૨૭. ઉપજ્ઝાયાદિવત્તવિનિચ્છયકથા

૧૮૩. વત્તન્તિ એત્થ પન વત્તં નામેતં ઉપજ્ઝાયવત્તં આચરિયવત્તં આગન્તુકવત્તં આવાસિકવત્તં ગમિકવત્તં ભત્તગ્ગવત્તં પિણ્ડચારિકવત્તં આરઞ્ઞિકવત્તં સેનાસનવત્તં જન્તાઘરવત્તં વચ્ચકુટિવત્તન્તિ બહુવિધં. તત્થ ઉપજ્ઝાયવત્તં તાવ એવં વેદિતબ્બં – સદ્ધિવિહારિકેન કાલસ્સેવ ઉટ્ઠાય ઉપાહના ઓમુઞ્ચિત્વા એકંસં ઉત્તરાસઙ્ગં કરિત્વા ઉપજ્ઝાયસ્સ દન્તકટ્ઠં દાતબ્બં, મુખોદકં દાતબ્બં. તત્થ દન્તકટ્ઠં દેન્તેન મહન્તં મજ્ઝિમં ખુદ્દકન્તિ તીણિ દન્તકટ્ઠાનિ ઉપનેત્વા ઇતો યં તીણિ દિવસાનિ ગણ્હાતિ, ચતુત્થદિવસતો પટ્ઠાય તાદિસમેવ દાતબ્બં. સચે અનિયમં કત્વા યં વા તં વા ગણ્હાતિ, અથ યાદિસં લભતિ, તાદિસં દાતબ્બં. મુખોદકં દેન્તેનપિ સીતઞ્ચ ઉણ્હઞ્ચ ઉદકં ઉપનેત્વા તતો યં તીણિ દિવસાનિ વળઞ્જેતિ. ચતુત્થદિવસતો પટ્ઠાય તાદિસમેવ મુખધોવનોદકં દાતબ્બં. સચે દુવિધમ્પિ વળઞ્જેતિ, દુવિધમ્પિ ઉપનેતબ્બં. ઉદકં મુખધોવનટ્ઠાને ઠપેત્વા વચ્ચકુટિતો પટ્ઠાય સમ્મજ્જિતબ્બં. થેરે વચ્ચકુટિગતે પરિવેણં સમ્મજ્જિતબ્બં, એવં પરિવેણં અસુઞ્ઞં હોતિ. થેરે વચ્ચકુટિતો અનિક્ખન્તેયેવ આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં. સરીરકિચ્ચં કત્વા આગન્ત્વા તસ્મિં નિસિન્નસ્સ સચે યાગુ હોતિ, ભાજનં ધોવિત્વા યાગુ ઉપનામેતબ્બા, યાગું પિવિતસ્સ ઉદકં દત્વા ભાજનં પટિગ્ગહેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન ધોવિત્વા પટિસામેતબ્બં. ઉપજ્ઝાયમ્હિ વુટ્ઠિતે આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં. સચે સો દેસો ઉક્લાપો હોતિ કેનચિ કચવરેન સંકિણ્ણો, સો દેસો સમ્મજ્જિતબ્બો. સચે પન અઞ્ઞો કચવરો નત્થિ, ઉદકફુસિતાનેવ હોન્તિ, હત્થેન પમજ્જિતબ્બો.

સચે ઉપજ્ઝાયો ગામં પવિસિતુકામો હોતિ, નિવાસનં દાતબ્બં, પટિનિવાસનં પટિગ્ગહેતબ્બં, કાયબન્ધનં દાતબ્બં, સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો દાતબ્બા, ધોવિત્વા પત્તો સઉદકો દાતબ્બો. સચે ઉપજ્ઝાયો પચ્છાસમણં આકઙ્ખતિ, તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેન્તેન પરિમણ્ડલં નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો પારુપિત્વા ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચિત્વા ધોવિત્વા પત્તં ગહેત્વા ઉપજ્ઝાયસ્સ પચ્છાસમણેન હોતબ્બં, નાતિદૂરે ગન્તબ્બં, નાચ્ચાસન્ને ગન્તબ્બં. એત્થ પન સચે ઉપજ્ઝાયં નિવત્તિત્વા ઓલોકેન્તં એકેન વા દ્વીહિ વા પદવીતિહારેહિ સમ્પાપુણાતિ, એત્તાવતા નાતિદૂરે નાચ્ચાસન્ને ગતો હોતીતિ વેદિતબ્બં. સચે ઉપજ્ઝાયેન ભિક્ખાચારે યાગુયા વા ભત્તે વા લદ્ધે પત્તો ઉણ્હો વા ભારિકો વા હોતિ, અત્તનો પત્તં તસ્સ દત્વા સો પત્તો ગહેતબ્બો, ન ઉપજ્ઝાયસ્સ ભણમાનસ્સ અન્તરન્તરા કથા ઓપાતેતબ્બા. ઇતો પટ્ઠાય પન યત્થ યત્થ ન-કારેન પટિસેધો કરીયતિ, સબ્બત્થ દુક્કટાપત્તિ વેદિતબ્બા. ઉપજ્ઝાયો આપત્તિસામન્તા ભણમાનો નિવારેતબ્બો. નિવારેન્તેન ચ ‘‘ભન્તે, ઈદિસં નામ વત્તું વટ્ટતિ, આપત્તિ ન હોતી’’તિ એવં પુચ્છન્તેન વિય વારેતબ્બો, ‘‘વારેસ્સામી’’તિ પન કત્વા ‘‘મહલ્લક, મા એવં ભણા’’તિ ન વત્તબ્બો.

સચે આસન્ને ગામો હોતિ, વિહારે વા ગિલાનો ભિક્ખુ હોતિ, ગામતો પઠમતરં આગન્તબ્બં. સચે દૂરે ગામો હોતિ, ઉપજ્ઝાયેન સદ્ધિં આગચ્છન્તોપિ નત્થિ, તેનેવ સદ્ધિં ગામતો નિક્ખમિત્વા ચીવરેન પત્તં વેઠેત્વા અન્તરામગ્ગતો પઠમતરં આગન્તબ્બં. એવં પઠમતરં આગતેન આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં, પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિગ્ગહેતબ્બં, પટિનિવાસનં દાતબ્બં, નિવાસનં પટિગ્ગહેતબ્બં. સચે ચીવરં સેદગ્ગહિતં હોતિ, મુહુત્તં ઉણ્હે ઓતાપેતબ્બં, ન ચ ઉણ્હે ચીવરં નિદહિતબ્બં, ચીવરં સઙ્ઘરિતબ્બં. ચીવરં સઙ્ઘરન્તેન ચ ચતુરઙ્ગુલં કણ્ણં ઉસ્સારેત્વા ચીવરં સઙ્ઘરિતબ્બં. કિંકારણા? મા મજ્ઝે ભઙ્ગો અહોસીતિ. સમં કત્વા સઙ્ઘરિતસ્સ હિ મજ્ઝે ભઙ્ગો હોતિ, તતો નિચ્ચં ભિજ્જમાનં દુબ્બલં હોતિ, તં નિવારણત્થમેતં વુત્તં. તસ્મા યથા અજ્જ ભઙ્ગટ્ઠાનેયેવ સ્વે ન ભિજ્જિસ્સતિ, તથા દિવસે દિવસે ચતુરઙ્ગુલં ઉસ્સારેત્વા સઙ્ઘરિતબ્બં, ઓભોગે કાયબન્ધનં કાતબ્બં.

સચે પિણ્ડપાતો હોતિ, ઉપજ્ઝાયો ચ ભુઞ્જિતુકામો હોતિ, ઉદકં દત્વા પિણ્ડપાતો ઉપનામેતબ્બો, ઉપજ્ઝાયો પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો. પુચ્છન્તેન ચ તિક્ખત્તું ‘‘પાનીયં, ભન્તે, આહરીયતૂ’’તિ પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો. સચે કાલો અત્થિ, ઉપજ્ઝાયે ભુત્તે સયં ભુઞ્જિતબ્બં. સચે ઉપકટ્ઠો કાલો, પાનીયં ઉપજ્ઝાયસ્સ સન્તિકે ઠપેત્વા સયમ્પિ ભુઞ્જિતબ્બં. ભુત્તાવિસ્સ ઉદકં દત્વા પત્તં પટિગ્ગહેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપ્પટિઘંસન્તેન ધોવિત્વા વોદકં કત્વા મુહુત્તં ઉણ્હે ઓતાપેતબ્બો, ન ચ ઉણ્હે પત્તો નિદહિતબ્બો, પત્તચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. પત્તં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન પત્તં ગહેત્વા એકેન હત્થેન હેટ્ઠામઞ્ચં વા હેટ્ઠાપીઠં વા પરામસિત્વા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો, ન ચ તટ્ટિકચમ્મખણ્ડાદીહિ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. સચે પન કાળવણ્ણકતા વા સુધાબદ્ધા વા ભૂમિ હોતિ નિરજમત્તિકા, તથારૂપાય ભૂમિયા ઠપેતું વટ્ટતિ, ધોતવાલિકાયપિ ઠપેતું વટ્ટતિ, પંસુરજસક્ખરાદીસુ ન વટ્ટતિ. તત્ર પન પણ્ણં વા આધારકં વા ઠપેત્વા તત્ર નિક્ખિપિતબ્બો. ચીવરં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન ચીવરં ગહેત્વા એકેન હત્થેન ચીવરવંસં વા ચીવરરજ્જું વા પમજ્જિત્વા પારતો અન્તં ઓરતો ભોગં કત્વા ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં. ઇદઞ્ચ ચીવરવંસાદીનં હેટ્ઠા હત્થં પવેસેત્વા અભિમુખેન હત્થેન સણિકં નિક્ખિપનત્થં વુત્તં. અન્તે પન ગહેત્વા ભોગેન ચીવરવંસાદીનં ઉપરિ ખિપન્તસ્સ ભિત્તિયં ભોગો પટિહઞ્ઞતિ, તસ્મા તથા ન કાતબ્બં. ઉપજ્ઝાયમ્હિ વુટ્ઠિતે આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં પટિસામેતબ્બં. સચે સો દેસો ઉક્લાપો હોતિ, સો દેસો સમ્મજ્જિતબ્બો.

