૨૬. વસ્સૂપનાયિકવિનિચ્છયકથા

૧૭૯. વસ્સૂપનાયિકાતિ એત્થ પુરિમિકા પચ્છિમિકાતિ દુવે વસ્સૂપનાયિકા. તત્થ (મહાવ. અટ્ઠ. ૧૮૪ આદયો) આસાળ્હીપુણ્ણમાય અનન્તરે પાટિપદદિવસે પુરિમિકા ઉપગન્તબ્બા, પચ્છિમિકા પન આસાળ્હીપુણ્ણમતો અપરાય પુણ્ણમાય અનન્તરે પાટિપદદિવસે. ઉપગચ્છન્તેન ચ વિહારં પટિજગ્ગિત્વા પાનીયં પરિભોજનીયં ઉપટ્ઠાપેત્વા સબ્બં ચેતિયવન્દનાદિસામીચિકમ્મં નિટ્ઠાપેત્વા ‘‘ઇમસ્મિં વિહારે ઇમં તેમાસં વસ્સં ઉપેમી’’તિ સકિં વા દ્વત્તિક્ખત્તું વા વાચં નિચ્છારેત્વા વસ્સં ઉપગન્તબ્બં. સચેપિ ‘‘ઇધ વસિસ્સામી’’તિ આલયો અત્થિ, અસતિયા પન વસ્સં ન ઉપેતિ, ગહિતસેનાસનં સુગ્ગહિતં, છિન્નવસ્સો ન હોતિ, પવારેતું લભતિયેવ. વિનાપિ હિ વચીભેદં આલયકરણમત્તેનપિ વસ્સં ઉપગતમેવ હોતિ. ‘‘ઇધ વસ્સં વસિસ્સામી’’તિ ચિત્તુપ્પાદોયેવેત્થ આલયો નામ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, તદહુવસ્સૂપનાયિકાય વસ્સં અનુપગન્તુકામેન સઞ્ચિચ્ચ આવાસો અતિક્કમિતબ્બો, યો અતિક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૧૮૬) વચનતો વસ્સૂપનાયિકદિવસે વસ્સં અનુપગન્તુકામો વિહારસીમં અતિક્કમતિ, વિહારગણનાય દુક્કટં. સચે હિ તં દિવસં વિહારસતસ્સ ઉપચારં ઓક્કમિત્વા અતિક્કમતિ, સતં આપત્તિયો. સચે પન વિહારં અતિક્કમિત્વા અઞ્ઞસ્સ વિહારસ્સ ઉપચારં અનોક્કમિત્વાવ નિવત્તતિ, એકાવ આપત્તિ. કેનચિ અન્તરાયેન પુરિમિકં અનુપગતેન પચ્છિમિકા ઉપગન્તબ્બા.

