૧૩. ગહપતિવગ્ગો

૧-૩. વેસાલીસુત્તાદિવણ્ણના

૧૨૪-૧૨૬. દ્વીસૂતિ ઇમસ્મિં ગહપતિવગ્ગે પઠમદુતિયેસુ તતિયે ચ વુત્તત્થમેવ પાઠજાતં અપુબ્બં નત્થીતિ અત્થો.

૪-૫. ભારદ્વાજસુત્તાદિવણ્ણના

૧૨૭-૧૨૮. કામં અઞ્ઞેપિ પબ્બજિતા યુત્તકાલે પિણ્ડં ઉલમાના ચરન્તિયેવ, અયં પન ઓદરિતો, તેનેવ કારણેન પબ્બજિતોતિ દસ્સેન્તો ‘‘પિણ્ડં ઉલમાનો’’તિઆદિમાહ. ઘંસન્તોવાતિ ભૂમિયં ઘંસન્તો એવ પત્તં ઠપેતિ. પરિક્ખીણન્તિ સમન્તતો પરિક્ખીણં. નાળિકો …પે… જાતં, અતિરેકપત્તટ્ઠપનસ્સ પટિક્ખિત્તત્તા અઞ્ઞં ન ગણ્હાતિ. ‘‘ઇન્દ્રિયભાવનન્તિ ચક્ખાદિપઞ્ચિન્દ્રિયભાવન’’ન્તિ કેચિ વદન્તિ, તથા વિપસ્સનાભિનિવેસં કત્વા ઉપરિવિપસ્સનં વડ્ઢિત્વાતિ અધિપ્પાયો. અપરે પન ‘‘સદ્ધાપઞ્ચમાનં ઇન્દ્રિયાનં વસેન વિપસ્સનાભિનિવેસં કત્વા તેન સુખેન અભિઞ્ઞાપહાનાનં સમ્પાદનવસેન ઇન્દ્રિયં ભાવેત્વા’’તિ વદન્તિ.

ઉપસઙ્કમતીતિ એત્થ યથા સો રાજા ઉપસઙ્કમિ, તં આગમનતો પટ્ઠાય દસ્સેતું ‘‘થેરો કિરા’’તિઆદિ આરદ્ધં. મહાપાનં નામ અઞ્ઞં કમ્મં અકત્વા પાનપસુતો હુત્વા સત્તાહં તદનુરૂપપરિજનસ્સ સુરાપિવનં. તેનાહ ‘‘મહાપાનં નામ પિવિત્વા’’તિ. સાલિથુસેહીતિ રત્તસાલિથુસેહિ. ડય્હમાનં વિય કિપિલ્લિકદંસનજાતાહિ દુક્ખવેદનાહિ. મુખસત્તીહિ વિજ્ઝિંસુ વલ્લભતાય. ઇત્થિલોલો હિ સો રાજા.

પવેણિન્તિ તેસં સમાદાનપવેણિં બ્રહ્મચરિયપબન્ધં. પટિપાદેન્તીતિ સમ્પાદેન્તિ. ગરુકારમ્મણન્તિ ગરુકાતબ્બઆરમ્મણં, અવીતિક્કમિતબ્બારમ્મણન્તિ અત્થો. અસ્સાતિ રઞ્ઞો. ચિત્તં અનોતરન્તન્તિ પસાદવીથિં અનોતરન્તં અનુપગચ્છન્તં. વિહેઠેતુન્તિ વિબાધિતું.

લોભસ્સ અપરાપરુપ્પત્તિયા બહુવચનવસેન ‘‘લોભધમ્મા’’તિ વુત્તં. ઉપ્પજ્જન્તીતિપિ અત્થો યેવ, યસ્મા ઉપ્પજ્જમાનો લોભધમ્મો અત્તનો હેતુપચ્ચયે પરિગ્ગહાપેન્તો જાનાપેન્તો વિય સહતિ પવત્તતીતિ. ઇમમેવ કાયન્તિ એત્થ સમૂહત્થે એવ કાય-સદ્દો ગબ્ભાસયાદિટ્ઠાનેસુ ઉપ્પજ્જનધમ્મસમૂહવિસયત્તા, ઇતરે પન કાયૂપલક્ખિતતાય ‘‘કાયો’’તિ વેદિતબ્બા. ઉત્તાનમેવ હેટ્ઠા વુત્તનયત્તા.

ભારદ્વાજસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. ઘોસિતસુત્તવણ્ણના

૧૨૯. રૂપા ચ મનાપાતિ નીલાદિભેદા રૂપધમ્મા ચ મનસા મનુઞ્ઞા પિયરૂપા સંવિજ્જન્તિ, ઇદઞ્ચ સુખવેદનીયસ્સ ફસ્સસ્સ સભાવદસ્સનત્થં. એવં ‘‘રૂપા ચ મનાપા ઉપેક્ખાવેદનિયા’’તિ એત્થાપિ યથારહં વત્તબ્બં. ચક્ખુવિઞ્ઞાણ…પે… ફસ્સન્તિ વુત્તં. ઉપનિસ્સયકોટિયા હિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણસમ્પયુત્તફસ્સો સુખવેદનીયો, ન સહજાતકોટિયા. તેનાહ – ‘‘એકં ફસ્સં પટિચ્ચ જવનવસેન સુખવેદના ઉપ્પજ્જતી’’તિ. સેસપદેસૂતિ ‘‘સંવિજ્જતિ ખો, ગહપતિ, સોતધાતૂ’’તિ આગતેસુ પઞ્ચસુ કોટ્ઠાસેસુ.

