૨૮. ચતુપચ્ચયભાજનીયવિનિચ્છયકથા

૧૯૪. ચતુપચ્ચયભાજનન્તિ ચીવરાદીનં ચતુન્નં પચ્ચયાનં ભાજનં. તત્થ ચીવરભાજને તાવ ચીવરપટિગ્ગાહકો વેદિતબ્બો, ચીવરનિદહકો વેદિતબ્બો, ભણ્ડાગારિકો વેદિતબ્બો, ભણ્ડાગારં વેદિતબ્બં, ચીવરભાજકો વેદિતબ્બો, ચીવરભાજનં વેદિતબ્બં.

તત્થ (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૪૦-૩૪૨) ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું ચીવરપટિગ્ગાહકં સમ્મન્નિતું, યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, ગહિતાગહિતઞ્ચ જાનેય્યા’’તિ (મહાવ. ૩૪૨) વચનતો ઇમેહિ પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ચીવરપટિગ્ગાહકો સમ્મન્નિતબ્બો. તત્થ પચ્છા આગતાનમ્પિ અત્તનો ઞાતકાદીનં પઠમતરં પટિગ્ગણ્હન્તો વા એકચ્ચસ્મિં પેમં દસ્સેત્વા ગણ્હન્તો વા લોભપકતિતાય અત્તનો પરિણામેન્તો વા છન્દાગતિં ગચ્છતિ નામ. પઠમતરં આગતસ્સપિ કોધવસેન પચ્છા ગણ્હન્તો વા દુગ્ગતમનુસ્સેસુ અવમઞ્ઞં કત્વા ગણ્હન્તો વા ‘‘કિં વો ઘરે ઠપનોકાસો નત્થિ, તુમ્હાકં સન્તકં ગહેત્વા ગચ્છથા’’તિ એવં સઙ્ઘસ્સ લાભન્તરાયં કરોન્તો વા દોસાગતિં ગચ્છતિ નામ. યો પન મુટ્ઠસ્સતિ અસમ્પજાનો, અયં મોહાગતિં ગચ્છતિ નામ. પચ્છા આગતાનમ્પિ ઇસ્સરાનં ભયેન પઠમતરં પટિગ્ગણ્હન્તો વા ‘‘ચીવરપટિગ્ગાહકટ્ઠાનં નામેતં ભારિય’’ન્તિ સન્તસન્તો વા ભયાગતિં ગચ્છતિ નામ. ‘‘મયા ઇદઞ્ચિદઞ્ચ ગહિતં, ઇદઞ્ચિદઞ્ચ ન ગહિત’’ન્તિ એવં જાનન્તો ગહિતાગહિતં જાનાતિ નામ. તસ્મા યો છન્દાગતિઆદિવસેન ન ગચ્છતિ, ઞાતકઅઞ્ઞાતકઅડ્ઢદુગ્ગતેસુ વિસેસં અકત્વા આગતપટિપાટિયા ગણ્હાતિ, સીલાચારપટિપત્તિયુત્તો હોતિ સતિમા મેધાવી બહુસ્સુતો, સક્કોતિ દાયકાનં વિસ્સટ્ઠાય વાચાય પરિમણ્ડલેહિ પદબ્યઞ્જનેહિ અનુમોદનં કરોન્તો પસાદં જનેતું, એવરૂપો સમ્મન્નિતબ્બો.

એવઞ્ચ પન સમ્મન્નિતબ્બો. પઠમં ભિક્ખુ યાચિતબ્બો, યાચિત્વા બ્યત્તેન ભિક્ખુના પટિબલેન સઙ્ઘો ઞાપેતબ્બો –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરપટિગ્ગાહકં સમ્મન્નેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરપટિગ્ગાહકં સમ્મન્નતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો ચીવરપટિગ્ગાહકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ચીવરપટિગ્ગાહકો, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ (મહાવ. ૩૪૨) –

ઇતિ ઇમાય કમ્મવાચાય વા અપલોકનેન વા અન્તોવિહારે સબ્બસઙ્ઘમજ્ઝેપિ ખણ્ડસીમાયમ્પિ સમ્મન્નિતું વટ્ટતિયેવ. એવં સમ્મતેન ચ વિહારપચ્ચન્તે વા પધાનઘરે વા ન અચ્છિતબ્બં. યત્થ પન આગતાગતા મનુસ્સા સુખં પસ્સન્તિ, તાદિસે ધુરવિહારટ્ઠાને બીજનિં પસ્સે ઠપેત્વા સુનિવત્થેન સુપારુતેન નિસીદિતબ્બં.

૧૯૫. ચીવરનિદહકોપિ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું ચીવરનિદહકં સમ્મન્નિતું, યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, નિહિતાનિહિતઞ્ચ જાનેય્યા’’તિ વચનતો પઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતો ભિક્ખુ –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરનિદહકં સમ્મન્નેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે ભન્તે સઙ્ઘો, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરનિદહકં સમ્મન્નતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇત્થન્નામસ્સ ભિક્ખુનો ચીવરનિદહકસ્સ સમ્મુતિ, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘સમ્મતો સઙ્ઘેન ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ચીવરનિદહકો, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ (મહાવ. ૩૪૨) –

ઇતિ ઇમાય કમ્મવાચાય વા અપલોકનેન વા વુત્તનયેનેવ સમ્મન્નિતબ્બો.

૧૯૬. ભણ્ડાગારિકોપિ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું ભણ્ડાગારિકં સમ્મન્નિતું, યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, ગુત્તાગુત્તઞ્ચ જાનેય્યા’’તિ (મહાવ. ૩૪૩) વચનતો પઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતો ભિક્ખુ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ભણ્ડાગારિકં સમ્મન્નેય્યા’’તિઆદિના (મહાવ. ૩૪૩) નયેન કમ્મવાચાય વા અપલોકનેન વા સમ્મન્નિતબ્બો.

એત્થ (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૪૩) ચ યત્થ છદનાદીસુ કોચિ દોસો નત્થિ, તં ગુત્તં. યત્થ પન છદનતિણં વા છદનિટ્ઠકા વા યત્થ કત્થચિ પતિતા, યેન ઓવસ્સતિ વા, મૂસિકાદીનં વા પવેસો હોતિ, ભિત્તિઆદીસુ વા કત્થચિ છિદ્દં હોતિ, ઉપચિકા વા ઉટ્ઠહન્તિ, તં સબ્બં અગુત્તં નામ. તં સલ્લક્ખેત્વા ભણ્ડાગારિકેન પટિસઙ્ખરિતબ્બં. સીતસમયે દ્વારઞ્ચ વાતપાનઞ્ચ સુપિહિતં કાતબ્બં. સીતેન હિ ચીવરાનિ કણ્ણકિતાનિ હોન્તિ. ઉણ્હસમયે અન્તરન્તરા વાતપ્પવેસનત્થં વિવરિતબ્બં. એવં કરોન્તો હિ ગુત્તાગુત્તં જાનાતિ નામ.

૧૯૭. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ભણ્ડાગારં સમ્મન્નિતું, યં સઙ્ઘો આકઙ્ખતિ વિહારં વા અડ્ઢયોગં વા પાસાદં વા હમ્મિયં વા ગુહં વા’’તિ (મહાવ. ૩૪૩) વચનતો ભણ્ડાગારં સમ્મન્નિત્વા ઠપેતબ્બં. એત્થ ચ યો આરામમજ્ઝે આરામિકસામણેરાદીહિ અવિવિત્તો સબ્બેસં સમોસરણટ્ઠાને વિહારો વા અડ્ઢયોગો વા હોતિ, સો સમ્મન્નિતબ્બો. પચ્ચન્તસેનાસનં પન ન સમ્મન્નિતબ્બં. ઇમં પન ભણ્ડાગારં ખણ્ડસીમં ગન્ત્વા ખણ્ડસીમાય નિસિન્નેહિ સમ્મન્નિતું ન વટ્ટતિ. વિહારમજ્ઝેયેવ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં વિહારં ભણ્ડાગારં સમ્મન્નેય્યા’’તિઆદિના (મહાવ. ૩૪૩) નયેન કમ્મવાચાય વા અપલોકનેન વા સમ્મન્નિતબ્બં.

ચીવરપટિગ્ગાહકાદીહિ પન તીહિપિ અત્તનો વત્તં જાનિતબ્બં. તત્થ ચીવરપટિગ્ગાહકેન તાવ યં યં મનુસ્સા ‘‘કાલચીવર’’ન્તિ વા ‘‘અકાલચીવર’’ન્તિ વા ‘‘અચ્ચેકચીવર’’ન્તિ વા ‘‘વસ્સિકસાટિક’’ન્તિ વા ‘‘નિસીદન’’ન્તિ વા ‘‘પચ્ચત્થરણ’’ન્તિ વા ‘‘મુખપુઞ્છનચોળ’’ન્તિ વા દેન્તિ, તં સબ્બં એકરાસિં કત્વા મિસ્સેત્વા ન ગણ્હિતબ્બં, વિસું વિસું કત્વાવ ગણ્હિત્વા ચીવરનિદહકસ્સ તથેવ આચિક્ખિત્વા દાતબ્બં. ચીવરનિદહકેનપિ ભણ્ડાગારિકસ્સ દદમાનેન ‘‘ઇદં કાલચીવરં…પે… ઇદં મુખપુઞ્છનચોળ’’ન્તિ આચિક્ખિત્વાવ દાતબ્બં. ભણ્ડાગારિકેનપિ તથેવ વિસું વિસું સઞ્ઞાણં કત્વા ઠપેતબ્બં. તતો સઙ્ઘેન ‘‘કાલચીવરં આહરા’’તિ વુત્તે કાલચીવરમેવ દાતબ્બં…પે… ‘‘મુખપુઞ્છનચોળં આહરા’’તિ વુત્તે તદેવ દાતબ્બં. ઇતિ ભગવતા ચીવરપટિગ્ગાહકો અનુઞ્ઞાતો, ચીવરનિદહકો અનુઞ્ઞાતો, ભણ્ડાગારિકો અનુઞ્ઞાતો, ભણ્ડાગારં અનુઞ્ઞાતં, ન બાહુલિકતાય, ન અસન્તુટ્ઠિતાય, અપિચ ખો સઙ્ઘાનુગ્ગહાય. સચે હિ આહટાહટં ગહેત્વા ભિક્ખૂ ભાજેય્યું, નેવ આહટં, ન અનાહટં, ન દિન્નં, ન અદિન્નં, ન લદ્ધં, ન અલદ્ધં જાનેય્યું, આહટાહટં થેરાસને વા દદેય્યું, ખણ્ડાખણ્ડં વા છિન્દિત્વા ગણ્હેય્યું, એવં સતિ અયુત્તપરિભોગો ચ હોતિ, ન ચ સબ્બેસં સઙ્ગહો કતો હોતિ. ભણ્ડાગારે પન ચીવરં ઠપેત્વા ઉસ્સન્નકાલે એકેકસ્સ ભિક્ખુનો તિચીવરં વા દ્વે દ્વે વા એકેકં વા ચીવરં દસ્સન્તિ, લદ્ધાલદ્ધં જાનિસ્સન્તિ, અલદ્ધભાવં ઞત્વા સઙ્ગહં કાતું મઞ્ઞિસ્સન્તીતિ.

૧૯૮. ચીવરભાજકોવિ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતં ભિક્ખું ચીવરભાજકં સમ્મન્નિતું, યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, ભાજિતાભાજિતઞ્ચ જાનેય્યા’’તિ (મહાવ. ૩૪૩) વચનતો પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતોયેવ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું ચીવરભાજકં સમ્મન્નેય્યા’’તિ(મહાવ. ૩૪૩) આદિના નયેન કમ્મવાચાય વા અપલોકનેન વા સમ્મન્નિત્વા ઠપેતબ્બો.

એત્થ સભાગાનં ભિક્ખૂનં અપાપુણન્તમ્પિ મહગ્ઘચીવરં દેન્તો છન્દાગતિં ગચ્છતિ નામ. અઞ્ઞેસં વુડ્ઢતરાનં પાપુણન્તમ્પિ મહગ્ઘચીવરં અદત્વા અપ્પગ્ઘં દેન્તો દોસાગતિં ગચ્છતિ નામ. મોહમૂળ્હો ચીવરદાનવત્તં અજાનન્તો મોહાગતિં ગચ્છતિ નામ. મુખરાનં નવકાનમ્પિ ભયેન અપાપુણન્તં એવ મહગ્ઘં ચીવરં દેન્તો ભયાગતિં ગચ્છતિ નામ. યો એવં ન ગચ્છતિ, સબ્બેસં તુલાભૂતો પમાણભૂતો મજ્ઝત્તો, સો સમ્મન્નિતબ્બો. તેનપિ ચીવરં ભાજેન્તેન પઠમં ‘‘ઇદં થૂલં, ઇદં સણ્હં, ઇદં ઘનં, ઇદં તનુકં, ઇદં પરિભુત્તં, ઇદં અપરિભુત્તં, ઇદં દીઘતો એત્તકં, પુથુલતો એત્તક’’ન્તિ એવં વત્થાનિ વિચિનિત્વા ‘‘ઇદં એત્તકં અગ્ઘતિ, ઇદં એત્તક’’ન્તિ એવં અગ્ઘપરિચ્છેદં કત્વા સચે સબ્બેસં એકેકમેવ દસદસઅગ્ઘનકં પાપુણાતિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે પાપુણાતિ, યં નવ વા અટ્ઠ વા અગ્ઘતિ, તં અઞ્ઞેન એકઅગ્ઘનકેન ચ દ્વિઅગ્ઘનકેન ચ સદ્ધિં બન્ધિત્વા એતેન ઉપાયેન સમે પટિવીસે ઠપેત્વા કુસો પાતેતબ્બો. સચે એકેકસ્સ દીયમાને ચીવરે દિવસો નપ્પહોતિ, દસ દસ ભિક્ખૂ ગણેત્વા દસ દસ ચીવરપટિવીસે એકતો બન્ધિત્વા ભણ્ડિકં કત્વા એકો ચીવરપટિવીસો ઠપેતબ્બો. એવં ઠપિતેસુ ચીવરપટિવીસેસુ કુસો પાતેતબ્બો. તેહિપિ ભિક્ખૂહિ પુન કુસપાતં કત્વા ભાજેતબ્બં.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સામણેરાનં ઉપડ્ઢપટિવીસં દાતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૪૩) વચનતો યે સામણેરા અત્તિસ્સરા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ કત્તબ્બકમ્મં ન કરોન્તિ, ઉદ્દેસપરિપુચ્છાસુ યુત્તા આચરિયુપજ્ઝાયાનંયેવ વત્તપટિવત્તં કરોન્તિ, અઞ્ઞેસં ન કરોન્તિ, એતેસંયેવ ઉપડ્ઢભાગો દાતબ્બો. યે પન પુરેભત્તઞ્ચ પચ્છાભત્તઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સેવ કત્તબ્બકિચ્ચં કરોન્તિ, તેસં સમકો દાતબ્બો. ઇદઞ્ચ પિટ્ઠિસમયે ઉપ્પન્નેન ભણ્ડાગારે ઠપિતેન અકાલચીવરેનેવ કથિતં, કાલચીવરં પન સમકંયેવ દાતબ્બં. તત્રુપ્પાદવસ્સાવાસિકં સમ્મુઞ્જનીબન્ધનાદિ સઙ્ઘસ્સ ફાતિકમ્મં કત્વા ગહેતબ્બં. એતઞ્હેત્થ સબ્બેસં વત્તં. ભણ્ડાગારચીવરેપિ સચે સામણેરા આગન્ત્વા ‘‘ભન્તે, મયં યાગું પચામ, ભત્તં પચામ, ખજ્જકં પચામ, અપ્પહરિતં કરોમ, દન્તકટ્ઠં આહરામ, રઙ્ગછલ્લિં કપ્પિયં કત્વા દેમ, કિં અમ્હેહિ ન કતં નામા’’તિ ઉક્કુટ્ઠિં કરોન્તિ, સમભાગોવ દાતબ્બો. એતંયેવ વિરજ્ઝિત્વા કરોન્તિ, યેસઞ્ચ કરણભાવો ન પઞ્ઞાયતિ, તે સન્ધાય વુત્તં ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સામણેરાનં ઉપડ્ઢપટિવીસં દાતુ’’ન્તિ. કુરુન્દિયં પન ‘‘સચે સામણેરા ‘કસ્મા મયં, ભન્તે, સઙ્ઘકમ્મં ન કરોમ, કરિસ્સામા’તિ યાચન્તિ, સમપટિવીસો દાતબ્બો’’તિ વુત્તં.

સચે કોચિ ભિક્ખુ સકં ભાગં ગહેત્વા સત્થં લભિત્વા નદિં વા કન્તારં વા ઉત્તરિત્વા દિસાપક્કમિતુકામો હોતિ, તસ્સ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઉત્તરન્તસ્સ સકં ભાગં દાતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૪૩) વચનતો ચીવરેસુ ભણ્ડાગારતો બહિ નીહટેસુ ઘણ્ટિં પહરિત્વા ભિક્ખુસઙ્ઘે સન્નિપતિતે ચીવરભાજકેન ‘‘ઇમસ્સ ભિક્ખુનો કોટ્ઠાસેન એત્તકેન ભવિતબ્બ’’ન્તિ તક્કેત્વા નયગ્ગાહેન સમભાગેન ચીવરં દાતબ્બં. તુલાય તુલિતમિવ હિ સમસમં દાતું ન સક્કા, તસ્મા ઊનં વા હોતુ અધિકં વા, એવં તક્કેન નયેન દિન્નં સુદિન્નં. નેવ ઊનકં પુન દાતબ્બં, નાતિરિત્તં પટિગ્ગણ્હિતબ્બં. સચે દસ ભિક્ખૂ હોન્તિ, સાટકાપિ દસેવ, તેસુ એકો દ્વાદસ અગ્ઘતિ, સેસા દસગ્ઘનકા. સબ્બેસુ દસગ્ઘનકવસેન કુસે પાતિતે યસ્સ ભિક્ખુનો દ્વાદસગ્ઘનકો કુસો પાતિતો, તેન યત્તકં તસ્મિં પટિવીસે અધિકં, તત્તકં અગ્ઘનકં યં કિઞ્ચિ અત્તનો સન્તકં કપ્પિયભણ્ડં દત્વા સો અતિરેકભાગો ગહેતબ્બો. સચે સબ્બેસં પઞ્ચ પઞ્ચ વત્થાનિ પત્તાનિ, સેસાનિપિ અત્થિ, એકેકં પન ન પાપુણાતિ, છિન્દિત્વા દાતબ્બાનિ.

છિન્દન્તેન ચ અડ્ઢમણ્ડલાદીનં વા ઉપાહનત્થવિકાદીનં વા પહોનકાનિ ખણ્ડાનિ કત્વા દાતબ્બાનિ. હેટ્ઠિમપરિચ્છેદેન ચતુરઙ્ગુલવિત્થારમ્પિ અનુવાતપ્પહોનકાયામં ખણ્ડં કત્વા દાતું વટ્ટતિ, અપરિભોગં પન ન કાતબ્બં. સચેપિ એકસ્સ ભિક્ખુનો કોટ્ઠાસે એકં વા દ્વે વા વત્થાનિ નપ્પહોન્તિ, તત્થ અઞ્ઞં સામણકં પરિક્ખારં ઠપેત્વા યો તેન તુસ્સતિ, તસ્સ તં ભાગં કત્વા પચ્છા કુસપાતો કાતબ્બો. સચે દસ દસ ભિક્ખૂ ગણેત્વા વગ્ગં કરોન્તાનં એકો વગ્ગો ન પૂરતિ, અટ્ઠ વા નવ વા હોન્તિ, તેસં અટ્ઠ વા નવ વા કોટ્ઠાસા ‘‘તુમ્હે ઇમે ગહેત્વા વિસું ભાજેથા’’તિ દાતબ્બા. એવં દત્વા પચ્છા કુસપાતો કાતબ્બો.

૧૯૯. ઇદાનિ ‘‘અટ્ઠિમા, ભિક્ખવે, માતિકા ચીવરસ્સ ઉપ્પાદાય, સીમાય દેતિ, કતિકાય દેતિ, ભિક્ખાપઞ્ઞત્તિયા દેતિ, સઙ્ઘસ્સ દેતિ, ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દેતિ, વસ્સંવુટ્ઠસઙ્ઘસ્સ દેતિ, આદિસ્સ દેતિ, પુગ્ગલસ્સ દેતી’’તિ (મહાવ. ૩૭૯) ચીવરાનં પટિલાભખેત્તદસ્સનત્થં યા તા અટ્ઠ માતિકા વુત્તા, તાસં વસેન વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો.

તત્થ ‘‘સીમાય દમ્મી’’તિ એવં સીમં પરામસિત્વા દેન્તો સીમાય દેતિ નામ. એવં સીમાય દિન્નં યાવતિકા ભિક્ખૂ અન્તોસીમાગતા, તેહિ ભાજેતબ્બં. સીમા ચ નામેસા ખણ્ડસીમા ઉપચારસીમા સમાનસંવાસસીમા અવિપ્પવાસસીમા લાભસીમા ગામસીમા નિગમસીમા નગરસીમા અબ્ભન્તરસીમા ઉદકુક્ખેપસીમા જનપદસીમા રટ્ઠસીમા રજ્જસીમા દીપસીમા ચક્કવાળસીમાતિ પન્નરસવિધા હોતિ. તત્થ ખણ્ડસીમા સીમાકથાયં વુત્તાવ. ઉપચારસીમા નામ પરિક્ખિત્તસ્સ વિહારસ્સ પરિક્ખેપેન, અપરિક્ખિત્તસ્સ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનેન પરિચ્છિન્ના હોતિ. અપિચ ભિક્ખૂનં ધુવસન્નિપાતટ્ઠાનતો પરિયન્તે ઠિતભોજનસાલતો વા નિબદ્ધવસનઆવાસતો વા થામમજ્ઝિમસ્સ પુરિસસ્સ દ્વિન્નં લેડ્ડુપાતાનં અન્તો ઉપચારસીમાતિ વેદિતબ્બા. સા પન આવાસેસુ વડ્ઢન્તેસુ વડ્ઢતિ, પરિહાયન્તેસુ પરિહાયતિ. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘ભિક્ખૂસુપિ વડ્ઢન્તેસુ વડ્ઢતી’’તિ વુત્તં. તસ્મા સચે વિહારે સન્નિપતિતભિક્ખૂહિ સદ્ધિં એકાબદ્ધા હુત્વા યોજનસતમ્પિ પૂરેત્વા નિસીદન્તિ, યોજનસતમ્પિ ઉપચારસીમાવ હોતિ, સબ્બેસં લાભો પાપુણાતિ. સમાનસંવાસઅવિપ્પવાસસીમાદ્વયમ્પિ વુત્તમેવ. લાભસીમા નામ નેવ સમ્માસમ્બુદ્ધેન અનુઞ્ઞાતા, ન ધમ્મસઙ્ગાહકત્થેરેહિ ઠપિતા, અપિચ ખો રાજરાજમહામત્તા વિહારં કારેત્વા ગાવુતં વા અડ્ઢયોજનં વા યોજનં વા સમન્તતો પરિચ્છિન્દિત્વા ‘‘અયં અમ્હાકં વિહારસ્સ લાભસીમા’’તિ નામલિખિતકે થમ્ભે નિખણિત્વા ‘‘યં એત્થન્તરે ઉપ્પજ્જતિ, સબ્બં અમ્હાકં વિહારસ્સ દેમા’’તિ સીમા ઠપેન્તિ, અયં લાભસીમા નામ. ગામનિગમનગરઅબ્ભન્તરઉદકુક્ખેપસીમાપિ વુત્તા એવ.

જનપદસીમા નામ કાસિકોસલરટ્ઠાદીનં અન્તો બહૂ જનપદા હોન્તિ, તત્થ એકેકો જનપદપરિચ્છેદો જનપદસીમા. રટ્ઠસીમા નામ કાસિકોસલાદિરટ્ઠપરિચ્છેદો. રજ્જસીમા નામ ‘‘ચોળભોગો કેરળભોગો’’તિ એવં એકેકસ્સ રઞ્ઞો આણાપવત્તિટ્ઠાનં. દીપસીમા નામ સમુદ્દન્તેન પરિચ્છિન્નમહાદીપા ચ અન્તરદીપા ચ. ચક્કવાળસીમા ચક્કવાળપબ્બતેનેવ પરિચ્છિન્ના. એવમેતાસુ સીમાસુ ખણ્ડસીમાય કેનચિ કમ્મેન સન્નિપતિતં સઙ્ઘં દિસ્વા ‘‘એત્થેવ સીમાય સઙ્ઘસ્સ દેમી’’તિ વુત્તે યાવતિકા ભિક્ખૂ અન્તોખણ્ડસીમાગતા, તેહિ ભાજેતબ્બં. તેસંયેવ હિ તં પાપુણાતિ, અઞ્ઞેસં સીમન્તરિકાય વા ઉપચારસીમાય વા ઠિતાનમ્પિ ન પાપુણાતિ. ખણ્ડસીમાય ઠિતે પન રુક્ખે વા પબ્બતે વા ઠિતસ્સ હેટ્ઠા વા પથવીવેમજ્ઝગતસ્સ પાપુણાતિયેવ. ‘‘ઇમિસ્સા ઉપચારસીમાય સઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ દિન્નં પન ખણ્ડસીમાસીમન્તરિકાસુ ઠિતાનમ્પિ પાપુણાતિ. ‘‘સમાનસંવાસસીમાય દમ્મી’’તિ દિન્નં પન ખણ્ડસીમાસીમન્તરિકાસુ ઠિતાનં ન પાપુણાતિ. અવિપ્પવાસસીમાલાભસીમાસુ દિન્નં તાસુ સીમાસુ અન્તોગતાનં પાપુણાતિ. ગામસીમાદીસુ દિન્નં તાસં સીમાનં અબ્ભન્તરે બદ્ધસીમાય ઠિતાનમ્પિ પાપુણાતિ. અબ્ભન્તરસીમાઉદકુક્ખેપસીમાસુ દિન્નં તત્થ અન્તોગતાનંયેવ પાપુણાતિ. જનપદરટ્ઠરજ્જદીપચક્કવાળસીમાસુપિ ગામસીમાદીસુ વુત્તસદિસોયેવ વિનિચ્છયો.

સચે પન જમ્બુદીપે ઠિતો ‘‘તમ્બવણ્ણિદીપે સઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ વદતિ, તમ્બપણ્ણિદીપતો એકોપિ આગન્ત્વા સબ્બેસં ગણ્હિતું લભતિ. સચેપિ તત્રેવ એકો સભાગભિક્ખુ સભાગાનં ભાગં ગણ્હાતિ, ન વારેતબ્બો. એવં તાવ યો સીમં પરામસિત્વા દેતિ, તસ્સ દાને વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો. યો પન ‘‘અસુકસીમાય’’ન્તિ વત્તું ન જાનાતિ, કેવલં ‘‘સીમા’’તિ વચનમત્તમેવ જાનન્તો વિહારં આગન્ત્વા ‘‘સીમાય દમ્મી’’તિ વા ‘‘સીમટ્ઠકસઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ વા ભણતિ, સો પુચ્છિતબ્બો ‘‘સીમા નામ બહુવિધા, કતરસીમં સન્ધાય ભણસી’’તિ. સચે વદતિ ‘‘અહં ‘અસુકસીમા’તિ ન જાનામિ, સીમટ્ઠકસઙ્ઘો ભાજેત્વા ગણ્હતૂ’’તિ, કતરસીમાય ભાજેતબ્બં? મહાસીવત્થેરો કિરાહ ‘‘અવિપ્પવાસસીમાયા’’તિ. તતો નં આહંસુ ‘‘અવિપ્પવાસસીમા નામ તિયોજનાપિ હોતિ, એવં સન્તે તિયોજને ઠિતા લાભં ગણ્હિસ્સન્તિ, તિયોજને ઠત્વા આગન્તુકવત્તં પૂરેત્વા આરામં પવિસિતબ્બં ભવિસ્સતિ, ગમિકો તિયોજનં ગન્ત્વા સેનાસનં આપુચ્છિસ્સતિ, નિસ્સયપ્પટિપન્નસ્સ તિયોજનાતિક્કમે નિસ્સયો પટિપ્પસ્સમ્ભિસ્સતિ, પારિવાસિકેન તિયોજનં અતિક્કમિત્વા અરુણં ઉટ્ઠપેતબ્બં ભવિસ્સતિ, ભિક્ખુનિયા તિયોજને ઠત્વા આરામપ્પવેસનં આપુચ્છિતબ્બં ભવિસ્સતિ, સબ્બમ્પેતં ઉપચારસીમાપરિચ્છેદવસેનેવ કાતું વટ્ટતિ, તસ્મા ઉપચારસીમાય ભાજેતબ્બ’’ન્તિ.