‘‘ન, ભિક્ખવે, અસેનાસનિકેન વસ્સં ઉપગન્તબ્બં, યો ઉપગચ્છેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૨૦૪) વચનતો યસ્સ પઞ્ચન્નં છદનાનં અઞ્ઞતરેન છન્નં યોજિતદ્વારબન્ધનં સેનાસનં નત્થિ, તેન ન ઉપગન્તબ્બં. ‘‘ન, ભિક્ખવે, છવકુટિકાય વસ્સં ઉપગન્તબ્બં, યો ઉપગચ્છેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ(મહાવ. ૨૦૪) આદિવચનતો છવકુટિકાયં છત્તે ચાટિયઞ્ચ ઉપગન્તું ન વટ્ટતિ. તત્થ છવકુટિકા નામ ટઙ્કિતમઞ્ચાદિભેદા કુટિ. તત્થેવ ઉપગન્તું ન વટ્ટતિ, સુસાને પન અઞ્ઞં કુટિકં કત્વા ઉપગન્તું વટ્ટતિ, છત્તેપિ ચતૂસુ થમ્ભેસુ છત્તં ઠપેત્વા આવરણં કત્વા દ્વારં યોજેત્વા ઉપગન્તું વટ્ટતિ, છત્તકુટિ નામેસા હોતિ. ચાટિયાપિ મહન્તેન કપલ્લેન છત્તે વુત્તનયેન કુટિકં કત્વા ઉપગન્તું વટ્ટતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, રુક્ખસુસિરે વસ્સં ઉપગન્તબ્બં, યો ઉપગચ્છેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૨૦૪) વચનતો સુદ્ધે રુક્ખસુસિરે ઉપગન્તું ન વટ્ટતિ, મહન્તસ્સ પન રુક્ખસુસિરસ્સ અન્તો પદરચ્છદનં કુટિકં કત્વા પવિસનદ્વારં યોજેત્વા ઉપગન્તું વટ્ટતિ, રુક્ખં છિન્દિત્વા ખાણુકમત્થકે પદરચ્છદનં કુટિકં કત્વાપિ વટ્ટતિયેવ. ‘‘ન, ભિક્ખવે, રુક્ખવિટભિયા’’તિ(મહાવ. ૨૦૪) આદિવચનતો સુદ્ધે વિટભિમત્તે ઉપગન્તું ન વટ્ટતિ, મહાવિટપે પન અટ્ટકં બન્ધિત્વા તત્થ પદરચ્છદનં કુટિકં કત્વા દ્વારં યોજેત્વા ઉપગન્તબ્બં.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, વજે વસ્સં ઉપગન્તુ’’ન્તિઆદિવચનતો વજે સત્થે નાવાયઞ્ચ ઉપગન્તું વટ્ટતિ. તત્થ વજોતિ ગોપાલકાનં નિવાસટ્ઠાનં. વજે વુટ્ઠિતે વજેન સદ્ધિં ગતસ્સ વસ્સચ્છેદે અનાપત્તિ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, યેન વજો, તેન ગન્તુ’’ન્તિ (મહાવ. ૨૦૩) વુત્તત્તા. સત્થે વસ્સં ઉપગચ્છન્તેન પન વસ્સૂપનાયિકદિવસે ઉપાસકા વત્તબ્બા ‘‘કુટિકા લદ્ધું વટ્ટતી’’તિ. સચે કરિત્વા દેન્તિ, તત્થ પવિસિત્વા ‘‘ઇધ વસ્સં ઉપેમી’’તિ તિક્ખત્તું વત્તબ્બં. નો ચે દેન્તિ, સાલાસઙ્ખેપેન ઠિતસકટસ્સ હેટ્ઠા ઉપગન્તબ્બં. તમ્પિ અલભન્તેન આલયો કાતબ્બો, સત્થે પન વસ્સં ઉપગન્તું ન વટ્ટતિ. આલયો નામ ‘‘ઇધ વસ્સં વસિસ્સામી’’તિ ચિત્તુપ્પાદમત્તં. સચે મગ્ગપ્પટિપન્નેયેવ સત્થે પવારણાદિવસો હોતિ, તત્થેવ પવારેતબ્બં. અથ સત્થો અન્તોવસ્સેયેવ ભિક્ખુના પત્થિતટ્ઠાનં પત્વા અતિક્કમતિ, પત્થિતટ્ઠાને વસિત્વા તત્થ ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પવારેતબ્બં. અથાપિ સત્થો અન્તોવસ્સેયેવ અન્તરા એકસ્મિં ગામે તિટ્ઠતિ વા વિપ્પકિરતિ વા, તસ્મિંયેવ ગામે ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં વસિત્વા પવારેતબ્બં, અપ્પવારેત્વા તતો પરં ગન્તું ન વટ્ટતિ. નાવાય વસ્સં ઉપગચ્છન્તેનપિ કુટિયંયેવ ઉપગન્તબ્બં, પરિયેસિત્વા અલભન્તેન આલયો કાતબ્બો. સચે અન્તોતેમાસં નાવા સમુદ્દેયેવ હોતિ, તત્થેવ પવારેતબ્બં. અથ નાવા કૂલં લભતિ, અયઞ્ચ પરતો ગન્તુકામો હોતિ, ગન્તું ન વટ્ટતિ, નાવાય લદ્ધગામેયેવ વસિત્વા ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પવારેતબ્બં. સચેપિ નાવા અનુતીરમેવ અઞ્ઞત્થ ગચ્છતિ, ભિક્ખુ ચ પઠમં લદ્ધગામેયેવ વસિતુકામો, નાવા ગચ્છતુ, ભિક્ખુના તત્થેવ વસિત્વા ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં પવારેતબ્બં. ઇતિ વજે સત્થે નાવાયન્તિ તીસુ ઠાનેસુ નત્થિ વસ્સચ્છેદે આપત્તિ, પવારેતુઞ્ચ લભતિ.