સચે ઉપજ્ઝાયો નહાયિતુકામો હોતિ, નહાનં પટિયાદેતબ્બં. સચે સીતેન અત્થો હોતિ, સીતં પટિયાદેતબ્બં. સચે ઉણ્હેન અત્થો હોતિ, ઉણ્હં પટિયાદેતબ્બં.

સચે ઉપજ્ઝાયો જન્તાઘરં પવિસિતુકામો હોતિ, ચુણ્ણં સન્નેતબ્બં, મત્તિકા તેમેતબ્બા. જન્તાઘરપીઠં આદાય ઉપજ્ઝાયસ્સ પિટ્ઠિતો પિટ્ઠિતો ગન્ત્વા જન્તાઘરપીઠં દત્વા ચીવરં પટિગ્ગહેત્વા એકમન્તે નિદ્ધૂમટ્ઠાને ઠપેતબ્બં, ચુણ્ણં દાતબ્બં, મત્તિકા દાતબ્બા. સચે ઉસ્સહતિ, જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં, પવિસન્તેન મત્તિકાય મુખં મક્ખેત્વા પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં. ન થેરે ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદિતબ્બં, ન નવા ભિક્ખૂ આસનેન પટિબાહિતબ્બા, જન્તાઘરે ઉપજ્ઝાયસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં. જન્તાઘરે પરિકમ્મં નામ અઙ્ગારમત્તિકાઉણ્હોદકદાનાદિકં સબ્બકિચ્ચં. જન્તાઘરા નિક્ખમન્તેન જન્તાઘરપીઠં આદાય પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરા નિક્ખમિતબ્બં.

ઉદકેપિ ઉપજ્ઝાયસ્સ અઙ્ગપચ્ચઙ્ગઘંસનાદિકં પરિકમ્મં કાતબ્બં, નહાતેન પઠમતરં ઉત્તરિત્વા અત્તનો ગત્તં વોદકં કત્વા નિવાસેત્વા ઉપજ્ઝાયસ્સ ગત્તતો ઉદકં પમજ્જિતબ્બં, નિવાસનં દાતબ્બં, સઙ્ઘાટિ દાતબ્બા, જન્તાઘરપીઠં આદાય પઠમતરં આગન્ત્વા આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં, ઉપજ્ઝાયો પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો. જન્તાઘરે હિ ઉણ્હસન્તાપેન પિપાસા હોતિ. સચે ઉદ્દિસાપેતુકામો હોતિ, ઉદ્દિસિતબ્બો. સચે પરિપુચ્છિતુકામો હોતિ, પરિપુચ્છિતબ્બો.

યસ્મિં વિહારે ઉપજ્ઝાયો વિહરતિ, સચે સો વિહારો ઉક્લાપો હોતિ, સચે ઉસ્સહતિ, કેનચિ ગેલઞ્ઞેન અનભિભૂતો હોતિ, સોધેતબ્બો. અગિલાનેન હિ સદ્ધિવિહારિકેન સટ્ઠિવસ્સેનપિ સબ્બં ઉપજ્ઝાયવત્તં કાતબ્બં, અનાદરેન અકરોન્તસ્સ વત્તભેદે દુક્કટં, ન-કારપટિસંયુત્તેસુ પન પદેસુ ગિલાનસ્સપિ પટિક્ખિત્તકિરિયં કરોન્તસ્સ દુક્કટમેવ. વિહારં સોધેન્તેન પઠમં પત્તચીવરં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, નિસીદનપચ્ચત્થરણં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, ભિસિબિમ્બોહનં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, મઞ્ચો નીચં કત્વા સાધુકં અપટિઘંસન્તેન અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપીઠં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો, પીઠં નીચં કત્વા સાધુકં અપટિઘંસન્તેન અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપીઠં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, મઞ્ચપટિપાદકા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બા, ખેળમલ્લકો નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો, અપસ્સેનફલકં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં. ભૂમત્થરણં યથાપઞ્ઞત્તં સલ્લક્ખેત્વા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે વિહારે સન્તાનકં હોતિ, ઉલ્લોકા પઠમં ઓહારેતબ્બં, આલોકસન્ધિકણ્ણભાગા પમજ્જિતબ્બા. સચે ગેરુકપરિકમ્મકતા ભિત્તિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે કાળવણ્ણકતા ભૂમિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે અકતા હોતિ ભૂમિ, ઉદકેન પરિપ્ફોસિત્વા પરિપ્ફોસિત્વા સમ્મજ્જિતબ્બા ‘‘મા વિહારો રજેન ઉહઞ્ઞી’’તિ, સઙ્કારં વિચિનિત્વા એકમન્તં છડ્ડેતબ્બં.

ભૂમત્થરણં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અભિહરિત્વા યથા પઠમં પઞ્ઞત્તં અહોસિ, તથેવ પઞ્ઞપેતબ્બં. એતદત્થમેવ હિ ‘‘યથાપઞ્ઞત્તં સલ્લક્ખેત્વા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. સચે પન પઠમં અજાનન્તેન કેનચિ પઞ્ઞત્તં અહોસિ, સમન્તતો ભિત્તિં દ્વઙ્ગુલમત્તેન વા તિવઙ્ગુલમત્તેન વા મોચેત્વા પઞ્ઞપેતબ્બં. ઇદઞ્હેત્થ પઞ્ઞાપનવત્તં – સચે કટસારકો હોતિ અતિમહન્તો ચ, છિન્દિત્વા કોટિં નિવત્તેત્વા બન્ધિત્વા પઞ્ઞપેતબ્બો. સચે કોટિં નિવત્તેત્વા બન્ધિતું ન જાનાતિ, ન છિન્દિતબ્બો. મઞ્ચપટિપાદકા ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બા, મઞ્ચો ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપટિઘંસન્તેન અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપીઠં અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બો, પીઠં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપટિઘંસન્તેન અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપીઠં અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં, ભિસિબિમ્બોહનં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં, નિસીદનપચ્ચત્થરણં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં, ખેળમલ્લકો ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બો, અપસ્સેનફલકં ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બં. પત્તચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં, પત્તં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન પત્તં ગહેત્વા એકેન હત્થેન હેટ્ઠામઞ્ચં વા હેટ્ઠાપીઠં વા પરામસિત્વા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો, ન ચ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ચીવરં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન ચીવરં ગહેત્વા એકેન હત્થેન ચીવરવંસં વા ચીવરરજ્જું વા પમજ્જિત્વા પારતો અન્તં, ઓરતો ભોગં કત્વા ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં.

સચે પુરત્થિમા સરજા વાતા વાયન્તિ, પુરત્થિમા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે પચ્છિમા, ઉત્તરા, દક્ખિણા સરજા વાતા વાયન્તિ, દક્ખિણા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે સીતકાલો હોતિ, દિવા વાતપાના વિવરિતબ્બા, રત્તિં થકેતબ્બા. સચે ઉણ્હકાલો હોતિ, દિવા થકેતબ્બા, રત્તિં વિવરિતબ્બા.

સચે ઉક્લાપં હોતિ, પરિવેણં સમ્મજ્જિતબ્બં, કોટ્ઠકો સમ્મજ્જિતબ્બો, ઉપટ્ઠાનસાલા સમ્મજ્જિતબ્બા, અગ્ગિસાલા સમ્મજ્જિતબ્બા, વચ્ચકુટિ સમ્મજ્જિતબ્બા, પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠપેતબ્બં, આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં.

સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ અનભિરતિ ઉપ્પન્ના હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન અઞ્ઞત્થ નેતબ્બો, અઞ્ઞો વા ભિક્ખુ વત્તબ્બો ‘‘થેરં ગહેત્વા અઞ્ઞત્થ ગચ્છા’’તિ, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ કુક્કુચ્ચં ઉપ્પન્નં હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન વિનોદેતબ્બં, અઞ્ઞેન વા વિનોદાપેતબ્બં ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન વિસ્સજ્જેતબ્બં, અઞ્ઞો વા વત્તબ્બો ‘‘થેરં દિટ્ઠિગતં વિસ્સજ્જાપેહી’’તિ, ધમ્મકથા વાસ્સ કાતબ્બા. સચે ઉપજ્ઝાયો ગરુધમ્મં અજ્ઝાપન્નો હોતિ પરિવાસારહો, સદ્ધિવિહારિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં, પરિવાસદાનત્થં સો સો ભિક્ખુ ઉપસઙ્કમિત્વા યાચિતબ્બો. સચે અત્તના પટિબલો હોતિ, અત્તનાવ દાતબ્બો. નો ચે પટિબલો હોતિ, અઞ્ઞેન દાપેતબ્બો. સચે ઉપજ્ઝાયો મૂલાયપટિકસ્સનારહો હોતિ માનત્તારહો અબ્ભાનારહો વા, વુત્તનયેનેવ ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં. સચે સઙ્ઘો ઉપજ્ઝાયસ્સ કમ્મં કત્તુકામો હોતિ તજ્જનીયં વા નિયસ્સં વા પબ્બાજનીયં વા પટિસારણીયં વા ઉક્ખેપનીયં વા, સદ્ધિવિહારિકેન ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં ‘‘કેન નુ ખો ઉપાયેન સઙ્ઘો ઉપજ્ઝાયસ્સ કમ્મં ન કરેય્ય, લહુકાય વા પરિણામેય્યા’’તિ. સદ્ધિવિહારિકેન હિ ‘‘ઉપજ્ઝાયસ્સ ઉક્ખેપનીયકમ્મં કત્તુકામો સઙ્ઘો’’તિ ઞત્વા એકમેકં ભિક્ખું ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘મા, ભન્તે, અમ્હાકં ઉપજ્ઝાયસ્સ કમ્મં કરિત્થા’’તિ યાચિતબ્બા. સચે કરોન્તિયેવ, ‘‘તજ્જનીયં વા નિયસ્સં વા લહુકકમ્મં કરોથા’’તિ યાચિતબ્બા. સચે કરોન્તિયેવ, અથ ઉપજ્ઝાયો ‘‘સમ્મા વત્તથ, ભન્તે’’તિ યાચિતબ્બો. ઇતિ તં સમ્મા વત્તાપેત્વા ‘‘પટિપ્પસ્સમ્ભેથ, ભન્તે, કમ્મ’’ન્તિ ભિક્ખૂ યાચિતબ્બા.

સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ ચીવરં ધોવિતબ્બં હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન ધોવિતબ્બં, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં ‘‘કિન્તિ નુ ખો ઉપજ્ઝાયસ્સ ચીવરં ધોવિયેથા’’તિ. સચે ઉપજ્ઝાયસ્સ ચીવરં કાતબ્બં હોતિ, રજનં વા પચિતબ્બં, ચીવરં વા રજેતબ્બં હોતિ, સદ્ધિવિહારિકેન સબ્બં કાતબ્બં, ઉસ્સક્કં વા કાતબ્બં ‘‘કિન્તિ નુ ખો ઉપજ્ઝાયસ્સ ચીવરં રજિયેથા’’તિ. ચીવરં રજન્તેન સાધુકં સંપરિવત્તેત્વા રજેતબ્બં, ન ચ અચ્છિન્ને થેવે પક્કમિતબ્બં.

ન ઉપજ્ઝાયં અનાપુચ્છા એકચ્ચસ્સ પત્તો દાતબ્બો, ન એકચ્ચસ્સ પત્તો પટિગ્ગહેતબ્બો, ન એકચ્ચસ્સ ચીવરં દાતબ્બં, ન એકચ્ચસ્સ ચીવરં પટિગ્ગહેતબ્બં, ન એકચ્ચસ્સ પરિક્ખારો દાતબ્બો, ન એકચ્ચસ્સ પરિક્ખારો પટિગ્ગહેતબ્બો, ન એકચ્ચસ્સ કેસા છેદેતબ્બા, ન એકચ્ચેન કેસા છેદાપેતબ્બા, ન એકચ્ચસ્સ પરિકમ્મં કાતબ્બં, ન એકચ્ચેન પરિકમ્મં કારાપેતબ્બં, ન એકચ્ચસ્સ વેય્યાવચ્ચો કાતબ્બો, ન એકચ્ચેન વેય્યાવચ્ચો કારાપેતબ્બો, ન એકચ્ચસ્સ પચ્છાસમણેન હોતબ્બં, ન એકચ્ચો પચ્છાસમણો આદાતબ્બો, ન એકચ્ચસ્સ પિણ્ડપાતો નીહરિતબ્બો, ન એકચ્ચેન પિણ્ડપાતો નીહરાપેતબ્બો, ન ઉપજ્ઝાયં અનાપુચ્છા ગામો પવિસિતબ્બો, પિણ્ડાય વા અઞ્ઞેન વા કરણીયેન પવિસિતુકામેન આપુચ્છિત્વાવ પવિસિતબ્બો. સચે ઉપજ્ઝાયો કાલસ્સેવ વુટ્ઠાય દૂરં ભિક્ખાચારં ગન્તુકામો હોતિ, ‘‘દહરા પિણ્ડાય પવિસન્તૂ’’તિ વત્વા ગન્તબ્બં. અવત્વા ગતે પરિવેણં ગન્ત્વા ઉપજ્ઝાયં અપસ્સન્તેન ગામં પવિસિતું વટ્ટતિ. સચે ગામં પવિસન્તોપિ પસ્સતિ, દિટ્ઠટ્ઠાનતો પટ્ઠાય આપુચ્છિતુંયેવ વટ્ટતિ. ન ઉપજ્ઝાયં અનાપુચ્છા વાસત્થાય વા અસુભદસ્સનત્થાય વા સુસાનં ગન્તબ્બં, ન દિસા પક્કમિતબ્બા, પક્કમિતુકામેન પન કમ્મં આચિક્ખિત્વા યાવતતિયં યાચિતબ્બો. સચે અનુજાનાતિ, સાધુ, નો ચે અનુજાનાતિ, તં નિસ્સાય વસતો ચસ્સ ઉદ્દેસો વા પરિપુચ્છા વા કમ્મટ્ઠાનં વા ન સમ્પજ્જતિ, ઉપજ્ઝાયો બાલો હોતિ અબ્યત્તો, કેવલં અત્તનો સન્તિકે વસાપેતુકામતાય એવ ગન્તું ન દેતિ, એવરૂપે નિવારેન્તેપિ ગન્તું વટ્ટતિ. સચે ઉપજ્ઝાયો ગિલાનો હોતિ, યાવજીવં ઉપટ્ઠાપેતબ્બો, વુટ્ઠાનમસ્સ આગમેતબ્બં, ન કત્થચિ ગન્તબ્બં. સચે અઞ્ઞો ભિક્ખુ ઉપટ્ઠાકો અત્થિ, ભેસજ્જં પરિયેસિત્વા તસ્સ હત્થે દત્વા ‘‘ભન્તે, અયં ઉપટ્ઠહિસ્સતી’’તિ વત્વા ગન્તબ્બં. ઇદં તાવ ઉપજ્ઝાયવત્તં.

૧૮૪. ઇદમેવ ચ અન્તેવાસિકેન આચરિયસ્સ કત્તબ્બત્તા આચરિયવત્તન્તિ વુચ્ચતિ. નામમત્તમેવ હેત્થ નાનં. તત્થ યાવ ચીવરરજનં, તાવ વત્તે અકરિયમાને ઉપજ્ઝાયસ્સ આચરિયસ્સ ચ પરિહાનિ હોતિ, તસ્મા તં અકરોન્તસ્સ નિસ્સયમુત્તકસ્સપિ અમુત્તકસ્સપિ આપત્તિયેવ, એકચ્ચસ્સ પત્તદાનતો પટ્ઠાય અમુત્તનિસ્સયસ્સેવ આપત્તિ. ઉપજ્ઝાયે આચરિયે વા વત્તં સાદિયન્તે સદ્ધિવિહારિકા અન્તેવાસિકા ચ બહુકાપિ હોન્તુ, સબ્બેસં આપત્તિ. સચે ઉપજ્ઝાયો આચરિયો વા ‘‘મય્હં ઉપટ્ઠાકો અત્થિ, તુમ્હે અત્તનો સજ્ઝાયમનસિકારાદીસુ યોગં કરોથા’’તિ વદતિ, સદ્ધિવિહારિકાદીનં અનાપત્તિ. ઉપજ્ઝાયો વા આચરિયો વા સચે સાદિયનં વા અસાદિયનં વા ન જાનાતિ, બાલો હોતિ, સદ્ધિવિહારિકાદયો બહૂ, તેસુ એકો વત્તસમ્પન્નો ભિક્ખુ ‘‘ઉપજ્ઝાયસ્સ વા આચરિયસ્સ વા કિચ્ચં અહં કરિસ્સામિ, તુમ્હે અપ્પોસ્સુક્કા વિહરથા’’તિ એવઞ્ચે અત્તનો ભારં કત્વા ઇતરે વિસ્સજ્જેતિ, તસ્સ ભારકરણતો પટ્ઠાય તેસં અનાપત્તિ. એત્થ અન્તેવાસિકેસુ પન નિસ્સયન્તેવાસિકેન યાવ આચરિયં નિસ્સાય વસતિ, તાવ સબ્બં આચરિયવત્તં કાતબ્બં. પબ્બજ્જઉપસમ્પદધમ્મન્તેવાસિકેહિ પન નિસ્સયમુત્તકેહિપિ આદિતો પટ્ઠાય યાવ ચીવરરજનં, તાવ વત્તં કાતબ્બં. અનાપુચ્છિત્વા પત્તદાનાદિમ્હિ પન એતેસં અનાપત્તિ.

એતેસુ પબ્બજ્જન્તેવાસિકો ચ ઉપસમ્પદન્તેવાસિકો ચ આચરિયસ્સ યાવજીવં ભારા. નિસ્સયન્તેવાસિકો ચ ધમ્મન્તેવાસિકો ચ યાવ સમીપે વસન્તિ, તાવ આચરિયુપજ્ઝાયેહિપિ અન્તેવાસિકસદ્ધિવિહારિકા સઙ્ગહેતબ્બા અનુગ્ગહેતબ્બા ઉદ્દેસેન પરિપુચ્છાય ઓવાદેન અનુસાસનિયા. સચે અન્તેવાસિકસદ્ધિવિહારિકાનં પત્તો વા ચીવરં વા અઞ્ઞો વા કોચિ પરિક્ખારો નત્થિ, અત્તનો અતિરેકપત્તચીવરં અતિરેકપરિક્ખારો વા અત્થિ, દાતબ્બં. નો ચે, ધમ્મિયેન નયેન પરિયેસનત્થાય ઉસ્સુક્કં કાતબ્બં. સચે અન્તેવાસિકસદ્ધિવિહારિકા ગિલાના હોન્તિ, ઉપજ્ઝાયવત્તે વુત્તનયેન દન્તકટ્ઠદાનં આદિં કત્વા આચમનકુમ્ભિયા ઉદકસિઞ્ચનપરિયોસાનં સબ્બં વત્તં કાતબ્બમેવ, અકરોન્તાનં આપત્તિ. તસ્મા આચરિયુપજ્ઝાયેહિપિ અન્તેવાસિકસદ્ધિવિહારિકેસુ સમ્મા વત્તિતબ્બં. આચરિયુપજ્ઝાયાદીસુ હિ યો યો ન સમ્મા વત્તતિ, તસ્સ તસ્સ આપત્તિ. ઉપજ્ઝાયાદિવત્તકથા.