૨૦૦. કતિકાય દેતીતિ એત્થ પન કતિકા નામ સમાનલાભકતિકા. તત્રેવં કતિકા કાતબ્બા, એકસ્મિં વિહારે સન્નિપતિતેહિ ભિક્ખૂહિ યં વિહારં સઙ્ગણ્હિતુકામા સમાનલાભં કાતું ઇચ્છન્તિ, તસ્સ નામં ગહેત્વા ‘‘અસુકો નામ વિહારો પોરાણકો’’તિ વા ‘‘બુદ્ધાધિવુત્થો’’તિ વા ‘‘અપ્પલાભો’’તિ વા ય કિઞ્ચિ કારણં વત્વા ‘‘તં વિહારં ઇમિના વિહારેન સદ્ધિં એકલાભં કાતું સઙ્ઘસ્સ રુચ્ચતી’’તિ તિક્ખત્તું સાવેતબ્બં. એત્તાવતા તસ્મિં વિહારે નિસિન્નોપિ ઇધ નિસિન્નોવ હોતિ. તસ્મિં વિહારેપિ સઙ્ઘેન એવમેવ કાતબ્બં. એત્તાવતા ઇધ નિસિન્નોપિ તસ્મિં નિસિન્નોવ હોતિ. એકસ્મિં વિહારે લાભે ભાજિયમાને ઇતરસ્મિં ઠિતસ્સ ભાગં ગહેતું વટ્ટતિ. એવં એકેન વિહારેન સદ્ધિં બહૂપિ આવાસા એકલાભા કાતબ્બા. એવઞ્ચ કતે એકસ્મિં આવાસે દિન્ને સબ્બત્થ દિન્નં હોતિ.

૨૦૧. ભિક્ખાપઞ્ઞત્તિ નામ અત્તનો પરિચ્ચાગપઞ્ઞાપનટ્ઠાનં, યત્થ સઙ્ઘસ્સ ધુવકારા કરીયન્તિ. એત્થ ચ યસ્મિં વિહારે ઇમસ્સ ચીવરદાયકસ્સ સન્તકં સઙ્ઘસ્સ પાકવટ્ટં વા વત્તતિ, યસ્મિં વિહારે ભિક્ખૂ અત્તનો ભારં કત્વા સદા ગેહે ભોજેતિ, યત્થ વા તેન આવાસો કારિતો, સલાકભત્તાદીનિ વા નિબદ્ધાનિ, ઇમે ધુવકારા નામ. યેન પન સકલોપિ વિહારો પતિટ્ઠાપિતો, તત્થ વત્તબ્બમેવ નત્થિ, તસ્મા સચે સો ‘‘યત્થ મય્હં ધુવકારા કરીયન્તિ, તત્થ દમ્મી’’તિ વા ‘‘તત્થ દેથા’’તિ વા ભણતિ, બહૂસુ ચેપિ ઠાનેસુ ધુવકારા હોન્તિ, સબ્બત્થ દિન્નમેવ હોતિ. સચે પન એકસ્મિં વિહારે ભિક્ખૂ બહુતરા હોન્તિ, તેહિ વત્તબ્બં ‘‘તુમ્હાકં ધુવકારે એકત્થ ભિક્ખૂ બહૂ, એકત્થ અપ્પકા’’તિ. સચે ‘‘ભિક્ખુગણનાય ગણ્હથા’’તિ ભણતિ, તથા ભાજેત્વા ગણ્હિતું વટ્ટતિ. એત્થ ચ વત્થભેસજ્જાદિ અપ્પકમ્પિ સુખેન ભાજીયતિ. યદિ પન મઞ્ચો વા પીઠં વા એકમેવ હોતિ, તં પુચ્છિત્વા યસ્સ વિહારસ્સ, એકવિહારેપિ વા યસ્સ સેનાસનસ્સ સો વિચારેતિ, તત્થ દાતબ્બં. સચેપિ ‘‘અસુકભિક્ખુ ગણ્હતૂ’’તિ વદતિ, વટ્ટતિ. અથ ‘‘મય્હં ધુવકારે દેથા’’તિ વત્વા અવિચારેત્વા ગચ્છતિ, સઙ્ઘસ્સપિ વિચારેતું વટ્ટતિ. એવં પન વિચારેતબ્બં, ‘‘સઙ્ઘત્થેરસ્સ વસનટ્ઠાને દેથા’’તિ વત્તબ્બં. સચે તત્થ સેનાસનં પરિપુણ્ણં હોતિ, યત્થ નપ્પહોતિ, તત્થ દાતબ્બં. સચે એકો ભિક્ખુ ‘‘મય્હં વસનટ્ઠાને સેનાસનપરિભોગભણ્ડં નત્થી’’તિ વદતિ, તત્થ દાતબ્બં.

૨૦૨. સઙ્ઘસ્સ દેતીતિ એત્થ પન સચે વિહારં પવિસિત્વા ‘‘ઇમાનિ ચીવરાનિ સઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ દેતિ, ઉપચારસીમાય ઠિતેન સઙ્ઘેન ઘણ્ટિં પહરિત્વા કાલં ઘોસેત્વા ભાજેતબ્બાનિ, સીમટ્ઠકસ્સ અસમ્પત્તસ્સપિ ભાગં ગણ્હન્તો ન વારેતબ્બો. વિહારો મહા હોતિ, થેરાસનતો પટ્ઠાય વત્થેસુ દીયમાનેસુ અલસજાતિકા મહાથેરા પચ્છા આગચ્છન્તિ, ‘‘ભન્તે, વીસતિવસ્સાનં દીયતિ, તુમ્હાકં ઠિતિકા અતિક્કન્તા’’તિ ન વત્તબ્બા, ઠિતિકં ઠપેત્વા તેસં દત્વા પચ્છા ઠિતિભાય દાતબ્બં. ‘‘અસુકવિહારે કિર બહુ ચીવરં ઉપ્પન્ન’’ન્તિ સુત્વા યોજનન્તરિકવિહારતોપિ ભિક્ખૂ આગચ્છન્તિ, સમ્પત્તસમ્પત્તાનં ઠિતટ્ઠાનતો પટ્ઠાય દાતબ્બં, અસમ્પત્તાનમ્પિ ઉપચારસીમં પવિટ્ઠાનં અન્તેવાસિકાદીસુ ગણ્હન્તેસુ દાતબ્બમેવ. ‘‘બહિઉપચારસીમાય ઠિતાનં દેથા’’તિ વદન્તિ, ન દાતબ્બં. સચે પન ઉપચારસીમં ઓક્કન્તેહિ એકાબદ્ધા હુત્વા અત્તનો વિહારદ્વારે વા અન્તોવિહારેયેવ વા હોન્તિ, પરિસવસેન વડ્ઢિતા નામ સીમા હોતિ, તસ્મા દાતબ્બં. સઙ્ઘનવકસ્સ દિન્નેપિ પચ્છા આગતાનં દાતબ્બમેવ. દુતિયભાગે પન થેરાસનં આરુળ્હે આગતાનં પઠમભાગો ન પાપુણાતિ, દુતિયભાગતો વસ્સગ્ગેન દાતબ્બં.

એકસ્મિં વિહારે દસ ભિક્ખૂ હોન્તિ, દસ વત્થાનિ ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ દેન્તિ, પાટેક્કં ભાજેતબ્બાનિ. સચે ‘‘સબ્બાનેવ અમ્હાકં પાપુણન્તી’’તિ ગહેત્વા ગચ્છન્તિ, દુપ્પાપિતાનિ ચેવ દુગ્ગહિતાનિ ચ, ગતગતટ્ઠાને સઙ્ઘિકાનેવ હોન્તિ. એકં પન ઉદ્ધરિત્વા ‘‘ઇદં તુમ્હાકં પાપુણાતી’’તિ સઙ્ઘત્થેરસ્સ પાપેત્વા ‘‘સેસાનિ અમ્હાકં પાપુણન્તી’’તિ ગહેતું વટ્ટતિ. એકમેવ વત્થં ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ આહરન્તિ, અભાજેત્વાવ ‘‘અમ્હાકં પાપુણાતી’’તિ ગણ્હન્તિ, દુપ્પાપિતઞ્ચેવ દુગ્ગહિતઞ્ચ. સત્થકેન વા હલિદ્દિઆદિના વા લેખં કત્વા એકકોટ્ઠાસં ‘‘ઇદં ઠાનં તુમ્હાકં પાપુણાતી’’તિ સઙ્ઘત્થેરસ્સ પાપેત્વા ‘‘સેસં અમ્હાકં પાપુણાતી’’તિ ગહેતું વટ્ટતિ. યં પન વત્થસ્સેવ પુપ્ફં વા વલિ વા, તેન પરિચ્છેદં કાતું ન વટ્ટતિ. સચે એકં તન્તં ઉદ્ધરિત્વા ‘‘ઇદં ઠાનં તુમ્હાકં પાપુણાતી’’તિ થેરસ્સ દત્વા ‘‘સેસં અમ્હાકં પાપુણાતી’’તિ ગણ્હન્તિ, વટ્ટતિ. ખણ્ડં ખણ્ડં છિન્દિત્વા ભાજિયમાનં વટ્ટતિયેવ.

એકભિક્ખુકે વિહારે સઙ્ઘસ્સ ચીવરેસુ ઉપ્પન્નેસુ સચે પુબ્બે વુત્તનયેનેવ સો ભિક્ખુ ‘‘સબ્બાનિ મય્હં પાપુણન્તી’’તિ ગણ્હાતિ, સુગ્ગહિતાનિ, ઠિતિકા પન ન તિટ્ઠતિ. સચે એકેકં ઉદ્ધરિત્વા ‘‘ઇદં મય્હં પાપુણાતી’’તિ ગણ્હાતિ, ઠિતિકા તિટ્ઠતિ. તત્થ અટ્ઠિતાય ઠિતિકાય પુન અઞ્ઞસ્મિં ચીવરે ઉપ્પન્ને સચે એકો ભિક્ખુ આગચ્છતિ, મજ્ઝે છિન્દિત્વા દ્વીહિપિ ગહેતબ્બં. ઠિતાય ઠિતિકાય પુન અઞ્ઞસ્મિં ચીવરે ઉપ્પન્ને સચે નવકતરો આગચ્છતિ, ઠિતિકા હેટ્ઠા ઓરોહતિ. સચે વુડ્ઢતરો આગચ્છતિ, ઠિતિકા ઉદ્ધં આરોહતિ. અથ અઞ્ઞો નત્થિ, પુન અત્તનો પાપેત્વા ગહેતબ્બં. ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ વા ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ વા યેન કેનચિ આકારેન સઙ્ઘં આમસિત્વા દિન્નં પન પંસુકૂલિકાનં ન વટ્ટતિ ‘‘ગહપતિચીવરં પટિક્ખિપામિ, પંસુકૂલિકઙ્ગં સમાદિયામી’’તિ વુત્તત્તા, ન પન અકપ્પિયત્તા. ભિક્ખુસઙ્ઘેન અપલોકેત્વા દિન્નમ્પિ ન ગહેતબ્બં. યં પન ભિક્ખુ અત્તનો સન્તકં દેતિ, તં ભિક્ખુદત્તિયં નામ વટ્ટતિ, પંસુકૂલં પન ન હોતિ. એવં સન્તેપિ ધુતઙ્ગં ન ભિજ્જતિ. ‘‘ભિક્ખૂનં દેમ, થેરાનં દેમા’’તિ વુત્તે પન પંસુકૂલિકાનમ્પિ વટ્ટતિ, ‘‘ઇદં વત્થં સઙ્ઘસ્સ દેમ, ઇમિના ઉપાહનત્થવિકપત્તત્થવિકઆયોગઅંસબદ્ધકાદીનિ કરોન્તૂ’’તિ દિન્નમ્પિ વટ્ટતિ. પત્તત્થવિકાદીનં અત્થાય દિન્નાનિ બહૂનિપિ હોન્તિ, ચીવરત્થાયપિ પહોન્તિ, તતો ચીવરં કત્વા પારુપિતું વટ્ટતિ. સચે પન સઙ્ઘો ભાજિતાતિરિત્તાનિ વત્થાનિ છિન્દિત્વા ઉપાહનત્થવિકાદીનં અત્થાય ભાજેતિ, તતો ગહેતું ન વટ્ટતિ. સામિકેહિ વિચારિતમેવ હિ વટ્ટતિ, ન ઇતરં. પંસુકૂલિકં ‘‘સઙ્ઘસ્સ ધમ્મકરણપટાદીનં અત્થાય દેમા’’તિ વુત્તેપિ ગહેતું વટ્ટતિ, પરિક્ખારો નામ પંસુકૂલિકાનમ્પિ ઇચ્છિતબ્બો. યં તત્થ અતિરેકં હોતિ, તં ચીવરેપિ ઉપનેતું વટ્ટતિ. સુત્તં સઙ્ઘસ્સ દેન્તિ, પંસુકૂલિકેહિપિ ગહેતબ્બં. અયં તાવ વિહારં પવિસિત્વા ‘‘ઇમાનિ ચીવરાનિ સઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ દિન્નેસુ વિનિચ્છયો. સચે પન બહિઉપચારસીમાય અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ને ભિક્ખૂ દિસ્વા ‘‘સઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ સઙ્ઘત્થેરસ્સ વા સઙ્ઘનવકસ્સ વા આરોચેતિ, સચેપિ યોજનં ફરિત્વા પરિસા ઠિતા હોતિ, એકાબદ્ધા ચે, સબ્બેસં પાપુણાતિ. યે પન દ્વાદસહિ હત્થેહિ પરિસં અસમ્પત્તા, તેસં ન પાપુણાતિ.

૨૦૩. ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દેતીતિ એત્થ ‘‘ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ વુત્તેપિ ‘‘દ્વિધા સઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ, ‘‘દ્વિન્નં સઙ્ઘાનં દમ્મી’’તિ, ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ ભિક્ખુનીસઙ્ઘસ્સ ચ દમ્મી’’તિ વુત્તેપિ ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દિન્નમેવ હોતિ. તત્થ સચે બહુકાપિ ભિક્ખૂ હોન્તિ, એકા ભિક્ખુની હોતિ, ઉપડ્ઢં દાતબ્બં, દ્વે ભાગે સમે કત્વા એકો ભાગો દાતબ્બોતિ અત્થો. સચે બહુકાપિ ભિક્ખુનિયો હોન્તિ, એકો ભિક્ખુ હોતિ, ઉપડ્ઢં દાતબ્બં. ‘‘ઉભતોસઙ્ઘસ્સ ચ તુય્હઞ્ચ દમ્મી’’તિ વુત્તે સચે દસ દસ ભિક્ખૂ ચ ભિક્ખુનિયો ચ હોન્તિ, એકવીસતિ પટિવીસે કત્વા એકો પુગ્ગલસ્સ દાતબ્બો, દસ ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ, દસ ભિક્ખુનીસઙ્ઘસ્સ. યેન પુગ્ગલિકો લદ્ધો, સો સઙ્ઘતોપિ અત્તનો વસ્સગ્ગેન ગહેતું લભતિ. કસ્મા? ઉભતોસઙ્ઘગ્ગહણેન ગહિતત્તા. ‘‘ઉભતોસઙ્ઘસ્સ ચ ચેતિયસ્સ ચ દમ્મી’’તિ વુત્તેપિ એસેવ નયો. ઇધ પન ચેતિયસ્સ સઙ્ઘતો પાપુણનકોટ્ઠાસો નામ નત્થિ, એકપુગ્ગલસ્સ પત્તકોટ્ઠાસસમોવ કોટ્ઠાસો હોતિ. ‘‘ઉભતોસઙ્ઘસ્સ ચ તુય્હઞ્ચ ચેતિયસ્સ ચા’’તિ વુત્તે પન દ્વાવીસતિ કોટ્ઠાસે કત્વા દસ ભિક્ખૂનં, દસ ભિક્ખુનીનં, એકો પુગ્ગલસ્સ, એકો ચેતિયસ્સ દાતબ્બો. તત્થ પુગ્ગલો સઙ્ઘતોપિ અત્તનો વસ્સગ્ગેન ગહેતું લભતિ, ચેતિયસ્સ એકોયેવ.

‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ દમ્મી’’તિ વુત્તે પન ન મજ્ઝે ભિન્દિત્વા દાતબ્બં, ભિક્ખૂ ચ ભિક્ખુનિયો ચ ગણેત્વા દાતબ્બં. ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ તુય્હઞ્ચા’’તિ વુત્તે પન પુગ્ગલો વિસું ન લભતિ, પાપુણનટ્ઠાનતો એકમેવ લભતિ. કસ્મા? ભિક્ખુસઙ્ઘગ્ગહણેન ગહિતત્તા. ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ તુય્હઞ્ચ ચેતિયસ્સ ચા’’તિ વુત્તેપિ ચેતિયસ્સ એકપુગ્ગલપટિવીસો લબ્ભતિ, પુગ્ગલસ્સ વિસું ન લબ્ભતિ, તસ્મા એકં ચેતિયસ્સ દત્વા અવસેસં ભિક્ખૂ ચ ભિક્ખુનિયો ચ ગણેત્વા ભાજેતબ્બં.

‘‘ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ દમ્મી’’તિ વુત્તેપિ મજ્ઝે ભિન્દિત્વા ન દાતબ્બં, પુગ્ગલગણનાય એવ વિભજિતબ્બં. ‘‘ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ તુય્હઞ્ચ, ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ ચેતિયસ્સ ચ, ભિક્ખૂનઞ્ચ ભિક્ખુનીનઞ્ચ તુય્હઞ્ચ ચેતિયસ્સ ચા’’તિ એવં વુત્તેપિ ચેતિયસ્સ એકપટિવીસો લબ્ભતિ, પુગ્ગલસ્સ વિસું નત્થિ, ભિક્ખૂ ચ ભિક્ખુનિયો ચ ગણેત્વા એવ ભાજેતબ્બં. યથા ચ ભિક્ખુસઙ્ઘં આદિં કત્વા નયો નીતો, એવં ભિક્ખુનીસઙ્ઘં આદિં કત્વાપિ નેતબ્બો.

‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ તુય્હઞ્ચા’’તિ વુત્તે પુગ્ગલસ્સ વિસું ન લબ્ભતિ, વસ્સગ્ગેનેવ ગહેતબ્બં. ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ ચેતિયસ્સ ચા’’તિ વુત્તે પન ચેતિયસ્સ વિસું પટિવીસો લબ્ભતિ. ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ચ તુય્હઞ્ચ ચેતિયસ્સ ચા’’તિ વુત્તેપિ ચેતિયસ્સેવ વિસું લબ્ભતિ, ન પુગ્ગલસ્સ. ‘‘ભિક્ખૂનઞ્ચ તુય્હઞ્ચા’’તિ વુત્તેપિ વિસું ન લબ્ભતિ, ‘‘ભિક્ખૂનઞ્ચ ચેતિયસ્સ ચા’’તિ વુત્તે પન ચેતિયસ્સ લબ્ભતિ. ‘‘ભિક્ખૂનઞ્ચ તુય્હઞ્ચ ચેતિયસ્સ ચા’’તિ વુત્તેપિ ચેતિયસ્સેવ વિસું લબ્ભતિ, ન પુગ્ગલસ્સ. ભિક્ખુનીસઙ્ઘં આદિં કત્વાપિ એવમેવ યોજેતબ્બં.

પુબ્બે બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દાનં દેન્તિ, ભગવા મજ્ઝે નિસીદતિ, દક્ખિણતો ભિક્ખૂ, વામતો ભિક્ખુનિયો નિસીદન્તિ, ભગવા ઉભિન્નં સઙ્ઘત્થેરો, તદા ભગવા અત્તના લદ્ધપચ્ચયે અત્તનાપિ પરિભુઞ્જતિ, ભિક્ખૂનમ્પિ દાપેતિ. એતરહિ પન પણ્ડિતમનુસ્સા સધાતુકં પટિમં વા ચેતિયં વા ઠપેત્વા બુદ્ધપ્પમુખસ્સ ઉભતોસઙ્ઘસ્સ દાનં દેન્તિ, પટિમાય વા ચેતિયસ્સ વા પુરતો આધારકે પત્તં ઠપેત્વા દક્ખિણોદકં દત્વા ‘‘બુદ્ધાનં દેમા’’તિ, તત્થ પઠમં ખાદનીયભોજનીયં દેન્તિ, વિહારં વા આહરિત્વા ‘‘ઇદં ચેતિયસ્સ દેમા’’તિ પિણ્ડપાતઞ્ચ માલાગન્ધાદીનિ ચ દેન્તિ, તત્થ કથં પટિપજ્જિતબ્બન્તિ? માલાગન્ધાદીનિ તાવ ચેતિયે આરોપેતબ્બાનિ, વત્થેહિ પટાકા, તેલેન પદીપા કાતબ્બા. પિણ્ડપાતમધુફાણિતાદીનિ પન યો નિબદ્ધચેતિયજગ્ગકો હોતિ પબ્બજિતો વા ગહટ્ઠો વા, તસ્સ દાતબ્બાનિ. નિબદ્ધજગ્ગકે અસતિ આહટભત્તં ઠપેત્વા વત્તં કત્વા પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ, ઉપકટ્ઠે કાલે ભુઞ્જિત્વા પચ્છાપિ વત્તં કાતું વટ્ટતિયેવ. માલાગન્ધાદીસુ ચ યં કિઞ્ચિ ‘‘ઇદં હરિત્વા ચેતિયે પૂજં કરોથા’’તિ વુત્તે દૂરમ્પિ હરિત્વા પૂજેતબ્બં, ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ હરા’’તિ વુત્તેપિ હરિતબ્બં. સચે પન ‘‘અહં પિણ્ડાય ચરામિ, આસનસાલાય ભિક્ખૂ અત્થિ, તે હરિસ્સન્તી’’તિ વુત્તે ‘‘ભન્તે, તુય્હમેવ દમ્મી’’તિ વદતિ, ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. અથ પન ‘‘ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દસ્સામી’’તિ હરન્તસ્સ ગચ્છતો અન્તરાવ કાલો ઉપકટ્ઠો હોતિ, અત્તનો પાપેત્વા ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ.

૨૦૪. વસ્સંવુટ્ઠસઙ્ઘસ્સ દેતીતિ એત્થ પન સચે વિહારં પવિસિત્વા ‘‘ઇમાનિ ચીવરાનિ વસ્સંવુટ્ઠસઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ દેતિ, યત્તકા ભિક્ખૂ તસ્મિં આવાસે વસ્સચ્છેદં અકત્વા પુરિમવસ્સંવુટ્ઠા, તેહિ ભાજેતબ્બં, અઞ્ઞેસં ન પાપુણાતિ. દિસાપક્કન્તસ્સપિ સતિ ગાહકે યાવ કથિનસ્સુબ્ભારા દાતબ્બં. ‘‘અનત્થતે પન કથિને અન્તોહેમન્તે એવઞ્ચ વત્વા દિન્નં પચ્છિમવસ્સંવુટ્ઠાનમ્પિ પાપુણાતી’’તિ લક્ખણઞ્ઞૂ વદન્તિ. અટ્ઠકથાસુ પનેતં ન વિચારિતં. સચે પન બહિઉપચારસીમાયં ઠિતો ‘‘વસ્સંવુટ્ઠસઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ વદતિ, સમ્પત્તાનં સબ્બેસં પાપુણાતિ. અથ ‘‘અસુકવિહારે વસ્સંવુટ્ઠસઙ્ઘસ્સા’’તિ વદતિ, તત્ર વસ્સંવુટ્ઠાનમેવ યાવ કથિનસ્સુબ્ભારા પાપુણાતિ. સચે પન ગિમ્હાનં પઠમદિવસતો પટ્ઠાય એવં વદતિ, તત્ર સમ્મુખીભૂતાનં સબ્બેસં પાપુણાતિ. કસ્મા? પિટ્ઠિસમયે ઉપ્પન્નત્તા. અન્તોવસ્સેયેવ ‘‘વસ્સં વસન્તાનં દમ્મી’’તિ વુત્તે છિન્નવસ્સા ન લભન્તિ, વસ્સં વસન્તાવ લભન્તિ. ચીવરમાસે પન ‘‘વસ્સં વસન્તાનં દમ્મી’’તિ વુત્તે પચ્છિમિકાય વસ્સૂપગતાનંયેવ પાપુણાતિ, પુરિમિકાય વસ્સૂપગતાનઞ્ચ છિન્નવસ્સાનઞ્ચ ન પાપુણાતિ.

ચીવરમાસતો પટ્ઠાય યાવ હેમન્તસ્સ પચ્છિમો દિવસો, તાવ ‘‘વસ્સાવાસિકં દેમા’’તિ વુત્તે કથિનં અત્થતં વા હોતુ અનત્થતં વા, અતીતવસ્સંવુટ્ઠાનમેવ પાપુણાતિ. ગિમ્હાનં પઠમદિવસતો પટ્ઠાય વુત્તે પન માતિકા આરોપેતબ્બા ‘‘અતીતપસ્સાવાસસ્સ પઞ્ચ માસા અતિક્કન્તા, અનાગતો ચાતુમાસચ્ચયેન ભવિસ્સતિ, કતરવસ્સાવાસસ્સ દેસી’’તિ. સચે ‘‘અતીતવસ્સંવુટ્ઠાનં દમ્મી’’તિ વદતિ, તં અન્તોવસ્સંવુટ્ઠાનમેવ પાપુણાતિ, દિસાપક્કન્તાનમ્પિ સભાગા ગણ્હિતું લભન્તિ. સચે ‘‘અનાગતે વસ્સાવાસિકં દમ્મી’’તિ વદતિ, તં ઠપેત્વા વસ્સૂપનાયિકદિવસે ગહેતબ્બં. અથ ‘‘અગુત્તો વિહારો, ચોરભયં અત્થિ, ન સક્કા ઠપેતું ગણ્હિત્વા વા આહિણ્ડિતુ’’ન્તિ વુત્તે ‘‘સમ્પત્તાનં દમ્મી’’તિ વદતિ, ભાજેત્વા ગહેતબ્બં. સચે વદતિ ‘‘ઇતો મે, ભન્તે, તતિયે વસ્સે વસ્સાવાસિકં ન દિન્નં, તં દમ્મી’’તિ, તસ્મિં અન્તોવસ્સે વુટ્ઠભિક્ખૂનં પાપુણાતિ. સચે તે દિસા પક્કન્તા, અઞ્ઞો વિસ્સાસિકો ગણ્હાતિ, દાતબ્બં. અથેકોયેવ અવસિટ્ઠો, સેસા કાલકતા, સબ્બં એકસ્સેવ પાપુણાતિ. સચે એકોપિ નત્થિ, સઙ્ઘિકં હોતિ, સમ્મુખીભૂતેહિ ભાજેતબ્બં.