‘‘ન, ભિક્ખવે, વસ્સં ઉપગન્ત્વા પુરિમં વા તેમાસં પચ્છિમં વા તેમાસં અવસિત્વા ચારિકા પક્કમિતબ્બા, યો પક્કમેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૧૮૬) વચનતો પુરિમિકાય વસ્સં ઉપગતેન પુરિમં તેમાસં, પચ્છિમિકાય ઉપગતેન પચ્છિમં તેમાસં અવસિત્વા ચારિકા ન પક્કમિતબ્બા, વસ્સં ઉપગન્ત્વા પન અરુણં અનુટ્ઠાપેત્વાપિ તદહેવ સત્તાહકરણીયેન પક્કમન્તસ્સપિ અન્તોસત્તાહે નિવત્તન્તસ્સ અનાપત્તિ, કો પન વાદો દ્વીહતીહં વસિત્વા સત્તાહકરણીયેન પક્કમન્તસ્સ અન્તોસત્તાહે નિવત્તન્તસ્સ.

૧૮૦. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સત્તન્નં સત્તાહકરણીયેન પહિતે ગન્તું, ન ત્વેવ અપ્પહિતે. ભિક્ખુસ્સ ભિક્ખુનિયા સિક્ખમાનાય સામણેરસ્સ સામણેરિયા ઉપાસકસ્સ ઉપાસિકાયા’’તિ (મહાવ. ૧૮૭) વચનતો પઞ્ચન્નં સહધમ્મિકાનં અઞ્ઞતરેન સઙ્ઘગણપુગ્ગલે ઉદ્દિસ્સ અત્તનો વા અત્થાય વિહારં અડ્ઢયોગં પાસાદં હમ્મિયં ગુહં પરિવેણં કોટ્ઠકં ઉપટ્ઠાનસાલં અગ્ગિસાલં કપ્પિયકુટિં વચ્ચકુટિં ચઙ્કમં ચઙ્કમનસાલં ઉદપાનં ઉદપાનસાલં જન્તાઘરં જન્તાઘરસાલં પોક્ખરણિં મણ્ડપં આરામં આરામવત્થું વા કારેત્વા ‘‘આગચ્છન્તુ ભિક્ખૂ, ઇચ્છામિ દાનઞ્ચ દાતું ધમ્મઞ્ચ સોતું ભિક્ખૂ ચ પસ્સિતુ’’ન્તિ એવં નિદ્દિસિત્વા પેસિતે ગન્તબ્બં સત્તાહકરણીયેન, ન ત્વેવ અપ્પહિતે. ઉપાસકો વા ઉપાસિકા વા તથેવ સઙ્ઘગણપુગ્ગલે ઉદ્દિસ્સ વિહારાદીસુ અઞ્ઞતરં કારેત્વા અત્તનો વા અત્થાય નિવેસનસયનિઘરાદીસુ અઞ્ઞતરં કારાપેત્વા અઞ્ઞં વા કિચ્ચકરણીયં નિદ્દિસિત્વા ગિલાનો વા હુત્વા ભિક્ખૂનં સન્તિકે દૂતં પહિણેય્ય ‘‘આગચ્છન્તુ ભદન્તા, ઇચ્છામિ દાનઞ્ચ દાતું ધમ્મઞ્ચ સોતું ભિક્ખૂ ચ પસ્સિતુ’’ન્તિ, ગન્તબ્બં સત્તાહકરણીયેન, ન ત્વેવ અપ્પહિતે.

‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સત્તન્નં સત્તાહકરણીયેન અપ્પહિતેપિ ગન્તું, પગેવ પહિતે. ભિક્ખુસ્સ ભિક્ખુનિયા સિક્ખમાનાય સામણેરસ્સ સામણેરિયા માતુયા ચ પિતુસ્સ ચા’’તિ (મહાવ. ૧૯૮) વચનતો ‘‘ગિલાનાનં એતેસં ભિક્ખુઆદીનં સહધમ્મિકાનં માતાપિતૂનઞ્ચ ગિલાનાનંયેવ ગિલાનભત્તં વા ગિલાનુપટ્ઠાકભત્તં વા ભેસજ્જં વા પરિયેસિસ્સામિ, પુચ્છિસ્સામિ વા ઉપટ્ઠહિસ્સામિ વા’’તિ ઇમિના કારણેન અપ્પહિતેપિ ગન્તબ્બં, પગેવ પહિતે. અન્ધકટ્ઠકથાયં પન ‘‘યે માતાપિતૂનં ઉપટ્ઠાકા ઞાતકા વા અઞ્ઞાતકા વા, તેસમ્પિ અપ્પહિતે ગન્તું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં, તં નેવ અટ્ઠકથાયં, ન પાળિયં વુત્તં, તસ્મા ન ગહેતબ્બં.

