૧૭. મઞ્ચપીઠાદિસઙ્ઘિકસેનાસનેસુપટિપજ્જિતબ્બવિનિચ્છયકથા

૮૨. એવં સહસેય્યવિનિચ્છયં કથેત્વા ઇદાનિ સઙ્ઘિકે વિહારે સેય્યાસુ કત્તબ્બવિનિચ્છયં કથેતું ‘‘વિહારે સઙ્ઘિકે સેય્ય’’ન્ત્યાદિમાહ. તત્થ સમગ્ગં કમ્મં સમુપગચ્છતીતિ સઙ્ઘો, અયમેવ વચનત્થો સબ્બસઙ્ઘસાધારણો. સઙ્ઘસ્સ દિન્નો સઙ્ઘિકો, વિહરતિ એત્થાતિ વિહારો, તસ્મિં. સયન્તિ એત્થાતિ સેય્યા, તં. અસન્થરીતિ સન્થરિત્વાન. પક્કમનં પક્કમો, ગમનન્તિ અત્થો. ‘‘વિહારે સઙ્ઘિકે સેય્યં, સન્થરિત્વાન પક્કમો’’તિ ઇમસ્સ ઉદ્દેસપાઠસ્સ સઙ્ઘિકે વિહારે…પે… પક્કમનન્તિ અત્થો દટ્ઠબ્બોતિ યોજના. તત્રાતિ તસ્મિં પક્કમને અયં ઈદિસો મયા વુચ્ચમાનો વિનિચ્છયો વેદિતબ્બોતિ અત્થો. કતમો સો વિનિચ્છયોતિ આહ ‘‘સઙ્ઘિકે…પે… પાચિત્તિય’’ન્તિ. અપરિક્ખિત્તસ્સ ઉપચારો નામ સેનાસનતો દ્વે લેડ્ડુપાતા. પાચિત્તિયન્તિ પઠમં પાદં અતિક્કામેન્તસ્સ દુક્કટં, દુતિયાતિક્કમે પાચિત્તિયં. કથં વિઞ્ઞાયતિચ્ચાહ ‘‘યો પન ભિક્ખુ…પે… વચનતો’’તિ.

તત્થ સઙ્ઘિકો વિહારો પાકટો, સેય્યા અપાકટા, સા કતિવિધાઇચ્ચાહ ‘‘સેય્યા નામ…પે… દસવિધા’’તિ. તત્થાપિ કતમા ભિસિ, કતમા ચિમિલિકાદયોતિ આહ ‘‘તત્થ ભિસીતિ…પે… એસ નયો પણ્ણસન્થારે’’તિ. તત્થ મઞ્ચે અત્થરિતબ્બાતિ મઞ્ચકભિસિ, એવં ઇતરત્ર, વણ્ણાનુરક્ખણત્થં કતાતિ પટખણ્ડાદીહિ સિબ્બિત્વા કતા. ભૂમિયં અત્થરિતબ્બાતિ ચિમિલિકાય સતિ તસ્સા ઉપરિ, અસતિ સુદ્ધભૂમિયં અત્થરિતબ્બા. સીહધમ્માદીનં પરિહરણે એવ પટિક્ખેપોતિ ઇમિના મઞ્ચપીઠાદીસુ અત્થરિત્વા પુન સંહરિત્વા ઠપનાદિવસેન અત્તનો અત્થાય પરિહરણમેવ ન વટ્ટતિ, ભૂમત્થરણાદિવસેન પરિભોગો પન અત્તનો પરિહરણં ન હોતીતિ દસ્સેતિ. ખન્ધકે હિ ‘‘અન્તોપિ મઞ્ચે પઞ્ઞત્તાનિ હોન્તિ, બહિપિ મઞ્ચે પઞ્ઞત્તાનિ હોન્તી’’તિ એવં અત્તનો અત્થાય મઞ્ચાદીસુ પઞ્ઞપેત્વા પરિહરણવત્થુસ્મિં ‘‘ન, ભિક્ખવે, મહાચમ્માનિ ધારેતબ્બાનિ સીહચમ્મં બ્યગ્ઘચમ્મં દીપિચમ્મં, યો ધારેય્ય, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ (મહાવ. ૨૫૫) પટિક્ખેપો કતો, તસ્મા વુત્તનયેનેવેત્થ અધિપ્પાયો દટ્ઠબ્બો. સારત્થદીપનિયં (સારત્થ. ટી. પાચિત્તિય ૩.૧૧૨) પન ‘‘યદિ એવં ‘પરિહરણેયેવ પટિક્ખેપો’તિ ઇદં કસ્મા વુત્તન્તિ ચોદનં કત્વા ‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, સબ્બં પાસાદપરિભોગ’ન્તિ (ચૂળવ. ૩૨૦) વચનતો પુગ્ગલિકેપિ સેનાસને સેનાસનપરિભોગવસેન નિયમિતં સુવણ્ણઘટાદિકં પરિભુઞ્જિતું વટ્ટમાનમ્પિ કેવલં અત્તનો સન્તકં કત્વા પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ. એવમિદં ભૂમત્થરણવસેન પરિભુઞ્જિતું વટ્ટમાનમ્પિ અત્તનો સન્તકં કત્વા તં તં વિહારં હરિત્વા પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટતીતિ દસ્સનત્થં પરિહરણેયેવ પટિક્ખેપો વેદિતબ્બો’’તિ વુત્તં.