૨૦૫. આદિસ્સ દેતીતિ એત્થ પન યાગુયા વા ભત્તે વા ખાદનીયે વા ચીવરે વા સેનાસને વા ભેસજ્જે વા આદિસિત્વા પરિચ્છિન્દિત્વા દેન્તો આદિસ્સ દેતિ નામ. તત્રાયં વિનિચ્છયો – ભિક્ખૂ અજ્જતનાય વા સ્વાતનાય વા યાગુયા નિમન્તેત્વા તેસં ઘરં પવિટ્ઠાનં યાગું દેતિ, યાગું દત્વા પીતાય યાગુયા ‘‘ઇમાનિ ચીવરાનિ યેહિ મય્હં યાગુ પીતા, તેસં દમ્મી’’તિ દેતિ, યેહિ નિમન્તિતેહિ યાગુ પીતા, તેસંયેવ પાપુણાતિ. યેહિ પન ભિક્ખાચારવત્તેન ઘરદ્વારેન ગચ્છન્તેહિ વા ઘરં પવિટ્ઠેહિ વા યાગુ લદ્ધા, યેસં વા આસનસાલતો પત્તં આહરિત્વા મનુસ્સેહિ નીતા, યેસં વા થેરેહિ પેસિતા, તેસં ન પાપુણાતિ. સચે પન નિમન્તિહભિક્ખૂહિ સદ્ધિં અઞ્ઞેપિ બહૂ આગન્ત્વા અન્તોગેહઞ્ચ બહિગેહઞ્ચ પૂરેત્વા નિસિન્ના, દાયકો ચ એવં વદતિ ‘‘નિમન્તિતા વા હોન્તુ અનિમન્તિતા વા, યેસં મયા યાગુ દિન્ના, સબ્બેસં ઇમાનિ વત્થાનિ હોન્તૂ’’તિ, સબ્બેસં પાપુણાતિ. યેહિ પન થેરાનં હત્થતો યાગુ લદ્ધા, તેસં ન પાપુણાતિ. અથ સો ‘‘યેહિ મય્હં યાગુ પીતા, સબ્બેસં હોતૂ’’તિ વદતિ, સબ્બેસં પાપુણાતિ. ભત્તખાદનીયેસુપિ એસેવ નયો. ચીવરે પન પુબ્બેપિ તેન વસ્સં વાસેત્વા ભિક્ખૂનં ચીવરં દિન્નપુબ્બં હોતિ, સો ચે ભિક્ખૂ ભોજેત્વા વદતિ ‘‘યેસં મયા પુબ્બે ચીવરં દિન્નં, તેસંયેવ ઇમં ચીવરં વા સુત્તં વા સપ્પિમધુફાણિતાદીનિ વા હોન્તૂ’’તિ, સબ્બં તેસંયેવ પાપુણાતિ. સેનાસનેપિ ‘‘યો મયા કારિતે વિહારે વા પરિવેણે વા વસતિ, તસ્સિદં હોતૂ’’તિ વુત્તે તસ્સેવ હોતિ. ભેસજ્જેપિ ‘‘મયં કાલેન કાલં થેરાનં સપ્પિઆદીનિ ભેસજ્જાનિ દેમ, યેહિ તાનિ લદ્ધાનિ, તેસંયેવિદં હોતૂ’’તિ વુત્તે તેસંયેવ હોતિ.

૨૦૬. પુગ્ગલસ્સ દેતીતિ એત્થ પન ‘‘ઇમં ચીવરં ઇત્થન્નામસ્સ દમ્મી’’તિ એવં પરમ્મુખા વા, પાદમૂલે ઠપેત્વા ‘‘ઇદં, ભન્તે, તુમ્હાકં દમ્મી’’તિ એવં સમ્મુખા વા દેતિ, તં તસ્સેવ હોતિ. સચે પન ‘‘ઇદં તુમ્હાકઞ્ચ તુમ્હાકં અન્તેવાસિકાનઞ્ચ દમ્મી’’તિ એવં વદતિ, થેરસ્સ ચ અન્તેવાસિકાનઞ્ચ પાપુણાતિ. ઉદ્દેસં ગહેતું આગતો ગહેત્વા ગચ્છન્તો ચ અત્થિ, તસ્સપિ પાપુણાતિ. ‘‘તુમ્હેહિ સદ્ધિં નિબદ્ધચારિકભિક્ખૂનં દમ્મી’’તિ વુત્તે ઉદ્દેસન્તેવાસિકાનં વત્તં કત્વા ઉદ્દેસપરિપુચ્છાદીનિ ગહેત્વા વિચરન્તાનં સબ્બેસં પાપુણાતિ. અયં ‘‘પુગ્ગલસ્સ દેતી’’તિ ઇમસ્મિં પદે વિનિચ્છયો.

સચે કોચિ ભિક્ખુ એકોવ વસ્સં વસતિ, તત્થ મનુસ્સા ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ ચીવરાનિ દેન્તિ, તત્થ કિં કાતબ્બન્તિ? ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તસ્સેવ તાનિ ચીવરાનિ યાવ કથિનસ્સ ઉબ્ભારા’’તિ (મહાવ. ૩૬૩) વચનતો સચે (મહાવ. અટ્ઠ. ૩૬૩) ગણપૂરકે ભિક્ખૂ લભિત્વા કથિનં અત્થતં હોતિ, પઞ્ચ માસે, નો ચે અત્થતં હોતિ, એકં ચીવરમાસં અઞ્ઞત્થ ગહેત્વા નીતાનિપિ તસ્સેવ તાનિ ચીવરાનિ, ન તેસં અઞ્ઞો કોચિ ઇસ્સરો. યં યઞ્હિ ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ વા ‘‘સઙ્ઘં ઉદ્દિસ્સ દેમા’’તિ વા ‘‘વસ્સંવુટ્ઠસઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ વા ‘‘વસ્સાવાસિકં દેમા’’તિ વા દેન્તિ, સચેપિ મતકચીવરં અવિભજિત્વા તં વિહારં પવિસતિ, તં સબ્બં તસ્સેવ ભિક્ખુનો હોતિ. યમ્પિ સો વસ્સાવાસત્થાય વડ્ઢિં પયોજેત્વા ઠપિતઉપનિક્ખેપતો વા તત્રુપ્પાદતો વા વસ્સાવાસિકં ગણ્હાતિ, સબ્બં સુગ્ગહિતમેવ હોતિ. ઇદઞ્હેત્થ લક્ખણં – યેન તેનાકારેન સઙ્ઘસ્સ ઉપ્પન્નવત્થં અત્થતકથિનસ્સ પઞ્ચ માસે, અનત્થતકથિનસ્સ એકં ચીવરમાસં પાપુણાતિ. સચે પન કોચિ ભિક્ખુ વસ્સાનતો અઞ્ઞસ્મિં ઉતુકાલે એકકો વસતિ, તત્થ મનુસ્સા ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ ચીવરાનિ દેન્તિ, તેન ભિક્ખુના અધિટ્ઠાતબ્બં ‘‘મય્હિમાનિ ચીવરાની’’તિ. અધિટ્ઠહન્તેન પન વત્તં જાનિતબ્બં. તેન હિ ભિક્ખુના ઘણ્ટિં વા પહરિત્વા કાલં વા ઘોસેત્વા થોકં આગમેત્વા સચે ઘણ્ટિસઞ્ઞાય વા કાલસઞ્ઞાય વા ભિક્ખૂ આગચ્છન્તિ, તેહિ સદ્ધિં ભાજેતબ્બાનિ. તેહિ ચે ભિક્ખૂહિ તસ્મિં ચીવરે ભાજિયમાને અપાતિતે કુસે અઞ્ઞો ભિક્ખુ આગચ્છતિ, સમકો દાતબ્બો ભાગો, પાતિતે કુસે અઞ્ઞો ભિક્ખુ આગચ્છતિ, ન અકામા દાતબ્બો ભાગો. એકકોટ્ઠાસેપિ હિ કુસદણ્ડકે પાતિતમત્તે સચેપિ ભિક્ખુસહસ્સં હોતિ, ગહિતમેવ નામ ચીવરં, તસ્મા ન અકામા ભાગો દાતબ્બો. સચે પન અત્તનો રુચિયા દાતુકામા હોન્તિ, દેન્તુ. અનુભાગેપિ એસેવ નયો.

અથ ઘણ્ટિસઞ્ઞાય વા કાલસઞ્ઞાય વા અઞ્ઞે ભિક્ખૂ ન આગચ્છન્તિ, ‘‘મય્હિમાનિ ચીવરાનિ પાપુણન્તી’’તિ અધિટ્ઠાતબ્બાનિ. એવં અધિટ્ઠિતે સબ્બાનિ તસ્સેવ હોન્તિ, ઠિતિકા પન ન તિટ્ઠતિ. સચે એકેકં ઉદ્ધરિત્વા ‘‘અયં પઠમભાગો મય્હં પાપુણાતિ, અયં દુતિયભાગો’’તિ એવં ગણ્હાતિ, ગહિતાનિ ચ સુગ્ગહિતાનિ હોન્તિ, ઠિતિકા ચ તિટ્ઠતિ, એવં પાપેત્વા ગણ્હન્તેનપિ અધિટ્ઠિતમેવ હોતિ. સચે પન ઘણ્ટિં પહરિત્વા વા અપ્પહરિત્વા વા કાલમ્પિ ઘોસેત્વા વા અઘોસેત્વા વા ‘‘અહમેવેત્થ, મય્હમેવ ઇમાનિ ચીવરાની’’તિ ગણ્હાતિ, દુગ્ગહિતાનિ હોન્તિ. અથ ‘‘અઞ્ઞો કોચિ ઇધ નત્થિ, મય્હં એતાનિ પાપુણન્તી’’તિ ગણ્હાતિ, સુગ્ગહિતાનિ. અથ અનધિટ્ઠહિત્વાવ તાનિ ચીવરાનિ ગહેત્વા અઞ્ઞં વિહારં ઉદ્દિસ્સ ગચ્છતિ ‘‘તત્થ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં ભાજેસ્સામી’’તિ, તાનિ ચીવરાનિ ગતગતટ્ઠાને સઙ્ઘિકાનેવ હોન્તિ. ભિક્ખૂહિ દિટ્ઠમત્તમેવેત્થ પમાણં. તસ્મા સચે કેચિ પટિપથં આગચ્છન્તા ‘‘કુહિં, આવુસો, ગચ્છસી’’તિ પુચ્છિત્વા તમત્થં સુત્વા ‘‘કિં, આવુસો, મયં સઙ્ઘો ન હોમા’’તિ તત્થેવ ભાજેત્વા ગણ્હન્તિ, સુગ્ગહિતાનિ. સચેપિ એસ મગ્ગા ઓક્કમિત્વા કઞ્ચિ વિહારં વા આસનસાલં વા પિણ્ડાય ચરન્તો એકગેહમેવ વા પવિસતિ, તત્ર ચ નં ભિક્ખૂ દિસ્વા તમત્થં પુચ્છિત્વા ભાજેત્વા ગણ્હન્તિ, સુગ્ગહિતાનેવ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, અઞ્ઞત્ર વસ્સંવુટ્ઠેન અઞ્ઞત્ર ચીવરભાગો સાદિતબ્બો, યો સાદિયેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૩૬૪) વચનતો અઞ્ઞત્ર વસ્સંવુટ્ઠો અઞ્ઞત્ર ભાગં ગણ્હાતિ, દુક્કટં. એત્થ પન કિઞ્ચાપિ લહુકા આપત્તિ, અથ ખો ગહિતાનિ ચીવરાનિ ગહિતટ્ઠાને દાતબ્બાનિ. સચેપિ નટ્ઠાનિ વા જિણ્ણાનિ વા હોન્તિ, તસ્સેવ ગીવા. ‘‘દેહી’’તિ વુત્તે અદેન્તો ધુરનિક્ખેપે ભણ્ડગ્ઘેન કારેતબ્બો.

એકો ભિક્ખુ દ્વીસુ આવાસેસુ વસ્સં વસતિ ‘‘એવં મે બહુ ચીવરં ઉપ્પજ્જિસ્સતી’’તિ, એકં પુગ્ગલપટિવીસંયેવ લભતિ. તસ્મા સચે એકેકસ્મિં વિહારે એકાહમેકાહં વા સત્તાહં વા વસતિ, એકેકસ્મિં વિહારે યં એકો પુગ્ગલો લભતિ, તતો તતો ઉપડ્ઢં ઉપડ્ઢં દાતબ્બં. એવઞ્હિ એકપુગ્ગલપટિવીસો દિન્નો હોતિ. સચે પન એકસ્મિં વિહારે વસન્તો ઇતરસ્મિં સત્તાહવારેન અરુણમેવ ઉટ્ઠાપેતિ, બહુતરં વસિતવિહારતો તસ્સ પટિવીસો દાતબ્બો. એવમ્પિ એકપુગ્ગલપટિવીસોયેવ દિન્નો હોતિ. ઇદઞ્ચ નાનાલાભેહિ નાનૂપચારેહિ એકસીમાવિહારેહિ કથિતં, નાનાસીમાવિહારે પન સેનાસનગ્ગાહો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. તસ્મા તત્થ ચીવરપટિવીસો ન પાપુણાતિ, સેસં પન આમિસભેસજ્જાદિ સબ્બં સબ્બત્થ અન્તોસીમાગતસ્સ પાપુણાતિ.

૨૦૭. ‘‘ભિક્ખુસ્સ, ભિક્ખવે, કાલકતે સઙ્ઘો સામી પત્તચીવરે, અપિચ ગિલાનુપટ્ઠાકા બહૂપકારા, અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘેન તિચીવરઞ્ચ પત્તઞ્ચ ગિલાનુપટ્ઠાકાનં દાતું, યં તત્થ લહુભણ્ડં લહુપરિક્ખારં, તં સમ્મુખીભૂતેન સઙ્ઘેન ભાજેતું, યં તત્થ ગરુભણ્ડં ગરુપરિક્ખારં, તં આગતાનાગતચાતુદ્દિસસ્સ સઙ્ઘસ્સ અવિસ્સજ્જિકં અવેભઙ્ગિક’’ન્તિ (મહાવ. ૩૬૯) વચનતો ભિક્ખુસ્મિં કાલકતે અપલોકેત્વા વા –

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ કાલકતો, ઇદં તસ્સ તિચીવરઞ્ચ પત્તો ચ, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇમં તિચીવરઞ્ચ પત્તઞ્ચ ગિલાનુપટ્ઠાકાનં દદેય્ય, એસા ઞત્તિ.

‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ કાલકતો, ઇદં તસ્સ તિચીવરઞ્ચ પત્તો ચ, સઙ્ઘો ઇમં તિચીવરઞ્ચ પત્તઞ્ચ ગિલાનુપટ્ઠાકાનં દેતિ, યસ્સાયસ્મતો ખમતિ ઇમસ્સ તિચીવરસ્સ ચ પત્તસ્સ ચ ગિલાનુપટ્ઠાકાનં દાનં, સો તુણ્હસ્સ. યસ્સ નક્ખમતિ, સો ભાસેય્ય.

‘‘દિન્નં ઇદં સઙ્ઘેન તિચીવરઞ્ચ પત્તો ચ ગિલાનુપટ્ઠાકાનં, ખમતિ સઙ્ઘસ્સ, તસ્મા તુણ્હી, એવમેતં ધારયામી’’તિ (મહાવ. ૩૬૭) –

એવં કમ્મવાચં વા સાવેત્વા ગિલાનુપટ્ઠાકાનં પત્તચીવરં દત્વા સેસં લહુપરિક્ખારં સમ્મુખીભૂતેન સઙ્ઘેન ભાજેત્વા ગહેતબ્બં.

૨૦૮. ગિલાનુપટ્ઠાકાનં લાભે પન અયં વિનિચ્છયો – સચે સકલે ભિક્ખુસઙ્ઘે ઉપટ્ઠહન્તે કાલં કરોતિ, સબ્બેપિ સામિકા. અથ એકચ્ચેહિ વારે કતે એકચ્ચેહિ અકતેયેવ કાલં કરોતિ, તત્ર એકચ્ચે આચરિયા વદન્તિ ‘‘સબ્બેપિ અત્તનો વારે સમ્પત્તે કરેય્યું, તસ્મા સબ્બેપિ સામિનો’’તિ. એકચ્ચે વદન્તિ ‘‘યેહિ જગ્ગિતો, તે એવ લભન્તિ, ઇતરે ન લભન્તી’’તિ. સામણેરેપિ કાલકતે સચે ચીવરં અત્થિ, ગિલાનુપટ્ઠાકાનં દાતબ્બં. નો ચે અત્થિ, યં અત્થિ, તં દાતબ્બં. અઞ્ઞસ્મિં પરિક્ખારે સતિ ચીવરભાગં કત્વા દાતબ્બં. ભિક્ખુ ચ સામણેરો ચ સચે સમં ઉપટ્ઠહિંસુ, સમકો ભાગો દાતબ્બો. અથ સામણેરોવ ઉપટ્ઠહતિ, ભિક્ખુસ્સ સંવિદહનમત્તમેવ હોતિ, સામણેરસ્સ જેટ્ઠકોટ્ઠાસો દાતબ્બો. સચે સામણેરો ભિક્ખુના આનીતઉદકેન યાગું પચિત્વા પટિગ્ગહાપનમત્તમેવ કરોતિ, ભિક્ખુ ઉપટ્ઠહતિ, ભિક્ખુસ્સ જેટ્ઠભાગો દાતબ્બો. બહૂ ભિક્ખૂ સબ્બે સમગ્ગા હુત્વા ઉપટ્ઠહન્તિ, સબ્બેસં સમકો ભાગો દાતબ્બો. યો પનેત્થ વિસેસેન ઉપટ્ઠહતિ, તસ્સ વિસેસો કાતબ્બો.

યેન પન એકદિવસમ્પિ ગિલાનુપટ્ઠાકવસેન યાગુભત્તં વા પચિત્વા દિન્નં, ન્હાનં વા પટિસાદિતં, સોપિ ગિલાનુપટ્ઠાકોવ. યો પન સમીપં અનાગન્ત્વા ભેસજ્જતણ્ડુલાદીનિ પેસેતિ, અયં ગિલાનુપટ્ઠાકો ન હોતિ. યો પરિયેસિત્વા ગાહેત્વા આગચ્છતિ, અયં ગિલાનુપટ્ઠાકોવ. એકો વત્તસીસેન જગ્ગતિ, એકો પચ્ચાસાય, મતકાલે ઉભોપિ પચ્ચાસીસન્તિ, ઉભિન્નમ્પિ દાતબ્બં. એકો ઉપટ્ઠહિત્વા ગિલાનસ્સ વા કમ્મેન અત્તનો વા કમ્મેન કત્થચિ ગતો ‘‘પુન આગન્ત્વા જગ્ગિસ્સામી’’તિ, એતસ્સપિ દાતબ્બં. એકો ચિરં ઉપટ્ઠહિત્વા ‘‘ઇદાનિ ન સક્કોમી’’તિ ધુરં નિક્ખિપિત્વા ગચ્છતિ, સચેપિ તં દિવસમેવ ગિલાનો કાલં કરોતિ, ઉપટ્ઠાકભાગો ન દાતબ્બો. ગિલાનુપટ્ઠાકો નામ ગિહી વા હોતુ પબ્બજિતો વા અન્તમસો માતુગામોપિ, સબ્બે ભાગં લભન્તિ. સચે તસ્સ ભિક્ખુનો પત્તચીવરમત્તમેવ હોતિ, અઞ્ઞં નત્થિ, સબ્બં ગિલાનુપટ્ઠાકાનંયેવ દાતબ્બં. સચેપિ સહસ્સં અગ્ઘતિ, અઞ્ઞં પન બહુમ્પિ પરિક્ખારં તે ન લભન્તિ, સઙ્ઘસ્સેવ હોતિ. અવસેસં ભણ્ડં બહુ ચેવ મહગ્ઘઞ્ચ, તિચીવરં અપ્પગ્ઘં, તતો ગહેત્વા તિચીવરપરિક્ખારો દાતબ્બો, સબ્બઞ્ચેતં સઙ્ઘિકતોવ લબ્ભતિ. સચે પન સો જીવમાનોયેવ સબ્બં અત્તનો પરિક્ખારં નિસ્સજ્જિત્વા કસ્સચિ અદાસિ, કોચિ વા વિસ્સાસં અગ્ગહેસિ, યસ્સ દિન્નં, યેન ચ ગહિતં, તસ્સેવ હોતિ, તસ્સ રુચિયા એવ ગિલાનુપટ્ઠાકા લભન્તિ. અઞ્ઞેસં અદત્વા દૂરે ઠપિતપરિક્ખારાપિ તત્થ તત્થ સઙ્ઘસ્સેવ હોન્તિ. દ્વિન્નં સન્તકં હોતિ અવિભત્તં, એકસ્મિં કાલકતે ઇતરો સામી. બહૂનમ્પિ સન્તકે એસેવ નયો. સબ્બેસુ મતેસુ સઙ્ઘિકં હોતિ. સચેપિ અવિભજિત્વા સદ્ધિવિહારિકાદીનં દેન્તિ, અદિન્નમેવ હોતિ, વિભજિત્વા દિન્નં પન સુદિન્નં. તં તેસુ મતેસુપિ સદ્ધિવિહારિકાદીનંયેવ હોતિ, ન સઙ્ઘસ્સ.

સચે વસ્સંવુટ્ઠો ભિક્ખુ અનુપ્પન્ને વા ઉપ્પન્ને વા ચીવરે અભાજિતે વા પક્કમતિ, ઉમ્મત્તકો ખિત્તચિત્તો વેદનાટ્ટો ઉક્ખિત્તકો વા હોતિ, સન્તે પતિરૂપે ગાહકે ભાગો દાતબ્બો. સચે પન વિબ્ભમતિ વા કાલં વા કરોતિ સામણેરો વા પટિજાનાતિ, સિક્ખં પચ્ચક્ખાતકો, અન્તિમવત્થું અજ્ઝાપન્નકો, પણ્ડકો, થેય્યસંવાસકો, તિત્થિયપક્કન્તકો, તિરચ્છાનગતો, માતુઘાતકો, પિતુઘાતકો, અરહન્તઘાતકો, ભિક્ખુનીદૂસકો, સઙ્ઘભેદકો, લોહિતુપ્પાદકો, ઉભતોબ્યઞ્જનકો વા પટિજાનાતિ, સઙ્ઘો સામી, ભાગો ન દાતબ્બો.

સચે વસ્સંવુટ્ઠાનં ભિક્ખૂનં અનુપ્પન્ને ચીવરે સઙ્ઘો ભિજ્જતિ, કોસમ્બકભિક્ખૂ વિય દ્વે કોટ્ઠાસા હોન્તિ, તત્થ મનુસ્સા એકસ્મિં પક્ખે દક્ખિણોદકઞ્ચ ગન્ધાદીનિ ચ દેન્તિ, એકસ્મિં ચીવરાનિ દેન્તિ ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ, યત્થ વા ઉદકં દિન્નં, યસ્મિંયેવ પક્ખે ચીવરાનિ દેન્તિ ‘‘સઙ્ઘસ્સ દેમા’’તિ, સઙ્ઘસ્સેવ તાનિ ચીવરાનિ, દ્વિન્નમ્પિ કોટ્ઠાસાનં પાપુણન્તિ, ઘણ્ટિં પહરિત્વા દ્વીહિપિ પક્ખેહિ એકતો ભાજેતબ્બાનિ. સચે પન મનુસ્સા એકસ્મિં પક્ખે દક્ખિણોદકં ગન્ધાદીનિ ચ દેન્તિ, એકસ્મિં પક્ખે ચીવરાનિ દેન્તિ ‘‘પક્ખસ્સ દેમા’’તિ, પક્ખસ્સેવ તાનિ ચીવરાનિ. એવઞ્હિ દિન્ને યસ્સ કોટ્ઠાસસ્સ ઉદકં દિન્નં, તસ્સ ઉદકમેવ હોતિ. યસ્સ ચીવરં દિન્નં, તસ્સેવ ચીવરં. યસ્મિં પદેસે દક્ખિણોદકં પમાણં હોતિ, તત્થ એકો પક્ખો દક્ખિણોદકસ્સ લદ્ધત્તા ચીવરાનિ લભતિ, એકો ચીવરાનમેવ લદ્ધત્તાતિ ઉભોહિ એકતો હુત્વા યથાવુડ્ઢં ભાજેતબ્બં. ‘‘ઇદં કિર પરસમુદ્દે લક્ખણ’’ન્તિ મહાઅટ્ઠકથાયં વુત્તં. સચે યસ્મિં પક્ખે ઉદકં દિન્નં, તસ્મિંયેવ પક્ખે ચીવરાનિ દેન્તિ ‘‘પક્ખસ્સ દેમા’’તિ, પક્ખસ્સેવ તાનિ ચીવરાનિ, ઇતરો પક્ખો અનિસ્સરોયેવ. સચે પન વસ્સંવુટ્ઠાનં ભિક્ખૂનં ઉપ્પન્ને ચીવરે અભાજિતે સઙ્ઘો ભિજ્જતિ, સબ્બેસં સમકં ભાજેતબ્બં.

સચે સમ્બહુલેસુ ભિક્ખૂસુ અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નેસુ કેચિ ભિક્ખૂ પંસુકૂલત્થાય સુસાનં ઓક્કમન્તિ, કેચિ અનાગમેન્તા પક્કમન્તિ, અનાગમેન્તાનં ન અકામા ભાગો દાતબ્બો, આગમેન્તાનં પન અકામાપિ દાતબ્બો ભાગો. યદિ પન મનુસ્સા ‘‘ઇધાગતા એવ ગણ્હન્તૂ’’તિ દેન્તિ, સઞ્ઞાણં વા કત્વા ગચ્છન્તિ ‘‘સમ્પત્તા ગણ્હન્તૂ’’તિ, સમ્પત્તાનં સબ્બેસમ્પિ પાપુણાતિ. સચે છડ્ડેત્વા ગતા, યેન ગહિતં, સો એવ સામી. સચે કેચિ ભિક્ખૂ પઠમં સુસાનં ઓક્કમન્તિ, કેચિ પચ્છા, તત્થ પઠમં ઓક્કન્તા પંસુકૂલં લભન્તિ, પચ્છા ઓક્કન્તા ન લભન્તિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પચ્છા ઓક્કન્તાનં ન અકામા ભાગં દાતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૪૧) વચનતો પચ્છા ઓક્કન્તાનં અકામા ભાગો ન દાતબ્બો. સચે પન સબ્બેપિ સમં ઓક્કન્તા, કેચિ લભન્તિ, કેચિ ન લભન્તિ. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સદિસાનં ઓક્કન્તાનં અકામાપિ ભાગં દાતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૪૧) વચનતો સમં ઓક્કન્તાનં અકામાપિ ભાગો દાતબ્બો. સચે પન ‘‘લદ્ધં પંસુકૂલં સબ્બે ભાજેત્વા ગણ્હિસ્સામા’’તિ બહિમેવ કતિકં કત્વા સુસાનં ઓક્કન્તા કેચિ લભન્તિ, કેચિ ન લભન્તિ, ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, કતિકં કત્વા ઓક્કન્તાનં અકામા ભાગં દાતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૪૧) વચનતો કતિકં કત્વા ઓક્કન્તાનમ્પિ અકામા ભાગો દાતબ્બો. અયં તાવ ચીવરભાજનીયકથા.

૨૦૯. પિણ્ડપાતભાજને પન ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘભત્તં ઉદ્દેસભત્તં નિમન્તનં સલાકભત્તં પક્ખિકં ઉપોસથિકં પાટિપદિક’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૫) એવં અનુઞ્ઞાતેસુ સઙ્ઘભત્તાદીસુ અયં વિનિચ્છયો (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૫) –

સઙ્ઘભત્તં નામ સકલસ્સ સઙ્ઘસ્સ દાતબ્બં ભત્તં. તસ્મા સઙ્ઘભત્તે ઠિતિકા નામ નત્થિ, તતોયેવ ચ ‘‘અમ્હાકં અજ્જ દસ દ્વાદસ દિવસા ભુઞ્જન્તાનં, ઇદાનિ અઞ્ઞતો ભિક્ખૂ આનેથા’’તિ ન એવં તત્થ વત્તબ્બં, ‘‘પુરિમદિવસેસુ અમ્હેહિ ન લદ્ધં, ઇદાનિ તં અમ્હાકં ગાહેથા’’તિ એવમ્પિ વત્તું ન લભતિ. તઞ્હિ આગતાગતાનં પાપુણાતિયેવ.