સચે પન ભિક્ખુનો ભાતા વા અઞ્ઞો વા ઞાતકો ગિલાનો હોતિ, સો ચે ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે દૂતં પહિણેય્ય ‘‘અહં ગિલાનો, આગચ્છતુ ભદન્તો, ઇચ્છામિ ભદન્તસ્સ આગત’’ન્તિ, ગન્તબ્બં સત્તાહકરણીયેન, ન ત્વેવ અપ્પહિતે. સચે એકસ્મિં વિહારે ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં વસન્તો ભિક્ખુભત્તિકો ગિલાનો હોતિ, સો ચે ભિક્ખૂનં સન્તિકે દૂતં પહિણેય્ય ‘‘અહં ગિલાનો, આગચ્છન્તુ ભિક્ખૂ, ઇચ્છામિ ભિક્ખૂનં આગત’’ન્તિ, ગન્તબ્બં સત્તાહકરણીયેન, ન ત્વેવ અપ્પહિતે.

સચે ભિક્ખુસ્સ ભિક્ખુનિયા સિક્ખમાનાય સામણેરસ્સ સામણેરિયા અનભિરતિ વા કુક્કુચ્ચં વા દિટ્ઠિગતં વા ઉપ્પન્નં હોતિ, ગન્તબ્બં સત્તાહકરણીયેન અપ્પહિતેપિ ‘‘અનભિરતિં વૂપકાસેસ્સામિ વા વૂપકાસાપેસ્સામિ વા કુમ્કુચ્ચં વિનોદેસ્સામિ વા વિનોદાપેસ્સામિ વા દિટ્ઠિગતં વિવેચેસ્સામિ વા વિવેચાપેસ્સામિ વા ધમ્મકથં વા કરિસ્સામી’’તિ, પગેવ પહિતે. સચે કોચિ ભિક્ખુ ગરુધમ્મં અજ્ઝાપન્નો હોતિ પરિવાસારહો મૂલાયપટિકસ્સનારહો માનત્તારહો અબ્ભાનારહો વા, અપ્પહિતેપિ ગન્તબ્બં ‘‘પરિવાસદાનાદીસુ ઉસ્સુક્કં આપજ્જિસ્સામિ, અનુસ્સાવેસ્સામિ, ગણપૂરકો વા ભવિસ્સામી’’તિ, પગેવ પહિતે. ભિક્ખુનિયાપિ માનત્તારહાય મૂલાયપટિકસ્સનારહાય અબ્ભાનારહાય વા એસેવ નયો. સચે સામણેરો ઉપસમ્પજ્જિતુકામો હોતિ, વસ્સં વા પુચ્છિતુકામો, સિક્ખમાના વા ઉપસમ્પજ્જિતુકામા હોતિ, સિક્ખા વાસ્સા કુપિતા, સામણેરી વા સિક્ખા સમાદિયિતુકામા હોતિ, વસ્સં વા પુચ્છિતુકામા, અપ્પહિતેપિ ગન્તબ્બં, પગેવ પહિતે.

સચે ભિક્ખુસ્સ ભિક્ખુનિયા વા સઙ્ઘો કમ્મં કાતુકામો હોતિ, તજ્જનીયં વા નિયસ્સં વા પબ્બાજનીયં વા પટિસારણીયં વા ઉક્ખેપનીયં વા, અપ્પહિતેપિ ગન્તબ્બં, પગેવ પહિતે ‘‘કિં નુ ખો સઙ્ઘો કમ્મં ન કરેય્ય, લહુકાય વા પરિણામેય્યા’’તિ. સચેપિ કતંયેવ હોતિ કમ્મં, અપ્પહિતેપિ ગન્તબ્બં ‘‘કિં નુ ખો સમ્મા વત્તેય્ય, લોમં પાતેય્ય, નેત્થારં વત્તેય્ય, સઙ્ઘો તં કમ્મં પટિપ્પસ્સમ્ભેય્યા’’તિ.

