બા.

૫૨. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તીણિ તૂલાનિ રુક્ખતૂલં લતાતૂલં પોટકીતૂલ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૯૭) વચનતો ઇમાનિ તીણિ તૂલાનિ કપ્પિયાનિ. તત્થ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૨૯૭) રુક્ખતૂલન્તિ સિમ્બલિરુક્ખાદીનં યેસં કેસઞ્ચિ રુક્ખાનં તૂલં. લતાતૂલન્તિ ખીરવલ્લિઆદીનં યાસં કાસઞ્ચિ વલ્લીનં તૂલં. પોટકીતૂલન્તિ પોટકીતિણાદીનં યેસં કેસઞ્ચિ તિણજાતિકાનં અન્તમસો ઉચ્છુનળાદીનમ્પિ તૂલં. એતેહિ તીહિ સબ્બભૂતગામા સઙ્ગહિતા હોન્તિ. રુક્ખવલ્લિતિણજાતિયો હિ મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞો ભૂતગામો નામ નત્થિ, તસ્મા યસ્સ કસ્સચિ ભૂતગામસ્સ તૂલં બિમ્બોહને વટ્ટતિ. ભિસિં પન પાપુણિત્વા સબ્બમેતં અકપ્પિયતૂલન્તિ વુચ્ચતિ. ન કેવલઞ્ચ બિમ્બોહને એતં તૂલમેવ, હંસમોરાદીનં સબ્બસકુણાનં સીહાદીનં સબ્બચતુપ્પદાનઞ્ચ લોમમ્પિ વટ્ટતિ, પિયઙ્ગુપુપ્ફબકુલપુપ્ફાદીનં પન યં કિઞ્ચિ પુપ્ફં ન વટ્ટતિ. તમાલપત્તં સુદ્ધમેવ ન વટ્ટતિ, મિસ્સકં પન વટ્ટતિ, ભિસીનં અનુઞ્ઞાતં પઞ્ચવિધં ઉણ્ણાદિતૂલમ્પિ વટ્ટતિ.

૫૩. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ભિસિયો ઉણ્ણભિસિં ચોળભિસિં વાકભિસિં તિણભિસિં પણ્ણભિસિ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૯૭) વચનતો પઞ્ચહિ ઉણ્ણાદીહિ પૂરિતા પઞ્ચ ભિસિયો અનુઞ્ઞાતા. તૂલગણનાય હિ એતાસં ગણના વુત્તા. તત્થ ઉણ્ણગ્ગહણેન ન કેવલં એળકલોમમેવ ગહિતં, ઠપેત્વા પન મનુસ્સલોમં યં કિઞ્ચિ કપ્પિયાકપ્પિયમંસજાતીનં પક્ખિચતુપ્પદાનં લોમં સબ્બં ઇધ ઉણ્ણગ્ગહણેનેવ ગહિતં. તસ્મા છન્નં ચીવરાનં છન્નં અનુલોમચીવરાનઞ્ચ અઞ્ઞતરેન ભિસિચ્છવિં કત્વા તં સબ્બં પક્ખિપિત્વા ભિસિં કાતું વટ્ટતિ. એળકલોમાનિ પન અપક્ખિપિત્વા કમ્બલમેવ ચતુગ્ગુણં પઞ્ચગુણં વા પક્ખિપિત્વા કતાપિ ઉણ્ણભિસિસઙ્ખ્યમેવ ગચ્છતિ.

ચોળભિસિઆદીસુ યં કિઞ્ચિ નવચોળં વા પુરાણચોળં વા સંહરિત્વા અન્તો પક્ખિપિત્વા વા કતા ચોળભિસિ. યં કિઞ્ચિ વાકં પક્ખિપિત્વા કતા વાકભિસિ. યં કિઞ્ચિ તિણં પક્ખિપિત્વા કતા તિણભિસિ. અઞ્ઞત્ર સુદ્ધતમાલપત્તા યં કિઞ્ચિ પણ્ણં પક્ખિપિત્વા કતા પણ્ણભિસીતિ વેદિતબ્બા. તમાલપત્તં પન અઞ્ઞેન મિસ્સમેવ વટ્ટતિ. સુદ્ધં ન વટ્ટતિ. યં પનેતં ઉણ્ણાદિપઞ્ચવિધં તૂલં ભિસિયં વટ્ટતિ, તં મસૂરકેપિ વટ્ટતીતિ કુરુન્દિયં વુત્તં. એતેન મસૂરકં પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતીતિ સિદ્ધં હોતિ. ભિસિયા પમાણનિયમો નત્થિ, મઞ્ચભિસિ પીઠભિસિ ભૂમત્થરણભિસિ ચઙ્કમનભિસિ પાદપુઞ્છનભિસીતિ એતાસં અનુરૂપતો સલ્લક્ખેત્વા અત્તનો રુચિવસેન પમાણં કાતબ્બં. બિમ્બોહનં પન પમાણયુત્તમેવ વટ્ટતિ.