ઉદ્દેસભત્તાદીસુ પન અયં નયો – રઞ્ઞા વા રાજમહામત્તેન વા ‘‘સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા એત્તકે ભિક્ખૂ આનેથા’’તિ પહિતે કાલં ઘોસેત્વા ઠિતિકા પુચ્છિતબ્બા. સચે અત્થિ, તતો પટ્ઠાય ગાહેતબ્બં. નો ચે, થેરાસનતો પટ્ઠાય ગાહેતબ્બં. ઉદ્દેસકેન પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ ન અતિક્કામેતબ્બં. તે પન ધુતઙ્ગં રક્ખન્તા સયમેવ અતિક્કમિસ્સન્તિ. એવં ગાહિયમાને અલસજાતિકા મહાથેરા પચ્છા આગચ્છન્તિ, ‘‘ભન્તે, વીસતિવસ્સાનં ગાહીયતિ, તુમ્હાકં ઠિતિકા અતિક્કન્તા’’તિ ન વત્તબ્બા, ઠિતિકં ઠપેત્વા તેસં ગાહેત્વા પચ્છા ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં. ‘‘અસુકવિહારે બહુ ઉદ્દેસભત્તં ઉપ્પન્ન’’ન્તિ સુત્વા યોજનન્તરિકવિહારતોપિ ભિક્ખૂ આગચ્છન્તિ, સમ્પત્તસમ્પત્તાનં ઠિતટ્ઠાનતો પટ્ઠાય ગાહેતબ્બં, અસમ્પત્તાનમ્પિ ઉપચારસીમં પવિટ્ઠાનં અન્તેવાસિકાદીસુ ગણ્હન્તેસુ ગાહેતબ્બમેવ. ‘‘બહિઉપચારસીમાયં ઠિતાનં ગાહેથા’’તિ વદન્તિ, ન ગાહેતબ્બં. સચે ઉપચારસીમં ઓક્કન્તેહિ એકાબદ્ધા હુત્વા અત્તનો વિહારદ્વારે વા અન્તોવિહારેયેવ વા હોન્તિ, પરિસવસેન વડ્ઢિતા નામ સીમા હોતિ, તસ્મા ગાહેતબ્બં. સઙ્ઘનવકસ્સ દિન્નેપિ પચ્છા આગતાનં ગાહેતબ્બમેવ. દુતિયભાગે પન થેરાસનં આરુળ્હે પુન આગતાનં પઠમભાગો ન પાપુણાતિ, દુતિયભાગતો વસ્સગ્ગેન ગાહેતબ્બં.

એકસ્મિં વિહારે એકં ભત્તુદ્દેસટ્ઠાનં પરિચ્છિન્દિત્વા ગાવુતપ્પમાણાયપિ ઉપચારસીમાય યત્થ કત્થચિ આરોચિતં ઉદ્દેસભત્તં તસ્મિંયેવ ભત્તુદ્દેસટ્ઠાને ગાહેતબ્બં. એકો એકસ્સ ભિક્ખુનો પહિણતિ ‘‘સ્વે સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા દસ ભિક્ખૂ પહિણથા’’તિ, તેન સો અત્થો ભત્તુદ્દેસકસ્સ આરોચેતબ્બો. સચે તં દિવસં પમુસ્સતિ, દુતિયદિવસે પાતોવ આરોચેતબ્બો, અથ પમુસ્સિત્વાવ પિણ્ડાય પવિસન્તો સરતિ, યાવ ઉપચારસીમં નાતિક્કમતિ, તાવ યા ભોજનસાલાય પકતિઠિતિકા, તસ્સાયેવ વસેન ગાહેતબ્બં. સચેપિ ઉપચારસીમં અતિક્કન્તો, ભિક્ખૂ ચ ઉપચારસીમટ્ઠકેહિ એકાબદ્ધા હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં દ્વાદસહત્થન્તરં અવિજહિત્વા ગચ્છન્તિ, પકતિઠિતિકાય વસેન ગાહેતબ્બં. ભિક્ખૂનં પન તાદિસે એકાબદ્ધે અસતિ બહિઉપચારસીમાય યસ્મિં ઠાને સરતિ, તત્થ નવં ઠિતિકં કત્વા ગાહેતબ્બં. અન્તોગામે આસનસાલાય સરન્તેન આસનસાલાય ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં. યત્થ કત્થચિ સરિત્વા ગાહેતબ્બમેવ, અગાહેતું ન વટ્ટતિ. ન હિ એતં દુતિયદિવસે લબ્ભતીતિ.

સચે સકવિહારતો અઞ્ઞં વિહારં ગચ્છન્તે ભિક્ખૂ દિસ્વા કોચિ ઉદ્દેસભત્તં ઉદ્દિસાપેતિ, યાવ અન્તોઉપચારે વા ઉપચારસીમટ્ઠકેહિ સદ્ધિં વુત્તનયેન એકાબદ્ધા વા હોન્તિ, તાવ સકવિહારે ઠિતિકાવસેન ગાહેતબ્બં. બહિઉપચારે ઠિતાનં દિન્નં પન ‘‘સઙ્ઘતો, ભન્તે, એત્તકે નામ ભિક્ખૂ ઉદ્દિસથા’’તિ વુત્તે સમ્પત્તસમ્પત્તાનં ગાહેતબ્બં. તત્થ દ્વાદસહત્થન્તરં અવિજહિત્વા એકાબદ્ધનયેન દૂરે ઠિતાપિ સમ્પત્તાયેવાતિ વેદિતબ્બા. સચે યં વિહારં ગચ્છન્તિ, તત્થ પવિટ્ઠાનં આરોચેન્તિ, તસ્સ વિહારસ્સ ઠિતિકાવસેન ગાહેતબ્બં. સચેપિ ગામદ્વારે વા વીથિયં વા ચતુક્કે વા અન્તરઘરે વા ભિક્ખૂ દિસ્વા કોચિ સઙ્ઘુદ્દેસં આરોચેતિ, તસ્મિં તસ્મિં ઠાને અન્તોઉપચારગતાનં ગાહેતબ્બં.

ઘરૂપચારો ચેત્થ એકઘરં એકૂપચારં, એકઘરં નાનૂપચારં, નાનાઘરં એકૂપચારં, નાનાઘરં નાનૂપચારન્તિ ઇમેસં વસેન વેદિતબ્બો. તત્થ યં એકકુલસ્સ ઘરં એકવળઞ્જં હોતિ, તં સુપ્પપાતપરિચ્છેદસ્સ અન્તો એકૂપચારં નામ, તત્થુપ્પન્નો ઉદ્દેસલાભો એકસ્મિં ઉપચારે ભિક્ખાચારવત્તેનપિ ઠિતાનં સબ્બેસં પાપુણાતિ. એતં એકઘરં એકૂપચારં નામ. યં પન એકઘરં દ્વિન્નં ભરિયાનં સુખવિહારત્થાય મજ્ઝે ભિત્તિં ઉટ્ઠપેત્વા નાનાદ્વારવળઞ્જં કતં, તત્થુપ્પન્નો ઉદ્દેસલાભો ભિત્તિઅન્તરિકસ્સ ન પાપુણાતિ, તસ્મિં તસ્મિં ઠાને નિસિન્નસ્સેવ પાપુણાતિ. એતં એકઘરં નાનૂપચારં નામ. યસ્મિં પન ઘરે બહૂ ભિક્ખૂ નિમન્તેત્વા અન્તોગેહતો પટ્ઠાય એકાબદ્ધે કત્વા પટિવિસ્સકઘરાનિપિ પૂરેત્વા નિસીદાપેન્તિ, તત્થ ઉપ્પન્નો ઉદ્દેસલાભો સબ્બેસં પાપુણાતિ. યમ્પિ નાનાકુલસ્સ નિવેસનં મજ્ઝે ભિત્તિં અકત્વા એકદ્વારેનેવ વળઞ્જન્તિ, તત્રાપિ એસેવ નયો. એતં નાનાઘરં એકૂપચારં નામ. યો પન નાનાનિવેસનેસુ નિસિન્નાનં ભિક્ખૂનં ઉદ્દેસલાભો ઉપ્પજ્જતિ, કિઞ્ચાપિ ભિત્તિચ્છિદ્દેન ભિક્ખૂ દિસ્સન્તિ, તસ્મિં તસ્મિં નિવેસને નિસિન્નાનંયેવ પાપુણાતિ. એતં નાનાઘરં નાનૂપચારં નામ.

યો પન ગામદ્વારવીથિચતુક્કેસુ અઞ્ઞતરસ્મિં ઠાને ઉદ્દેસભત્તં લભિત્વા અઞ્ઞસ્મિં ભિક્ખુસ્મિં અસતિ અત્તનોવ પાપુણાપેત્વા દુતિયદિવસેપિ તસ્મિંયેવ ઠાને અઞ્ઞં લભતિ, તેન યં અઞ્ઞં નવકં વા વુડ્ઢં વા ભિક્ખું પસ્સતિ, તસ્સ ગાહેતબ્બં. સચે કોચિ નત્થિ, અત્તનોવ પાપેત્વા ભુઞ્જિતબ્બં. સચે આસનસાલાય નિસીદિત્વા કાલં પટિમાનેન્તેસુ ભિક્ખૂસુ કોચિ આગન્ત્વા ‘‘સઙ્ઘુદ્દેસપત્તં દેથ, ઉદ્દેસપત્તં દેથ, સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા પત્તં દેથ, સઙ્ઘિકં પત્તં દેથા’’તિ વા વદતિ, ઉદ્દેસપત્તં ઠિતિકાય ગાહેત્વા દાતબ્બં. ‘‘સઙ્ઘુદ્દેસભિક્ખું દેથ, સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા ભિક્ખું દેથ, સઙ્ઘિકં ભિક્ખું દેથા’’તિ વુત્તેપિ એસેવ નયો.

ઉદ્દેસકો પનેત્થ પેસલો લજ્જી મેધાવી ઇચ્છિતબ્બો, તેન તિક્ખત્તું ઠિતિકં પુચ્છિત્વા સચે કોચિ ઠિતિકં જાનન્તો નત્થિ, થેરાસનતો ગાહેતબ્બં. સચે પન ‘‘અહં જાનામિ, દસવસ્સેન લદ્ધ’’ન્તિ કોચિ ભણતિ, ‘‘અત્થાવુસો, દસવસ્સા ભિક્ખૂ’’તિ પુચ્છિતબ્બં. સચે તસ્સ સુત્વાવ ‘‘દસવસ્સમ્હ દસવસ્સમ્હા’’તિ બહૂ આગચ્છન્તિ, ‘‘તુય્હં પાપુણાતિ, તુય્હં પાપુણાતી’’તિ અગત્વા ‘‘સબ્બે અપ્પસદ્દા હોથા’’તિ વત્વા પટિપાટિયા ઠપેતબ્બા, ઠપેત્વા ‘‘કતિ ભિક્ખૂ ઇચ્છથા’’તિ ઉપાસકો પુચ્છિતબ્બો, ‘‘એત્તકે નામ, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘તુય્હં પાપુણાતિ, તુય્હં પાપુણાતી’’તિ અવત્વા સબ્બનવકસ્સ વસ્સગ્ગઞ્ચ ઉતુ ચ દિવસભાગો ચ છાયા ચ પુચ્છિતબ્બા. સચે છાયાયપિ પુચ્છિયમાનાય અઞ્ઞો વુડ્ઢતરો આગચ્છતિ, તસ્સ દાતબ્બં. અથ છાયં પુચ્છિત્વા ‘‘તુય્હં પાપુણાતી’’તિ વુત્તે વુડ્ઢતરો આગચ્છતિ, ન લભતિ. કથાપપઞ્ચેન હિ નિસિન્નસ્સપિ નિદ્દાયન્તસ્સપિ ગાહિતં સુગ્ગાહિતં, અતિક્કન્તં સુઅતિક્કન્તં. ભાજનીયભણ્ડઞ્હિ નામેતં સમ્પત્તસ્સેવ પાપુણાતિ, તત્થ સમ્પત્તભાવો ઉપચારેન પરિચ્છિન્દિતબ્બો. આસનસાલાય ચ અન્તોપરિક્ખેપો ઉપચારો, તસ્મિં ઠિતસ્સ લાભો પાપુણાતિ.

કોચિ આસનસાલતો અટ્ઠ ઉદ્દેસપત્તે આહરાપેત્વા સત્ત પત્તે પણીતભોજનાનં, એકં ઉદકસ્સ પૂરેત્વા આસનસાલં પહિણતિ, ગહેત્વા આગતા કિઞ્ચિ અવત્વા ભિક્ખૂનં હત્થેસુ પતિટ્ઠપેત્વા પક્કમન્તિ, યેન યં લદ્ધં, તસ્સેવ તં હોતિ. યેન પન ઉદકં લદ્ધં, તસ્સ અતિક્કન્તમ્પિ ઠિતિકં ઠપેત્વા અઞ્ઞં ઉદ્દેસભત્તં ગાહેતબ્બં, તઞ્ચ લૂખં વા લભતુ પણીતં વા તિચીવરપરિવારં વા, તસ્સેવ તં હોતિ. ઈદિસો હિસ્સ પુઞ્ઞવિસેસો, ઉદકં પન યસ્મા આમિસં ન હોતિ, તસ્મા અઞ્ઞં ઉદ્દેસભત્તં લભતિ. સચે પન તે ગહેત્વા આગતા ‘‘ઇદં કિર, ભન્તે, સબ્બં ભાજેત્વા ભુઞ્જથા’’તિ વત્વા ગચ્છન્તિ, સબ્બેહિ ભાજેત્વા ભુઞ્જિત્વા ઉદકં પાતબ્બં. ‘‘સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા અટ્ઠ મહાથેરે દેથ, મજ્ઝિમે દેથ, નવકે દેથ, પરિપુણ્ણવસ્સે સામણેરે દેથ, મજ્ઝિમભાણકાદયો દેથ, મય્હં ઞાતિભિક્ખૂ દેથા’’તિ વદન્તસ્સ પન ‘‘ઉપાસક, ત્વં એવં વદસિ, ઠિતિકાય પન તેસં ન પાપુણાતી’’તિ વત્વા ઠિતિકાવસેનેવ દાતબ્બા. દહરસામણેરેહિ પન ઉદ્દેસભત્તેસુ લદ્ધેસુ સચે દાયકાનં ઘરે મઙ્ગલં હોતિ, ‘‘તુમ્હાકં આચરિયુપજ્ઝાયે પેસેથા’’તિ વત્તબ્બં. યસ્મિં પન ઉદ્દેસભત્તે પઠમભાગો સામણેરાનં પાપુણાતિ, અનુભાગો મહાથેરાનં, ન તત્થ સામણેરા ‘‘મયં પઠમભાગં લભિમ્હા’’તિ પુરતો ગન્તું લભન્તિ, યથાપટિપાટિયા એવ ગન્તબ્બં. ‘‘સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા તુમ્હે એથા’’તિ વુત્તે ‘‘મય્હં અઞ્ઞદાપિ જાનિસ્સસિ, ઠિતિકા પન એવં ગચ્છતી’’તિ ઠિતિકાવસેનેવ ગાહેતબ્બં. અથ ‘‘સઙ્ઘુદ્દેસપત્તં દેથા’’તિ વત્વા અગ્ગાહિતેયેવ પત્તે યસ્સ કસ્સચિ પત્તં ગહેત્વા પૂરેત્વા આહરતિ, આહટમ્પિ ઠિતિકાય એવ ગાહેતબ્બં.

એકો ‘‘સઙ્ઘુદ્દેસપત્તં આહરા’’તિ પેસિતો ‘‘ભન્તે, એકં પત્તં દેથ, નિમન્તનભત્તં આહરિસ્સામી’’તિ વદતિ, સો ચે ‘‘ઉદ્દેસભત્તઘરતો અયં આગતો’’તિ ઞત્વા ભિક્ખૂહિ ‘‘નનુ ત્વં અસુકઘરતો આગતો’’તિ વુત્તો ‘‘આમ, ભન્તે, ન નિમન્તનભત્તં, ઉદ્દેસભત્ત’’ન્તિ ભણતિ, ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં. યો પન ‘‘એકં પત્તં આહરા’’તિ વુત્તે ‘‘કિન્તિ વત્વા આહરામી’’તિ વત્વા ‘‘યથા તે રુચ્ચતી’’તિ વુત્તો આગચ્છતિ, અયં વિસ્સટ્ઠદૂતો નામ. ઉદ્દેસપત્તં વા પટિપાટિપત્તં વા પુગ્ગલિકપત્તં વા યં ઇચ્છતિ, તં એતસ્સ દાતબ્બં. એકો બાલો અબ્યત્તો ‘‘ઉદ્દેસપત્તં આહરા’’તિ પેસિતો વત્તું ન જાનાતિ, તુણ્હીભૂતો તિટ્ઠતિ, સો ‘‘કસ્સ સન્તિકં આગતોસી’’તિ વા ‘‘કસ્સ પત્તં હરિસ્સસી’’તિ વા ન વત્તબ્બો. એવઞ્હિ વુત્તો પુચ્છાસભાગેન ‘‘તુમ્હાકં સન્તિકં આગતોમ્હી’’તિ વા ‘‘તુમ્હાકં પત્તં હરિસ્સામી’’તિ વા વદેય્ય. તતો તં ભિક્ખું અઞ્ઞે ભિક્ખૂ જિગુચ્છન્તા ન ઓલોકેય્યું, ‘‘કુહિં ગચ્છસિ, કિં કરોન્તો આહિણ્ડસી’’તિ પન વત્તબ્બો. તસ્સ ‘‘ઉદ્દેસપત્તત્થાય આગતોમ્હી’’તિ વદન્તસ્સ ગાહેત્વા પત્તો દાતબ્બો.

એકા કૂટટ્ઠિતિકા નામ હોતિ. રઞ્ઞો વા રાજમહામત્તસ્સ વા ગેહે અતિપણીતાનિ અટ્ઠ ઉદ્દેસભત્તાનિ નિચ્ચં દીયન્તિ, તાનિ એકચારિકભત્તાનિ કત્વા ભિક્ખૂ વિસું ઠિતિકાય પરિભુઞ્જન્તિ. એકચ્ચે ભિક્ખૂ ‘‘સ્વે દાનિ અમ્હાકં પાપુણિસ્સન્તી’’તિ અત્તનો ઠિતિકં સલ્લક્ખેત્વા ગતા. તેસુ અનાગતેસુયેવ અઞ્ઞે આગન્તુકા ભિક્ખૂ આગન્ત્વા આસનસાલાય નિસીદન્તિ. તઙ્ખણઞ્ઞેવ રાજપુરિસા આગન્ત્વા ‘‘પણીતભત્તપત્તે દેથા’’તિ વદન્તિ, આગન્તુકા ઠિતિકં અજાનન્તા ગાહેન્તિ, તઙ્ખણઞ્ઞેવ ચ ઠિતિકં જાનનકભિક્ખૂ આગન્ત્વા ‘‘કિં ગાહેથા’’તિ વદન્તિ. રાજગેહે પણીતભત્તન્તિ. કતિવસ્સતો પટ્ઠાયાતિ. એત્તકવસ્સતો નામાતિ. ‘‘મા ગાહેથા’’તિ નિવારેત્વા ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં. ગાહિતે આગતેહિપિ, પત્તદાનકાલે આગતેહિપિ, દિન્નકાલે આગતેહિપિ, રાજગેહતો પત્તે પૂરેત્વા આહટકાલે આગતેહિપિ, રાજા ‘‘અજ્જ ભિક્ખૂયેવ આગચ્છન્તૂ’’તિ પેસેત્વા ભિક્ખૂનંયેવ હત્થે પિણ્ડપાતં દેતિ, એવં દિન્નં પિણ્ડપાતં ગહેત્વા આગતકાલે આગતેહિપિ ઠિતિકં જાનનકભિક્ખૂહિ ‘‘મા ભુઞ્જિત્થા’’તિ વારેત્વા ઠિતિકાયમેવ ગાહેતબ્બં.

અથ ને રાજા ભોજેત્વા પત્તેપિ નેસં પૂરેત્વા દેતિ, યં આહટં, તં ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં. સચે પન ‘‘મા તુચ્છહત્થા ગચ્છન્તૂ’’તિ થોકમેવ પત્તેસુ પક્ખિત્તં હોતિ, તં ન ગાહેતબ્બં. ‘‘અથ ભુઞ્જિત્વા તુચ્છપત્તાવ આગચ્છન્તિ, યં તેહિ ભુત્તં, તં નેસં ગીવા હોતી’’તિ મહાસુમત્થેરો આહ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ ‘‘ગીવાકિચ્ચં એત્થ નત્થિ, ઠિતિકં પન અજાનન્તેહિ યાવ જાનનકા આગચ્છન્તિ, તાવ નિસીદિતબ્બં સિયા, એવં સન્તેપિ ભિક્ખૂહિ ભુત્તં સુભુત્તં, ઇદાનિ પત્તટ્ઠાનેન ગાહેતબ્બ’’ન્તિ.

એકો તિચીવરપરિવારો સતગ્ઘનકો પિણ્ડપાતો અવસ્સિકસ્સ ભિક્ખુનો પત્તો, વિહારે ચ ‘‘એવરૂપો પિણ્ડપાતો અવસ્સિકસ્સ પત્તો’’તિ લિખિત્વા ઠપેસું. અથ સટ્ઠિવસ્સચ્ચયેન અઞ્ઞો તથારૂપો પિણ્ડપાતો ઉપ્પન્નો, અયં કિં અવસ્સિકઠિતિકાય ગાહેતબ્બો, ઉદાહુ સટ્ઠિવસ્સઠિતિકાયાતિ? સટ્ઠિવસ્સઠિતિકાયાતિ વુત્તં. અયઞ્હિ ભિક્ખુઠિતિકં ગહેત્વાયેવ વડ્ઢિતોતિ. એકો ઉદ્દેસભત્તં ભુઞ્જિત્વા સામણેરો જાતો, પુન તં ભત્તં સામણેરઠિતિકાય પત્તં ગણ્હિતું લભતિ. અયં કિર અન્તરાભટ્ઠકો નામ. યો પન પરિપુણ્ણવસ્સો સામણેરો ‘‘સ્વે ઉદ્દેસભત્તં લભિસ્સતી’’તિ અજ્જેવ ઉપસમ્પજ્જતિ, અતિક્કન્તા તસ્સ ઠિતિકા. એકસ્સ ભિક્ખુનો ઉદ્દેસભત્તં પત્તં, પત્તો ચસ્સ ન તુચ્છો હોતિ, સો અઞ્ઞસ્સ સમીપે નિસિન્નસ્સ પત્તં દાપેતિ, તં ચે થેય્યાય હરન્તિ, ગીવા હોતિ. સચે પન સો ભિક્ખુ ‘‘મય્હં પત્તં દમ્મી’’તિ સયમેવ દેતિ, અસ્સ ગીવા ન હોતિ. અથાપિ તેન ભત્તેન અનત્થિકો હુત્વા ‘‘અલં મય્હં, તવેતં ભત્તં દમ્મિ, પત્તં પેસેત્વા આહરાપેહી’’તિ અઞ્ઞં વદતિ, યં તતો આહરીયતિ, સબ્બં પત્તસામિકસ્સ હોતિ. પત્તં ચે થેય્યાય હરન્તિ, સુહટો, ભત્તસ્સ દિન્નત્તા ગીવા ન હોતિ.

વિહારે દસ ભિક્ખૂ હોન્તિ, તેસુ નવ પિણ્ડપાતિકા, એકો સાદિયનકો, ‘‘દસ ઉદ્દેસપત્તે દેથા’’તિ વુત્તે પિણ્ડપાતિકા ગહેતું ન ઇચ્છન્તિ. ઇતરો ભિક્ખુ ‘‘સબ્બાનિ મય્હં પાપુણન્તી’’તિ ગણ્હાતિ, ઠિતિકા ન હોતિ. એકેકં ચે પાપેત્વા ગણ્હાતિ, ઠિતિકા તિટ્ઠતિ. એવં ગાહેત્વા દસહિપિ પત્તેહિ આહરાપેત્વા ‘‘ભન્તે, મય્હં સઙ્ગહં કરોથા’’તિ નવ પત્તે પિણ્ડપાતિકાનં દેતિ, ભિક્ખુદત્તિયં નામેતં, ગહેતું વટ્ટતિ. સચે સો ઉપાસકો ‘‘ભન્તે, ઘરં આગન્તબ્બ’’ન્તિ વદતિ, સો ચ ભિક્ખુ તે ભિક્ખૂ ‘‘એથ, ભન્તે, મય્હં સહાયા હોથા’’તિ તસ્સ ઘરં ગચ્છતિ, યં તત્થ લભતિ, સબ્બં તસ્સેવ હોતિ, ઇતરે તેન દિન્નં લભન્તિ. અથ નેસં ઘરેયેવ નિસીદાપેત્વા દક્ખિણોદકં દત્વા યાગુખજ્જકાદીનિ દેન્તિ ‘‘ભન્તે, યં મનુસ્સા દેન્તિ, તં ગણ્હથા’’તિ, તસ્સ ભિક્ખુનો વચનેનેવ ઇતરેસં વટ્ટતિ. ભુત્તાવીનં પત્તે પૂરેત્વા ગણ્હિત્વા ગમનત્થાય દેન્તિ, સબ્બં તસ્સેવ ભિક્ખુનો હોતિ, તેન દિન્નં ઇતરેસં વટ્ટતિ. યદિ પન તે વિહારેયેવ તેન ભિક્ખુના ‘‘ભન્તે, મય્હં ભિક્ખં ગણ્હથ, મનુસ્સાનં વચનં કાતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તા ગચ્છન્તિ, તત્થ યં ભુઞ્જન્તિ ચેવ નીહરન્તિ ચ, સબ્બં તં તેસંયેવ સન્તકં. અથાપિ ‘‘મય્હં ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ અવુત્તા ‘‘મનુસ્સાનં વચનં કાતું વટ્ટતી’’તિ ગચ્છન્તિ, તત્ર ચે એકસ્સ મધુરેન સરેન અનુમોદનં કરોન્તસ્સ સુત્વા થેરાનઞ્ચ ઉપસમે પસીદિત્વા બહું સમણપરિક્ખારં દેન્તિ, અયં થેરેસુ પસાદેન ઉપ્પન્નો અકતભાગો નામ, તસ્મા સબ્બેસં પાપુણાતિ.

એકો સઙ્ઘતો ઉદ્દિસાપેત્વા ઠિતિકાય ગાહિતપત્તં હરિત્વા પણીતસ્સ ખાદનીયભોજનીયસ્સ પૂરેત્વા આહરિત્વા ‘‘ઇમં, ભન્તે, સબ્બો સઙ્ઘો પરિભુઞ્જતૂ’’તિ દેતિ, સબ્બેહિ ભાજેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં. પત્તસામિકસ્સ પન અતિક્કન્તમ્પિ ઠિતિકં ઠપેત્વા અઞ્ઞં ઉદ્દેસભત્તં દાતબ્બં. અથ પઠમંયેવ ‘‘સબ્બં સઙ્ઘિકપત્તં દેથા’’તિ વદતિ, એકસ્સ લજ્જિભિક્ખુનો સન્તકો પત્તો દાતબ્બો. આહરિત્વા ચ ‘‘સબ્બો સઙ્ઘો પરિભુઞ્જતૂ’’તિ વુત્તે ભાજેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં. એકો પાતિયા ભત્તં આહરિત્વા ‘‘સઙ્ઘુદ્દેસં દમ્મી’’તિ વદતિ, એકેકં આલોપં અદત્વા ઠિતિકાય એકસ્સ યાપનમત્તં કત્વા દાતબ્બં. અથ સો ભત્તં આહરિત્વા કિઞ્ચિ વત્તું અજાનન્તો તુણ્હીભૂતો અચ્છતિ, ‘‘કસ્સ તે આનીતં, કસ્સ દાતુકામોસી’’તિ ન વત્તબ્બં. પુચ્છાસભાગેન હિ ‘‘તુમ્હાકં આનીતં, તુમ્હાકં દાતુકામોમ્હી’’તિ વદેય્ય, તતો તં ભિક્ખું અઞ્ઞે ભિક્ખૂ જિગુચ્છન્તા ગીવં પરિવત્તેત્વા ઓલોકેતબ્બમ્પિ ન મઞ્ઞેય્યું. સચે પન ‘‘કુહિં યાસિ, કિં કરોન્તો આહિણ્ડસી’’તિ વુત્તે ‘‘ઉદ્દેસભત્તં ગહેત્વા આગતોમ્હી’’તિ વદતિ, એકેન લજ્જિભિક્ખુના ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં. સચે આભતં બહુ હોતિ, સબ્બેસં પહોતિ, ઠિતિકાકિચ્ચં નત્થિ. થેરાસનતો પટ્ઠાય પત્તં પૂરેત્વા દાતબ્બં.