પાવારો કોજવોતિ પચ્ચત્થરણત્થાયેવ ઠપિતા ઉગ્ગતલોમા અત્થરણવિસેસા. એત્તકમેવ વુત્તન્તિ અટ્ઠકથાસુ (પાચિ. અટ્ઠ. ૧૧૬) વુત્તં. ‘‘ઇદં અટ્ઠકથાસુ તથાવુત્તભાવદસ્સનત્થં વુત્તં, અઞ્ઞમ્પિ તાદિસં મઞ્ચપીઠેસુ અત્થરિતબ્બં અત્થરણમેવા’’તિ તીસુપિ ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં. માતિકાટ્ઠકથાયં (કઙ્ખા. અટ્ઠ. દુતિયસેનાસનસિક્ખાપદવણ્ણના) પન ‘‘પચ્ચત્થરણં નામ પાવારો કોજવો’’તિ નિયમેત્વા વુત્તં, તસ્મા ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તં ઇમિના ન સમેતિ, ‘‘વીમંસિત્વા ગહેતબ્બ’’ન્તિ સારત્થદીપનિયં (સારત્થ. ટી. પાચિત્તિય ૩.૧૧૬) વુત્તં. વીમંસિતે પન એવમધિપ્પાયો પઞ્ઞાયતિ – માતિકાટ્ઠકથાપિ અટ્ઠકથાયેવ, તસ્મા મહાઅટ્ઠકથાદીસુ વુત્તનયેન ‘‘પાવારો કોજવો’’તિ નિયમેત્વા વુત્તં, એવં નિયમને સતિપિ યથા ‘‘લદ્ધાતપત્તો રાજકુમારો’’તિ આતપત્તસ્સ લદ્ધભાવેયેવ નિયમેત્વા વુત્તેપિ નિદસ્સનનયવસેન રાજકકુધભણ્ડસામઞ્ઞેન સમાના વાલબીજનાદયોપિ વુત્તાયેવ હોન્તિ, એવં ‘‘પાવારો કોજવો’’તિ નિયમેત્વા વુત્તેપિ નિદસ્સનનયવસેન તેહિ મઞ્ચપીઠેસુ અત્થરિતબ્બભાવસામઞ્ઞેન સમાના અઞ્ઞે અત્થરણાપિ વુત્તાયેવ હોન્તિ, તસ્મા ગણ્ઠિપદેસુ વુત્તવચનં અટ્ઠકથાવચનસ્સ પટિલોમં ન હોતિ, અનુલોમમેવાતિ દટ્ઠબ્બં.