૧૮૫. ઇદાનિ આગન્તુકવત્તાદીનિ વેદિતબ્બાનિ. આગન્તુકેન ભિક્ખુના ઉપચારસીમાસમીપં ગન્ત્વા ઉપાહના ઓમુઞ્ચિત્વા નીચં કત્વા પપ્ફોટેત્વા ઉપાહનદણ્ડકેન ગહેત્વા છત્તં ઉપનામેત્વા સીસં વિવરિત્વા સીસે ચીવરં ખન્ધે કરિત્વા સાધુકં અતરમાનેન આરામો પવિસિતબ્બો, આરામં પવિસન્તેન સલ્લક્ખેતબ્બં ‘‘કત્થ આવાસિકા ભિક્ખૂ સન્નિપતન્તી’’તિ. યત્થ આવાસિકા ભિક્ખૂ સન્નિપતન્તિ ઉપટ્ઠાનસાલાય વા મણ્ડપે વા રુક્ખમૂલે વા, તત્થ ગન્ત્વા એકમન્તં પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો, એકમન્તં ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં, પતિરૂપં આસનં ગહેત્વા નિસીદિતબ્બં, પાનીયં પુચ્છિતબ્બં, પરિભોજનીયં પુચ્છિતબ્બં ‘‘કતમં પાનીયં, કતમં પરિભોજનીય’’ન્તિ. સચે પાનીયેન અત્થો હોતિ, પાનીયં ગહેત્વા પાતબ્બં. સચે પરિભોજનીયેન અત્થો હોતિ, પરિભોજનીયં ગહેત્વા પાદા ધોવિતબ્બા. પાદે ધોવન્તેન એકેન હત્થેન ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં, એકેન હત્થેન પાદા ધોવિતબ્બા, ન તેનેવ હત્થેન ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં, ન તેનેવ હત્થેન પાદા ધોવિતબ્બા, ઉપાહનપુઞ્છનચોળકં પુઞ્છિત્વા ઉપાહના પુઞ્છિતબ્બા, ઉપાહના પુઞ્છન્તેન પઠમં સુક્ખેન ચોળકેન પુઞ્છિતબ્બા, પચ્છા અલ્લેન, ઉપાહનપુઞ્છનચોળકં ધોવિત્વા એકમન્તં પત્થરિતબ્બં.

સચે આવાસિકો ભિક્ખુ વુડ્ઢો હોતિ, અભિવાદેતબ્બો. સચે નવકો હોતિ, અભિવાદાપેતબ્બો. સેનાસનં પુચ્છિતબ્બં ‘‘કતમં મે સેનાસનં પાપુણાતી’’તિ, અજ્ઝાવુટ્ઠં વા અનજ્ઝાવુટ્ઠં વા પુચ્છિતબ્બં, ‘‘ગોચરગામો આસન્ને, ઉદાહુ દૂરે, કાલસ્સેવ પિણ્ડાય ચરિતબ્બં, ઉદાહુ દિવા’’તિ એવં ભિક્ખાચારો પુચ્છિતબ્બો, અગોચરો પુચ્છિતબ્બો, ગોચરો પુચ્છિતબ્બો. અગોચરો નામ મિચ્છાદિટ્ઠિકાનં ગામો પરિચ્છિન્નભિક્ખો વા ગામો, યત્થ એકસ્સ વા દ્વિન્નં વા ભિક્ખા દીયતિ, સેક્ખસમ્મહાનિ કુલાનિ પુચ્છિતબ્બાનિ, વચ્ચટ્ઠાનં પુચ્છિતબ્બં, પસ્સાવટ્ઠાનં પુચ્છિતબ્બં, ‘‘કિં ઇમિસ્સા પોક્ખરણિયા પાનીયંયેવ પિવન્તિ, નહાનાદિપરિભોગમ્પિ કરોન્તી’’તિ એવં પાનીયઞ્ચેવ પરિભોજનીયઞ્ચ પુચ્છિતબ્બં, કત્તરદણ્ડો પુચ્છિતબ્બો, સઙ્ઘસ્સ કતિકસણ્ઠાનં પુચ્છિતબ્બં, કેસુચિ ઠાનેસુ વાળમિગા વા અમનુસ્સા વા હોન્તિ, તસ્મા ‘‘કં કાલં પવિસિતબ્બં, કં કાલં નિક્ખમિતબ્બ’’ન્તિ પુચ્છિતબ્બં. સચે વિહારો અનજ્ઝાવુટ્ઠો હોતિ, કવાટં આકોટેત્વા મુહુત્તં આગમેત્વા ઘટિકં ઉગ્ઘાટેત્વા કવાટં પણામેત્વા બહિ ઠિતેન નિલ્લોકેતબ્બો.

સચે સો વિહારો ઉક્લાપો હોતિ, મઞ્ચે વા મઞ્ચો આરોપિતો હોતિ, પીઠે વા પીઠં આરોપિતં હોતિ, સેનાસનં ઉપરિ પુઞ્જીકતં હોતિ, સચે સક્કોતિ, સબ્બો વિહારો સોધેતબ્બો, અસક્કોન્તેન અત્તનો વસનોકાસો જગ્ગિતબ્બો. સબ્બં સોધેતું સક્કોન્તેન પન ઉપજ્ઝાયવત્તે વુત્તનયેન ભૂમત્થરણમઞ્ચપીઠાદીનિ બહિ નીહરિત્વા વિહારં સોધેત્વા પુન અતિહરિત્વા યથાઠાને પઞ્ઞપેતબ્બાનિ.

સચે પુરત્થિમા સરજા વાતા વાયન્તિ, પુરત્થિમા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે પચ્છિમા, ઉત્તરા, દક્ખિણા સરજા વાતા વાયન્તિ, દક્ખિણા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે સીતકાલો હોતિ, દિવા વાતપાના વિવરિતબ્બા, રત્તિં થકેતબ્બા. સચે ઉણ્હકાલો હોતિ, દિવા થકેતબ્બા, રત્તિં વિવરિતબ્બા.

સચે ઉક્લાપં હોતિ, પરિવેણં સમ્મજ્જિતબ્બં, કોટ્ઠકો સમ્મજ્જિતબ્બો, ઉપટ્ઠાનસાલા સમ્મજ્જિતબ્બા, અગ્ગિસાલા સમ્મજ્જિતબ્બા, વચ્ચકુટિ સમ્મજ્જિતબ્બા, પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં, આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં. ઇદં આગન્તુકવત્તં.

૧૮૬. આવાસિકવત્તે આવાસિકેન ભિક્ખુના આગન્તુકં ભિક્ખું વુડ્ઢતરં દિસ્વા આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં, પચ્ચુગ્ગન્ત્વા પત્તચીવરં પટિગ્ગહેતબ્બં, પાનીયેન પુચ્છિતબ્બો, પુચ્છન્તેન પન સકિં આનીતં પાનીયં સબ્બં પિવતિ, ‘‘પુન આનેમી’’તિ પુચ્છિતબ્બોયેવ. બીજનેનપિ બીજિતબ્બો, બીજન્તેન સકિં પાદપિટ્ઠિયં બીજિત્વા સકિં મજ્ઝે, સકિં સીસે બીજિતબ્બો, ‘‘અલં હોતૂ’’તિ વુત્તેન મન્દતરં બીજિતબ્બં, પુન ‘‘અલ’’ન્તિ વુત્તેન તતો મન્દતરં બીજિતબ્બં, તતિયવારં વુત્તેન બીજની ઠપેતબ્બા, પાદાપિસ્સ ધોવિતબ્બા. સચે અત્તનો તેલં અત્થિ, તેલેન મક્ખેતબ્બા. નો ચે અત્થિ, તસ્સ સન્તકેન મક્ખેતબ્બા. સચે ઉસ્સહતિ, ઉપાહના પુઞ્છિતબ્બા. ઉપાહના પુઞ્છન્તેન પઠમં સુક્ખેન ચોળેન પુઞ્છિતબ્બા, પચ્છા અલ્લેન, ઉપાહનપુઞ્છનચોળકં ધોવિત્વા એકમન્તં વિસ્સજ્જેતબ્બં.

આગન્તુકો ભિક્ખુ અભિવાદેતબ્બો, સેનાસનં પઞ્ઞપેતબ્બં ‘‘એતં સેનાસનં પાપુણાતી’’તિ. અજ્ઝાવુટ્ઠં વા અનજ્ઝાવુટ્ઠં વા આચિક્ખિતબ્બં, ગોચરો આચિક્ખિતબ્બો, અગોચરો આચિક્ખિતબ્બો, સેક્ખસમ્મતાનિ કુલાનિ આચિક્ખિતબ્બાનિ, વચ્ચટ્ઠાનં આચિક્ખિતબ્બં, પસ્સાવટ્ઠાનં આચિક્ખિતબ્બં, પાનીયં આચિક્ખિતબ્બં, પરિભોજનીયં આચિક્ખિતબ્બં, કત્તરદણ્ડો આચિક્ખિતબ્બો, સઙ્ઘસ્સ કતિકસણ્ઠાનં આચિક્ખિતબ્બં ‘‘ઇમં કાલં પવિસિતબ્બં, ઇમં કાલં નિક્ખમિતબ્બ’’ન્તિ.