‘‘સઙ્ઘુદ્દેસપત્તં દેથા’’તિ વુત્તે ‘‘કિં આહરિસ્સસી’’તિ અવત્વા પકતિઠિતિકાય એવ ગાહેતબ્બં. યો પન પાયાસો વા રસપિણ્ડપાતો વા નિચ્ચં લબ્ભતિ, એવરૂપાનં પણીતભોજનાનં આવેણિકા ઠિતિકા કાતબ્બા, તથા સપરિવારાય યાગુયા મહગ્ઘાનં ફલાનં પણીતાનઞ્ચ ખજ્જકાનં. પકતિભત્તયાગુફલખજ્જકાનં એકાવ ઠિતિકા કાતબ્બા. ‘‘સપ્પિં આહરિસ્સામી’’તિ વુત્તે સબ્બસપ્પીનં એકાવ ઠિતિકા વટ્ટતિ, તથા સબ્બતેલાનં. ‘‘મધું આહરિસ્સામી’’તિ વુત્તે પન મધુનો એકાવ ઠિતિકા વટ્ટતિ, તથા ફાણિતસ્સ લટ્ઠિમધુકાદીનઞ્ચ ભેસજ્જાનં. સચે પન ગન્ધમાલં સઙ્ઘુદ્દેસં દેન્તિ, પિણ્ડપાતિકસ્સ વટ્ટતિ, ન વટ્ટતીતિ? આમિસસ્સેવ પટિક્ખિત્તત્તા વટ્ટતિ. ‘‘સઙ્ઘં ઉદ્દિસ્સ દિન્નત્તા પન ન ગહેતબ્બ’’ન્તિ વદન્તિ.

ઉદ્દેસભત્તકથા નિટ્ઠિતા.

૨૧૦. નિમન્તનં પુગ્ગલિકં ચે, સયમેવ ઇસ્સરો. સઙ્ઘિકં પન ઉદ્દેસભત્તે વુત્તનયેનેવ ગાહેતબ્બં. સચે પનેત્થ દૂતો બ્યત્તો હોતિ, ‘‘ભન્તે, રાજગેહે ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ ભત્તં ગણ્હથા’’તિ અવત્વા ‘‘ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ વદતિ, પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ વટ્ટતિ. અથ દૂતો અબ્યત્તો ‘‘ભત્તં ગણ્હથા’’તિ વદતિ, ભત્તુદ્દેસકો બ્યત્તો ‘‘ભત્ત’’ન્તિ અવત્વા ‘‘ભન્તે, તુમ્હે યાથ, તુમ્હે યાથા’’તિ વદતિ, એવમ્પિ પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ વટ્ટતિ, ‘‘તુમ્હાકં, ભન્તે, પટિપાટિયા ભત્તં પાપુણાતી’’તિ વુત્તે પન ન વટ્ટતિ. સચે નિમન્તિતું આગતમનુસ્સો આસનસાલં પવિસિત્વા ‘‘અટ્ઠ ભિક્ખૂ દેથા’’તિ વા ‘‘અટ્ઠ પત્તે દેથા’’તિ વા વદતિ, એવમ્પિ પિણ્ડપાતિકાનં વટ્ટતિ, ‘‘તુમ્હે ચ તુમ્હે ચ ગચ્છથા’’તિ વત્તબ્બં. સચે ‘‘અટ્ઠ ભિક્ખૂ દેથ, ભત્તં ગણ્હથ, અટ્ઠ પત્તે દેથ, ભત્તં ગણ્હથા’’તિ વા વદતિ, પટિપાટિયા ગાહેતબ્બં. ગાહેન્તેન પન વિચ્છિન્દિત્વા ‘‘ભત્ત’’ન્તિ અવદન્તેન ‘‘તુમ્હે ચ તુમ્હે ચ ગચ્છથા’’તિ વુત્તે પિણ્ડપાતિકાનં વટ્ટતિ. ‘‘ભન્તે, તુમ્હાકં પત્તં દેથ, તુમ્હે એથા’’તિ વુત્તે પન ‘‘સાધુ ઉપાસકા’’તિ ગન્તબ્બં. ‘‘સઙ્ઘતો ઉદ્દિસિત્વા તુમ્હે એથા’’તિ વુત્તેપિ ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં.

નિમન્તનભત્તઘરતો પન પત્તત્થાય આગતસ્સ ઉદ્દેસભત્તે વુત્તનયેનેવ ઠિતિકાય પત્તો દાતબ્બો. એકો ‘‘સઙ્ઘતો પટિપાટિયા પત્ત’’ન્તિ અવત્વા કેવલં ‘‘એકં પત્તં દેથા’’તિ વત્વા અગ્ગાહિતેયેવ પત્તે યસ્સ કસ્સચિ પત્તં ગહેત્વા પૂરેત્વા આહરતિ, તં પત્તસામિકસ્સેવ હોતિ. ઉદ્દેસભત્તે વિય ઠિતિકાય ન ગાહેતબ્બં. ઇધાપિ યો આગન્ત્વા તુણ્હીભૂતો તિટ્ઠતિ, સો ‘‘કસ્સ સન્તિકં આગતોસી’’તિ વા ‘‘કસ્સ પત્તં હરિસ્સસી’’તિ વા ન વત્તબ્બો. પુચ્છાસભાગેન હિ ‘‘તુમ્હાકં સન્તિકં આગતો, તુમ્હાકં પત્તં હરિસ્સામી’’તિ વદેય્ય, તતો સો ભિક્ખુ ભિક્ખૂહિ જિગુચ્છનીયો અસ્સ. ‘‘કુહિં ગચ્છસિ, કિં કરોન્તો આહિણ્ડસી’’તિ પન વુત્તે ‘‘તસ્સ પત્તત્થાય આગતોમ્હી’’તિ વદન્તસ્સ પટિપાટિભત્તટ્ઠિતિકાય ગહેત્વા પત્તો દાતબ્બો. ‘‘ભત્તહરણપત્તં દેથા’’તિ વુત્તેપિ પટિપાટિભત્તટ્ઠિતિકાય એવ દાતબ્બો. સચે આહરિત્વા ‘‘સબ્બો સઙ્ઘો ભુઞ્જતૂ’’તિ વદતિ, ભાજેત્વા ભુઞ્જિતબ્બં. પત્તસામિકસ્સ અતિક્કન્તમ્પિ ઠિતિકં ઠપેત્વા અઞ્ઞં પટિપાટિભત્તં ગાહેતબ્બં.

એકો પાતિયા ભત્તં આહરિત્વા ‘‘સઙ્ઘસ્સ દમ્મી’’તિ વદતિ, આલોપભત્તટ્ઠિતિકતો પટ્ઠાય આલોપસઙ્ખેપેન ભાજેતબ્બં. સચે પન તુણ્હીભૂતો અચ્છતિ, ‘‘કસ્સ તે આભતં, કસ્સ દાતુકામોસી’’તિ ન વત્તબ્બો. સચે પન ‘‘કુહિં ગચ્છસિ, કિં કરોન્તો આહિણ્ડસી’’તિ વુત્તે પન ‘‘સઙ્ઘસ્સ મે ભત્તં આભતં, થેરાનં મે ભત્તં આભત’’ન્તિ વદતિ, ગહેત્વા આલોપભત્તટ્ઠિતિકાય ભાજેતબ્બં. સચે પન એવં આભતં ભત્તં બહુ હોતિ, સકલસઙ્ઘસ્સ પહોતિ, અભિહટભિક્ખા નામ, પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ વટ્ટતિ, ઠિતિકાપુચ્છનકિચ્ચં નત્થિ, થેરાસનતો પટ્ઠાય પત્તં પૂરેત્વા દાતબ્બં.

ઉપાસકો સઙ્ઘત્થેરસ્સ વા ગન્થધુતઙ્ગવસેન અભિઞ્ઞાતસ્સ વા ભત્તુદ્દેસકસ્સ વા પહિણતિ ‘‘અમ્હાકં ભત્તગહણત્થાય અટ્ઠ ભિક્ખૂ ગહેત્વા આગચ્છથા’’તિ, સચેપિ ઞાતિઉપટ્ઠાકેહિ પેસિતં હોતિ, ઇમે તયો જના પુચ્છિતું ન લભન્તિ, આરુળ્હાયેવ માતિકં. સઙ્ઘતો અટ્ઠ ભિક્ખૂ ઉદ્દિસાપેત્વા અત્તનવમેહિ ગન્તબ્બં. કસ્મા? ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ હિ એતે ભિક્ખૂ નિસ્સાય લાભો ઉપ્પજ્જતીતિ. ગન્થધુતઙ્ગાદીહિ પન અનભિઞ્ઞાતો આવાસિકભિક્ખુ આપુચ્છિતું લભતિ, તસ્મા તેન ‘‘કિં સઙ્ઘતો ગણ્હામિ, ઉદાહુ યે જાનામિ, તેહિ સદ્ધિં આગચ્છામી’’તિ માતિકં આરોપેત્વા યથા દાયકા વદન્તિ, તથા પટિપજ્જિતબ્બં. ‘‘તુમ્હાકં નિસ્સિતકે વા યે વા જાનાથ, તે ગહેત્વા એથા’’તિ વુત્તે પન યે ઇચ્છન્તિ, તેહિ સદ્ધિં ગન્તું લભતિ. સચે ‘‘અટ્ઠ ભિક્ખૂ પહિણથા’’તિ પેસેન્તિ, સઙ્ઘતોવ પેસેતબ્બા. અત્તના સચે અઞ્ઞસ્મિં ગામે સક્કા હોતિ ભિક્ખા લભિતું, અઞ્ઞો ગામો ગન્તબ્બો. ન સક્કા ચે હોતિ લભિતું, સોયેવ ગામો પિણ્ડાય પવિસિતબ્બો.

નિમન્તિતભિક્ખૂ આસનસાલાય નિસિન્ના હોન્તિ, તત્ર ચે મનુસ્સા ‘‘પત્તે દેથા’’તિ આગચ્છન્તિ, અનિમન્તિતેહિ ન દાતબ્બા, ‘‘એતે નિમન્તિતા ભિક્ખૂ’’તિ વત્તબ્બં, ‘‘તુમ્હેપિ દેથા’’તિ વુત્તે પન દાતું વટ્ટતિ. ઉસ્સવાદીસુ મનુસ્સા સયમેવ પરિવેણાનિ ચ પધાનઘરાનિ ચ ગન્ત્વા તિપિટકે ચ ધમ્મકથિકે ચ ભિક્ખુસતેનપિ સદ્ધિં નિમન્તેન્તિ, તદા તેહિ યે જાનન્તિ, તે ગહેત્વા ગન્તું વટ્ટતિ. કસ્મા? ન હિ મહાભિક્ખુસઙ્ઘેન અત્થિકા મનુસ્સા પરિવેણપધાનઘરાનિ ગચ્છન્તિ, સન્નિપાતટ્ઠાનતોવ યથાસત્તિ યથાબલં ભિક્ખૂ ગણ્હિત્વા ગચ્છન્તીતિ.

સચે પન સઙ્ઘત્થેરો વા ગન્થધુતઙ્ગવસેન અભિઞ્ઞાતો વા ભત્તુદ્દેસકો વા અઞ્ઞત્ર વા વસ્સં વસિત્વા કત્થચિ વા ગન્ત્વા પુન સકટ્ઠાનં આગચ્છતિ, મનુસ્સા ચ આગન્તુકસ્સ સક્કારં કરોન્તિ, એકવારં યે જાનન્તિ, તે ગહેત્વા ગન્તબ્બં. પટિબદ્ધકાલતો પટ્ઠાય દુતિયવારે આરદ્ધે સઙ્ઘતોયેવ ગહેત્વા ગન્તબ્બં. અભિનવઆગન્તુકાવ હુત્વા ‘‘ઞાતી વા ઉપટ્ઠાકે વા પસ્સિસ્સામી’’તિ ગચ્છન્તિ, તત્ર ચે તેસં ઞાતી ચ ઉપટ્ઠાકા ચ સક્કારં કરોન્તિ, એત્થ પન યે જાનન્તિ, તે ગહેત્વા ગન્તુમ્પિ વટ્ટતિ. યો પન અતિલાભી હોતિ, સકટ્ઠાનઞ્ચ આગન્તુકટ્ઠાનઞ્ચ એકસદિસં, સબ્બત્થ મનુસ્સા સઙ્ઘભત્તં સજ્જેત્વાવ નિસીદન્તિ, તેન સઙ્ઘતોવ ગહેત્વા ગન્તબ્બન્તિ અયં નિમન્તને વિસેસો. અવસેસો સબ્બપઞ્હો ઉદ્દેસભત્તે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો. કુરુન્દિયં પન ‘‘અટ્ઠ મહાથેરે દેથાતિ વુત્તે અટ્ઠ મહાથેરાવ દાતબ્બા’’તિ વુત્તં. એસ નયો મજ્ઝિમાદીસુ. સચે પન અવિસેસેત્વા ‘‘અટ્ઠ ભિક્ખૂ દેથા’’તિ વદતિ, સઙ્ઘતો દાતબ્બાતિ.

નિમન્તનભત્તકથા નિટ્ઠિતા.

૨૧૧. સલાકભત્તં પન ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સલાકાય વા પટ્ટિકાય વા ઉપનિબન્ધિત્વા ઓપુઞ્જિત્વા ભત્તં ઉદ્દિસિતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૬) વચનતો રુક્ખસારમયાય સલાકાય વા વેળુવિલીવતાલપણ્ણાદિમયાય પટ્ટિકાય વા ‘‘અસુકસ્સ નામ સલાકભત્ત’’ન્તિ એવં અક્ખરાનિ ઉપનિબન્ધિત્વા પચ્છિયં વા ચીવરભોગે વા કત્વા સબ્બસલાકાયો ઓપુઞ્જિત્વા પુનપ્પુનં હેટ્ઠુપરિયવસેન આલોળેત્વા પઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતેન ભત્તુદ્દેસકેન સચે ઠિતિકા અત્થિ, ઠિતિકતો પટ્ઠાય, નો ચે અત્થિ, થેરાસનતો પટ્ઠાય સલાકા દાતબ્બા. પચ્છા આગતાનમ્પિ એકાબદ્ધવસેન દૂરે ઠિતાનમ્પિ ઉદ્દેસભત્તે વુત્તનયેનેવ દાતબ્બા.

સચે વિહારસ્સ સમન્તતો બહૂ ગોચરગામા, ભિક્ખૂ પન ન બહૂ, ગામવસેનપિ સલાકા પાપુણન્તિ. ‘‘તુમ્હાકં અસુકગામે સલાકભત્તં પાપુણાતી’’તિ ગામવસેનેવ ગાહેતબ્બં. એવં ગાહેન્તેન સચેપિ એકમેકસ્મિં ગામે નાનપ્પકારાનિ સટ્ઠિ સલાકભત્તાનિ, સબ્બાનિ ગહિતાનેવ હોન્તિ. તસ્સ પત્તગામસમીપે અઞ્ઞાનિપિ દ્વે તીણિ સલાકભત્તાનિ હોન્તિ, તાનિ તસ્સેવ દાતબ્બાનિ. ન હિ સક્કા તેસં કારણા અઞ્ઞં ભિક્ખું પહિણિતુન્તિ.

સચે એકચ્ચેસુ ગામેસુ બહૂનિ સલાકભત્તાનિ સલ્લક્ખેત્વા સત્તન્નમ્પિ અટ્ઠન્નમ્પિ ભિક્ખૂનં દાતબ્બાનિ. દેન્તેન પન ચતુન્નં પઞ્ચન્નં ભત્તાનં સલાકાયો એકતો બન્ધિત્વા દાતબ્બા. સચે તં ગામં અતિક્કમિત્વા અઞ્ઞો ગામો હોતિ, તસ્મિઞ્ચ એકમેવ સલાકભત્તં, તં પન પાતોવ દેન્તિ, તમ્પિ એતેસુ ભિક્ખૂસુ એકસ્સ નિગ્ગહેન દત્વા ‘‘પાતોવ તં ગહેત્વા પચ્છા ઓરિમગામે ઇતરાનિ ભત્તાનિ ગણ્હાહી’’તિ વત્તબ્બો. સચે ઓરિમગામે સલાકભત્તેસુ અગ્ગહિતેસ્વેવ ગહિતસઞ્ઞાય ગચ્છતિ, પરભાગગામે સલાકભત્તં ગહેત્વા પુન વિહારં આગન્ત્વા ઇતરાનિ ગહેત્વા ઓરિમગામો ગન્તબ્બો. ન હિ બહિસીમાય સઙ્ઘલાભો ગાહેતું લબ્ભતીતિ અયં નયો કુરુન્દિયં વુત્તો. સચે પન ભિક્ખૂ બહૂ હોન્તિ, ગામવસેન સલાકા ન પાપુણન્તિ, વીથિવસેન વા વીથિયં એકગેહવસેન વા એકકુલવસેન વા ગાહેતબ્બં. વીથિઆદીસુ ચ યત્થ બહૂનિ ભત્તાનિ, તત્થ ગામે વુત્તનયેનેવ બહૂનં ભિક્ખૂનં ગાહેતબ્બાનિ, સલાકાસુ અસતિ ઉદ્દિસિત્વાપિ ગાહેતબ્બાનિ.

૨૧૨. સલાકદાયકેન પન વત્તં જાનિતબ્બં. તેન હિ કાલસ્સેવ વુટ્ઠાય પત્તચીવરં ગહેત્વા ભોજનસાલં ગન્ત્વા અસમ્મટ્ઠટ્ઠાનં સમ્મજ્જિત્વા પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેત્વા ‘‘ઇદાનિ ભિક્ખૂહિ વત્તં કતં ભવિસ્સતી’’તિ કાલં સલ્લક્ખેત્વા ઘણ્ટિં પહરિત્વા ભિક્ખૂસુ સન્નિપતિતેસુ પઠમમેવ વારગામે સલાકભત્તં ગાહેતબ્બં, ‘‘તુય્હં અસુકસ્મિં નામ વારગામે સલાકા પાપુણાતિ, તત્ર ગચ્છા’’તિ વત્તબ્બં. સચે અભિરેકગાવુતે ગામો હોતિ, તં દિવસં ગચ્છન્તા કિલમન્તિ, ‘‘સ્વે તુય્હં વારગામે પાપુણાતી’’તિ અજ્જેવ ગાહેતબ્બં. યો વારગામં પેસિયમાનો ન ગચ્છતિ, અઞ્ઞં સલાકં મગ્ગતિ, ન દાતબ્બા. સદ્ધાનઞ્હિ મનુસ્સાનં પુઞ્ઞહાનિ ચ સઙ્ઘસ્સ ચ લાભચ્છેદો હોતિ, તસ્મા તસ્સ દુતિયેપિ તતિયેપિ દિવસે અઞ્ઞા સલાકા ન દાતબ્બા, ‘‘અત્તનો પત્તટ્ઠાનં ગન્ત્વા ભુઞ્જાહી’’તિ વત્તબ્બો, તીણિ પન દિવસાનિ અગચ્છન્તસ્સ વારગામતો ઓરિમવારગામે સલાકા ગાહેતબ્બા. તઞ્ચે ન ગણ્હાતિ, તતો પટ્ઠાય તસ્સ અઞ્ઞં સલાકં દાતું ન વટ્ટતિ, દણ્ડકમ્મં દળ્હં કાતબ્બં. સટ્ઠિતો વા પણ્ણાસતો વા ન પરિહાપેતબ્બં. વારગામે ગાહેત્વા વિહારવારો ગાહેતબ્બો, ‘‘તુય્હં વિહારવારો પાપુણાતી’’તિ વત્તબ્બં. વિહારવારિકસ્સ દ્વે તિસ્સો યાગુસલાકાયો તિસ્સો ચતસ્સો ભત્તસલાકાયો ચ દાતબ્બા, નિબદ્ધં કત્વા પન ન દાતબ્બા. યાગુભત્તદાયકા હિ ‘‘અમ્હાકં યાગુભત્તં વિહારગોપકાવભુઞ્જન્તી’’તિ અઞ્ઞથત્તં આપજ્જેય્યું, તસ્મા અઞ્ઞેસુ કુલેસુ દાતબ્બા.

સચે વિહારવારિકાનં સભાગા આહરિત્વા દેન્તિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે, વારં ગહેત્વા તેસં યાગુભત્તં આહરાપેતબ્બં, તાવ નેસં સલાકા ફાતિકમ્મમેવ ભવન્તિ. વસ્સગ્ગેન પત્તટ્ઠાને પન અઞ્ઞમ્પિ પણીતભત્તસલાકં ગણ્હિતું લભન્તિયેવ. અતિરેકઉત્તરિભઙ્ગસ્સ એકચારિકભત્તસ્સ વિસું ઠિતિકં કત્વા સલાકા દાતબ્બા. સચે યેન સલાકા લદ્ધા, સો તં દિવસં તં ભત્તં ન લભતિ, પુન દિવસે ગાહેતબ્બં. ભત્તઞ્ઞેવ લભતિ, ન ઉત્તરિભઙ્ગં, એવમ્પિ પુન ગાહેતબ્બં. ખીરભત્તસલાકાયપિ એસેવ નયો. સચે પન ખીરમેવ લભતિ, ન ભત્તં, ખીરલાભતો પટ્ઠાય પુન ન ગાહેતબ્બં. દ્વે તીણિ એકચારિકભત્તાનિ એકસ્સેવ પાપુણન્તિ, દુબ્ભિક્ખસમયે સઙ્ઘનવકેન લદ્ધકાલે વિજટેત્વા વિસું ગાહેતબ્બાનિ. પાકતિકસલાકભત્તં અલદ્ધસ્સપિ પુનદિવસે ગાહેતબ્બં.

સચે ખુદ્દકો વિહારો હોતિ, સબ્બે ભિક્ખૂ એકસમ્ભોગા, ઉચ્છુસલાકં ગાહેન્તેન યસ્સ કસ્સચિ સમ્મુખીભૂતસ્સ પાપેત્વા મહાથેરાદીનં દિવા તચ્છેત્વા દાતું વટ્ટતિ. રસસલાકં પાપેત્વા પચ્છાભત્તમ્પિ પરિસ્સાવેત્વા ફાણિતં વા કારેત્વા પિણ્ડપાતિકાદીનમ્પિ દાતબ્બં, આગન્તુકાનં આગતાનાગતભાવં ઞત્વા ગાહેતબ્બા. મહાઆવાસે ઠિતિકં કત્વા ગાહેતબ્બા. તક્કસલાકમ્પિ સભાગટ્ઠાને પાપેત્વા વા ધૂમાપેત્વા પચાપેત્વા વા થેરાનં દાતું વટ્ટતિ. મહાઆવાસે વુત્તનયેનેવ પટિપજ્જિતબ્બં. ફલસલાકપૂવસલાકભેસજ્જગન્ધમાલાસલાકાયોપિ વિસું ઠિતિકાય ગાહેતબ્બા. ભેસજ્જાદિસલાકાયો ચેત્થ કિઞ્ચાપિ પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ વટ્ટન્તિ, સલાકવસેન પન ગાહિતત્તા ન સાદિતબ્બા. અગ્ગભિક્ખામત્તં સલાકભત્તં દેન્તિ, ઠિતિકં પુચ્છિત્વા ગાહેતબ્બં. અસતિયા ઠિતિકાય થેરાસનતો પટ્ઠાય ગાહેતબ્બં. સચે તાદિસાનિ ભત્તાનિ બહૂનિ હોન્તિ, એકેકસ્સ ભિક્ખુનો દ્વે તીણિ દાતબ્બાનિ. નો ચે, એકેકમેવ દત્વા પટિપાટિયા ગતાય પુન થેરાસનતો પટ્ઠાય દાતબ્બં. અથ અન્તરાવ ઉપચ્છિજ્જતિ, ઠિતિકા સલ્લક્ખેતબ્બા. યદિ પન તાદિસં ભત્તં નિબદ્ધમેવ હોતિ, યસ્સ પાપુણાતિ, સો વત્તબ્બો ‘‘લદ્ધા વા અલદ્ધા વા સ્વેપિ ગણ્હેય્યાસી’’તિ. એકં અનિબદ્ધં હોતિ, લભનદિવસે પન યાવદત્થં લભતિ. અલભનદિવસા બહુતરા હોન્તિ, તં યસ્સ પાપુણાતિ, સો અલભિત્વા ‘‘સ્વે ગણ્હેય્યાસી’’તિ વત્તબ્બો.

યો સલાકાસુ ગહિતાસુ પચ્છા આગચ્છતિ, તસ્સ અતિક્કન્તાવ સલાકા ન ઉપટ્ઠાપેત્વા દાતબ્બા. સલાકં નામ ઘણ્ટિં પહરણતો પટ્ઠાય આગન્ત્વા હત્થં પસારેન્તોવ લભતિ, અઞ્ઞસ્સ આગન્ત્વા સમીપે ઠિતસ્સપિ અતિક્કન્તા અતિક્કન્તાવ હોતિ. સચે પનસ્સ અઞ્ઞો ગણ્હન્તો અત્થિ, સયં અનાગતોપિ લભતિ, સભાગટ્ઠાને ‘‘અસુકો અનાગતો’’તિ ઞત્વા ‘‘અયં તસ્સ સલાકા’’તિ ઠપેતું વટ્ટતિ. સચે ‘‘અનાગતસ્સ ન દાતબ્બા’’તિ કતિકં કરોન્તિ, અધમ્મિકા હોતિ. અન્તોઉપચારે ઠિતસ્સ હિ ભાજનીયભણ્ડં પાપુણાતિ. સચે પન ‘‘અનાગતસ્સ દેથા’’તિ મહાસદ્દં કરોન્તિ, દણ્ડકમ્મં ઠપેતબ્બં, ‘‘આગન્ત્વા ગણ્હન્તૂ’’તિ વત્તબ્બં. છ પઞ્ચસલાકા નટ્ઠા હોન્તિ, ભત્તુદ્દેસકો દાયકાનં નામં ન સરતિ, સો ચે નટ્ઠસલાકા મહાથેરસ્સ વા અત્તનો વા પાપેત્વા ભિક્ખૂ વદેય્ય ‘‘મયા અસુકગામે સલાકભત્તં મય્હં પાપિતં, તુમ્હે તત્થ લદ્ધસલાકભત્તં ભુઞ્જેય્યાથા’’તિ, વટ્ટતિ, વિહારે અપાપિતં પન આસનસાલાય તં ભત્તં લભિત્વા તત્થેવ પાપેત્વા ભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ. ‘‘અજ્જ પટ્ઠાય મય્હં સલાકભત્તં ગણ્હથા’’તિ વુત્તે તત્ર આસનસાલાય ગાહેતું ન વટ્ટતિ, વિહારં આનેત્વા ગાહેતબ્બં. ‘‘સ્વે પટ્ઠાયા’’તિ વુત્તે પન ભત્તુદ્દેસકસ્સ આચિક્ખિતબ્બં ‘‘સ્વે પટ્ઠાય અસુકકુલં નામ સલાકભત્તં દેતિ, સલાકગ્ગાહણકાલે સરેય્યાસી’’તિ. દુબ્ભિક્ખે સલાકભત્તં પચ્છિન્દિત્વા સુભિક્ખે જાતે કઞ્ચિ ભિક્ખું દિસ્વા ‘‘અજ્જ પટ્ઠાય અમ્હાકં સલાકભત્તં ગણ્હથા’’તિ પુન પટ્ઠપેન્તિ, અન્તોગામે અગાહેત્વા વિહારં આનેત્વા ગાહેતબ્બં. ઇદઞ્હિ સલાકભત્તં નામ ઉદ્દેસભત્તસદિસં ન હોતિ, વિહારમેવ સન્ધાય દીયતિ, તસ્મા બહિઉપચારે ગાહેતું ન વટ્ટતિ, ‘‘સ્વે પટ્ઠાયા’’તિ વુત્તે પન વિહારે ગાહેતબ્બમેવ.