૧૮૧. ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સઙ્ઘકરણીયેન ગન્તુ’’ન્તિ (મહાવ. ૧૯૯) વચનતો સેનાસનપટિબદ્ધસઙ્ઘકરણીયેનપિ ગન્તું વટ્ટતિ. એત્થ (મહાવ. અટ્ઠ. ૧૯૯) હિ યં કિઞ્ચિ ઉપોસથાગારાદીસુ સેનાસનેસુ ચેતિયછત્તવેદિકાદીસુ વા કત્તબ્બં, અન્તમસો ભિક્ખુનો પુગ્ગલિકસેનાસનમ્પિ સબ્બં સઙ્ઘકરણીયમેવાતિ અધિપ્પેતં, તસ્મા તસ્સ નિપ્ફાદનત્થં દબ્બસમ્ભારાદીનિ વા આહરિતું વડ્ઢકીપભુતીનં ભત્તવેતનાદીનિ વા દાતું ગન્તબ્બં. અપિચેત્થ અયમ્પિ પાળિમુત્તકનયો વેદિતબ્બો – ધમ્મસ્સવનત્થાય અનિમન્તિતેન ગન્તું ન વટ્ટતિ, સચે એકસ્મિં મહાવાસે પઠમંયેવ કતિકા કતા હોતિ ‘‘અસુકદિવસં નામ સન્નિપતિતબ્બ’’ન્તિ, નિમન્તિતોયેવ નામ હોતિ, ગન્તું વટ્ટતિ. ‘‘ભણ્ડકં ધોવિસ્સામી’’તિ ગન્તું ન વટ્ટતિ. સચે પન આચરિયુપજ્ઝાયા પહિણન્તિ, વટ્ટતિ. નાતિદૂરે વિહારો હોતિ, ‘‘તત્થ ગન્ત્વા અજ્જેવ આગમિસ્સામી’’તિ સમ્પાપુણિતું ન સક્કોતિ, વટ્ટતિ. ઉદ્દેસપરિપુચ્છાદીનં અત્થાયપિ ગન્તું ન લભતિ, ‘‘આચરિયં પન પસ્સિસ્સામી’’તિ ગન્તું લભતિ. સચે નં આચરિયો ‘‘અજ્જ મા ગચ્છા’’તિ વદતિ, વટ્ટતિ, ઉપટ્ઠાકકુલં વા ઞાતિકુલં વા દસ્સનાય ગન્તું ન લભતિ.

સચે ભિક્ખૂસુ વસ્સૂપગતેસુ ગામો ચોરેહિ વુટ્ઠાતિ, તત્થ કિં કાતબ્બન્તિ? યેન ગામો, તેન ગન્તબ્બં. સચે ગામો દ્વિધા ભિજ્જતિ, યત્થ બહુતરા મનુસ્સા, તત્થ ગન્તબ્બં. સચે બહુતરા અસ્સદ્ધા હોન્તિ અપ્પસન્ના, યત્થ સદ્ધા પસન્ના, તત્થ ગન્તબ્બં. એત્થ ચ સચે ગામો અવિદૂરગતો હોતિ, તત્થ પિણ્ડાય ચરિત્વા વિહારમેવ આગન્ત્વા વસિતબ્બં. સચે દૂરં ગતો, સત્તાહવારેન અરુણો ઉટ્ઠાપેતબ્બો, ન સક્કા ચે હોતિ, તત્થેવ સભાગટ્ઠાને વસિતબ્બં. સચે મનુસ્સા યથાપવત્તાનિ સલાકભત્તાદીનિ દેન્તિ, ‘‘ન મયં તસ્મિં વિહારે વસિમ્હા’’તિ વત્તબ્બા. ‘‘મયં વિહારસ્સ વા પાસાદસ્સ વા ન દેમ, તુમ્હાકં દેમ, યત્થ કત્થચિ વસિત્વા ભુઞ્જથા’’તિ વુત્તે પન યથાસુખં ભુઞ્જિતબ્બં, તેસંયેવ તં પાપુણાતિ. ‘‘તુમ્હાકં વસનટ્ઠાને પાપુણાપેત્વા ભુઞ્જથા’’તિ વુત્તે પન યત્થ વસન્તિ, તત્થ નેત્વા વસ્સગ્ગેન પાપુણાપેત્વા ભુઞ્જિતબ્બં. સચે પવારિતકાલે વસ્સાવાસિકં દેન્તિ, યદિ સત્તાહવારેન અરુણં ઉટ્ઠાપયિંસુ, ગહેતબ્બં. છિન્નવસ્સેહિ પન ‘‘ન મયં તત્થ વસિમ્હ, છિન્નવસ્સા મય’’ન્તિ વત્તબ્બં. યદિ ‘‘યેસં અમ્હાકં સેનાસનં પાપિતં, તે ગણ્હન્તૂ’’તિ વદન્તિ, ગહેતબ્બં. યં પન ‘‘વિહારે ઉપનિક્ખિત્તકં મા વિનસ્સી’’તિ ઇધ આહટં ચીવરાદિવેભઙ્ગિયભણ્ડં, તં તત્થેવ ગન્ત્વા અપલોકેત્વા ભાજેતબ્બં. ‘‘ઇતો અય્યાનં ચત્તારો પચ્ચયે દેથા’’તિ કપ્પિયકારકાનં દિન્ને ખેત્તવત્થુઆદિકે તત્રુપ્પાદેપિ એસેવ નયો. સઙ્ઘિકઞ્હિ વેભઙ્ગિયભણ્ડં અન્તોવિહારે વા બહિસીમાય વા હોતુ, બહિસીમાય ઠિતાનં અપલોકેત્વા ભાજેતું ન વટ્ટતિ. ઉભયત્થ ઠિતમ્પિ પન અન્તોસીમાય ઠિતાનં અપલોકેત્વા ભાજેતું વટ્ટતિયેવ.