ઇમસ્મિં પન ઠાને ‘‘યેન વિહારો કારિતો, સો વિહારસ્સામિકો’’તિ પાઠં નિસ્સાય એકચ્ચે વિનયધરા ‘‘સઙ્ઘિકવિહારસ્સ વા પુગ્ગલિકવિહારસ્સ વા વિહારદાયકોયેવ સામિકો, સોયેવ ઇસ્સરો, તસ્સ રુચિયા એવ વસિતું લભતિ, ન સઙ્ઘગણપુગ્ગલાનં રુચિયા’’તિ વિનિચ્છયં કરોન્તિ, સો વીમંસિતબ્બો, કથં અયં પાઠો કિમત્થં સાધેતિ ઇસ્સરત્થં વા આપુચ્છિતબ્બત્થં વાતિ? એવં વીમંસિતે ‘‘ભિક્ખુમ્હિ સતિ ભિક્ખુ આપુચ્છિતબ્બો’’તિઆદિવચનતો આપુચ્છિતબ્બત્થમેવ સાધેતિ, ન ઇસ્સરત્થન્તિ વિઞ્ઞાયતિ.

અથ સિયા ‘‘આપુચ્છિતબ્બત્થે સિદ્ધે ઇસ્સરત્થો સિદ્ધોયેવ હોતિ. ઇસ્સરભાવતોયેવ હિ સો આપુચ્છિતબ્બો’’તિ. તત્થેવં વત્તબ્બં – ‘‘આપુચ્છન્તેન ચ ભિક્ખુમ્હિ સતિ ભિક્ખુ આપુચ્છિતબ્બો, તસ્મિં અસતિ સામણેરો, તસ્મિં અસતિ આરામિકો’’તિઆદિવચનતો આયસ્મન્તાનં મતેન ભિક્ખુપિ સામણેરોપિ આરામિકોપિ વિહારકારકોપિ તસ્સ કુલે યો કોચિ પુગ્ગલોપિ ઇસ્સરોતિ આપજ્જેય્ય, એવં વિઞ્ઞાયમાનેપિ ભિક્ખુમ્હિ વા સામણેરે વા આરામિકે વા સતિ તેયેવ ઇસ્સરા, ન વિહારકારકો. તેસુ એકસ્મિમ્પિ અસતિયેવ વિહારકારકો ઇસ્સરો સિયાતિ. ઇમસ્મિં પન અધિકારે સઙ્ઘિકં સેનાસનં રક્ખણત્થાય આપુચ્છિતબ્બંયેવ વદતિ, ન ઇસ્સરભાવતો આપુચ્છિતબ્બં. વુત્તઞ્હિ અટ્ઠકથાયં (પાચિ. અટ્ઠ. ૧૧૬) ‘‘અનાપુચ્છં વા ગચ્છેય્યાતિ એત્થ ભિક્ખુમ્હિ સતિ ભિક્ખુ આપુચ્છિતબ્બો’’તિઆદિ.