ગમિકો ભિક્ખુ યં દિસાભાગં ગન્તુકામો, તત્થ અઞ્ઞેન વારગામસલાકા લદ્ધા હોતિ, તં ગહેત્વા ઇતરં ભિક્ખું ‘‘મય્હં પત્તસલાકં ત્વં ગણ્હાહી’’તિ વત્વા ગન્તું વટ્ટતિ. તેન પન ઉપચારસીમં અનતિક્કન્તેયેવ તસ્મિં તસ્સ સલાકા ગાહેતબ્બા. છડ્ડિતવિહારે વસિત્વા મનુસ્સા ‘‘બોધિચેતિયાદીનિ જગ્ગિત્વા ભુઞ્જન્તૂ’’તિ સલાકભત્તં પટ્ઠપેન્તિ, ભિક્ખૂ સભાગટ્ઠાનેસુ વસિત્વા કાલસ્સેવ ગન્ત્વા તત્થ વત્તં કરિત્વા તં ભત્તં ભુઞ્જન્તિ, વટ્ટતિ. સચે તેસુ સ્વાતનાય અત્તનો પાપેત્વા ગતેસુ આગન્તુકો ભિક્ખુ છડ્ડિતવિહારે વસિત્વા કાલસ્સેવ વત્તં કત્વા ઘણ્ટિં પહરિત્વા સલાકભત્તં અત્તનો પાપેત્વા આસનસાલં ગચ્છતિ, સોવ તસ્સ ભત્તસ્સ ઇસ્સરો. યો પન ભિક્ખૂસુ વત્તં કરોન્તેસુયેવ ભૂમિયં દ્વે તયો સમ્મુઞ્જનીપહારે દત્વા ઘણ્ટિં પહરિત્વા ‘‘ધુરગામે સલાકભત્તં મય્હં પાપુણાતી’’તિ ગચ્છતિ, તસ્સ તં ચોરિકાય ગહિતત્તા ન પાપુણાતિ, વત્તં કત્વા પાપેત્વા પચ્છાગતભિક્ખૂનંયેવ હોતિ.

એકો ગામો અતિદૂરે હોતિ, ભિક્ખૂ નિચ્ચં ગન્તું ન ઇચ્છન્તિ, મનુસ્સા ‘‘મયં પુઞ્ઞેન પરિબાહિરા હોમા’’તિ વદન્તિ, યે તસ્સ ગામસ્સ આસન્નવિહારે સભાગભિક્ખૂ, તે વત્તબ્બા ‘‘ઇમેસં ભિક્ખૂનં અનાગતદિવસે તુમ્હે ભુઞ્જથા’’તિ, સલાકા પન દેવસિકં પાપેતબ્બા. તા ચ ખો પન ઘણ્ટિપહરણમત્તેન વા પચ્છિચાલનમત્તેન વા પાપિતા ન હોન્તિ, પચ્છિં પન ગહેત્વા સલાકા પીઠકે આકિરિતબ્બા, પચ્છિ પન મુખવટ્ટિયં ન ગહેતબ્બા. સચે હિ તત્થ અહિ વા વિચ્છિકો વા ભવેય્ય, દુક્ખં ઉપ્પાદેય્ય, તસ્મા હેટ્ઠા ગહેત્વા પચ્છિં પરમ્મુખં કત્વા સલાકા આકિરિતબ્બા ‘‘સચેપિ સપ્પો ભવિસ્સતિ, એત્તોવ પલાયિસ્સતી’’તિ. એવં સલાકા આકિરિત્વા ગામાદિવસેન પુબ્બે વુત્તનયેનેવ ગાહેતબ્બા.

અપિચ એકં મહાથેરસ્સ પાપેત્વા ‘‘અવસેસા મય્હં પાપુણન્તી’’તિ અત્તનો પાપેત્વા વત્તં કત્વા ચેતિયં વન્દિત્વા વિતક્કમાળકે ઠિતેહિ ભિક્ખૂહિ ‘‘પાપિતા, આવુસો, સલાકા’’તિ વુત્તે ‘‘આમ, ભન્તે, તુમ્હે ગતગતગામે સલાકભત્તં ગણ્હથા’’તિ વત્તબ્બં. એવઞ્હિ પાપિતાપિ સુપાપિતાવ હોન્તિ. ભિક્ખૂ સબ્બરત્તિં ધમ્મસ્સવનત્થં અઞ્ઞં વિહારં ગચ્છન્તા ‘‘મયં તત્થ દાનં અગ્ગહેત્વાવ અમ્હાકં ગોચરગામે પિણ્ડાય ચરિત્વા આગમિસ્સામા’’તિ સલાકા અગ્ગહેત્વાવ ગતા વિહારે થેરસ્સ પત્તં સલાકભત્તં ભુઞ્જિતું આગચ્છન્તિ, વટ્ટતિ. અથ મહાથેરોપિ ‘‘અહં ઇધ કિં કરોમી’’તિ તેહિયેવ સદ્ધિં ગચ્છતિ, તેહિ ગતવિહારે અભુઞ્જિત્વાવ ગોચરગામં અનુપ્પત્તેહિ ‘‘દેથ, ભન્તે, પત્તે, સલાકયાગુઆદીનિ આહરિસ્સામા’’તિ વુત્તે પત્તા ન દાતબ્બા. કસ્મા, ભન્તે, ન દેથાતિ. વિહારટ્ઠકં ભત્તં વિહારે વુત્થાનં પાપુણાતિ, મયં અઞ્ઞવિહારે વુત્થાતિ. ‘‘દેથ, ભન્તે, ન મયં વિહારે પાલિકાય દેમ, તુમ્હાકં દેમ, ગણ્હથ અમ્હાકં ભિક્ખ’’ન્તિ વુત્તે પન વટ્ટતિ.

સલાકભત્તકથા નિટ્ઠિતા.

૨૧૩. પક્ખિકાદીસુ પન યં અભિલક્ખિતેસુ ચાતુદ્દસી પઞ્ચદસી પઞ્ચમી અટ્ઠમીતિ ઇમેસુ પક્ખેસુ કમ્મપ્પસુતેહિ ઉપોસથં કાતું સતિકરણત્થાય દીયતિ, તં પક્ખિકં નામ. તં સલાકભત્તગતિકમેવ હોતિ, ગાહેત્વા ભુઞ્જિતબ્બં. સચે સલાકભત્તમ્પિ પક્ખિકભત્તમ્પિ બહું સબ્બેસં વિનિવિજ્ઝિત્વા ગચ્છતિ, દ્વેપિ ભત્તાનિ વિસું વિસું ગાહેતબ્બાનિ. સચે ભિક્ખુસઙ્ઘો મહા, પક્ખિકં ગાહેત્વા તસ્સ ઠિતિકાય સલાકભત્તં ગાહેતબ્બં, સલાકભત્તં વા ગાહાપેત્વા તસ્સ ઠિતિકાય પક્ખિકં ગાહેતબ્બં. યેસં ન પાપુણાતિ, તે પિણ્ડાય ચરિસ્સન્તિ. સચે દ્વેપિ ભત્તાનિ બહૂનિ, ભિક્ખૂ મન્દા, સલાકભત્તં નામ દેવસિકં લબ્ભતિ, તસ્મા તં ઠપેત્વા ‘‘પક્ખિકં, આવુસો, ભુઞ્જથા’’તિ પક્ખિકમેવ દાતબ્બં. પક્ખિકં પણીતં દેન્તિ, વિસું ઠિતિકા કાતબ્બા, ‘‘સ્વે પક્ખો’’તિ અજ્જ પક્ખિકં ન ગાહેતબ્બં. સચે પન દાયકા વદન્તિ ‘‘સ્વેપિ અમ્હાકં ઘરે લૂખભત્તં ભવિસ્સતિ, અજ્જેવ પક્ખિકભત્તં ઉદ્દિસથા’’તિ, એવં વટ્ટતિ.

ઉપોસથિકં નામ અન્વડ્ઢમાસે ઉપોસથદિવસે ઉપોસથઙ્ગાનિ સમાદિયિત્વા યં અત્તના ભુઞ્જતિ, તદેવ દીયતિ. પાટિપદિકં નામ ‘‘ઉપોસથે બહૂ સદ્ધા પસન્ના ભિક્ખૂનં સક્કારં કરોન્તિ, પાટિપદે પન ભિક્ખૂ કિલમન્તિ, પાટિપદે દિન્નં દુબ્ભિક્ખદાનસદિસં મહપ્ફલં હોતિ, ઉપોસથકમ્મેન વા પરિસુદ્ધસીલાનં દુતિયદિવસે દિન્નં મહપ્ફલં હોતી’’તિ સલ્લક્ખેત્વા પાટિપદે દીયમાનકદાનં. તમ્પિ ઉભયં સલાકભત્તગતિકમેવ. ઇતિ ઇમાનિ સત્તપિ ભત્તાનિ પિણ્ડપાતિકાનં ન વટ્ટન્તિ, ધુતઙ્ગભેદં કરોન્તિયેવ.

૨૧૪. અપરાનિપિ ચીવરક્ખન્ધકે (મહાવ. ૩૫૦) વિસાખાય વરં યાચિત્વા દિન્નાનિ આગન્તુકભત્તં ગમિકભત્તં ગિલાનભત્તં ગિલાનુપટ્ઠાકભત્તન્તિ ચત્તારિ ભત્તાનિ પાળિયં આગતાનેવ. તત્થ આગન્તુકાનં દિન્નં ભત્તં આગન્તુકભત્તં. એસ નયો સેસેસુ. સચે પનેત્થ આગન્તુકભત્તાનિપિ આગન્તુકાપિ બહૂ હોન્તિ, સબ્બેસં એકેકં ગાહેતબ્બં. ભત્તેસુ અપ્પહોન્તેસુ ઠિતિકાય ગાહેતબ્બં. એકો આગન્તુકો પઠમમેવ આગન્ત્વા સબ્બં આગન્તુકભત્તં અત્તનો ગાહેત્વા નિસીદતિ, સબ્બં તસ્સેવ હોતિ. પચ્છા આગતેહિ આગન્તુકેહિ તેન દિન્નાનિ પરિભુઞ્જિતબ્બાનિ. તેનપિ એકં અત્તનો ગહેત્વા સેસાનિ દાતબ્બાનિ. અયં ઉળારતા. સચે પન પઠમં આગન્ત્વાપિ અત્તનો અગ્ગહેત્વા તુણ્હીભૂતો નિસીદતિ, પચ્છા આગતેહિ સદ્ધિં પટિપાટિયા ગણ્હિતબ્બં. સચે નિચ્ચં આગન્તુકા આગચ્છન્તિ, આગતદિવસેયેવ ભુઞ્જિતબ્બં. અન્તરન્તરા ચે આગચ્છન્તિ, દ્વે તીણિ દિવસાનિ ભુઞ્જિતબ્બં. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘સત્ત દિવસાનિ ભુઞ્જિતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. આવાસિકો કત્થચિ ગન્ત્વા આગતો, તેનપિ આગન્તુકભત્તં ભુઞ્જિતબ્બં. સચે પન તં વિહારે નિબન્ધાપિતં હોતિ, વિહારે ગાહેતબ્બં. અથ વિહારો દૂરે હોતિ, આસનસાલાય નિબન્ધાપિતં, આસનસાલાય ગાહેતબ્બં. સચે પન દાયકા ‘‘આગન્તુકેસુ અસતિ આવાસિકાપિ ભુઞ્જન્તૂ’’તિ વદન્તિ, વટ્ટતિ, અવુત્તે પન ન વટ્ટતિ.

ગમિકભત્તેપિ અયમેવ કથામગ્ગો. અયં પન વિસેસો – આગન્તુકો આગન્તુકભત્તમેવ લભતિ, ગમિકો આગન્તુકભત્તમ્પિ ગમિકભત્તમ્પિ. આવાસિકોપિ પક્કમિતુકામો ગમિકો હોતિ, ગમિકભત્તં લભતિ. યથા પન આગન્તુકભત્તં, એવમિદં દ્વે તીણિ વા સત્ત વા દિવસાનિ ન લભતિ. ‘‘ગમિસ્સામી’’તિ ભુત્તોપિ તં દિવસં કેનચિ કારણેન ન ગતો, પુનદિવસેપિ ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ સઉસ્સાહત્તા. ‘‘ગમિસ્સામી’’તિ ભુત્તસ્સ ચોરા વા પન્થં રુન્ધન્તિ, ઉદકં વા દેવો વા વસ્સતિ, સત્થો વા ન ગચ્છતિ, સઉસ્સાહેન ભુઞ્જિતબ્બં. ‘‘એતે ઉપદ્દવે ઓલોકેન્તેન દ્વે તયો દિવસે ભુઞ્જિતું વટ્ટતી’’તિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં. ‘‘ગમિસ્સામિ ગમિસ્સામી’’તિ પન લેસં ઓડ્ડેત્વા ભુઞ્જિતું ન લભતિ.

ગિલાનભત્તમ્પિ સચે સબ્બેસં ગિલાનાનં પહોતિ, તં સબ્બેસં દાતબ્બં. નો ચે, ઠિતિકં કત્વા ગાહેતબ્બં. એકો ગિલાનો અરોગરૂપો સક્કોતિ અન્તોગામં ગન્તું, એકો ન સક્કોતિ, અયં મહાગિલાનો નામ, એતસ્સ ગિલાનભત્તં દાતબ્બં. દ્વે મહાગિલાના, એકો લાભી અભિઞ્ઞાતો બહું ખાદનીયભોજનીયં લભતિ, એકો અનાથો અપ્પલાભતાય અન્તોગામં પવિસતિ, એતસ્સ ગિલાનભત્તં દાતબ્બં. ગિલાનભત્તે દિવસપરિચ્છેદો નત્થિ, યાવ રોગો ન વૂપસમ્મતિ, સપ્પાયભોજનં અભુઞ્જન્તો ન યાપેતિ, તાવ ભુઞ્જિતબ્બં. યદા પન મિસ્સકયાગું વા મિસ્સકભત્તં વા ભુત્તસ્સપિ રોગો ન કુપ્પતિ, તતો પટ્ઠાય ન ભુઞ્જિતબ્બં.

ગિલાનુપટ્ઠાકભત્તમ્પિ યં સબ્બેસં પહોતિ, તં સબ્બેસં દાતબ્બં. નો ચે પહોતિ, ઠિતિકં કત્વા ગાહેતબ્બં. ઇદમ્પિ દ્વીસુ ગિલાનેસુ મહાગિલાનુપટ્ઠાકસ્સ ગાહેતબ્બં, દ્વીસુ મહાગિલાનેસુ અનાથગિલાનુપટ્ઠાકસ્સ. યં કુલં ગિલાનભત્તમ્પિ દેતિ ગિલાનુપટ્ઠાકભત્તમ્પિ, તત્થ યસ્સ ગિલાનસ્સ ગિલાનભત્તં પાપુણાતિ, તદુપટ્ઠાકસ્સપિ તત્થેવ ગાહેતબ્બં. ગિલાનુપટ્ઠાકભત્તેપિ દિવસપરિચ્છેદો નત્થિ, યાવ ગિલાનો લભતિ, તાવસ્સ ઉપટ્ઠાકોપિ લભતીતિ. ઇમાનિ ચત્તારિ ભત્તાનિ સચે એવં દિન્નાનિ હોન્તિ ‘‘આગન્તુકગમિકગિલાનગિલાનુપટ્ઠાકા મમ ભિક્ખં ગણ્હન્તૂ’’તિ, પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ વટ્ટતિ. સચે પન ‘‘આગન્તુકાદીનં ચતુન્નં ભત્તં નિબન્ધાપેમિ, મમ ભત્તં ગણ્હન્તૂ’’તિ એવં દિન્નાનિ હોન્તિ, પિણ્ડપાતિકાનં ન વટ્ટતિ.

૨૧૫. અપરાનિપિ ધુરભત્તં કુટિભત્તં વારકભત્તન્તિ તીણિ ભત્તાનિ. તત્થ ધુરભત્તન્તિ નિચ્ચભત્તં વુચ્ચતિ, તં દુવિધં સઙ્ઘિકઞ્ચ પુગ્ગલિકઞ્ચ. તત્થ યં ‘‘સઙ્ઘસ્સ ધુરભત્તં દેમા’’તિ નિબન્ધાપિતં, તં સલાકભત્તગતિકં. ‘‘મમ નિબદ્ધભિક્ખં ગણ્હન્તૂ’’તિ વત્વા દિન્નં પન પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ વટ્ટતિ. પુગ્ગલિકેપિ ‘‘તુમ્હાકં ધુરભત્તં દમ્મી’’તિ વુત્તે પિણ્ડપાતિકો ચે, ન વટ્ટતિ, ‘‘મમ નિબદ્ધભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ વુત્તે પન વટ્ટતિ, સાદિતબ્બં. સચે પચ્છા કતિપાહે વીતિવત્તે ‘‘ધુરભત્તં ગણ્હથા’’તિ વદતિ, મૂલે સુટ્ઠુ સમ્પટિચ્છિતત્તા વટ્ટતિ.

કુટિભત્તં નામ યં સઙ્ઘસ્સ આવાસં કારેત્વા ‘‘અમ્હાકં સેનાસનવાસિનો અમ્હાકંયેવ ભત્તં ગણ્હન્તૂ’’તિ એવં નિબન્ધાપિતં, તં સલાકભત્તગતિકમેવ હોતિ, ગાહેત્વા ભુઞ્જિતબ્બં. ‘‘અમ્હાકં સેનાસનવાસિનો અમ્હાકંયેવ ભિક્ખં ગણ્હન્તૂ’’તિ વુત્તે પન પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ વટ્ટતિ. યં પન પુગ્ગલે પસીદિત્વા તસ્સ આવાસં કત્વા ‘‘તુમ્હાકં દેમા’’તિ દિન્નં, તં તસ્સેવ હોતિ, તસ્મિં કત્થચિ ગતે નિસ્સિતકેહિ ભુઞ્જિતબ્બં.

વારકભત્તં નામ દુબ્ભિક્ખસમયે ‘‘વારેન ભિક્ખૂ જગ્ગિસ્સામા’’તિ ધુરગેહતો પટ્ઠાય દિન્નં, તમ્પિ ભિક્ખાવચનેન દિન્નં પિણ્ડપાતિકાનં વટ્ટતિ, ‘‘વારકભત્ત’’ન્તિ વુત્તે પન સલાકભત્તગતિકં હોતિ. સચે તણ્ડુલાદીનિ પેસેન્તિ ‘‘સામણેરા પચિત્વા દેન્તૂ’’તિ, પિણ્ડપાતિકાનં વટ્ટતિ. ઇતિ ઇમાનિ ચ તીણિ, આગન્તુકભત્તાદીનિ ચ ચત્તારીતિ સત્ત, તાનિ સઙ્ઘભત્તાદીહિ સહ ચુદ્દસ ભત્તાનિ હોન્તિ.

૨૧૬. અટ્ઠકથાયં પન વિહારભત્તં અટ્ઠકભત્તં ચતુક્કભત્તં ગુળ્હકભત્તન્તિ અઞ્ઞાનિપિ ચત્તારિ ભત્તાનિ વુત્તાનિ. તત્થ વિહારભત્તં નામ વિહારે તત્રુપ્પાદભત્તં, તં સઙ્ઘભત્તેન સઙ્ગહિતં. તં પન તિસ્સમહાવિહારચિત્તલપબ્બતાદીસુ પટિસમ્ભિદાપ્પત્તેહિ ખીણાસવેહિ યથા પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ સક્કા હોન્તિ પરિભુઞ્જિતું, તથા પટિગ્ગહિતત્તા તાદિસેસુ ઠાનેસુ પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ વટ્ટતિ. ‘‘અટ્ઠન્નં ભિક્ખૂનં દેમ, ચતુન્નં દેમા’’તિ એવં દિન્નં પન અટ્ઠકભત્તઞ્ચેવ ચતુક્કભત્તઞ્ચ, તમ્પિ ભિક્ખાવચનેન દિન્નં પિણ્ડપાતિકાનં વટ્ટતિ. મહાભિસઙ્ખારેન અતિરસકપૂવેન પત્તં થકેત્વા દિન્નં ગુળ્હકભત્તં નામ. ઇમાનિ તીણિ સલાકભત્તગતિકાનેવ. અપરમ્પિ ગુળ્હકભત્તં નામ અત્થિ, ઇધેકચ્ચે મનુસ્સા મહાધમ્મસ્સવનઞ્ચ વિહારપૂજઞ્ચ કારેત્વા ‘‘સકલસઙ્ઘસ્સ દાતું ન સક્કોમ, દ્વે તીણિ ભિક્ખુસતાનિ અમ્હાકં ભિક્ખં ગણ્હન્તૂ’’તિ ભિક્ખુપરિચ્છેદજાનનત્થં ગુળ્હકે દેન્તિ, ઇદં પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ વટ્ટતિ.

પિણ્ડપાતભાજનીયં નિટ્ઠિતં.

૨૧૭. ગિલાનપચ્ચયભાજનીયં પન એવં વેદિતબ્બં (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૫ પક્ખિકભત્તાદિકથા) – સપ્પિઆદીસુ ભેસજ્જેસુ રાજરાજમહામત્તા સપ્પિસ્સ તાવ કુમ્ભસતમ્પિ કુમ્ભસહસ્સમ્પિ વિહારં પેસેન્તિ, ઘણ્ટિં પહરિત્વા થેરાસનતો પટ્ઠાય ગહિતભાજનં પૂરેત્વા દાતબ્બં, પિણ્ડપાતિકાનમ્પિ વટ્ટતિ. સચે અલસજાતિકા મહાથેરા પચ્છા આગચ્છન્તિ, ‘‘ભન્તે, વીસતિવસ્સાનં દીયતિ, તુમ્હાકં ઠિતિકા અતિક્કન્તા’’તિ ન વત્તબ્બા, ઠિતિકં ઠપેત્વા તેસં દત્વા પચ્છા ઠિતિકાય દાતબ્બં. ‘‘અસુકવિહારે બહુ સપ્પિ ઉપ્પન્ન’’ન્તિ સુત્વા યોજનન્તરવિહારતોપિ ભિક્ખૂ આગચ્છન્તિ, સમ્પત્તસમ્પત્તાનમ્પિ ઠિતટ્ઠાનતો પટ્ઠાય દાતબ્બં. અસમ્પત્તાનમ્પિ ઉપચારસીમં પવિટ્ઠાનં અન્તેવાસિકાદીસુ ગણ્હન્તેસુ દાતબ્બમેવ. ‘‘બહિઉપચારસીમાય ઠિતાનં દેથા’’તિ વદન્તિ, ન દાતબ્બં. સચે પન ઉપચારસીમં ઓક્કન્તેહિ એકાબદ્ધા હુત્વા અત્તનો વિહારદ્વારે અન્તોવિહારેયેવ વા હોન્તિ, પરિસવસેન વડ્ઢિતા નામ સીમા હોતિ, તસ્મા દાતબ્બા. સઙ્ઘનવકસ્સ દિન્નેપિ પચ્છા આગતાનં દાતબ્બમેવ. દુતિયભાગે પન થેરાસનં આરુળ્હે આગતાનં પઠમભાગો ન પાપુણાતિ, દુતિયભાગતો વસ્સગ્ગેન દાતબ્બં. અન્તોઉપચારસીમં પવિસિત્વા યત્થ કત્થચિ દિન્નં હોતિ, સબ્બં સન્નિપાતટ્ઠાનેયેવ ભાજેતબ્બં.

યસ્મિં વિહારે દસ ભિક્ખૂ, દસેવ ચ સપ્પિકુમ્ભા દીયન્તિ, એકેકકુમ્ભવસેન ભાજેતબ્બં. એકો સપ્પિકુમ્ભો હોતિ, દસભિક્ખૂહિ ભાજેત્વા ગહેતબ્બં. સચે ‘‘યથાઠિતંયેવ અમ્હાકં પાપુણાતી’’તિ ગણ્હન્તિ, દુગ્ગહિતં, તં ગતગતટ્ઠાને સઙ્ઘિકમેવ હોતિ. કુમ્ભં પન આવજ્જેત્વા થાલકે થોકં સપ્પિં કત્વા ‘‘ઇદં મહાથેરસ્સ પાપુણાતિ, અવસેસં અમ્હાકં પાપુણાતી’’તિ વત્વા તમ્પિ કુમ્ભેયેવ આકિરિત્વા યથિચ્છિતં ગહેત્વા ગન્તબ્બં. સચે થિનં સપ્પિ હોતિ, લેખં કત્વા ‘‘લેખતો પરભાગો મહાથેરસ્સ પાપુણાતિ, અવસેસં અમ્હાક’’ન્તિ ગહિતમ્પિ સુગ્ગહિતં. વુત્તપરિચ્છેદતો ઊનાધિકેસુ ભિક્ખૂસુ સપ્પિકુમ્ભેસુ ચ એતેનેવ ઉપાયેન ભાજેતબ્બં. સચે પનેકો ભિક્ખુ, એકો કુમ્ભો હોતિ, ઘણ્ટિં પહરિત્વા ‘‘અયં મય્હં પાપુણાતી’’તિપિ ગહેતું વટ્ટતિ. ‘‘અયં પઠમભાગો મય્હં પાપુણાતિ, અયં દુતિયભાગો’’તિ એવં થોકં થોકમ્પિ પાપેતું વટ્ટતિ. એસ નયો નવનીતાદીસુપિ. યસ્મિં પન વિપ્પસન્નતિલતેલાદિમ્હિ લેખા ન સન્તિટ્ઠતિ, તં ઉદ્ધરિત્વા ભાજેતબ્બં. સિઙ્ગિવેરમરિચાદિભેસજ્જમ્પિ અવસેસપત્તથાલકાદિસમણપરિક્ખારોપિ સબ્બો વુત્તાનુરૂપેનેવ નયેન સુટ્ઠુ સલ્લક્ખેત્વા ભાજેતબ્બોતિ. અયં ગિલાનપચ્ચયભાજનીયકથા.

૨૧૮. ઇદાનિ સેનાસનગ્ગાહે વિનિચ્છયો વેદિતબ્બો (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૧૮) – અયં સેનાસનગ્ગાહો નામ દુવિધો હોતિ ઉતુકાલે ચ વસ્સાવાસે ચ. તત્થ ઉતુકાલે તાવ કેચિ આગન્તુકા ભિક્ખૂ પુરેભત્તં આગચ્છન્તિ, કેચિ પચ્છાભત્તં પઠમયામં મજ્ઝિમયામં પચ્છિમયામં વા. યે યદા આગચ્છન્તિ, તેસં તદાવ ભિક્ખૂ ઉટ્ઠાપેત્વા સેનાસનં દાતબ્બં, અકાલો નામ નત્થિ. સેનાસનપઞ્ઞાપકેન પન પણ્ડિતેન ભવિતબ્બં, એકં વા દ્વે વા મઞ્ચટ્ઠાનાનિ ઠપેતબ્બાનિ. સચે વિકાલે એકો વા દ્વે વા થેરા આગચ્છન્તિ, તે વત્તબ્બા ‘‘ભન્તે, આદિતો પટ્ઠાય વુટ્ઠાપિયમાને સબ્બેપિ ભિક્ખૂ ઉબ્ભણ્ડિકા ભવિસ્સન્તિ, તુમ્હે અમ્હાકં વસનટ્ઠાને વસથા’’તિ.