સચે આગન્તુકો નવકો હોતિ, નિસિન્નકેનેવ આચિક્ખિતબ્બં ‘‘અત્ર પત્તં નિક્ખિપાહિ, અત્ર ચીવરં નિક્ખિપાહિ, ઇદં આસનં, નિસીદાહી’’તિ. પાનીયં આચિક્ખિતબ્બં, પરિભોજનીયં આચિક્ખિતબ્બં, ઉપાહનપુઞ્છનચોળકં આચિક્ખિતબ્બં, આગન્તુકો ભિક્ખુ અભિવાદાપેતબ્બો, સેનાસનાદીનિપિ નિસિન્નેનેવ આચિક્ખિતબ્બાનિ. વુડ્ઢતરે પન આગતે આસનં પઞ્ઞપેતબ્બન્તિ એવમાદિ સબ્બં ચીવરકમ્મં વા નવકમ્મં વા ઠપેત્વાપિ કાતબ્બં. ચેતિયઙ્ગણં સમ્મજ્જન્તેન સમ્મુઞ્જનિં નિક્ખિપિત્વા તસ્સ વત્તં કાતું આરભિતબ્બં. પણ્ડિતો હિ આગન્તુકો ‘‘સમ્મજ્જાહિ તાવ ચેતિયઙ્ગણ’’ન્તિ વક્ખતિ. ગિલાનસ્સ ભેસજ્જં કરોન્તેન પન સચે નાતિઆતુરો ગિલાનો હોતિ, ભેસજ્જં અકત્વા વત્તમેવ કાતબ્બં, મહાગિલાનસ્સ પન ભેસજ્જમેવ કાતબ્બં. પણ્ડિતો હિ આગન્તુકો ‘‘કરોહિ તાવ ભેસજ્જ’’ન્તિ વક્ખતિ. ઇદં આવાસિકવત્તં.

૧૮૭. ગમિકવત્તે ગમિકેન ભિક્ખુના મઞ્ચપીઠાદિદારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડમ્પિ રજનભાજનાદિ સબ્બં અગ્ગિસાલાયં વા અઞ્ઞસ્મિં વા ગુત્તટ્ઠાને પટિસામેત્વા દ્વારવાતપાનં થકેત્વા સેનાસનં આપુચ્છિત્વા પક્કમિતબ્બં. સચે ભિક્ખુ ન હોતિ, સામણેરો આપુચ્છિતબ્બો. સચે સામણેરો ન હોતિ, આરામિકો આપુચ્છિતબ્બો. સચે ન હોતિ ભિક્ખુ વા સામણેરો વા આરામિકો વા, ચતૂસુ પાસાણેસુ મઞ્ચં પઞ્ઞપેત્વા મઞ્ચે મઞ્ચં આરોપેત્વા પીઠે પીઠં આરોપેત્વા સેનાસનં ઉપરિ પુઞ્જં કરિત્વા દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં પટિસામેત્વા દ્વારવાતપાનં થકેત્વા પક્કમિતબ્બં. સચે વિહારો ઓવસ્સતિ, સચે ઉસ્સહતિ, સબ્બો છાદેતબ્બો, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં ‘‘કિન્તિ નુ ખો વિહારો છાદિયેથા’’તિ, એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, યો દેસો અનોવસ્સકો હોતિ, તત્થ ચતૂસુ પાસાણેસુ મઞ્ચં પઞ્ઞપેત્વા મઞ્ચે મઞ્ચં આરોપેત્વા પીઠે પીઠં આરોપેત્વા સેનાસનં ઉપરિ પુઞ્જં કરિત્વા દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં પટિસામેત્વા દ્વારવાતપાનં થકેત્વા પક્કમિતબ્બં. સચે વિહારો ઓવસ્સતિ, સચે ઉસ્સહતિ, સેનાસનં ગામં અતિહરિતબ્બં, ઉસ્સુક્કં વા કાતબ્બં ‘‘કિન્તિ નુ ખો સેનાસનં ગામં અતિહરિયેથા’’તિ, એવઞ્ચેતં લભેથ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે લભેથ, અજ્ઝોકાસે ચતૂસુ પાસાણેસુ મઞ્ચં પઞ્ઞપેત્વા મઞ્ચે મઞ્ચં આરોપેત્વા પીઠે પીઠં આરોપેત્વા સેનાસનં ઉપરિ પુઞ્જં કરિત્વા દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં પટિસામેત્વા તિણેન વા પણ્ણેન વા પટિચ્છાદેત્વા પક્કમિતબ્બં ‘‘અપ્પેવ નામ અઙ્ગાનિપિ સેસેય્યુ’’ન્તિ. ઇદં ગમિકવત્તં.

૧૮૮. ભત્તગ્ગવત્તે સચે આરામે કાલો આરોચિતો હોતિ, તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેન્તેન પરિમણ્ડલં નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો પારુપિત્વા ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચિત્વા ધોવિત્વા પત્તં ગહેત્વા સાધુકં અતરમાનેન ગામો પવિસિતબ્બો.

ન ઓક્કમ્મ થેરાનં ભિક્ખૂનં પુરતો ગન્તબ્બં. સુપ્પટિચ્છન્નેન, સુસંવુતેન, ઓક્ખિત્તચક્ખુના, અપ્પસદ્દેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બં, ન ઉક્ખિત્તકાય, ન ઉજ્જગ્ઘિકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં, ન કાયપ્પચાલકં, ન બાહુપ્પચાલકં, ન સીસપ્પચાલકં અન્તરઘરે ગન્તબ્બં, ન ખમ્ભકતેન, ન ઓગુણ્ઠિતેન, ન ઉક્કુટિકાય અન્તરઘરે ગન્તબ્બં.

સુપ્પટિચ્છન્નેન, સુસંવુતેન, ઓક્ખિત્તચક્ખુના, અપ્પસદ્દેન અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં, ન ઉક્ખિત્તકાય, ન ઉજ્જગ્ઘિકાય અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં, ન કાયપ્પચાલકં, ન બાહુપ્પચાલકં, ન સીસપ્પચાલકં અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં, ન ખમ્ભકતેન, ન ઓગુણ્ઠિતેન, ન પલ્લત્થિકાય અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં, ન થેરે ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદિતબ્બં. સચે મહાથેરસ્સ નિસિન્નાસનેન સમકં આસનં હોતિ, બહૂસુ આસનેસુ સતિ એકં દ્વે આસનાનિ ઠપેત્વા નિસીદિતબ્બં. ભિક્ખૂ ગણેત્વા પઞ્ઞત્તાસનેસુ અનિસીદિત્વા મહાથેરેન ‘‘નિસીદા’’તિ વુત્તેન નિસીદિતબ્બં. નો ચે મહાથેરો વદતિ, ‘‘ઇદં, ભન્તે, આસનં ઉચ્ચ’’ન્તિ વત્તબ્બં. ‘‘નિસીદા’’તિ વુત્તેન નિસીદિતબ્બં. સચે પન એવં આપુચ્છિતેપિ ન વદતિ, નિસીદન્તસ્સ અનાપત્તિ, મહાથેરસ્સેવ આપત્તિ. નવકો હિ એવરૂપે આસને અનાપુચ્છા નિસીદન્તો આપજ્જતિ, થેરો આપુચ્છિતે અનનુજાનન્તો. ન નવા ભિક્ખૂ આસનેન પટિબાહિતબ્બા, ન સઙ્ઘાટિકં ઓત્થરિત્વા અન્તરઘરે નિસીદિતબ્બં.

પત્તધોવનોદકે દીયમાને ઉભોહિ હત્થેહિ પત્તં પટિગ્ગહેત્વા ઉદકં પટિગ્ગહેતબ્બં, દક્ખિણોદકં પન પુરતો આધારકે પત્તં ઠપેત્વા ગહેતબ્બં, નીચં કત્વા ઉદકસદ્દં અકરોન્તેન અપટિઘંસન્તેન પત્તો ધોવિતબ્બો. સચે ઉદકપટિગ્ગાહકો હોતિ, નીચં કત્વા ઉદકપટિગ્ગાહકે ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં ‘‘મા ઉદકપટિગ્ગાહકો ઉદકેન ઓસિઞ્ચિ, મા સામન્તા ભિક્ખૂ ઉદકેન ઓસિઞ્ચિંસુ, મા સઙ્ઘાટિ ઉદકેન ઓસિઞ્ચી’’તિ. સચે ઉદકપટિગ્ગાહકો ન હોતિ, નીચં કત્વા છમાય ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં ‘‘મા સામન્તા ભિક્ખૂ ઉદકેન ઓસિઞ્ચિંસુ, મા સઙ્ઘાટિ ઉદકેન ઓસિઞ્ચી’’તિ.

ઓદને દીયમાને ઉભોહિ હત્થેહિ પત્તં પટિગ્ગહેત્વા ઓદનો પટિગ્ગહેતબ્બો. યથા સૂપસ્સ ઓકાસો હોતિ, એવં મત્તાય ઓદનો ગણ્હિતબ્બો. સચે હોતિ સપ્પિ વા તેલં વા ઉત્તરિભઙ્ગં વા, થેરેન વત્તબ્બો ‘‘સબ્બેસં સમકં સમ્પાદેહી’’તિ. ઇદઞ્ચ ન કેવલં સપ્પિઆદીસુ, ઓદનેપિ વત્તબ્બં. સપ્પિઆદીસુ પન યં અપ્પં હોતિ એકસ્સ વા દ્વિન્નં વા અનુરૂપં, તં સબ્બેસં સમકં સમ્પાદેહીતિ વુત્તે મનુસ્સાનં વિહેસા હોતિ, તસ્મા તાદિસં સકિં વા દ્વિક્ખત્તું વા ગહેત્વા સેસં ન ગહેતબ્બં. સક્કચ્ચં પિણ્ડપાતો પટિગ્ગહેતબ્બો, પત્તસઞ્ઞિના પિણ્ડપાતો પટિગ્ગહેતબ્બો, સમસૂપકો સમતિત્થિકો પિણ્ડપાતો પટિગ્ગહેતબ્બો, ન તાવ થેરેન ભુઞ્જિતબ્બં, યાવ ન સબ્બેસં ઓદનો સમ્પત્તો હોતિ. ઇદઞ્ચ યં પરિચ્છિન્નભિક્ખુકં ભત્તગ્ગં, યત્થ મનુસ્સા સબ્બેસં પાપેત્વા વન્દિતુકામા હોન્તિ, તં સન્ધાય વુત્તં. યં પન મહાભત્તગ્ગં હોતિ, યત્થ એકસ્મિં પદેસે ભુઞ્જન્તિ, એકસ્મિં પદેસે ઉદકં દીયતિ, તત્થ યથાસુખં ભુઞ્જિતબ્બં.