૫૪. ‘‘ન, ભિક્ખવે, અડ્ઢકાયિકાનિ બિમ્બોહનાનિ ધારેતબ્બાનિ, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૯૭) યેસુ કટિતો પટ્ઠાય યાવ સીસં ઉપદહન્તિ, તાદિસાનિ ઉપડ્ઢકાયપ્પમાણાનિ બિમ્બોહનાનિ પટિક્ખિપિત્વા ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સીસપ્પમાણં બિમ્બોહન’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૯૭) સીસપ્પમાણં અનુઞ્ઞાતં. સીસપ્પમાણં નામ યસ્સ વિત્થારતો તીસુ કણ્ણેસુ દ્વિન્નં કણ્ણાનં અન્તરં મિનિયમાનં વિદત્થિ ચેવ ચતુરઙ્ગુલઞ્ચ હોતિ, મજ્ઝટ્ઠાનં મુટ્ઠિરતનં હોતિ. ‘‘દીઘતો પન દિયડ્ઢરતનં વા દ્વિરતનં વા’’તિ કુરુન્દિયં વુત્તં. અયં સીસપ્પમાણસ્સ ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદો, ઇતો ઉદ્ધં ન વટ્ટતિ, હેટ્ઠા વટ્ટતિ. અગિલાનસ્સ સીસૂપધાનઞ્ચ પાદૂપધાનઞ્ચાતિ દ્વયમેવ વટ્ટતિ, ગિલાનસ્સ બિમ્બોહનાનિ સન્થરિત્વા ઉપરિ પચ્ચત્થરણં દત્વા નિપજ્જિતુમ્પિ વટ્ટતિ. ‘‘યાનિ પન ભિસીનં અનુઞ્ઞાતાનિ પઞ્ચ કપ્પિયતૂલાનિ, તેહિ બિમ્બોહનં મહન્તમ્પિ વટ્ટતી’’તિ ફુસ્સદેવત્થેરો આહ. વિનયધરઉપતિસ્સત્થેરો પન ‘‘બિમ્બોહનં કરિસ્સામીતિ કપ્પિયતૂલં વા અકપ્પિયતૂલં વા પક્ખિપિત્વા કરોન્તસ્સ પમાણમેવ વટ્ટતી’’તિ આહ.

૫૫. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આસન્દિક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૯૭) વચનતો ચતુરસ્સપીઠસઙ્ખાતો આસન્દિકો વટ્ટતિ, સો ચ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉચ્ચકમ્પિ આસન્દિક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૯૭) વચનતો અટ્ઠઙ્ગુલતો ઉચ્ચપાદકોપિ વટ્ટતિ. એકતોભાગેન દીઘપીઠમેવ હિ અટ્ઠઙ્ગુલતો ઉચ્ચપાદકં ન વટ્ટતિ, તસ્મા ચતુરસ્સપીઠં પમાણાતિક્કન્તમ્પિ વટ્ટતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સત્તઙ્ગ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૯૭) વચનતો તીસુ દિસાસુ અપસ્સયં કત્વા કતમઞ્ચોપિ વટ્ટતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉચ્ચકમ્પિ સત્તઙ્ગ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૯૭) વચનતો અયમ્પિ પમાણાતિક્કન્તો ચ વટ્ટતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભદ્દપીઠ’’ન્તિઆદિના (ચૂળવ. ૨૯૭) પાળિયં અનુઞ્ઞાતં વેત્તમયપીઠં પિલોતિકાબદ્ધપીઠં દારુપટ્ટિકાય ઉપરિ પાદે ઠપેત્વા ભોજનફલકં વિય કતં એળકપાદપીઠં આમલકાકારેન યોજિતં બહુપાદકં આમણ્ડકવટ્ટિકપીઠં પલાલપીઠં ફલકપીઠઞ્ચ પાળિયં અનાગતઞ્ચ અઞ્ઞમ્પિ યં કિઞ્ચિ દારુમયપીઠં વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, ઉચ્ચે મઞ્ચે સયિતબ્બં, યો સયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૨૯૭) વચનતો પમણાતિક્કન્તે મઞ્ચે સયન્તસ્સ દુક્કટં, તં પન કરોન્તસ્સ કારાપેન્તસ્સ ચ છેદનકં પાચિત્તિયં. અઞ્ઞેન કતં પટિલભિત્વા પરિભુઞ્જન્તેન છિન્દિત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં. સચે ન છિન્દિતુકામો હોતિ, ભૂમિયં નિખનિત્વા પમાણં ઉપરિ દસ્સેતિ, ઉત્તાનકં વા કત્વા પરિભુઞ્જતિ, ઉક્ખિપિત્વા તુલાસઙ્ઘાટે ઠપેત્વા અટ્ટં કત્વા પરિભુઞ્જતિ, વટ્ટતિ. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઉચ્ચા મઞ્ચપટિપાદકા ધારેતબ્બા, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અટ્ઠઙ્ગુલપરમં મઞ્ચપટિપાદક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૯૭) વચનતો મનુસ્સાનં પમાણઙ્ગુલેન અટ્ઠઙ્ગુલપરમોવ મઞ્ચપટિપાદકો વટ્ટતિ, તતો ઉદ્ધં ન વટ્ટતિ.