સચે પન વસ્સૂપગતા ભિક્ખૂ વાળેહિ ઉબ્બાળ્હા હોન્તિ, ગણ્હન્તિપિ પરિપાતેન્તિપિ, સરીસપેહિ વા ઉબ્બાળ્હા હોન્તિ, ડંસન્તિપિ પરિપાતેન્તિપિ, ચોરેહિ વા ઉબ્બાળ્હા હોન્તિ, વિલુમ્પન્તિપિ આકોટેન્તિપિ, પિસાચેહિ વા ઉબ્બાળ્હા હોન્તિ, આવિસન્તિપિ હનન્તિપિ, ‘‘એસેવ અન્તરાયો’’તિ પક્કમિતબ્બં, નત્થિ વસ્સચ્છેદે આપત્તિ. સચે ગામો અગ્ગિના વા દડ્ઢો હોતિ, ઉદકેન વા વુળ્હો. ભિક્ખૂ પિણ્ડકેન કિલમન્તિ, ‘‘એસેવ અન્તરાયો’’તિ પક્કમિતબ્બં, વસ્સચ્છેદે અનાપત્તિ. સેનાસનં અગ્ગિના વા દડ્ઢં હોતિ, ઉદકેન વા વુળ્હં, ભિક્ખૂ સેનાસનેન કિલમન્તિ, ‘‘એસેવ અન્તરાયો’’તિ પક્કમિતબ્બં, વસ્સચ્છેદે અનાપત્તિ. સચે વસ્સૂપગતા ભિક્ખૂ ન લભન્તિ લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં, ‘‘એસેવ અન્તરાયો’’તિ પક્કમિતબ્બં. સચે લભન્તિ લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં, ન લભન્તિ સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ, ‘‘એસેવ અન્તરાયો’’તિ પક્કમિતબ્બં. સચેપિ લભન્તિ લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં, લભન્તિ સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ, ન લભન્તિ સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ, ‘‘એસેવ અન્તરાયો’’તિ પક્કમિતબ્બં. સચે લભન્તિ લૂખસ્સ વા પણીતસ્સ વા ભોજનસ્સ યાવદત્થં પારિપૂરિં, લભન્તિ સપ્પાયાનિ ભોજનાનિ, લભન્તિ સપ્પાયાનિ ભેસજ્જાનિ, ન લભન્તિ પતિરૂપં ઉપટ્ઠાકં, ‘‘એસેવ અન્તરાયો’’તિ પક્કમિતબ્બં, સબ્બત્થ વસ્સચ્છેદે અનાપત્તિ.

સચે પન વસ્સૂપગતં ભિક્ખું ઇત્થી નિમન્તેતિ ‘‘એહિ, ભન્તે, હિરઞ્ઞં વા તે દેમિ, સુવણ્ણં વા ખેત્તં વા વત્થું વા ગાવું વા ગાવિં વા દાસં વા દાસિં વા તે દેમિ, ધીતરં વા તે દેમિ ભરિયત્થાય, અહં વા તે ભરિયા હોમિ, અઞ્ઞં વા તે ભરિયં આનેમી’’તિ, તત્ર ચે ભિક્ખુનો એવં હોતિ ‘‘લહુપરિવત્તં ખો ચિત્તં વુત્તં ભગવતા, સિયાપિમે બ્રહ્મચરિયસ્સ અન્તરાયો’’તિ, પક્કમિતબ્બં, નત્થિ વસ્સચ્છેદે આપત્તિ. વુત્તનયેનેવ વેસી વા નિમન્તેતિ, થુલ્લકુમારી વા નિમન્તેતિ, પણ્ડકો વા નિમન્તેતિ, ઞાતકા વા નિમન્તેન્તિ, રાજાનો વા નિમન્તેન્તિ, ચોરા વા નિમન્તેન્તિ, ધુત્તા વા નિમન્તેન્તિ, એસેવ નયો. સચે વસ્સૂપગતો ભિક્ખુ પસ્સતિ અસામિકં નિધિં, તત્ર ચે ભિક્ખુનો એવં હોતિ ‘‘લહુપરિવત્તં ખો ચિત્તં વુત્તં ભગવતા, સિયાપિ મે બ્રહ્મચરિયસ્સ અન્તરાયો’’તિ, પક્કમિતબ્બં, અનાપત્તિ વસ્સચ્છેદે.