સક્કચ્ચં પિણ્ડપાતો ભુઞ્જિતબ્બો, પત્તસઞ્ઞિના પિણ્ડપાતો ભુઞ્જિતબ્બો, સપદાનો પિણ્ડપાતો ભુઞ્જિતબ્બો, સમસૂપકો પિણ્ડપાતો ભુઞ્જિતબ્બો, ન થૂપકતો ઓમદ્દિત્વા પિણ્ડપાતો ભુઞ્જિતબ્બો, ન સૂપં વા બ્યઞ્જનં વા ઓદનેન પટિચ્છાદેતબ્બં ભિય્યોકમ્યતં ઉપાદાય, ન સૂપં વા ઓદનં વા અગિલાનેન અત્તનો અત્થાય વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જિતબ્બં, ન ઉજ્ઝાનસઞ્ઞિના પરેસં પત્તો ઓલોકેતબ્બો, નાતિમહન્તો કબળો કાતબ્બો, પરિમણ્ડલં આલોપો કાતબ્બો, ન અનાહટે કબળે મુખદ્વારં વિવરિતબ્બં, ન ભુઞ્જમાનેન સબ્બો હત્થો મુખે પક્ખિપિતબ્બો, ન સકબળેન મુખેન બ્યાહરિતબ્બં, ન પિણ્ડુક્ખેપકં ભુઞ્જિતબ્બં, ન કબળાવચ્છેકં, ન અવગણ્ડકારકં, ન હત્થનિદ્ધુનકં, ન સિત્થાવકારકં, ન જિવ્હાનિચ્છારકં, ન ચપુચપુકારકં, ન સુરુસુરુકારકં, ન હત્થનિલ્લેહકં, ન પત્તનિલ્લેહકં, ન ઓટ્ઠનિલ્લેહકં ભુઞ્જિતબ્બં.

ન સામિસેન હત્થેન પાનીયથાલકો પટિગ્ગહેતબ્બો, ન તાવ થેરેન હત્થધોવનઉદકં પટિગ્ગહેતબ્બં, યાવ ન સબ્બે ભુત્તાવિનો હોન્તિ. સચે મનુસ્સા ‘‘ધોવથ, ભન્તે, પત્તઞ્ચ હત્થે ચા’’તિ વદન્તિ, ભિક્ખૂ વા ‘‘તુમ્હે ઉદકં ગણ્હથા’’તિ વદન્તિ, વટ્ટતિ. ઉદકે દીયમાને ઉભોહિ હત્થેહિ પત્તં પટિગ્ગહેત્વા ઉદકં પટિગ્ગહેતબ્બં, નીચં કત્વા ઉદકસદ્દં અકરોન્તેન અપટિઘંસન્તેન પત્તો ધોવિતબ્બો. સચે ઉદકપટિગ્ગાહકો હોતિ, નીચં કત્વા ઉદકપટિગ્ગાહકે ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં ‘‘મા ઉદકપટિગ્ગાહકો ઉદકેન ઓસિઞ્ચિ, મા સામન્તા ભિક્ખૂ ઉદકેન ઓસિઞ્ચિંસુ, મા સઙ્ઘાટિ ઉદકેન ઓસિઞ્ચી’’તિ. સચે ઉદકપટિગ્ગાહકો ન હોતિ, નીચં કત્વા છમાય ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં ‘‘મા સામન્તા ભિક્ખૂ ઉદકેન ઓસિઞ્ચિંસુ, મા સઙ્ઘાટિ ઉદકેન ઓસિઞ્ચી’’તિ, ન સસિત્થકં પત્તધોવનં અન્તરઘરે છડ્ડેતબ્બં.

ભત્તગ્ગતો ઉટ્ઠાય નિવત્તન્તેસુ નવકેહિ ભિક્ખૂહિ પઠમતરં નિવત્તિતબ્બં, પચ્છા થેરેહિ. સમ્બાધેસુ હિ ઘરેસુ મહાથેરાનં નિક્ખમનોકાસો ન હોતિ, તસ્મા એવં વુત્તં. એવં નિવત્તન્તેહિ પન નવકેહિ ગેહદ્વારે ઠત્વા થેરેસુ નિક્ખમન્તેસુ પટિપાટિયા ગન્તબ્બં. સચે પન મહાથેરા ધુરે નિસિન્ના હોન્તિ, નવકા અન્તોગેહે, થેરાસનતો પટ્ઠાય પટિપાટિયા એવ નિક્ખમિતબ્બં, કાયેન કાયં અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન યથા અન્તરેન મનુસ્સા ગન્તું સક્કોન્તિ, એવં વિરળાય પાળિયા ગન્તબ્બં.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, થેરેન ભિક્ખુના ભત્તગ્ગે અનુમોદિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૬૨) વચનતો સઙ્ઘત્થેરેન ભત્તગ્ગે અનુમોદિતબ્બં. તં એકમેવ ઓહાય સેસેહિ ન ગન્તબ્બં.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભત્તગ્ગે ચતૂહિ પઞ્ચહિ થેરાનુથેરેહિ ભિક્ખૂહિ આગમેતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૬૨) વચનતો સઙ્ઘત્થેરેન અનુમોદનત્થાય નિસિન્ને હેટ્ઠા પટિપાટિયા ચતૂહિ નિસીદિતબ્બં, અનુથેરે નિસિન્ને મહાથેરેન ચ હેટ્ઠા ચ તીહિ નિસીદિતબ્બં, પઞ્ચમે નિસિન્ને ઉપરિ ચતૂહિ નિસીદિતબ્બં, સઙ્ઘત્થેરેન હેટ્ઠા દહરભિક્ખુસ્મિં અજ્ઝિટ્ઠેપિ સઙ્ઘત્થેરતો પટ્ઠાય ચતૂહિ નિસીદિતબ્બમેવ. સચે પન અનુમોદકો ભિક્ખુ ‘‘ગચ્છથ, ભન્તે, આગમેતબ્બકિચ્ચં નત્થી’’તિ વદતિ, ગન્તું વટ્ટતિ. મહાથેરેન ‘‘ગચ્છામ, આવુસો’’તિ વુત્તે ‘‘ગચ્છથા’’તિ વદતિ, એવમ્પિ વટ્ટતિ, ‘‘બહિગામે આગમિસ્સામા’’તિ આભોગં કત્વાપિ બહિગામં ગન્ત્વા અત્તનો નિસ્સિતકે ‘‘તુમ્હે તસ્સ આગમનં આગમેથા’’તિ વત્વાપિ ગન્તું વટ્ટતિયેવ. સચે પન મનુસ્સા અત્તનો રુચિતેન એકેન અનુમોદનં કારેન્તિ, નેવ તસ્સ અનુમોદતો આપત્તિ, ન મહાથેરસ્સ ભારો હોતિ. ઉપનિસિન્નકથાયમેવ હિ મનુસ્સેસુ કથાપેન્તેસુ થેરો આપુચ્છિતબ્બો. મહાથેરેન ચ અનુમોદનાય અજ્ઝિટ્ઠોવ આગમેતબ્બોતિ ઇદમેત્થ લક્ખણં. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સતિ કરણીયે આનન્તરિકં ભિક્ખું આપુચ્છિત્વા ગન્તુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૬૨) વચનતો પન વચ્ચાદિપીળિતેન અનન્તરં ભિક્ખું આપુચ્છિત્વા ગન્તબ્બન્તિ. ઇદં ભત્તગ્ગવત્તં.

૧૮૯. પિણ્ડચારિકવત્તે પન પિણ્ડચારિકેન ભિક્ખુના ‘‘ઇદાનિ ગામં પવિસિસ્સામી’’તિ તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેન્તેન પરિમણ્ડલં નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો પારુપિત્વા ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચિત્વા ધોવિત્વા પત્તં ગહેત્વા સાધુકં અતરમાનેન ગામો પવિસિતબ્બો. સુપ્પટિચ્છન્નેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બન્તિઆદિ સબ્બં ભત્તગ્ગવત્તે વુત્તનયેનેવ ઇધાપિ વેદિતબ્બં.

નિવેસનં પવિસન્તેન સલ્લક્ખેતબ્બં ‘‘ઇમિના પવિસિસ્સામિ, ઇમિના નિક્ખમિસ્સામી’’તિ, નાતિસહસા પવિસિતબ્બં, નાતિદૂરે નાચ્ચાસન્ને ઠાતબ્બં, નાતિચિરં ઠાતબ્બં, નાતિલહુકં નિવત્તિતબ્બં, ઠિતેન સલ્લક્ખેતબ્બં ‘‘ભિક્ખં દાતુકામા વા અદાતુકામા વા’’તિ. સચે કમ્મં વા નિક્ખિપતિ, આસના વા વુટ્ઠાતિ, કટચ્છું વા પરામસતિ, ભાજનં વા પરામસતિ, ઠપેતિ વા, ‘‘દાતુકામસ્સા’’તિ ઠાતબ્બં. ભિક્ખાય દીયમાનાય વામેન હત્થેન સઙ્ઘાટિં ઉચ્ચારેત્વા દક્ખિણેન હત્થેન પત્તં પણામેત્વા ઉભોહિ હત્થેહિ પત્તં પટિગ્ગહેત્વા ભિક્ખા પટિગ્ગહેતબ્બા, ઇત્થી વા હોતુ પુરિસો વા, ભિક્ખાદાનસમયે મુખં ન ઓલોકેતબ્બં, સલ્લક્ખેતબ્બં ‘‘સૂપં દાતુકામા વા અદાતુકામા વા’’તિ. સચે કટચ્છું વા પરામસતિ, ભાજનં વા પરામસતિ, ઠપેતિ વા, ‘‘દાતુકામસ્સા’’તિ ઠાતબ્બં. ભિક્ખાય દિન્નાય સઙ્ઘાટિયા પત્તં પટિચ્છાદેત્વા સાધુકં અતરમાનેન નિવત્તિતબ્બં.