તેવીસતિ ધાતુયો કથિતા છન્નં દ્વારાનં વસેન વિભજ્જગહણેન. વત્થુનિસ્સિતન્તિ હદયવત્થુનિસ્સિતં. પઞ્ચદ્વારે વીસતિ, મનોદ્વારે તિસ્સો એવં તેવીસતિ.

ઘોસિતસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭-૮. હાલિદ્દિકાનિસુત્તાદિવણ્ણના

૧૩૦-૧૩૧. તં ઇત્થેતન્તિ ચક્ખુના યં રૂપં દિટ્ઠં, તં ઇત્થન્તિ અત્થો. તં સુખવેદનિયન્તિ તં સુખવેદનાય ઉપનિસ્સયકોટિયા પચ્ચયભૂતં ચક્ખુવિઞ્ઞાણઞ્ચેવ, યો ચ યથારહં ઉપનિસ્સયકોટિયા વા, અનન્તરો ચે અનન્તરકોટિયા વા, સહજાતો ચે સમ્પયુત્તકોટિયા વા, સુખવેદનાય પચ્ચયો ફસ્સો. તં સુખવેદનિયઞ્ચ ફસ્સં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ સુખવેદનાતિ યોજના. એસ નયો સબ્બત્થ સબ્બેસુ સેસેસુ સત્તસુ વારેસુ. મનોધાતુયેવ વા સમાનાતિ અભિધમ્મનયેન. સુત્તન્તનયેન પન સુઞ્ઞતટ્ઠેન નિસ્સત્તનિજ્જીવટ્ઠેન ચ મનોધાતુસમઞ્ઞં લભતેવ. અટ્ઠમં ઉત્તાનમેવ હેટ્ઠા વુત્તનયત્તા.

હાલિદ્દિકાનિસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. લોહિચ્ચસુત્તવણ્ણના

૧૩૨. તેપિ માણવકાત્વેવ વુત્તા, ન બ્રાહ્મણકુમારા એવ. સેલેય્યકાનીતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં સિલિસ્સનલઙ્ઘનકીળનાનિ.

ઉપટ્ઠાનવસેન ઇભં હરન્તીતિ ઇબ્ભા, હત્થિગોપકા. તે પન નિહીનકુટુમ્બસ્સ ભોગ્ગં ઉપાદાય ગહપતિભાવં ઉપાદાય ‘‘ગહપતિકા’’તિપિ વુચ્ચન્તીતિ આહ ‘‘ગહપતિકા’’તિ. કણ્હાતિ કણ્હાભિજાતિકા. રટ્ઠં ભરન્તીતિ યસ્મિં રટ્ઠે વસન્તિ, તસ્સ રટ્ઠસ્સ બલિં ભરણેન, અત્તનો વા કુટુમ્બસ્સ ભરણેન ભરતા. પરિયાયન્તાતિ પરિતો સંચરન્તા કીળન્તિ.

સીલજેટ્ઠકાતિ સીલપ્પધાના. યે પુરાણં સરન્તિ, તે સીલુત્તમા અહેસું. દ્વારાનિ ચક્ખાદિદ્વારાનિ.

અપક્કમિત્વા અપેતા વિરહિતા હુત્વા. વિસમાનીતિ વિગતસમાનિ દુચ્ચરિતસભાવાનિ. નાનાવિધદણ્ડા નાનાવિધદણ્ડનિપાતા.

અનાહારકાતિ કિઞ્ચિ અભુઞ્જનકા. પઙ્કો વિય પઙ્કો, મલં. દન્તપઙ્કો પુરિમપદલોપેન પઙ્કોતિ વુત્તોતિ ‘‘પઙ્કો નામ દન્તમલ’’ન્તિ વુત્તં. અજેહિ કાતબ્બકાનં અકોપેત્વા કરણં સમાદાનવસેન વતં. એસ નયો સેસેસુપિ. કોહઞ્ઞં નામ અત્તનિ વિજ્જમાનદોસં પટિચ્છાદેત્વા અસન્તગુણપકાસનાતિ આહ – ‘‘પટિચ્છન્ન…પે… કોહઞ્ઞઞ્ચેવા’’તિ. પરિક્ખારભણ્ડકવણ્ણાતિ પરિક્ખારભણ્ડા કપ્પકાતિ. તે ચ ખો અત્તનો જીવિકત્થાય આમિસકિઞ્જક્ખસ્સ અત્તનિબન્ધનત્થાય અમોચનત્થાય કતા.

અખિલન્તિ ચેતોખિલરહિતં બ્રહ્મવિહારવસેન. તેનાહ ‘‘મુદુ અથદ્ધ’’ન્તિ.

અધિમુત્તોતિ અભિરતિવસેન યુત્તપયુત્તો. પરિત્તચિત્તોતિ પરિતો ખણ્ડિતચિત્તો. અપ્પમાણચિત્તોતિ એત્થ ‘‘કો અય’’ન્તિ પટિક્ખિતું સક્કુણેય્યચિત્તો.

લોહિચ્ચસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. વેરહચ્ચાનિસુત્તવણ્ણના

૧૩૩. બ્રાહ્મણિં ધમ્મસવનાય ચોદેન્તો માણવકો ‘‘યગ્ઘે’’તિ અવોચ. તેનાહ ‘‘યગ્ઘેતિ ચોદનત્થે નિપાતો’’તિ.

વેરહચ્ચાનિસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ગહપતિવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.