બહૂસુ પન આગતેસુ વુટ્ઠાપેત્વા પટિપાટિયા દાતબ્બં. સચે એકેકં પરિવેણં પહોતિ, એકેકં પરિવેણં દાતબ્બં. તત્થ અગ્ગિસાલાદીઘસાલામણ્ડલમાળાદયો સબ્બેપિ તસ્સેવ પાપુણન્તિ. એવં અપ્પહોન્તે પાસાદગ્ગેન દાતબ્બં, પાસાદેસુ અપ્પહોન્તેસુ ઓવરકગ્ગેન દાતબ્બં, ઓવરકેસુ અપ્પહોન્તેસુ સેય્યગ્ગેન દાતબ્બં, સેય્યગ્ગેસુ અપ્પહોન્તેસુ મઞ્ચટ્ઠાનેન દાતબ્બં, મઞ્ચટ્ઠાને અપ્પહોન્તે એકપીઠકટ્ઠાનવસેન દાતબ્બં, ભિક્ખુનો પન ઠિતોકાસમત્તં ન ગાહેતબ્બં. એતઞ્હિ સેનાસનં નામ ન હોતિ. પીઠકટ્ઠાને પન અપ્પહોન્તે એકં મઞ્ચટ્ઠાનં વા એકં પીઠટ્ઠાનં વા ‘‘વારેન વારેન, ભન્તે, વિસ્સમથા’’તિ તિણ્ણં જનાનં દાતબ્બં. ન હિ સક્કા સીતસમયે સબ્બરત્તિં અજ્ઝોકાસેવ વસિતું. મહાથેરેન પઠમયામં વિસ્સમિત્વા નિક્ખમિત્વા દુતિયત્થેરસ્સ વત્તબ્બં ‘‘આવુસો ઇધ પવિસાહી’’તિ. સચે મહાથેરો નિદ્દાગરુકો હોતિ, કાલં ન જાનાતિ, ઉક્કાસિત્વા દ્વારં આકોટેત્વા ‘‘ભન્તે કાલો જાતો, સીતં અનુદહતી’’તિ વત્તબ્બં. તેન નિક્ખમિત્વા ઓકાસો દાતબ્બો, અદાતું ન લભતિ. દુતિયત્થેરેનપિ મજ્ઝિમયામં વિસ્સમિત્વા પુરિમનયેનેવ ઇતરસ્સ દાતબ્બં. નિદ્દાગરુકો વુત્તનયેનેવ વુટ્ઠાપેતબ્બો. એવં એકરત્તિં એકમઞ્ચટ્ઠાનં તિણ્ણં દાતબ્બં. જમ્બુદીપે પન એકચ્ચે ભિક્ખૂ ‘‘સેનાસનં નામ મઞ્ચટ્ઠાનં વા પીઠટ્ઠાનં વા કિઞ્ચિદેવ કસ્સચિ સપ્પાયં હોતિ, કસ્સચિ અસપ્પાય’’ન્તિ આગન્તુકા હોન્તુ વા મા વા, દેવસિકં સેનાસનં ગાહેન્તિ. અયં ઉતુકાલે સેનાસનગ્ગાહો નામ.

૨૧૯. વસ્સાવાસે પન અત્થિ આગન્તુકવત્તં, અત્થિ આવાસિકવત્તં. આગન્તુકેન તાવ સકટ્ઠાનં મુઞ્ચિત્વા અઞ્ઞત્થ ગન્ત્વા વસિતુકામેન વસ્સૂપનાયિકદિવસમેવ તત્થ ન ગન્તબ્બં. વસનટ્ઠાનં વા હિ તત્ર સમ્બાધં ભવેય્ય, ભિક્ખાચારો વા ન સમ્પજ્જેય્ય, તેન ન ફાસુકં વિહરેય્ય, તસ્મા ‘‘ઇદાનિ માસમત્તેન વસ્સૂપનાયિકા ભવિસ્સતી’’તિ તં વિહારં પવિસિતબ્બં. તત્થ માસમત્તં વસન્તો સચે ઉદ્દેસત્થિકો, ઉદ્દેસસમ્પત્તિં સલ્લક્ખેત્વા, સચે કમ્મટ્ઠાનિકો, કમ્મટ્ઠાનસપ્પાયતં સલ્લક્ખેત્વા, સચે પચ્ચયત્થિકો, પચ્ચયલાભં સલ્લક્ખેત્વા અન્તોવસ્સે સુખં વસિસ્સતિ. સકટ્ઠાનતો ચ તત્થ ગચ્છન્તેન ન ગોચરગામો ઘટ્ટેતબ્બો. ન તત્થ મનુસ્સા વત્તબ્બા ‘‘તુમ્હે નિસ્સાય સલાકભત્તાદીનિ વા યાગુખજ્જકાદીનિ વા વસ્સાવાસિકં વા નત્થિ, અયં ચેતિયસ્સ પરિક્ખારો, અયં ઉપોસથાગારસ્સ, ઇદં તાળઞ્ચેવ સૂચિ ચ, સમ્પટિચ્છથ તુમ્હાકં વિહાર’’ન્તિ. સેનાસનં પન જગ્ગિત્વા દારુભણ્ડમત્તિકાભણ્ડાનિ પટિસામેત્વા ગમિકવત્તં પૂરેત્વા ગન્તબ્બં.

એવં ગચ્છન્તેનપિ દહરેહિ પત્તચીવરભણ્ડિકાયો ઉક્ખિપાપેત્વા તેલનાળિકત્તરદણ્ડાદીનિ ગાહેત્વા છત્તં પગ્ગય્હ અત્તાનં દસ્સેન્તેન ગામદ્વારેનેવ ન ગન્તબ્બં, પટિચ્છન્નેન અટવિમગ્ગેન ગન્તબ્બં. અટવિમગ્ગે અસતિ ગુમ્બાદીનિ મદ્દન્તેન ન ગન્તબ્બં, ગમિકવત્તં પન પૂરેત્વા વિતક્કં છિન્દિત્વા સુદ્ધચિત્તેન ગમનવત્તેનેવ ગન્તબ્બં. સચે પન ગામદ્વારેન મગ્ગો હોતિ, ગચ્છન્તઞ્ચ નં સપરિવારં દિસ્વા મનુસ્સા ‘‘અમ્હાકં થેરો વિયા’’તિ ઉપધાવિત્વા ‘‘કુહિં, ભન્તે, સબ્બપરિક્ખારે ગહેત્વા ગચ્છથા’’તિ વદન્તિ, તેસુ ચે એકો એવં વદતિ ‘‘વસ્સૂપનાયિકકાલો નામાયં, યત્થ અન્તોવસ્સેનિબદ્ધભિક્ખાચારો ભણ્ડપટિચ્છાદનઞ્ચ લબ્ભતિ, તત્થ ભિક્ખૂ ગચ્છન્તી’’તિ, તસ્સ ચે સુત્વા તે મનુસ્સા ‘‘ભન્તે, ઇમસ્મિમ્પિ ગામે જનો ભુઞ્જતિ ચેવ નિવાસેતિ ચ, મા અઞ્ઞત્થ ગચ્છથા’’તિ વત્વા મિત્તામચ્ચે પક્કોસિત્વા સબ્બે સમ્મન્તયિત્વા વિહારે નિબદ્ધવત્તઞ્ચ સલાકભત્તાદીનિ ચ વસ્સાવાસિકઞ્ચ ઠપેત્વા ‘‘ઇધેવ, ભન્તે, વસથા’’તિ યાચન્તિ, સબ્બેસં સાદિતું વટ્ટતિ. સબ્બઞ્ચેતં કપ્પિયઞ્ચેવ અનવજ્જઞ્ચ. કુરુન્દિયં પન ‘‘કુહિં ગચ્છથાતિ વુત્તે ‘અસુકટ્ઠાન’ન્તિ વત્વા ‘કસ્મા તત્થ ગચ્છથા’તિ વુત્તે ‘કારણં આચિક્ખિતબ્બ’’’ન્તિ વુત્તં. ઉભયમ્પિ પનેતં સુદ્ધચિત્તત્તાવ અનવજ્જં. ઇદં આગન્તુકવત્તં નામ.

ઇદં પન આવાસિકવત્તં. પટિકચ્ચેવ હિ આવાસિકેહિ વિહારો જગ્ગિતબ્બો, ખણ્ડફુલ્લપટિસઙ્ખરણપરિભણ્ડાનિ કાતબ્બાનિ, રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનવચ્ચકુટિપસ્સાવટ્ઠાનાનિ પધાનઘરવિહારમગ્ગોતિ ઇમાનિ સબ્બાનિ પટિજગ્ગિતબ્બાનિ. ચેતિયે સુધાકમ્મં મુણ્ડવેદિકાય તેલમક્ખનં મઞ્ચપીઠજગ્ગનન્તિ ઇદમ્પિ સબ્બં કાતબ્બં ‘‘વસ્સં વસિતુકામા આગન્ત્વા ઉદ્દેસપરિપુચ્છાકમ્મટ્ઠાનાનુયોગાદીનિ કરોન્તા સુખં વસિસ્સન્તી’’તિ. કતપરિકમ્મેહિ આસાળ્હીજુણ્હપઞ્ચમિતો પટ્ઠાય વસ્સાવાસિકં પુચ્છિતબ્બં. કત્થ પુચ્છિતબ્બં? યતો પકતિયા લબ્ભતિ. યેહિ પન ન દિન્નપુબ્બં, તે પુચ્છિતું ન વટ્ટતિ. કસ્મા પુચ્છિતબ્બં? કદાચિ હિ મનુસ્સા દેન્તિ, કદાચિ દુબ્ભિક્ખાદીહિ ઉપદ્દુતા ન દેન્તિ, તત્થ યે ન દસ્સન્તિ, તે અપુચ્છિત્વા વસ્સાવાસિકે ગાહિતે ગાહિતભિક્ખૂનં લાભન્તરાયો હોતિ, તસ્મા પુચ્છિત્વાવ ગાહેતબ્બં.

પુચ્છન્તેન ‘‘તુમ્હાકં વસ્સાવાસિકં ગાહણકાલો ઉપકટ્ઠો’’તિ વત્તબ્બં. સચે વદન્તિ ‘‘ભન્તે, ઇમં સંવચ્છરં છાતકાદીહિ ઉપદ્દુતમ્હ, ન સક્કોમ દાતુ’’ન્તિ વા ‘‘યં પુબ્બે દેમ, તતો ઊનતરં દસ્સામા’’તિ વા ‘‘ઇદાનિ કપ્પાસો સુલભો, યં પુબ્બે દેમ, તતો બહુતરં દસ્સામા’’તિ વા, તં સલ્લક્ખેત્વા તદનુરૂપેન નયેન તેસં સેનાસને ભિક્ખૂનં વસ્સાવાસિકં ગાહેતબ્બં. સચે મનુસ્સા વદન્તિ ‘‘યસ્સ અમ્હાકં વસ્સાવાસિકં પાપુણાતિ, સો તેમાસં પાનીયં ઉપટ્ઠાપેતુ, વિહારમગ્ગં જગ્ગતુ, ચેતિયઙ્ગણબોધિયઙ્ગણાનિ જગ્ગતુ, બોધિરુક્ખે ઉદકં આસિઞ્ચતૂ’’તિ, યસ્સ તં પાપુણાતિ, તસ્સ આચિક્ખિતબ્બં. યો પન ગામો પટિક્કમ્મ યોજનદ્વિયોજનન્તરે હોતિ, તત્ર ચે કુલાનિ ઉપનિક્ખેપં ઠપેત્વા પહારે વસ્સાવાસિકં દેન્તિયેવ, તાનિ કુલાનિ આપુચ્છિત્વાપિ તેસં સેનાસને વત્તં કત્વા વસન્તસ્સ વસ્સાવાસિતં ગાહેતબ્બં. સચે પન તેસં સેનાસને પંસુકૂલિકો વસતિ, આગતઞ્ચ તં દિસ્વા ‘‘તુમ્હાકં વસ્સાવાસિકં દેમા’’તિ વદન્તિ, તેન સઙ્ઘસ્સ આચિક્ખિતબ્બં. સચે તાનિ કુલાનિ સઙ્ઘસ્સ દાતું ન ઇચ્છન્તિ, ‘‘તુમ્હાકંયેવ દેમા’’તિ વદન્તિ, સભાગો ભિક્ખુ ‘‘વત્તં કત્વા ગણ્હાહી’’તિ વત્તબ્બો. પંસુકૂલિકસ્સ પનેતં ન વટ્ટતિ. ઇતિ સદ્ધાદેય્યદાયકમનુસ્સા પુચ્છિતબ્બા.

તત્રુપ્પાદે પન કપ્પિયકારકા પુચ્છિતબ્બા. કથં પુચ્છિતબ્બા? કિં, આવુસો, સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડપટિચ્છાદનં ભવિસ્સતીતિ? સચે વદન્તિ ‘‘ભવિસ્સતિ, ભન્તે, એકેકસ્સ નવહત્થસાટકં દસ્સામ, વસ્સાવાસિકં ગાહેથા’’તિ, ગાહેતબ્બં. સચેપિ વદન્તિ ‘‘સાટકા નત્થિ, વત્થુ પન અત્થિ, ગાહેથ, ભન્તે’’તિ, વત્થુમ્હિ સન્તેપિ ગાહેતું વટ્ટતિયેવ. કપ્પિયકારકાનઞ્હિ હત્થે ‘‘કપ્પિયભણ્ડં પરિભુઞ્જથા’’તિ દિન્નવત્થુતો યં યં કપ્પિયં, સબ્બં પરિભુઞ્જિતું અનુઞ્ઞાતં. યં પનેત્થ પિણ્ડપાતત્થાય ગિલાનપચ્ચયત્થાય ચ ઉદ્દિસ્સ દિન્નં, તં ચીવરે ઉપનામેન્તેહિ સઙ્ઘસુટ્ઠુતાય અપલોકેત્વા ઉપનામેતબ્બં, સેનાસનત્થાય પન ઉદ્દિસ્સ દિન્નં ગરુભણ્ડં હોતિ. ચીવરવસેનેવ પન ચતુપચ્ચયવસેન વા દિન્નં ચીવરે ઉપનામેન્તાનં અપલોકનકમ્મકિચ્ચં નત્થિ. અપલોકનકમ્મં કરોન્તેહિ ચ પુગ્ગલવસેનેવ કાતબ્બં, સઙ્ઘવસેન ન કાતબ્બં. જાતરૂપરજતવસેનપિ આમકધઞ્ઞવસેન વા અપલોકનકમ્મં ન વટ્ટતિ, કપ્પિયભણ્ડવસેન ચીવરતણ્ડુલાદિવસેનેવ ચ વટ્ટતિ. તં પન એવં કત્તબ્બં ‘‘ઇદાનિ સુભિક્ખં સુલભપિણ્ડં, ભિક્ખૂ ચીવરેન કિલમન્તિ, એત્તકં નામ તણ્ડુલભાગં ભિક્ખૂનં ચીવરં કાતું રુચ્ચતી’’તિ, ‘‘ગિલાનપચ્ચયો સુલભો, ગિલાનો વા નત્થિ, એત્તકં નામ તણ્ડુલભાગં ભિક્ખૂનં ચીવરં કાતું રુચ્ચતી’’તિ.

એવં ચીવરપચ્ચયં સલ્લક્ખેત્વા સેનાસનસ્સ કાલે ઘોસિતે સન્નિપતિતે સઙ્ઘે સેનાસનગ્ગાહકો સમ્મન્નિતબ્બો. સમ્મન્નન્તેન ચ દ્વે સમ્મન્નિતબ્બાતિ વુત્તં. એવઞ્હિ નવકો વુડ્ઢસ્સ, વુડ્ઢો ચ નવકસ્સ ગાહેસ્સતીતિ. મહન્તે પન મહાવિહારસદિસે વિહારે તયો ચત્તારો જના સમ્મન્નિતબ્બા. કુરુન્દિયં પન ‘‘અટ્ઠપિ સોળસપિ જને સમ્મન્નિતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. તેસં સમ્મુતિ કમ્મવાચાયપિ અપલોકનેનપિ વટ્ટતિયેવ. તેહિ સમ્મતેહિ ભિક્ખૂહિ સેનાસનં સલ્લક્ખેતબ્બં. ચેતિયઘરં બોધિઘરં આસનઘરં સમ્મુઞ્જનિઅટ્ટો દારુઅટ્ટો વચ્ચકુટિ ઇટ્ઠકસાલા વડ્ઢકિસાલા દ્વારકોટ્ઠકો પાનીયમાળો મગ્ગો પોક્ખરણીતિ એતાનિ હિ અસેનાસનાનિ, વિહારો અડ્ઢયોગો પાસાદો હમ્મિયં ગુહા મણ્ડપો રુક્ખમૂલં વેળુગુમ્બોતિ ઇમાનિ સેનાસનાનિ, તાનિ ગાહેતબ્બાનિ.

૨૨૦. ગાહેન્તેન ચ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પઠમં ભિક્ખૂ ગણેતું, ભિક્ખૂ ગણેત્વા સેય્યા ગણેતું, સેય્યા ગણેત્વા સેય્યગ્ગેન ગાહેતુ’’ન્તિ(ચૂળવ. ૩૧૮) આદિવચનતો પઠમં વિહારે ભિક્ખૂ ગણેત્વા મઞ્ચટ્ઠાનાનિ ગણેતબ્બાનિ, તતો એકેકં મઞ્ચટ્ઠાનં એકેકસ્સ ભિક્ખુનો ગાહેતબ્બં. સચે મઞ્ચટ્ઠાનાનિ અતિરેકાનિ હોન્તિ, વિહારગ્ગેન ગાહેતબ્બં. સચે વિહારાપિ અતિરેકા હોન્તિ, પરિવેણગ્ગેન ગાહેતબ્બં. પરિવેણેસુપિ અતિરેકેસુ પુન અપરોપિ ભાગો દાતબ્બો. અતિમન્દેસુ હિ ભિક્ખૂસુ એકેકસ્સ ભિક્ખુનો દ્વે તીણિ પરિવેણાનિ દાતબ્બાનિ. ગહિતે પન દુતિયભાગે અઞ્ઞો ભિક્ખુ આગચ્છતિ, ન અત્તનો અરુચિયા સો ભાગો તસ્સ દાતબ્બો. સચે પન યેન ગહિતો, સો અત્તનો રુચિયા તં દુતિયભાગં વા પઠમભાગં વા દેતિ, વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, નિસ્સીમે ઠિતસ્સ સેનાસનં ગાહેતબ્બં, યો ગાહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૧૮) વચનતો ઉપચારસીધતો બહિ ઠિતસ્સ ન ગાહેતબ્બં, અન્તોઉપચારસીમાય પન દૂરે ઠિતસ્સપિ લબ્ભતિયેવ.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ગિલાનસ્સ પતિરૂપં સેય્યં દાતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૧૬) વચનતો યો (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૧૬) કાસસાસભગન્દરાતિસારાદીહિ ગિલાનો હોતિ, ખેળમલ્લકવચ્ચકપાલાદીનિ ઠપેતબ્બાનિ હોન્તિ, કુટ્ઠી વા હોતિ, સેનાસનં દૂસેતિ, એવરૂપસ્સ હેટ્ઠાપાસાદપણ્ણસાલાદીસુ અઞ્ઞતરં એકમન્તં સેનાસનં દાતબ્બં. યસ્મિં વસન્તે સેનાસનં ન દુસ્સતિ, તસ્સ વરસેય્યાપિ દાતબ્બાવ. યોપિ સિનેહપાનવિરેચનનત્થુકમ્માદીસુ યં કિઞ્ચિ ભેસજ્જં કરોતિ, સબ્બો સો ગિલાનોયેવ. તસ્સપિ સલ્લક્ખેત્વા પતિરૂપં સેનાસનં દાતબ્બં.

‘‘ન, ભિક્ખવે, એકેન દ્વે પટિબાહેતબ્બા, યો પટિબાહેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (ચૂળવ. ૩૧૯) વચનતો એકેન દ્વે સેનાસનાનિ ન ગહેતબ્બાનિ. સચેપિ ગણ્હેય્ય, પચ્છિમેન ગહણેન પુરિમગ્ગહણં પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. ગહણેન હિ ગહણં પટિપ્પસ્સમ્ભતિ, ગહણેન આલયો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ, આલયેન ગહણં પટિપ્પસ્સમ્ભતિ, આલયેન આલયો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. કથં? ઇધેકચ્ચો (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૧૯) વસ્સૂપનાયિકદિવસે એકસ્મિં વિહારે સેનાસનં ગહેત્વા સામન્તવિહારં ગન્ત્વા તત્રાપિ ગણ્હાતિ, તસ્સ ઇમિના ગહણેન પુરિમગ્ગહણં પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. અપરો ‘‘ઇધ વસિસ્સામી’’તિ આલયમત્તં કત્વા સામન્તવિહારં ગન્ત્વા તત્થ સેનાસનં ગણ્હાતિ, તસ્સ ઇમિના ગહણેનેવ પુરિમો આલયો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. એકો ‘‘ઇધ વસિસ્સામી’’તિ સેનાસનં વા ગહેત્વા આલયં વા કત્વા સામન્તવિહારં ગન્ત્વા ‘‘ઇધેવ દાનિ વસિસ્સામી’’તિ આલયં કરોતિ, ઇચ્ચસ્સ આલયેન વા ગહણં, આલયેન વા આલયો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ, સબ્બત્થ પચ્છિમે ગહણે વા આલયે વા તિટ્ઠતિ. યો પન એકસ્મિં વિહારે સેનાસનં ગહેત્વા ‘‘અઞ્ઞસ્મિં વિહારે વસિસ્સામી’’તિ ગચ્છતિ, તસ્સ ઉપચારસીમાતિક્કમે સેનાસનગ્ગાહો પટિપ્પસ્સમ્ભતિ. યદિ પન ‘‘તત્થ ફાસુ ભવિસ્સતિ, વસિસ્સામિ, નો ચે, આગમિસ્સામી’’તિ ગન્ત્વા અફાસુકભાવં ઞત્વા પચ્છા વા ગચ્છતિ, વટ્ટતિ.

સેનાસનગ્ગાહકેન ચ સેનાસનં ગાહેત્વા વસ્સાવાસિકં ગાહેતબ્બં. ગાહેન્તેન સચે સઙ્ઘિકો ચ સદ્ધાદેય્યો ચાતિ દ્વે ચીવરપચ્ચયા હોન્તિ, તેસુ યં ભિક્ખૂ પઠમં ગહિતું ઇચ્છન્તિ, તં ગહેત્વા તસ્સ ઠિતિકતો પટ્ઠાય ઇતરો ગાહેતબ્બો. ‘‘સચે ભિક્ખૂનં અપ્પતાય પરિવેણગ્ગેન સેનાસને ગાહિયમાને એકં પરિવેણં મહાલાભં હોતિ, દસ વા દ્વાદસ વા ચીવરાનિ લભન્તિ, તં વિજટેત્વા અઞ્ઞેસુ અલાભકેસુ આવાસેસુ પક્ખિપિત્વા અઞ્ઞેસમ્પિ ભિક્ખૂનં ગાહેતબ્બ’’ન્તિ મહાસુમત્થેરો આહ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ ‘‘ન એવં કાતબ્બં. મનુસ્સા હિ અત્તનો આવાસપટિજગ્ગનત્થાય પચ્ચયં દેન્તિ, તસ્મા અઞ્ઞેહિ ભિક્ખૂહિ તત્થ પવિસિતબ્બ’’ન્તિ.

૨૨૧. સચે પનેત્થ મહાથેરો પટિક્કોસતિ ‘‘મા, આવુસો, એવં ગાહેથ, ભગવતો અનુસિટ્ઠિં કરોથ. વુત્તઞ્હેતં ભગવતા ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, પરિવેણગ્ગેન ગાહેતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૧૮). તસ્સ પટિક્કોસનાય અટ્ઠત્વા ‘‘ભન્તે, ભિક્ખૂ બહૂ, પચ્ચયો મન્દો, સઙ્ગહં કાતું વટ્ટતી’’તિ સઞ્ઞાપેત્વા ગાહેતબ્બમેવ. ગાહેન્તેન ચ સમ્મતેન ભિક્ખુના મહાથેરસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા એવં વત્તબ્બં ‘‘ભન્તે, તુમ્હાકં સેનાસનં પાપુણાતિ, પચ્ચયં ધારેથા’’તિ. અસુકકુલસ્સ પચ્ચયો અસુકસેનાસનઞ્ચ મય્હં પાપુણાતિ, આવુસોતિ. પાપુણાતિ ભન્તે, ગણ્હથ નન્તિ. ગણ્હામિ, આવુસોતિ. ગહિતં હોતિ. ‘‘સચે પન ‘ગહિતં વો, ભન્તે’તિ વુત્તે ‘ગહિતં મે’તિ વા, ‘ગણ્હિસ્સથ, ભન્તે’તિ વુત્તે ‘ગણ્હિસ્સામી’તિ વા વદતિ, અગ્ગહિતં હોતી’’તિ મહાસુમત્થેરો આહ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ ‘‘અતીતાનાગતવચનં વા હોતુ વત્તમાનવચનં વા, સતુપ્પાદમત્તં આલયકરણમત્તમેવ ચેત્થ પમાણં, તસ્મા ગહિતમેવ હોતી’’તિ.

યોપિ પંસુકૂલિકો ભિક્ખુ સેનાસનં ગહેત્વા પચ્ચયં વિસ્સજ્જેતિ, અયમ્પિ ન અઞ્ઞસ્મિં આવાસે પક્ખિપિતબ્બો, તસ્મિંયેવ પરિવેણે અગ્ગિસાલાય વા દીઘસાલાય વા રુક્ખમૂલે વા અઞ્ઞસ્સ ગાહેતું વટ્ટતિ. પંસુકૂલિકો ‘‘વસામી’’તિ સેનાસનં જગ્ગિસ્સતિ, ઇતરો ‘‘પચ્ચયં ગણ્હામી’’તિ એવં દ્વીહિ કારણેહિ સેનાસનં સુજગ્ગિતતરં ભવિસ્સતિ. મહાપચ્ચરિયં પન વુત્તં ‘‘પંસુકૂલિકે વાસત્થાય સેનાસનં ગણ્હન્તે સેનાસનગ્ગાહકેન વત્તબ્બં, ‘ભન્તે ઇધ પચ્ચયો અત્થિ, સો કિં કાતબ્બો’તિ. તેન ‘હેટ્ઠા અઞ્ઞં ગાહાપેહી’તિ વત્તબ્બો. સચે પન કિઞ્ચિ અવત્વાવ વસતિ, વુટ્ઠવસ્સસ્સ ચ પાદમૂલે ઠપેત્વા સાટકં દેન્તિ, વટ્ટતિ. અથ ‘વસ્સાવાસિકં દેમા’તિ વદન્તિ, તસ્મિં સેનાસને વસ્સંવુટ્ઠભિક્ખૂનં પાપુણાતી’’તિ. યેસં પન સેનાસનં નત્થિ, કેવલં પચ્ચયમેવ દેન્તિ, તેસં પચ્ચયં અવસ્સાવાસિકસેનાસને ગાહેતું વટ્ટતિ. મનુસ્સા થૂપં કત્વા વસ્સાવાસિકં ગાહાપેન્તિ. થૂપો નામ અસેનાસનં, તસ્સ સમીપે રુક્ખે વા મણ્ડપે વા ઉપનિબન્ધિત્વા ગાહેતબ્બં. તેન ભિક્ખુના ચેતિયં જગ્ગિતબ્બં. બોધિરુક્ખબોધિઘરઆસનઘરસમ્મુઞ્જનિઅટ્ટદારુઅટ્ટવચ્ચકુટિદ્વારકોટ્ઠકપાનીયકુટિપાનીયમાળકદન્તકટ્ઠમાળકેસુપિ એસેવ નયો. ભોજનસાલા પન સેનાસનમેવ, તસ્મા તં એકસ્સ વા બહૂનં વા પરિચ્છિન્દિત્વા ગાહેતું વટ્ટતીતિ સબ્બમિદં વિત્થારેન મહાપચ્ચરિયં વુત્તં.