સચે વસ્સૂપગતો ભિક્ખુ પસ્સતિ સમ્બહુલે ભિક્ખૂ સઙ્ઘભેદાય પરક્કમન્તે, સુણાતિ વા ‘‘સમ્બહુલા ભિક્ખૂ સઙ્ઘભેદાય પરક્કમન્તી’’તિ, તત્ર ચે ભિક્ખુનો એવં હોતિ ‘‘ગરુકો ખો સઙ્ઘભેદો વુત્તો ભગવતા, મા મયિ સમ્મુખીભૂતે સઙ્ઘો ભિજ્જી’’તિ, પક્કમિતબ્બં, અનાપત્તિ વસ્સચ્છેદે. સચે વસ્સૂપગતો ભિક્ખુ સુણાતિ ‘‘અસુકસ્મિં કિર આવાસે સમ્બહુલા ભિક્ખૂ સઙ્ઘભેદાય પરક્કમન્તી’’તિ, તત્ર ચે ભિક્ખુનો એવં હોતિ ‘‘તે ચ ખો મે ભિક્ખૂ મિત્તા, ત્યાહં વક્ખામિ ‘ગરુકો ખો, આવુસો, સઙ્ઘભેદો વુત્તો ભગવતા, મા આયસ્મન્તાનં સઙ્ઘભેદો રુચ્ચિત્થા’તિ, કરિસ્સન્તિ મે વચનં સુસ્સૂસિસ્સન્તિ, સોતં ઓદહિસ્સન્તી’’તિ, પક્કમિતબ્બં, અનાપત્તિ વસ્સચ્છેદે, ભિન્ને પન સઙ્ઘે ગન્ત્વા કરણીયં નત્થિ.

સચે પન કોચિ ભિક્ખુ ‘‘ઇમં તેમાસં ઇધ વસ્સં વસથા’’તિ વુત્તે પટિસ્સુણિત્વા વિસંવાદેતિ, દુક્કટં. ન કેવલં તસ્સેવ પટિસ્સવસ્સ વિસંવાદે દુક્કટં, ‘‘ઇમં તેમાસં ભિક્ખં ગણ્હથ, ઉભોપિ મયં ઇધ વસ્સં વસિસ્સામ, એકતો ઉદ્દિસાપેસ્સામા’’તિ એવમાદિનાપિ તસ્સ તસ્સ પટિસ્સવસ્સ વિસંવાદે દુક્કટં. તઞ્ચ ખો પઠમં સુદ્ધચિત્તસ્સ પચ્છા વિસંવાદનપચ્ચયા, પઠમમ્પિ અસુદ્ધચિત્તસ્સ પન પટિસ્સવે પાચિત્તિયં. વિસંવાદે દુક્કટન્તિ પાચિત્તિયેન સદ્ધિં દુક્કટં યુજ્જતિ.