અથાપિ એવં વદેય્ય ‘‘ન સકલસ્સ વાક્યપાઠસ્સ અધિપ્પાયત્થં સન્ધાય અમ્હેહિ વુત્તં, અથ ખો ‘વિહારસ્સામિકો’તિ એતસ્સ પદત્થંયેવ સન્ધાય વુત્તં. કથં? સં એતસ્સ અત્થીતિ સામિકો, વિહારસ્સ સામિકો વિહારસ્સામિકો. ‘કો વિહારસ્સામિકો નામા’તિ વુત્તે ‘યેન વિહારો કારિતો, સો વિહારસ્સામિકો નામા’તિ વત્તબ્બો, તસ્મા વિહારકારકો દાયકો વિહારસ્સામિકો નામાતિ વિઞ્ઞાયતિ, એવં વિઞ્ઞાયમાને સતિ સામિકો નામ સસ્સ ધનસ્સ ઇસ્સરો, તસ્સ રુચિયા એવ અઞ્ઞે લભન્તિ, તસ્મા વિહારસ્સામિકભૂતસ્સ દાયકસ્સ રુચિયા એવ ભિક્ખૂ વસિતું લભન્તિ, ન સઙ્ઘગણપુગ્ગલાનં રુચિયાતિ ઇમમત્થં સન્ધાય વુત્ત’’ન્તિ. તે એવં વત્તબ્બા – મા આયસ્મન્તો એવં અવચુત્થ, યથા નામ ‘‘ઘટિકારો બ્રહ્મા’’તિ વુત્તો સો બ્રહ્મા ઇદાનિ ઘટં ન કરોતિ, પુરિમત્તભાવે પન કરોતિ, તસ્મા ‘‘ઘટં કરોતી’’તિ વચનત્થેન ‘‘ઘટિકારો’’તિ નામં લભતિ. ઇતિ પુબ્બે લદ્ધનામત્તા પુબ્બવોહારવસેન બ્રહ્મભૂતોપિ ‘‘ઘટિકારો’’ઇચ્ચેવ વુચ્ચતિ, એવં સો વિહારકારકો ભિક્ખૂનં પરિચ્ચત્તકાલતો પટ્ઠાય વિહારસ્સામિકો ન હોતિ વત્થુપરિચ્ચાગલક્ખણત્તા દાનસ્સ, પુબ્બે પન અપરિચ્ચત્તકાલે વિહારસ્સ કારકત્તા વિહારસ્સામિકો નામ હોતિ, સો એવં પુબ્બે લદ્ધનામત્તા પુબ્બવોહારવસેન ‘‘વિહારસ્સામિકો’’તિ વુચ્ચતિ, ન, પરિચ્ચત્તસ્સ વિહારસ્સ ઇસ્સરભાવતો. તેનેવ સમ્માસમ્બુદ્ધેન ‘‘વિહારદાયકાનં રુચિયા ભિક્ખૂ વસન્તૂ’’તિ અવત્વા સેનાસનપઞ્ઞાપકો અનુઞ્ઞાતોતિ દટ્ઠબ્બો. તથા હિ વુત્તં વિમતિવિનોદનિયં (વિ. વિ. ટી. મહાવગ્ગ ૨.૨૯૫) ‘‘તેસં ગેહાનીતિ એત્થ ભિક્ખૂનં વાસત્થાય કતમ્પિ યાવ ન દેન્તિ, તાવ તેસં સન્તકંયેવ ભવિસ્સતીતિ દટ્ઠબ્બ’’ન્તિ, તેન દિન્નકાલતો પટ્ઠાય તેસં સન્તકાનિ ન હોન્તીતિ દસ્સેતિ. અયં પન કથા પાઠસ્સ સમ્મુખીભૂતત્તા ઇમસ્મિં ઠાને કથિતા. વિહારવિનિચ્છયો પન ચતુપચ્ચયભાજનવિનિચ્છયે (વિ. સઙ્ગ. અટ્ઠ. ૧૯૪ આદયો) આવિ ભવિસ્સતિ. યો કોચીતિ ઞાતકો વા અઞ્ઞાતકો વા યો કોચિ. યેન મઞ્ચં પીઠં વા વિનન્તિ, તં મઞ્ચપીઠકવાનં.

૮૩. સિલુચ્ચયલેણન્તિ સિલુચ્ચયે લેણં, પબ્બતગુહાતિ અત્થો. ‘‘સેનાસનં ઉપચિકાહિ ખાયિત’’ન્તિ ઇમસ્મિં વત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તત્તા વત્થુઅનુરૂપવસેન અટ્ઠકથાયં ઉપચિકાસઙ્કાય અભાવેન અનાપત્તિ વુત્તા. વત્તક્ખન્ધકે (ચૂળવ. ૩૬૦ આદયો) ગમિકવત્તં પઞ્ઞાપેન્તેન ‘‘સેનાસનં આપુચ્છિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તત્તા કેવલં ઇતિકત્તબ્બતામત્તદસ્સનત્થં ‘‘આપુચ્છનં પન વત્ત’’ન્તિ વુત્તં, ન પન વત્તભેદે દુક્કટન્તિ દસ્સનત્થં, તેનેવ અન્ધકટ્ઠકથાયં ‘‘સેનાસનં આપુચ્છિતબ્બ’’ન્તિ એત્થ ‘‘યં પાસાણપિટ્ઠિયં વા પાસાણત્થમ્ભેસુ વા કતસેનાસનં યત્થ ઉપચિકા નારોહન્તિ, તં અનાપુચ્છન્તસ્સપિ અનાપત્તી’’તિ વુત્તં. તસ્મા યં વુત્તં ગણ્ઠિપદે ‘‘તાદિસે સેનાસને અનાપુચ્છા ગચ્છન્તસ્સ પાચિત્તિયં નત્થિ, ગમિકવત્તે સેનાસનં અનાપુચ્છા ગચ્છન્તો વત્તભેદો હોતિ, તસ્મા દુક્કટં આપજ્જતી’’તિ, તં ન ગહેતબ્બં.