૫૬. ‘‘ન, ભિક્ખવે, ઉચ્ચાસયનમહાસયનાનિ ધારેતબ્બાનિ, સેય્યથિદં, આસન્દિ પલ્લઙ્કો ગોનકો ચિત્તકો પટિકા પટલિકા તૂલિકા વિકતિકા ઉદ્દલોમિ એકન્તલોમિ કટ્ટિસ્સં કોસેય્યં કુત્તકં હત્થત્થરં અસ્સત્થરં રથત્થરં અજિનપવેણી કદલિમિગપવરપચ્ચત્થરણં સઉત્તરચ્છદં ઉભતોલોહિતકૂપધાનં, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૨૫૪) વચનતો ઉચ્ચાસયનમહાસયનાનિ ન વટ્ટન્તિ. તત્થ (મહાવ. અટ્ઠ. ૨૫૪) ઉચ્ચાસયનં નામ પમાણાતિક્કન્તં મઞ્ચં. મહાસયનં નામ અકપ્પિયત્થરણં. આસન્દિઆદીસુ આસન્દીતિ પમાણાતિક્કન્તાસનં. પલ્લઙ્કોતિ પાદેસુ વાળરૂપાનિ ઠપેત્વા કતો. ગોનકોતિ દીઘલોમકો મહાકોજવો. ચતુરઙ્ગુલાધિકાનિ કિર તસ્સ લોમાનિ. ચિત્તકોતિ રતનચિત્રઉણ્ણામયત્થરકો. પટિકાતિ ઉણ્ણામયો સેતત્થરકો. પટલિકાતિ ઘનપુપ્ફકો ઉણ્ણામયલોમત્થરકો, યો ‘‘આમલકપટો’’તિપિ વુચ્ચતિ. તૂલિકાતિ પકતિતૂલિકાયેવ. વિકતિકાતિ સીહબ્યગ્ઘાદિરૂપવિચિત્રો ઉણ્ણામયત્થરકો. ઉદ્દલોમીતિ એકતો ઉગ્ગતલોમં ઉણ્ણામયત્થરણં. એકન્તલોમીતિ ઉભતો ઉગ્ગતલોમં ઉણ્ણામયત્થરણં. કટ્ટિસ્સન્તિ રતનપરિસિબ્બિતં કોસેય્યકટ્ટિસ્સમયં પચ્ચત્થરણં. કોસેય્યન્તિ રતનપરિસિબ્બિતં કોસિયસુત્તમયં પચ્ચત્થરણં, સુદ્ધકોસેય્યં પન વટ્ટતિ.