સેનાસનગ્ગાહકેન પન પાટિપદઅરુણતો પટ્ઠાય યાવ પુન અરુણં ન ભિજ્જતિ, તાવ ગાહેતબ્બં. ઇદઞ્હિ સેનાસનગ્ગાહસ્સ ખેત્તં. સચે પાતોવ ગાભિતે સેનાસને અઞ્ઞો વિતક્કચારિકો ભિક્ખુ આગન્ત્વા સેનાસનં યાચતિ, ‘‘ગહિતં, ભન્તે, સેનાસનં, વસ્સૂપગતો સઙ્ઘો, રમણીયો વિહારો, રુક્ખમૂલાદીસુ યત્થ ઇચ્છથ, તત્થ વસથા’’તિ વત્તબ્બો. પચ્છિમવસ્સૂપનાયિકદિવસે પન સચે કાલં ઘોસેત્વા સન્નિપતિતે સઙ્ઘે કોચિ દસહત્થં વત્થં આહરિત્વા વસ્સાવાસિકં દેતિ, આગન્તુકો ચે ભિક્ખુ સઙ્ઘત્થેરો હોતિ, તસ્સ દાતબ્બં. નવકો ચે હોતિ, સમ્મતેન ભિક્ખુના સઙ્ઘત્થેરો વત્તબ્બો ‘‘સચે, ભન્તે, ઇચ્છથ, પઠમભાગં મુઞ્ચિત્વા ઇદં વત્થં ગણ્હથા’’તિ, અમુઞ્ચન્તસ્સ ન દાતબ્બં. સચે પન પુબ્બે ગાહિતં મુઞ્ચિત્વા ગણ્હાતિ, દાતબ્બં. એતેનેવ ઉપાયેન દુતિયત્થેરતો પટ્ઠાય પરિવત્તેત્વા પત્તટ્ઠાનેવ આગન્તુકસ્સ દાતબ્બં. સચે પન પઠમવસ્સૂપગતા દ્વે તીણિ ચત્તારિ પઞ્ચ વા વત્થાનિ અલત્થું, લદ્ધં લદ્ધં એતેનેવ ઉપાયેન વિસ્સજ્જાપેત્વા યાવ આગન્તુકસ્સ સમકં હોતિ, તાવ દાતબ્બં. તેન સમકે લદ્ધે અવસિટ્ઠો અનુભાગો થેરાસને દાતબ્બો. પચ્ચુપ્પન્ને લાભે સતિ ઠિતિકાય ગાહેતું કતિકં કાતું વટ્ટતિ.

સચે દુબ્ભિક્ખં હોતિ, દ્વીસુપિ વસ્સૂપનાયિકાસુ વસ્સૂપગતા ભિક્ખૂ ભિક્ખાય કિલમન્તા ‘‘આવુસો, ઇધ વસન્તા સબ્બેવ કિલમામ, સાધુ વત દ્વે ભાગા હોમ, યેસં ઞાતિપવારિતટ્ઠાનાનિ અત્થિ, તે તત્થ વસિત્વા પવારણાય આગન્ત્વા અત્તનો પત્તં વસ્સાવાસિકં ગણ્હન્તૂ’’તિ વદન્તિ, તેસુ યે તત્થ વસિત્વા પવારણાય આગચ્છન્તિ, તેસં અપલોકેત્વા વસ્સાવાસિકં દાતબ્બં. સાદિયન્તાપિ હિ તેનેવ વસ્સાવાસિકસ્સ સામિનો, ખીયન્તાપિ ચ આવાસિકા નેવ અદાતું લભન્તિ. કુરુન્દિયં પન વુત્તં ‘‘કતિકવત્તં કાતબ્બં ‘સબ્બેસં નો ઇધ યાગુભત્તં નપ્પહોતિ, સભાગટ્ઠાને વસિત્વા આગચ્છથ, તુમ્હાકં પત્તં વસ્સાવાસિકં લભિસ્સથા’તિ. તઞ્ચે એકો પટિબાહતિ, સુપટિબાહિતં. નો ચે પટિબાહતિ, કતિકા સુકતા. પચ્છા તેસં તત્થ વસિત્વા આગતાનં અપલોકેત્વા દાતબ્બં, અપલોકનકાલે પટિબાહિતું ન લબ્ભતી’’તિ. પુનપિ વુત્તં ‘‘સચે વસ્સૂપગતેસુ એકચ્ચાનં વસ્સાવાસિકે અપાપુણન્તે ભિક્ખૂ કતિકં કરોન્તિ ‘છિન્નવસ્સાનં વસ્સાવાસિકઞ્ચ ઇદાનિ ઉપ્પજ્જનકવસ્સાવાસિકઞ્ચ ઇમેસં દાતું રુચ્ચતી’તિ, એવં કતિકાય કતાય ગાહિતસદિસમેવ હોતિ, ઉપ્પન્નુપ્પન્નં તેસમેવ દાતબ્બ’’ન્તિ. તેમાસં પાનીયં ઉપટ્ઠાપેત્વા વિહારમગ્ગચેતિયઙ્ગણબોધિયઙ્ગણાનિ જગ્ગિત્વા બોધિરુક્ખે ઉદકં સિઞ્ચિત્વા પક્કન્તોપિ વિબ્ભન્તોપિ વસ્સાવાસિકં લભતિયેવ. ભતિનિવિટ્ઠઞ્હિ તેન કતં, સઙ્ઘિકં પન અપલોકનકમ્મં કત્વા ગાહિતં અન્તોવસ્સે વિબ્ભન્તોપિ લભતેવ, પચ્ચયવસેન ગાહિતં પન ન લભતીતિ વદન્તિ.

સચે વુટ્ઠવસ્સો દિસંગમિકો ભિક્ખુ આવાસિકસ્સ હત્થતો કિઞ્ચિદેવ કપ્પિયભણ્ડં ગહેત્વા ‘‘અસુકકુલે મય્હં વસ્સાવાસિકં પત્તં, તં ગણ્હથા’’તિ વત્વા ગતટ્ઠાને વિબ્ભમતિ, વસ્સાવાસિકં સઙ્ઘિકં હોતિ. સચે પન મનુસ્સે સમ્મુખા સમ્પટિચ્છાપેત્વા ગચ્છતિ, લભતિ. ‘‘ઇદં વસ્સાવાસિકં અમ્હાકં સેનાસને વુત્થભિક્ખુનો દેમા’’તિ વુત્તે યસ્સ ગાહિતં, તસ્સેવ હોતિ. સચે પન સેનાસનસામિકસ્સ પિયકમ્યતાય પુત્તધીતાદયો બહૂનિ વત્થાનિ આહરિત્વા ‘‘અમ્હાકં સેનાસને દેમા’’તિ દેન્તિ, તત્થ વસ્સૂપગતસ્સ એકમેવ વત્થં દાતબ્બં, સેસાનિ સઙ્ઘિકાનિ હોન્તિ. વસ્સાવાસિકઠિતિકાય ગાહેતબ્બાનિ, ઠિતિકાય અસતિ થેરાસનતો પટ્ઠાય ગાહેતબ્બાનિ. સેનાસને વસ્સૂપગતં ભિક્ખું નિસ્સાય ઉપ્પન્નેન ચિત્તપ્પસાદેન બહૂનિ વત્થાનિ આહરિત્વા ‘‘સેનાસનસ્સ દેમા’’તિ દિન્નેસુપિ એસેવ નયો. સચે પન પાદમૂલે ઠપેત્વા ‘‘એતસ્સ ભિક્ખુનો દેમા’’તિ વદન્તિ, તસ્સેવ હોન્તિ.

એકસ્સ ગેહે દ્વે વસ્સાવાસિકાનિ, પઠમભાગો સામણેરસ્સ ગાહિતો હોતિ, દુતિયો થેરાસને. સો એકં દસહત્થં, એકં અટ્ઠહત્થં સાટકં પેસેતિ ‘‘વસ્સાવાસિકં પત્તભિક્ખૂનં દેથા’’તિ, વિચિનિત્વા વરભાગં સામણેરસ્સ દત્વા અનુભાગો થેરાસને દાતબ્બો. સચે પન ઉભોપિ ઘરં નેત્વા ભોજેત્વા સયમેવ પાદમૂલે ઠપેતિ, યં યસ્સ દિન્નં, તદેવ તસ્સ હોતિ. ઇતો પરં મહાપચ્ચરિયં આગતનયો હોતિ – એકસ્સ ઘરે દહરસામણેરસ્સ વસ્સાવાસિકં પાપુણાતિ, સો ચે પુચ્છતિ ‘‘અમ્હાકં વસ્સાવાસિકં કસ્સ પત્ત’’ન્તિ, ‘‘સામણેરસ્સા’’તિ અવત્વા ‘‘દાનકાલે જાનિસ્સસી’’તિ વત્વા દાનદિવસે એકં મહાથેરં પેસેત્વા નીહરાપેતબ્બં. સચે યસ્સ વસ્સાવાસિકં પત્તં, સો વિબ્ભમતિ વા કાલં વા કરોતિ, મનુસ્સા ચે પુચ્છન્તિ ‘‘કસ્સ અમ્હાકં વસ્સાવાસિકં પત્ત’’ન્તિ, તેસં યથાભૂતં આચિક્ખિતબ્બં. સચે તે વદન્તિ ‘‘તુમ્હાકં દેમા’’તિ, તસ્સ ભિક્ખુનો પાપુણાતિ. અથ સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા દેન્તિ, સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પાપુણાતિ. સચે વસ્સૂપગતા સુદ્ધપંસુકૂલિકાયેવ હોન્તિ, આનેત્વા દિન્નં વસ્સાવાસિકં સેનાસનપરિક્ખારં વા કત્વા ઠપેતબ્બં, બિમ્બોહનાદીનિ વા કાતબ્બાનીતિ.

અયં તાવ અન્તોવસ્સે વસ્સૂપનાયિકદિવસવસેન

સેનાસનગ્ગાહકથા.

૨૨૨. અયમપરોપિ ઉતુકાલે અન્તરામુત્તકો નામ સેનાસનગ્ગાહો વેદિતબ્બો. દિવસવસેન હિ તિવિધો સેનાસનગ્ગાહો પુરિમકો પચ્છિમકો અન્તરામુત્તકોતિ. વુત્તઞ્હેતં –

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, સેનાસનગ્ગાહા, પુરિમકો પચ્છિમકો અન્તરામુત્તકો. અપરજ્જુગતાય આસાળ્હિયા પુરિમકો ગાહેતબ્બો, માસગતાય આસાળ્હિયા પચ્છિમકો ગાહેતબ્બો, અપરજ્જુગતાય પવારણાય આયતિં વસ્સાવાસત્થાય અન્તરામુત્તકો ગાહેતબ્બો’’તિ (મહાવ. ૩૧૮).

એતેસુ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૧૮) તીસુ સેનાસનગ્ગાહેસુ પુરિમકો પચ્છિમકો ચાતિ ઇમે દ્વે ગાહા થાવરા, અન્તરામુત્તકો પન સેનાસનપટિજગ્ગનત્થં ભગવતા અનુઞ્ઞાતો. તથા હિ એકસ્મિં વિહારે મહાલાભં સેનાસનં હોતિ, સેનાસનસામિકા વસ્સૂપગતં ભિક્ખું સબ્બપચ્ચયેહિ સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠહિત્વા પવારેત્વા ગમનકાલે બહું સમણપરિક્ખારં દેન્તિ, મહાથેરા દૂરતોવ આગન્ત્વા વસ્સૂપનાયિકદિવસે તં ગહેત્વા ફાસું વસિત્વા વુટ્ઠવસ્સા લાભં ગણ્હિત્વા પક્કમન્તિ. આવાસિકા ‘‘મયં એત્થુપ્પન્નં લાભં ન લભામ, નિચ્ચં આગન્તુકમહાથેરાવ લભન્તિ, તેયેવ નં આગન્ત્વા પટિજગ્ગિસ્સન્તી’’તિ પલુજ્જન્તમ્પિ ન ઓલોકેન્તિ. ભગવા તસ્સ પટિજગ્ગનત્થં ‘‘અપરજ્જુગતાય પવારણાય આયતિં વસ્સાવાસત્થાય અન્તરામુત્તકો ગાહેતબ્બો’’તિ આહ.

તં ગાહેન્તેન સઙ્ઘત્થેરો વત્તબ્બો ‘‘ભન્તે, અન્તરામુત્તકસેનાસનં ગણ્હથા’’તિ. સચે ગણ્હાતિ, દાતબ્બં. નો ચે, એતેનેવ ઉપાયેન અનુથેરં આદિં કત્વા યો ગણ્હાતિ, તસ્સ અન્તમસો સામણેરસ્સપિ દાતબ્બં. તેન તં સેનાસનં અટ્ઠ માસે પટિજગ્ગિતબ્બં, છદનભિત્તિભૂમીસુ યં કિઞ્ચિ ખણ્ડં વા ફુલ્લં વા હોતિ, તં સબ્બં પટિસઙ્ખરિતબ્બં. ઉદ્દેસપરિપુચ્છાદીહિ દિવસં ખેપેત્વા રત્તિં તત્થ વસિતું વટ્ટતિ, રત્તિં પરિવેણે વસિત્વા તત્થ દિવસં ખેપેતુમ્પિ વટ્ટતિ, રત્તિન્દિવં તત્થેવ વસિતુમ્પિ વટ્ટતિ, ઉતુકાલે આગતાનં વુડ્ઢાનં ન પટિબાહિતબ્બં. વસ્સૂપનાયિકદિવસે પન સમ્પત્તે સચે સઙ્ઘત્થેરો ‘‘મય્હં ઇદં પન સેનાસનં દેથા’’તિ વદતિ, ન લભતિ. ‘‘ભન્તે, ઇદં અન્તરામુત્તકં ગહેત્વા એકેન ભિક્ખુના પટિજગ્ગિત’’ન્તિ વત્વા ન દાતબ્બં, અટ્ઠ માસે પટિજગ્ગિતભિક્ખુસ્સેવ ગાહિતં હોતિ. યસ્મિં પન સેનાસને એકસંવચ્છરે દ્વિક્ખત્તું પચ્ચયે દેન્તિ છમાસચ્ચયેન છમાસચ્ચયેન, તં અન્તરામુત્તકં ન ગાહેતબ્બં. યસ્મિં વા તિક્ખત્તું દેન્તિ ચતુમાસચ્ચયેન ચતુમાસચ્ચયેન, યસ્મિં વા ચતુક્ખત્તું દેન્તિ તેમાસચ્ચયેન તેમાસચ્ચયેન, તં અન્તરામુત્તકં ન ગાહેતબ્બં. પચ્ચયેનેવ હિ તં પટિજગ્ગનં લભિસ્સતિ. યસ્મિં પન એકસંવચ્છરે સકિદેવ બહૂ પચ્ચયે દેન્તિ, એતં અન્તરામુત્તકં ગાહેતબ્બન્તિ.

૨૨૩. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, અકતં વા વિહારં વિપ્પકતં વા નવકમ્મં દાતું, ખુદ્દકે વિહારે કમ્મં ઓલોકેત્વા છપ્પઞ્ચવસ્સિકં નવકમ્મં દાતું, અડ્ઢયોગે કમ્મં ઓલોકેત્વા સત્તટ્ઠવસ્સિકં નવકમ્મં દાતું, મહલ્લકે વિહારે પાસાદે વા કમ્મં ઓલોકેત્વા દસદ્વાદસવસ્સિકં નવકમ્મં દાતુ’’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૩) વચનતો અકતં વિપ્પકતં વા સેનાસનં એકસ્સ ભિક્ખુનો અપલોકનેન વા કમ્મવાચાય વા સાવેત્વા નવકમ્મં કત્વા વસિતું યથાવુત્તકાલપરિચ્છેદવસેન દાતબ્બં. નવકમ્મિકો ભિક્ખુ અન્તોવસ્સે તં આવાસં લભતિ, ઉતુકાલે પટિબાહિતું ન લભતિ. લદ્ધનવકમ્મેન પન ભિક્ખુના વાસિફરસુનિખાદનાદીનિ ગહેત્વા સયં ન કાતબ્બં, કતાકતં જાનિતબ્બં. સચે સો આવાસો જીરતિ, આવાસસામિકસ્સ વા તસ્સ વંસે ઉપ્પન્નસ્સ વા કસ્સચિ કથેતબ્બં ‘‘આવાસો તે નસ્સતિ, જગ્ગથ એતં આવાસ’’ન્તિ. સચે સો ન સક્કોતિ, ભિક્ખૂહિ ઞાતીહિ વા ઉપટ્ઠાકેહિ વા સમાદાપેત્વા જગ્ગિતબ્બો. સચે તેપિ ન સક્કોન્તિ, સઙ્ઘિકેન પચ્ચયેન જગ્ગિતબ્બો, તસ્મિમ્પિ અસતિ એકં આવાસં વિસ્સજ્જેત્વા અવસેસા જગ્ગિતબ્બા, બહૂ વિસ્સજ્જેત્વા એકં સણ્ઠપેતુમ્પિ વટ્ટતિયેવ.

દુબ્ભિક્ખે ભિક્ખૂસુ પક્કન્તેસુ સબ્બે આવાસા નસ્સન્તિ, તસ્મા એકં વા દ્વે વા તયો વા આવાસે વિસ્સજ્જેત્વા તતો યાગુભત્તચીવરાદીનિ પરિભુઞ્જન્તેહિ સેસાવાસા જગ્ગિતબ્બાયેવ.

કુરુન્દિયં પન વુત્તં ‘‘સઙ્ઘિકે પચ્ચયે અસતિ એકો ભિક્ખુ ‘તુય્હં એકમઞ્ચટ્ઠાનં ગહેત્વા જગ્ગાહી’તિ વત્તબ્બો. સચે બહુતરં ઇચ્છતિ, તિભાગં વા ઉપડ્ઢભાગં વા દત્વાપિ જગ્ગાપેતબ્બં. અથ થમ્ભમત્તમેવેત્થ અવસિટ્ઠં, બહુકમ્મં કાતબ્બન્તિ ન ઇચ્છતિ, ‘તુય્હં પુગ્ગલિકમેવ કત્વા જગ્ગાહી’તિ દાતબ્બં. એવમ્પિ હિ ‘સઙ્ઘસ્સ ભણ્ડકઠપનટ્ઠાનઞ્ચ નવકાનઞ્ચ વસનટ્ઠાનં લભિસ્સતી’તિ જગ્ગાપેતબ્બો. એવં જગ્ગિતો પન તસ્મિં જીવન્તે પુગ્ગલિકો હોતિ, મતે સઙ્ઘિકોવ. સચે સદ્ધિવિહારિકાનં દાતુકામો હોતિ, કમ્મં ઓલોકેત્વા તિભાગં વા ઉપડ્ઢં વા પુગ્ગલિકં કત્વા જગ્ગાપેતબ્બો. એવઞ્હિ સદ્ધિવિહારિકાનં દાતું લભતિ. એવં જગ્ગનકે પન અસતિ એકં આવાસં વિસ્સજ્જેત્વાતિઆદિના નયેન જગ્ગાપેતબ્બો’’તિ વુત્તં. ઇદમ્પિ ચ અઞ્ઞં તત્થેવ વુત્તં.

દ્વે ભિક્ખૂ સઙ્ઘિકભૂમિં ગહેત્વા સોધેત્વા સઙ્ઘિકસેનાસનં કરોન્તિ, યેન સા ભૂમિ પઠમં ગહિતા, સો સામી. ઉભોપિ પુગ્ગલિકં કરોન્તિ, સોયેવ સામી. સો સઙ્ઘિકં કરોતિ, ઇતરો પુગ્ગલિકં કરોતિ, અઞ્ઞં ચે બહુ સેનાસનટ્ઠાનં અત્થિ, પુગ્ગલિકં કરોન્તોપિ ન વારેતબ્બો. અઞ્ઞસ્મિં પન તાદિસે પતિરૂપે ઠાને અસતિ તં પટિબાહિત્વા સઙ્ઘિકં કરોન્તેનેવ કાતબ્બં. યં પન તસ્સ તત્થ વયકમ્મં કતં, તં દાતબ્બં. સચે પન કતાવાસે વા આવાસકરણટ્ઠાને વા છાયૂપગફલૂપગા રુક્ખા હોન્તિ, અપલોકેત્વા હારેતબ્બા. પુગ્ગલિકા ચે હોન્તિ, સામિકા આપુચ્છિતબ્બા. નો ચે દેન્તિ, યાવતતિયકં આપુચ્છિત્વા ‘‘રુક્ખઅગ્ઘનકમૂલં દસ્સામા’’તિ હારેતબ્બા.

૨૨૪. યો પન સઙ્ઘિકં વલ્લિમત્તમ્પિ અગ્ગહેત્વા આહરિમેન ઉપકરણેન સઙ્ઘિકાય ભૂમિયા પુગ્ગલિકવિહારં કારેતિ, ઉપડ્ઢં સઙ્ઘિકં હોતિ, ઉપડ્ઢં પુગ્ગલિકં. પાસાદો ચે હોતિ, હેટ્ઠાપાસાદો સઙ્ઘિકો, ઉપરિ પુગ્ગલિકો. સચે યો હેટ્ઠાપાસાદં ઇચ્છતિ, હેટ્ઠાપાસાદં તસ્સ હોતિ. અથ હેટ્ઠા ચ ઉપરિ ચ ઇચ્છતિ, ઉભયત્થ ઉપડ્ઢં લભતિ. દ્વે સેનાસનાનિ કારેતિ, એકં સઙ્ઘિકં, એકં પુગ્ગલિકં. સચે વિહારે ઉટ્ઠિતેન દબ્બસમ્ભારેન કારેતિ, તિભાગં લભતિ. સચે અકતટ્ઠાને ચયં વા પમુખં વા કરોતિ બહિકુટ્ટે, ઉપડ્ઢં સઙ્ઘસ્સ, ઉપડ્ઢં તસ્સ. અથ મહન્તં વિસમં પૂરેત્વા અપદે પદં દસ્સેત્વા કતં હોતિ, અનિસ્સરો તત્થ સઙ્ઘો.

સચે ભિક્ખુ સઙ્ઘિકવિહારતો ગોપાનસિઆદીનિ ગહેત્વા અઞ્ઞસ્મિં સઙ્ઘિકાવાસે યોજેતિ, સુયોજિતાનિ. પુગ્ગલિકાવાસે યોજેન્તેહિ પન મૂલં વા દાતબ્બં, પટિપાકતિકં વા કાતબ્બં. છડ્ડિતવિહારતો મઞ્ચપીઠાદીનિ થેય્યચિત્તેન ગણ્હન્તો ઉદ્ધારેયેવ ભણ્ડગ્ઘેન કારેતબ્બો. ‘‘પુન આવાસિકકાલે દસ્સામી’’તિ ગહેત્વા સઙ્ઘિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જન્તસ્સ નટ્ઠં સુનટ્ઠં, જિણ્ણં સુજિણ્ણં. અરોગં ચે, પાકતિકં કાતબ્બં, પુગ્ગલિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જન્તસ્સ નટ્ઠં વા જિણ્ણં વા ગીવા હોતિ. તતો દ્વારવાતપાનાદીનિ સઙ્ઘિકાવાસે વા પુગ્ગલિકાવાસે વા યોજિતાનિ, પટિદાતબ્બાનિયેવ. સચે કોચિ સઙ્ઘિકો વિહારો ઉન્દ્રિયતિ, યં તત્થ મઞ્ચપીઠાદિકં, તં ગુત્તત્થાય અઞ્ઞત્ર હરિતું વટ્ટતિ. તસ્મા અઞ્ઞત્ર હરિત્વા સઙ્ઘિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જન્તસ્સ નટ્ઠં સુનટ્ઠં, જિણ્ણં સુજિણ્ણં. સચે અરોગં, તસ્મિં વિહારે પટિસઙ્ખતે પુન પાકતિકં કાતબ્બં. પુગ્ગલિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જતો નટ્ઠં વા જિણ્ણં વા ગીવા હોતિ, તસ્મિં પટિસઙ્ખતે દાતબ્બમેવ. અયં સેનાસનગ્ગાહકથા.

૨૨૫. અયં પનેત્થ ચતુપચ્ચયસાધારણકથા (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૨૫ પક્ખિકભત્તાદિકથા) – સમ્મતેન અપ્પમત્તકવિસ્સજ્જકેન ભિક્ખુના ચીવરકમ્મં કરોન્તસ્સ ‘‘સૂચિં દેહી’’તિ વદતો એકા દીઘા, એકા રસ્સાતિ દ્વે સૂચિયો દાતબ્બા. ‘‘અવિભત્તં સઙ્ઘિકભણ્ડ’’ન્તિ પુચ્છિતબ્બકિચ્ચં નત્થિ. પિપ્ફલત્થિકસ્સ એકો પિપ્ફલકો, કન્તારં પટિપજ્જિતુકામસ્સ ઉપાહનયુગળં, કાયબન્ધનત્થિકસ્સ કાયબન્ધનં, ‘‘અંસબદ્ધકો મે જિણ્ણો’’તિ આગતસ્સ અંસબદ્ધકો, પરિસ્સાવનત્થિકસ્સ પરિસ્સાવનં દાતબ્બં, ધમ્મકરણત્થિકસ્સ ધમ્મકરણો. સચે પટ્ટકો ન હોતિ, ધમ્મકરણો પટ્ટકેન સદ્ધિં દાતબ્બો. ‘‘આગન્તુકપત્તં આરોપેસ્સામી’’તિ યાચન્તસ્સ કુસિયા ચ અડ્ઢકુસિયા ચ પહોનકં દાતબ્બં. ‘‘મણ્ડલં નપ્પહોતી’’તિ આગતસ્સ મણ્ડલં એકં દાતબ્બં, અડ્ઢમણ્ડલાનિ દ્વે દાતબ્બાનિ, દ્વે મણ્ડલાનિ યાચન્તસ્સ ન દાતબ્બાનિ. અનુવાતપરિભણ્ડત્થિકસ્સ એકસ્સ ચીવરસ્સ પહોનકં દાતબ્બં, સપ્પિનવનીતાદિઅત્થિકસ્સ ગિલાનસ્સ એકં ભેસજ્જં નાળિમત્તં કત્વા તતો તતિયકોટ્ઠાસો દાતબ્બો. એવં તીણિ દિવસાનિ દત્વા નાળિયા પરિપુણ્ણાય ચતુત્થદિવસતો પટ્ઠાય સઙ્ઘં આપુચ્છિત્વા દાતબ્બં, ગુળપિણ્ડેપિ એકદિવસં તતિયભાગો દાતબ્બો. એવં તીહિ દિવસેહિ નિટ્ઠિતે પિણ્ડે તતો પરં સઙ્ઘં આપુચ્છિત્વા દાતબ્બં. સમ્મન્નિત્વા ઠપિતયાગુભાજકાદીહિ ચ ભાજનીયટ્ઠાનં આગતમનુસ્સાનં અનાપુચ્છિત્વાવ ઉપડ્ઢભાગો દાતબ્બો. અસમ્મતેહિ પન અપલોકેત્વા દાતબ્બોતિ.

સઙ્ઘસ્સ સન્તકં સમ્મતેન વા આણત્તેહિ વા આરામિકાદીહિ દીયમાનં, ગિહીનઞ્ચ સન્તકં સામિકેન વા આણત્તેન વા દીયમાનં ‘‘અપરસ્સ ભાગં દેહી’’તિ અસન્તં પુગ્ગલં વત્વા ગણ્હતો ભણ્ડાદેય્યં. અઞ્ઞેન દીયમાનં ગણ્હન્તો ભણ્ડગ્ઘેન કારેતબ્બો. અસમ્મતેન વા અનાણત્તેન વા દીયમાને ‘‘અપરમ્પિ ભાગં દેહી’’તિ વત્વા વા કૂટવસ્સાનિ ગણેત્વા વા ગણ્હન્તો ઉદ્ધારેયેવ ભણ્ડગ્ઘેન કારેતબ્બો. ઇતરેહિ દીયમાનં એવં ગણ્હતો ભણ્ડાદેય્યં સામિકેન પન ‘‘ઇમસ્સ દેહી’’તિ દાપિતં વા સયં દિન્નં વા સુદિન્નન્તિ અયં સબ્બટ્ઠકથાવિનિચ્છયતો સારો.

પિણ્ડાય પવિટ્ઠસ્સપિ ઓદનપટિવીસો અન્તોઉપચારસીમાયં ઠિતસ્સેવ ગહેતું વટ્ટતિ. યદિ પન દાયકા ‘‘બહિઉપચારસીમટ્ઠાનમ્પિ, ભન્તે, ગણ્હથ, આગન્ત્વા પરિભુઞ્જિસ્સન્તી’’તિ વદન્તિ, એવં અન્તોગામટ્ઠાનમ્પિ ગહેતું વટ્ટતિ.

પાળિં અટ્ઠકથઞ્ચેવ, ઓલોકેત્વા વિચક્ખણો;

સઙ્ઘિકે પચ્ચયે એવં, અપ્પમત્તોવ ભાજયેતિ.

ઇતિ પાળિમુત્તકવિનયવિનિચ્છયસઙ્ગહે સબ્બાકારતો

ચતુપચ્ચયભાજનીયવિનિચ્છયકથા સમત્તા.