પચ્છિમસ્સ આભોગેન મુત્તિ નત્થીતિ તસ્સ પચ્છતો ગચ્છન્તસ્સ અઞ્ઞસ્સ અભાવતો વુત્તં. એકં વા પેસેત્વા આપુચ્છિતબ્બન્તિ એત્થ ગમનચિત્તસ્સ ઉપ્પન્નટ્ઠાનતો અનાપુચ્છિત્વા ગચ્છન્તે દુતિયપાદુદ્ધારે પાચિત્તિયં. મણ્ડપે વાતિ સાખામણ્ડપે વા પદરમણ્ડપે વા. રુક્ખમૂલેતિ યસ્સ કસ્સચિ રુક્ખસ્સ હેટ્ઠા. પલુજ્જતીતિ વિનસ્સતિ.

૮૪. મજ્ઝે સંખિત્તં પણવસણ્ઠાનં કત્વા બદ્ધન્તિ એરકપત્તાદીહિ વેણિં કત્વા તાય વેણિયા ઉભોસુ પસ્સેસુ વિત્થતટ્ઠાને બહું વેઠેત્વા તતો પટ્ઠાય યાવ મજ્ઝટ્ઠાનં, તાવ અન્તોઆકડ્ઢનવસેન વેઠેત્વા મજ્ઝે સંખિપિત્વા તત્થ તત્થ બન્ધિત્વા કતં. યત્થ કાકા વા કુલલા વા ન ઊહદન્તીતિ યત્થ ધુવનિવાસેન કુલાવકે કત્વા વસમાના એતે કાકકુલલા, અઞ્ઞે વા સકુણા તં સેનાસનં ન ઊહદન્તિ, તાદિસે રુક્ખમૂલે નિક્ખિપિતું અનુજાનામીતિ અત્થો.

૮૫. નવવાયિમોતિ અધુના સુત્તેન વીતકચ્છેન પલિવેઠિતમઞ્ચો. ઓનદ્ધોતિ કપ્પિયચમ્મેન ઓનદ્ધો, સોવ ઓનદ્ધકો સકત્થે ક-પચ્ચયવસેન. તેન હિ વસ્સેન સીઘં ન નસ્સતિ. ઉક્કટ્ઠઅબ્ભોકાસિકોતિ ઇદં તસ્સ સુખપટિપત્તિદસ્સનમત્તં, ઉક્કટ્ઠસ્સાપિ પન ચીવરકુટિ વટ્ટતેવ. કાયાનુગતિકત્તાતિ ભિક્ખુનો તત્થેવ નિસિન્નભાવં દીપેતિ, તેન ચ વસ્સભયેન સયં અઞ્ઞત્થ ગચ્છન્તસ્સ આપત્તિં દસ્સેતિ. અબ્ભોકાસિકાનં અતેમનત્થાય નિયમેત્વા દાયકેહિ દિન્નમ્પિ અત્તાનં રક્ખન્તેન રક્ખિતબ્બમેવ. ‘‘યસ્મા પન દાયકેહિ દાનકાલેયેવ સતસહસ્સગ્ઘનકમ્પિ કમ્બલં ‘પાદપુઞ્છનિં કત્વા પરિભુઞ્જથા’તિ દિન્નં તથેવ પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ, તસ્મા ઇદમ્પિ મઞ્ચપીઠાદિસેનાસનં ‘અજ્ઝોકાસેપિ યથાસુખં પરિભુઞ્જથા’તિ દાયકેહિ દિન્નં ચે, સબ્બસ્મિમ્પિ કાલે અજ્ઝોકાસે નિક્ખિપિતું વટ્ટતીતિ વદન્તી’’તિ સારત્થદીપનિયં (સારત્થ. ટી. પાચિત્તિય ૩.૧૦૮-૧૧૦) વુત્તં. પેસેત્વા ગન્તબ્બન્તિ એત્થ ‘‘યો ભિક્ખુ ઇમં ઠાનં આગન્ત્વા વસતિ, તસ્સ દેથા’’તિ વત્વા પેસેતબ્બં.