યો પઠમં ગામતો પિણ્ડાય પટિક્કમતિ, તેન આસનં પઞ્ઞપેતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં ઉપનિક્ખિપિતબ્બં, અવક્કારપાતિ ધોવિત્વા ઉપટ્ઠાપેતબ્બા, પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. યો પચ્છા ગામતો પિણ્ડાય પટિક્કમતિ, સચે હોતિ ભુત્તાવસેસો, સચે આકઙ્ખતિ, ભુઞ્જિતબ્બં. નો ચે આકઙ્ખતિ, અપ્પહરિતે વા છડ્ડેતબ્બં, અપ્પાણકે વા ઉદકે ઓપિલાપેતબ્બં, તેન આસનં ઉદ્ધરિતબ્બં, પાદોદકં પાદપીઠં પાદકથલિકં પટિસામેતબ્બં, અવક્કારપાતિ ધોવિત્વા પટિસામેતબ્બા, પાનીયં પરિભોજનીયં પટિસામેતબ્બં, ભત્તગ્ગં સમ્મજ્જિતબ્બં. યો પસ્સતિ પાનીયઘટં વા પરિભોજનીયઘટં વા વચ્ચઘટં વા રિત્તં તુચ્છં, તેન ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. સચસ્સ હોતિ અવિસય્હં, હત્થવિકારેન દુતિયં આમન્તેત્વા હત્થવિલઙ્ઘકેન ઉપટ્ઠાપેતબ્બં, ન ચ તપ્પચ્ચયા વાચા ભિન્દિતબ્બાતિ. ઇદં પિણ્ડચારિકવત્તં.

૧૯૦. આરઞ્ઞિકવત્તે આરઞ્ઞિકેન ભિક્ખુના કાલસ્સેવ ઉટ્ઠાય પત્તં થવિકાય પક્ખિપિત્વા અંસે લગ્ગેત્વા ચીવરં ખન્ધે કરિત્વા ઉપાહના આરોહિત્વા દારુભણ્ડં મત્તિકાભણ્ડં પટિસામેત્વા દ્વારવાતપાનં થકેત્વા વસનટ્ઠાનતો નિક્ખમિતબ્બં. ‘‘ઇદાનિ ગામં પવિસિસ્સામા’’તિ ઉપાહના ઓમુઞ્ચિત્વા નીચં કત્વા પપ્ફોટેત્વા થવિકાય પક્ખિપિત્વા અંસે લગ્ગેત્વા તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેન્તેન પરિમણ્ડલં નિવાસેત્વા કાયબન્ધનં બન્ધિત્વા સગુણં કત્વા સઙ્ઘાટિયો પારુપિત્વા ગણ્ઠિકં પટિમુઞ્ચિત્વા ધોવિત્વા પત્તં ગહેત્વા સાધુકં અતરમાનેન ગામો પવિસિતબ્બો. સુપ્પટિચ્છન્નેન અન્તરઘરે ગન્તબ્બન્તિઆદિ સબ્બં ગમનવિધાનં ઇધાપિ ભત્તગ્ગવત્તે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં.

નિવેસનં પવિસન્તેન સલ્લક્ખેતબ્બં ‘‘ઇમિના પવિસિસ્સામિ, ઇમિના નિક્ખમિસ્સામી’’તિઆદિ સબ્બં ભિક્ખાચારવિધાનં પિણ્ડચારિકવત્તે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બં. આરઞ્ઞિકેન ભિક્ખુના પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. સચે ભાજનાનિ નપ્પહોન્તિ, પાનીયમેવ પરિભોજનીયમ્પિ કત્વા ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. ભાજનં અલભન્તેન વેળુનાળિકાયપિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. તમ્પિ અલભન્તસ્સ યથા સમીપે ઉદકઆવાટો હોતિ, એવં કાતબ્બં. અગ્ગિ ઉપટ્ઠાપેતબ્બો, અરણિસહિતં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં, અરણિસહિતે સતિ અગ્ગિં અકાતુમ્પિ વટ્ટતિ. યથા ચ આરઞ્ઞિકસ્સ, એવં કન્તારપ્પટિપન્નસ્સપિ અરણિસહિતં ઇચ્છિતબ્બં. ગણવાસિનો પન તેન વિનાપિ વટ્ટતિ. કત્તરદણ્ડો ઉપટ્ઠાપેતબ્બો, નક્ખત્તપદાનિ ઉગ્ગહેતબ્બાનિ સકલાનિ વા એકદેસાનિ વા, દિસાકુસલેન ભવિતબ્બં. ઇદં આરઞ્ઞિકવત્તં.

૧૯૧. સેનાસનવત્તે યસ્મિં વિહારે વિહરતિ, સચે સો વિહારો ઉક્લાપો હોતિ, સચે ઉસ્સહતિ, સોધેતબ્બો. વિહારં સોધેન્તેન પઠમં પત્તચીવરં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, નિસીદનપચ્ચત્થરણં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, ભિસિબિમ્બોહનં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, મઞ્ચો નીચં કત્વા સાધુકં અપટિઘંસન્તેન અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપીઠં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો, પીઠં નીચં કત્વા સાધુકં અપટિઘંસન્તેન અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપીઠં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, મઞ્ચપટિપાદકા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બા, ખેળમલ્લકો નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બો, અપસ્સેનફલકં નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં, ભૂમત્થરણં યથાપઞ્ઞત્તં સલ્લક્ખેત્વા નીહરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે વિહારે સન્તાનકં હોતિ, ઉલ્લોકા પઠમં ઓહારેતબ્બં, આલોકસન્ધિકણ્ણભાગા પમજ્જિતબ્બા. સચે ગેરુકપરિકમ્મકતા ભિત્તિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે કાળવણ્ણકતા ભૂમિ કણ્ણકિતા હોતિ, ચોળકં તેમેત્વા પીળેત્વા પમજ્જિતબ્બા. સચે અકતા હોતિ ભૂમિ, ઉદકેન પરિપ્ફોસિત્વા પરિપ્ફોસિત્વા સમ્મજ્જિતબ્બા ‘‘મા વિહારો રજેન ઉહઞ્ઞી’’તિ, સઙ્કારં વિચિનિત્વા એકમન્તં છડ્ડેતબ્બં.

ન ભિક્ખુસામન્તા સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં, ન વિહારસામન્તા સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં, ન પાનીયસામન્તા સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં, ન પરિભોજનીયસામન્તા સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં, ન પટિવાતે અઙ્ગણે સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં, અધોવાતે સેનાસનં પપ્ફોટેતબ્બં.

ભૂમત્થરણં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં, મઞ્ચપટિપાદકા એકમન્તં ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અભિહરિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બા, મઞ્ચો એકમન્તં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપટિઘંસન્તેન અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપીઠં અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બો, પીઠં એકમન્તં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા નીચં કત્વા સાધુકં અપટિઘંસન્તેન અસઙ્ઘટ્ટેન્તેન કવાટપીઠં અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં, ભિસિબિમ્બોહનં એકમન્તં ઓતાપેત્વા સોધેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં, નિસીદનપચ્ચત્થરણં ઓતાપેત્વા પપ્ફોટેત્વા અતિહરિત્વા યથાપઞ્ઞત્તં પઞ્ઞપેતબ્બં, ખેળમલ્લકો એકમન્તં ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા અતિહરિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બો, અપસ્સેનફલકં એકમન્તં ઓતાપેત્વા પમજ્જિત્વા યથાઠાને ઠપેતબ્બં. પત્તચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં, પત્તં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન પત્તં ગહેત્વા એકેન હત્થેન હેટ્ઠામઞ્ચં વા હેટ્ઠાપીઠં વા પરામસિત્વા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો, ન ચ અનન્તરહિતાય ભૂમિયા પત્તો નિક્ખિપિતબ્બો. ચીવરં નિક્ખિપન્તેન એકેન હત્થેન ચીવરં ગહેત્વા એકેન હત્થેન ચીવરવંસં વા ચીવરરજ્જું વા પમજ્જિત્વા પારતો અન્તં, ઓરતો ભોગં કત્વા ચીવરં નિક્ખિપિતબ્બં.

સચે પુરત્થિમા સરજા વાતા વાયન્તિ, પુરત્થિમા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે પચ્છિમા, ઉત્તરા, દક્ખિણા સરજા વાતા વાયન્તિ, દક્ખિણા વાતપાના થકેતબ્બા. સચે સીતકાલો હોતિ, દિવા વાતપાના વિવરિતબ્બા, રત્તિં થકેતબ્બા. સચે ઉણ્હકાલો હોતિ, દિવા વાતપાના થકેતબ્બા, રત્તિં વિવરિતબ્બા.

સચે ઉક્લાપં હોતિ, પરિવેણં સમ્મજ્જિતબ્બં, કોટ્ઠકો સમ્મજ્જિતબ્બો, ઉપટ્ઠાનસાલા સમ્મજ્જિતબ્બા, અગ્ગિસાલા સમ્મજ્જિતબ્બા, વચ્ચકુટિ સમ્મજ્જિતબ્બા. સચે પાનીયં ન હોતિ, પાનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. સચે પરિભોજનીયં ન હોતિ, પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેતબ્બં. સચે આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં ન હોતિ, આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં.