કુત્તકન્તિ સોળસન્નં નાટકિત્થીનં ઠત્વા નચ્ચનયોગ્ગં ઉણ્ણામયત્થરણં. હત્થત્થરઅસ્સત્થરા હત્થિઅસ્સપિટ્ઠીસુ અત્થરણકઅત્થરણા એવ. રથત્થરેપિ એસેવ નયો. અજિનપવેણીતિ અજિનચમ્મેહિ મઞ્ચપ્પમાણેન સિબ્બિત્વા કતા પવેણી. કદલિમિગપવરપચ્ચત્થરણન્તિ કદલિમિગચમ્મં નામ અત્થિ, તેન કતં પવરપચ્ચત્થરણન્તિ અત્થો. તં કિર સેતવત્થસ્સ ઉપરિ કદલિમિગચમ્મં પત્થરિત્વા સિબ્બિત્વા કરોન્તિ. સઉત્તરચ્છદન્તિ સહ ઉત્તરચ્છદેન, ઉપરિબદ્ધેન રત્તવિતાનેન સદ્ધિન્તિ અત્થો. સેતવિતાનમ્પિ હેટ્ઠા અકપ્પિયપચ્ચત્થરણે સતિ ન વટ્ટતિ, અસતિ પન વટ્ટતિ. ઉભતોલોહિતકૂપધાનન્તિ સીસૂપધાનઞ્ચ પાદૂપધાનઞ્ચાતિ મઞ્ચસ્સ ઉભતોલોહિતકૂપધાનં, એતં ન કપ્પતિ. યં પન એકમેવ ઉપધાનં ઉભોસુ પસ્સેસુ રત્તં વા હોતુ પદુમવણ્ણં વા વિચિત્રં વા, સચે પમાણયુત્તં, વટ્ટતિ, મહાઉપધાનં પન પટિક્ખિત્તં. ગોનકાદીનિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૦) સઙ્ઘિકવિહારે વા પુગ્ગલિકવિહારે વા મઞ્ચપીઠકેસુ અત્થરિત્વા પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટન્તિ, ધમ્માસને પન ગિહિવિકતનીહારેન લબ્ભન્તિ, તત્રાપિ નિપજ્જિતું ન વટ્ટતિ.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઠપેત્વા તીણિ આસન્દિં પલ્લઙ્કં તૂલિકં ગિહિવિકતં અભિનિસીદિતું, ન ત્વેવ અભિનિપજ્જિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૧૪) – વચનતો આસન્દાદિત્તયં ઠપેત્વા અવસેસેસુ ગોનકાદીસુ ગિહિવિકતેસુ ધમ્માસને વા ભત્તગ્ગે વા અન્તરઘરે વા નિસીદિતું વટ્ટતિ, નિપજ્જિતું ન વટ્ટતિ. તૂલોનદ્ધં પન મઞ્ચપીઠં ભત્તગ્ગે અન્તરઘરેયેવ નિસીદિતું વટ્ટતિ, તત્થાપિ નિપજ્જિતું વટ્ટતિ. તૂલોનદ્ધં પન મઞ્ચપીઠં કારાપેન્તસ્સપિ ઉદ્દાલનકં પાચિત્તિયં.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓનદ્ધમઞ્ચં ઓનદ્ધપીઠ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૨૯૭) વચનતો પન ચમ્માદીહિ ઓનદ્ધં મઞ્ચપીઠં વટ્ટતિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પાવારં. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કોસેય્યપાવારં. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કોજવં. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કમ્બલ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૩૭-૩૩૮) – વચનતો પાવારાદીનિ સઙ્ઘિકાનિ વા હોન્તુ પુગ્ગલિકાનિ વા, યથાસુખં વિહારે વા અન્તરઘરે વા યત્થ કત્થચિ પરિભુઞ્જિતું વટ્ટન્તિ. કોજવં પનેત્થ પકતિકોજવમેવ વટ્ટતિ, મહાપિટ્ઠિયકોજવં ન વટ્ટતિ.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સબ્બં પાસાદપરિભોગ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૦) વચનતો સુવણ્ણરજતાદિવિચિત્રાનિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૦) કવાટાનિ મઞ્ચપીઠાનિ તાલવણ્ટાનિ સુવણ્ણરજતયોનિ પાનીયઘટપાનીયસરાવાનિ, યં કિઞ્ચિ ચિત્તકમ્મકતં, સબ્બં સેનાસનપરિભોગે વટ્ટતિ. ‘‘પાસાદસ્સ દાસિદાસં ખેત્તવત્થું ગોમહિંસં દેમા’’તિ વદન્તિ, પાટેક્કં ગહણકિચ્ચં નત્થિ, પાસાદે પટિગ્ગહિતે પટિગ્ગહિતમેવ હોતિ.