વલાહકાનં અનુટ્ઠિતભાવં સલ્લક્ખેત્વાતિ ઇમિના ગિમ્હાનેપિ મેઘે ઉટ્ઠિતે અબ્ભોકાસે નિક્ખિપિતું ન વટ્ટતીતિ દીપેતિ. તત્ર તત્રાતિ ચેતિયઙ્ગણાદિકે તસ્મિં તસ્મિં અબ્ભોકાસે નિયમેત્વા નિક્ખિત્તા. મજ્ઝતો પટ્ઠાય પાદટ્ઠાનાભિમુખાતિ યત્થ સમન્તતો સમ્મજ્જિત્વા અઙ્ગણમજ્ઝે સબ્બદા કચવરસ્સ સઙ્કડ્ઢનેન મજ્ઝે વાલિકા સઞ્ચિતા હોતિ, તત્થ કત્તબ્બવિધિદસ્સનત્થં વુત્તં, ઉચ્ચવત્થુપાદટ્ઠાનાભિમુખં, ભિત્તિપાદટ્ઠાનાભિમુખં વા વાલિકા હરિતબ્બાતિ અત્થો. ‘‘યત્થ વા પન કોણેસુ વાલિકા સઞ્ચિતા, તત્થ તતો પટ્ઠાય અપરદિસાભિમુખા હરિતબ્બા’’તિ કેચિ અત્થં વદન્તિ. કેચિ પન ‘‘સમ્મટ્ઠટ્ઠાનસ્સ પદવલઞ્જેન અવિકોપનત્થાય સયં અસમ્મટ્ઠટ્ઠાને ઠત્વા અત્તનો પાદાભિમુખં વાલિકા હરિતબ્બાતિ વુત્ત’’ન્તિ વદન્તિ. તત્થ ‘‘મજ્ઝતો પટ્ઠાયા’’તિ વચનસ્સ પયોજનં ન દિસ્સતિ. સારત્થદીપનિયં પન ‘‘પાદટ્ઠાનાભિમુખાતિ નિસીદન્તાનં પાદટ્ઠાનાભિમુખન્તિ કેચિ, સમ્મજ્જન્તસ્સ પાદટ્ઠાનાભિમુખન્તિ અપરે, બહિવાલિકાય અગમનનિમિત્તં પાદટ્ઠાનાભિમુખા હરિતબ્બાતિ વુત્તન્તિ એકે’’તિ વુત્તં. કચવરં હત્થેહિ ગહેત્વા બહિ છડ્ડેતબ્બન્તિ ઇમિના ‘‘કચવરં છડ્ડેસ્સામી’’તિ વાલિકા ન છડ્ડેતબ્બાતિ દીપેતિ.

૮૬. કપ્પં લભિત્વાતિ ‘‘ગચ્છા’’તિ વુત્તવચનેન કપ્પં લભિત્વા. થેરસ્સ હિ આણત્તિયા ગચ્છન્તસ્સ અનાપત્તિ. પુરિમનયેનેવાતિ ‘‘નિસીદિત્વા સયં ગચ્છન્તો’’તિઆદિના પુબ્બે વુત્તનયેનેવ.

અઞ્ઞત્થ ગચ્છતીતિ તં મગ્ગં અતિક્કમિત્વા અઞ્ઞત્થ ગચ્છતિ. લેડ્ડુપાતુપચારતો બહિ ઠિતત્તા ‘‘પાદુદ્ધારેન કારેતબ્બો’’તિ વુત્તં, અઞ્ઞત્થ ગચ્છન્તસ્સ પઠમપાદુદ્ધારે દુક્કટં, દુતિયપાદુદ્ધારે પાચિત્તિયન્તિ અત્થો. પાકતિકં અકત્વાતિ અપટિસામેત્વા. અન્તરસન્નિપાતેતિ અન્તરન્તરા સન્નિપાતે.