૧૮૨. વસ્સૂપગતેહિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૩૧૮) અન્તોવસ્સે નિબદ્ધવત્તં ઠપેત્વા વસ્સૂપગતા ભિક્ખૂ ‘‘સમ્મુઞ્જનિયો બન્ધથા’’તિ વત્તબ્બા. સુલભા ચે દણ્ડકા ચેવ સલાકાયો ચ હોન્તિ, એકકેન છ પઞ્ચ મુટ્ઠિસમ્મુઞ્જનિયો દ્વે તિસ્સો યટ્ઠિસમ્મુઞ્જનિયો વા બન્ધિતબ્બા. દુલ્લભા હોન્તિ, દ્વે તિસ્સો મુટ્ઠિસમ્મુઞ્જનિયો એકા યટ્ઠિસમ્મુઞ્જની બન્ધિતબ્બા. સામણેરેહિ પઞ્ચ પઞ્ચ ઉક્કા વા કોટ્ટેતબ્બા, વસનટ્ઠાનેસુ કસાવપરિભણ્ડં કાતબ્બં. વત્તં કરોન્તેહિ ચ ન ઉદ્દિસિતબ્બં ન ઉદ્દિસાપેતબ્બં, ન સજ્ઝાયો કાતબ્બો, ન પબ્બાજેતબ્બં ન ઉપસમ્પાદેતબ્બં, ન નિસ્સયો દાતબ્બો, ન ધમ્મસ્સવનં કાતબ્બં. સબ્બેવ હિ એતે પપઞ્ચા, નિપ્પપઞ્ચા હુત્વા સમણધમ્મમેવ કરિસ્સામાતિ વા સબ્બે તેરસ ધુતઙ્ગાનિ સમાદિયન્તુ, સેય્યં અકપ્પેત્વા ઠાનચઙ્કમેહિ વીતિનામેન્તુ, મૂગબ્બતં ગણ્હન્તુ, સત્તાહકરણીયેન ગતાપિ ભાજનીયભણ્ડં લભન્તૂતિ વા એવરૂપં અધમ્મિકવત્તં ન કાતબ્બં. એવં પન કાતબ્બં – પરિયત્તિધમ્મો નામ તિવિધમ્પિ સદ્ધમ્મં પતિટ્ઠાપેતિ, તસ્મા સક્કચ્ચં ઉદ્દિસથ ઉદ્દિસાપેથ, સજ્ઝાયં કરોથ, પધાનઘરે વસન્તાનં સઙ્ઘટ્ટનં અકત્વા અન્તોવિહારે નિસીદિત્વા ઉદ્દિસથ ઉદ્દિસાપેથ, સજ્ઝાયં કરોથ, ધમ્મસ્સવનં સમિદ્ધં કરોથ, પબ્બાજેન્તા સોધેત્વા પબ્બાજેથ, સોધેત્વા ઉપસમ્પાદેથ, સોધેત્વા નિસ્સયં દેથ. એકોપિ હિ કુલપુત્તો પબ્બજ્જઞ્ચ ઉપસમ્પદઞ્ચ લભિત્વા સકલં સાસનં પતિટ્ઠાપેતિ, અત્તનો થામેન યત્તકાનિ સક્કોથ, તત્તકાનિ ધુતઙ્ગાનિ સમાદિયથ, અન્તોવસ્સં નામેતં સકલદિવસં રત્તિયા ચ પઠમયામપચ્છિમયામેસુ અપ્પમત્તેહિ ભવિતબ્બં, વીરિયં આરભિતબ્બં. પોરાણકમહાથેરાપિ સબ્બપલિબોધે છિન્દિત્વા અન્તોવસ્સે એકચારિયવત્તં પૂરયિંસુ, ભસ્સે મત્તં જાનિત્વા દસવત્થુકથં દસઅસુભદસાનુસ્સતિઅટ્ઠતિંસારમ્મણકથં કાતું વટ્ટતિ, આગન્તુકાનં વત્તં કાતું, સત્તાહકરણીયેન ગતાનં અપલોકેત્વા દાતું વટ્ટતીતિ એવરૂપં વત્તં કાતબ્બં.

અપિચ ભિક્ખૂ ઓવદિતબ્બા ‘‘વિગ્ગાહિકપિસુણફરુસવચનાનિ મા વદથ, દિવસે દિવસે સીલાનિ આવજ્જેન્તા ચતુરારક્ખં અહાપેન્તા મનસિકારબહુલા વિહરથા’’તિ. દન્તકટ્ઠખાદનવત્તં આચિક્ખિતબ્બં, ચેતિયં વા બોધિં વા વન્દન્તેન ગન્ધમાલં વા પૂજેન્તેન પત્તં વા થવિકાય પક્ખિપન્તેન ન કથેતબ્બં, ભિક્ખાચારવત્તં આચિક્ખિતબ્બં, અન્તોગામે મનુસ્સેહિ સદ્ધિં પચ્ચયસઞ્ઞુત્તકથા વા વિસભાગકથા વા ન કથેતબ્બા, રક્ખિતિન્દ્રિયેહિ ભવિતબ્બં, ખન્ધકવત્તઞ્ચ સેખિયવત્તઞ્ચ પૂરેતબ્બન્તિ એવરૂપા બહુકાપિ નિય્યાનિકકથા આચિક્ખિતબ્બાતિ.

ઇતિ પાળિમુત્તકવિનયવિનિચ્છયસઙ્ગહે

વસ્સૂપનાયિકવિનિચ્છયકથા સમત્તા.