સચે વુડ્ઢેન સદ્ધિં એકવિહારે વિહરતિ, ન વુડ્ઢં અનાપુચ્છા ઉદ્દેસો દાતબ્બો, ન પરિપુચ્છા દાતબ્બા, ન સજ્ઝાયો કાતબ્બો, ન ધમ્મો ભાસિતબ્બો, ન પદીપો કાતબ્બો, ન પદીપો વિજ્ઝાપેતબ્બો, ન વાતપાના વિવરિતબ્બા, ન વાતપાના થકેતબ્બા. દ્વારં નામ યસ્મા મહાવળઞ્જં, તસ્મા તત્થ આપુચ્છનકિચ્ચં નત્થિ, સેસાનિ પન ઉદ્દેસદાનાદીનિ આપુચ્છિત્વાવ કાતબ્બાનિ, દેવસિકમ્પિ આપુચ્છિતું વટ્ટતિ. અથાપિ ‘‘ભન્તે, આપુચ્છિતમેવ હોતૂ’’તિ વુત્તે વુડ્ઢતરો ‘‘સાધૂ’’તિ સમ્પટિચ્છતિ, સયમેવ વા ‘‘ત્વં યથાસુખં વિહરાહી’’તિ વદતિ, એવમ્પિ વટ્ટતિ. સભાગસ્સ વિસ્સાસેનપિ વટ્ટતિયેવ. સચે વુડ્ઢેન સદ્ધિં એકચઙ્કમે ચઙ્કમતિ, યેન વુડ્ઢો, તેન પરિવત્તેતબ્બં, ન ચ વુડ્ઢો સઙ્ઘાટિકણ્ણેન ઘટ્ટેતબ્બો. ઇદં સેનાસનવત્તં.

૧૯૨. જન્તાઘરવત્તે યો પઠમં જન્તાઘરં ગચ્છતિ, સચે છારિકા ઉસ્સન્ના હોતિ, છારિકા છડ્ડેતબ્બા. સચે ઉક્લાપં હોતિ, જન્તાઘરં સમ્મજ્જિતબ્બં, પરિભણ્ડં સમ્મજ્જિતબ્બં, પરિવેણં સમ્મજ્જિતબ્બં, કોટ્ઠકો સમ્મજ્જિતબ્બો, જન્તાઘરસાલા સમ્મજ્જિતબ્બા, ચુણ્ણં સન્નેતબ્બં, મત્તિકા તેમેતબ્બા, ઉદકદોણિયા ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં. જન્તાઘરં પવિસન્તેન મત્તિકાય મુખં મક્ખેત્વા પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરં પવિસિતબ્બં, ન થેરે ભિક્ખૂ અનુપખજ્જ નિસીદિતબ્બં, ન નવા ભિક્ખૂ આસનેન પટિબાહિતબ્બા. સચે ઉસ્સહતિ, જન્તાઘરે થેરાનં ભિક્ખૂનં પરિકમ્મં કાતબ્બં. જન્તાઘરા નિક્ખમન્તેન જન્તાઘરપીઠં આદાય પુરતો ચ પચ્છતો ચ પટિચ્છાદેત્વા જન્તાઘરા નિક્ખમિતબ્બં. સચે ઉસ્સહતિ, ઉદકેપિ થેરાનં ભિક્ખૂનં પરિકમ્મં કાતબ્બં, ન થેરાનં ભિક્ખૂનં પુરતો નહાયિતબ્બં, ન ઉપરિતો નહાયિતબ્બં, નહાતેન ઉત્તરન્તેન ઓતરન્તાનં મગ્ગો દાતબ્બો. યો પચ્છા જન્તાઘરા નિક્ખમતિ, સચે જન્તાઘરં ચિક્ખલ્લં હોતિ, ધોવિતબ્બં, મત્તિકાદોણિં ધોવિત્વા જન્તાઘરપીઠં પટિસામેત્વા અગ્ગિં વિજ્ઝાપેત્વા દ્વારં થકેત્વા પક્કમિતબ્બં. ઇદં જન્તાઘરવત્તં.

૧૯૩. વચ્ચકુટિવત્તે યો વચ્ચકુટિં ગચ્છતિ, બહિ ઠિતેન ઉક્કાસિતબ્બં, અન્તો નિસિન્નેનપિ ઉક્કાસિતબ્બં, ચીવરવંસે વા ચીવરરજ્જુયા વા ચીવરં નિક્ખિપિત્વા સાધુકં અતરમાનેન વચ્ચકુટિ પવિસિતબ્બા, નાતિસહસા પવિસિતબ્બા, ન ઉબ્ભજિત્વા પવિસિતબ્બા, વચ્ચપાદુકાય ઠિતેન ઉબ્ભજિતબ્બં, ન નિત્થુનન્તેન વચ્ચો કાતબ્બો, ન દન્તકટ્ઠં ખાદન્તેન વચ્ચો કાતબ્બો, ન બહિદ્ધા વચ્ચદોણિકાય વચ્ચો કાતબ્બો, ન બહિદ્ધા પસ્સાવદોણિકાય પસ્સાવો કાતબ્બો, ન પસ્સાવદોણિકાય ખેળો કાતબ્બો, ફાલિતેન વા ખરેન વા ગણ્ઠિકેન વા કણ્ટકેન વા સુસિરેન વા પૂતિના વા કટ્ઠેન ન અવલેખિતબ્બં, અવલેખનકટ્ઠં પન અગ્ગહેત્વા પવિટ્ઠસ્સ આપત્તિ નત્થિ, ન અવલેખનકટ્ઠં વચ્ચકૂપમ્હિ પાતેતબ્બં, વચ્ચપાદુકાય ઠિતેન પટિચ્છાદેતબ્બં, નાતિસહસા નિક્ખમિતબ્બં, ન ઉબ્ભજિત્વા નિક્ખમિતબ્બં, આચમનપાદુકાય ઠિતેન ઉબ્ભજિતબ્બં, ન ચપુચપુકારકં આચમેતબ્બં, ન આચમનસરાવકે ઉદકં સેસેતબ્બં. ઇદઞ્ચ સબ્બસાધારણટ્ઠાનં સન્ધાય વુત્તં. તત્ર હિ અઞ્ઞે અઞ્ઞે આગચ્છન્તિ, તસ્મા ઉદકં ન સેસેતબ્બં. યં પન સઙ્ઘિકેપિ વિહારે એકદેસે નિબદ્ધગમનત્થાય કતં ઠાનં હોતિ પુગ્ગલિકટ્ઠાનં વા, તસ્મિં વટ્ટતિ. વિરેચનં પિવિત્વા પુનપ્પુનં પવિસન્તસ્સપિ વટ્ટતિયેવ. આચમનપાદુકાય ઠિતેન પટિચ્છાદેતબ્બં.

સચે વચ્ચકુટિ ઉહતા હોતિ બહિ વચ્ચમક્ખિતા, ઉદકં આહરિત્વા ધોવિતબ્બા. ઉદકં અત્થિ, ભાજનં નત્થિ, અસન્તં નામ હોતિ. ભાજનં અત્થિ, ઉદકં નત્થિ, એતમ્પિ અસન્તં. ઉભયસ્મિં અસતિ અસન્તમેવ, કટ્ઠેન વા કેનચિ વા પુઞ્છિત્વા ગન્તબ્બં. સચે અવલેખનપિટકો પૂરિતો હોતિ, અવલેખનકટ્ઠં છડ્ડેતબ્બં. સચે કચવરં અત્થિ, વચ્ચકુટિ સમ્મજ્જિતબ્બા, પરિભણ્ડં સમ્મજ્જિતબ્બં, પરિવેણં સમ્મજ્જિતબ્બં, કોટ્ઠકો સમ્મજ્જિતબ્બો. સચે આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં ન હોતિ, આચમનકુમ્ભિયા ઉદકં આસિઞ્ચિતબ્બં.

‘‘ન, ભિક્ખવે, વચ્ચં કત્વા સતિ ઉદકે નાચમેતબ્બં, યો નાચમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૭૩) વચનતો ઉદકે સતિ ઉદકકિચ્ચં અકરોન્તસ્સ આપત્તિ. સચે ઉદકં અત્થિ, પટિચ્છન્નટ્ઠાનં પન નત્થિ, ભાજનેન નીહરિત્વા આચમિતબ્બં. ભાજને અસતિ પત્તેન નીહરિતબ્બં, પત્તેપિ અસતિ અસન્તં નામ હોતિ. ‘‘ઇદં અતિવિવટં, પુરતો અઞ્ઞં ઉદકં ભવિસ્સતી’’તિ ગતસ્સ ઉદકં અલભન્તસ્સેવ ભિક્ખાચારવેલા હોતિ, કટ્ઠેન વા કેનચિ વા પુઞ્છિત્વા ગન્તબ્બં, ભુઞ્જિતુમ્પિ અનુમોદિતુમ્પિ વટ્ટતિ. ‘‘ન, ભિક્ખવે, વચ્ચકુટિયા યથાવુડ્ઢં વચ્ચો કાતબ્બો, યો કરેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સ. અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, આગતપટિપાટિયા વચ્ચં કાતુ’’ન્તિ (ચુળવ. ૩૭૩) વચનતો વચ્ચકુટિં પવિસન્તેન આગતપટિપાટિયા પવિસિતબ્બં. વચ્ચકુટિયં પસ્સાવટ્ઠાને નહાનતિત્થેતિ તીસુપિ આગતપટિપાટિયેવ પમાણં. ઇદં વચ્ચકુટિવત્તં.

ઇતિ પાળિમુત્તકવિનયવિનિચ્છયસઙ્ગહે

ઉપજ્ઝાયાદિવત્તવિનિચ્છયકથા સમત્તા.