૮૭. આવાસિકાનંયેવ પલિબોધોતિ એત્થ આગન્તુકેસુ આગન્ત્વા કિઞ્ચિ અવત્વા તત્થ નિસિન્નેસુપિ નિસીદિત્વા ‘‘આવાસિકાયેવ ઉદ્ધરિસ્સન્તી’’તિ ગતેસુપિ આવાસિકાનમેવ પલિબોધો. મહાપચ્ચરિવાદે પન ‘‘ઇદં અમ્હાક’’ન્તિ વત્વાપિ અવત્વાપિ નિસિન્નાનમેવાતિ અધિપ્પાયો. મહાઅટ્ઠકથાવાદે ‘‘આપત્તી’’તિ પાચિત્તિયમેવ વુત્તં. મહાપચ્ચરિયં પન સન્થરાપને પાચિત્તિયેન ભવિતબ્બન્તિ અનાણત્તિયા પઞ્ઞત્તત્તા દુક્કટં વુત્તં. ઉસ્સારકોતિ સરભાણકો. સો હિ ઉદ્ધંઉદ્ધં પાળિપાઠં સારેતિ પવત્તેતીતિ ‘‘ઉસ્સારકો’’તિ વુચ્ચતિ. ‘‘ઇદં ઉસ્સારકસ્સ, ઇદં ધમ્મકથિકસ્સા’’તિ વિસું પઞ્ઞત્તત્તા અનાણત્તિયા પઞ્ઞત્તેપિ પાચિત્તિયેનેવ ભવિતબ્બન્તિ અધિપ્પાયેન ‘‘તસ્મિં આગન્ત્વા નિસિન્ને તસ્સ પલિબોધો’’તિ વુત્તં. કેચિ પન વદન્તિ ‘‘અનાણત્તિયા પઞ્ઞત્તેપિ ધમ્મકથિકસ્સ અનુટ્ઠાપનીયત્તા પાચિત્તિયેન ભવિતબ્બં, આગન્તુકસ્સ પન પચ્છા આગતેહિ વુડ્ઢતરેહિ ઉટ્ઠાપનીયત્તા દુક્કટં વુત્ત’’ન્તિ.

૮૮. પાદપુઞ્છની નામ રજ્જુકેહિ વા પિલોતિકાય વા પાદપુઞ્છનત્થં કતા. ફલકપીઠં નામ ફલકમયં પીઠં. અથ વા ફલકઞ્ચેવ દારુમયપીઠઞ્ચ. દારુમયપીઠન્તિ ચ ફલકમયમેવ પીઠં વેદિતબ્બં. પાદકઠલિકન્તિ અધોતપાદટ્ઠાપનકં. અજ્ઝોકાસે રજનં પચિત્વા …પે… પટિસામેતબ્બન્તિ એત્થ થેવે અસતિ રજનકમ્મે નિટ્ઠિતે પટિસામેતબ્બં. ‘‘ભિક્ખુ વા સામણેરો વા આરામિકો વા લજ્જી હોતીતિ વુત્તત્તા અલજ્જિં આપુચ્છિત્વા ગન્તું ન વટ્ટતી’’તિ વદન્તિ. ઓતાપેન્તો…પે… ગચ્છતીતિ એત્થ ‘‘કિઞ્ચાપિ ‘એત્તકં દૂરં ગન્તબ્બ’ન્તિ પરિચ્છેદો નત્થિ, તથાપિ લેડ્ડુપાતં અતિક્કમ્મ નાતિદૂરં ગન્તબ્બ’’ન્તિ વદન્તિ.

ઇતિ વિનયસઙ્ગહસંવણ્ણનાભૂતે વિનયાલઙ્કારે

મઞ્ચપીઠાદિસઙ્ઘિકસેનાસનેસુપટિપજ્જિતબ્બ-

વિનિચ્છયકથાલઙ્કારો નામ

સત્તરસમો પરિચ્છેદો.