૧૦. સળવગ્ગો

૧. અદન્તઅગુત્તસુત્તવણ્ણના

૯૪. અદમિતાતિ દમં નિબ્બિસેવનભાવં અનીતા. અગોપિતાતિ સતિસઙ્ખાતાય વતિયા ન રક્ખિતા. અપિહિતાતિ સતિકવાટેન ન પિહિતા. ચતૂહિપિ પદેહિ ઇન્દ્રિયાનં અનાવરણમેવાહ. અધિકં વહન્તીતિ અધિવાહા, દુક્ખસ્સ અધિવાહા દુક્ખાધિવાહા. નિરયેસુ ઉપ્પજ્જનકં નેરયિકં. આદિ-સદ્દેન સેસપાળિં સઙ્ગણ્હાતિ.

સળેવાતિ છ-કારસ્સ સ-કારો, ળ-કારો પદસન્ધિકરો. યત્થાતિ નિમિત્તત્થે ભુમ્મં. અનવસ્સુતા અતિન્તાતિ રાગેન અતેમિતા.

અસ્સાદિતન્તિ અસ્સાદં ઇતં ઉપગતં. તેનાહ ‘‘અસ્સાદવન્ત’’ન્તિ. સુખદુક્ખન્તિ ઇટ્ઠાનિટ્ઠં. અન્વયતીતિ અન્વયો, હેતુ. ફસ્સોતિ અન્વયો એતસ્સાતિ ફસ્સન્વયન્તિ આહ – ‘‘ફસ્સહેતુક’’ન્તિ. ‘‘અવિરુદ્ધ’’ઇતિ વિભત્તિલોપેન નિદ્દેસો.

પપઞ્ચસઞ્ઞાતિ તણ્હાદિસમધૂપસંહતસઞ્ઞા. તેનાહ ‘‘કિલેસસઞ્ઞાય પપઞ્ચસઞ્ઞા નામ હુત્વા’’તિ. પપઞ્ચસઞ્ઞા એતેસં અત્થીતિ પપઞ્ચસઞ્ઞા, ઇતરીતરા નરા. પપઞ્ચયન્તાતિ સંસારે પપઞ્ચં ચિરાયનં કરોન્તા. સઞ્ઞિનોતિ ગેહસ્સિતસઞ્ઞાય સઞ્ઞાવન્તો. મનોમયં વિતક્કન્તિ કેવલં મનસા સમ્ભાવિતં મિચ્છાવિતક્કં. ઇરીયતીતિ ઇરિયં પટિપત્તિં ઇરીયતિ પટિપજ્જતિ.

સુટ્ઠુ ભાવિતોતિ સુટ્ઠુભાવં સુભાવનં ઇતો ભાવિતભાવિતો. ફુટ્ઠસ્સ ચિત્તન્તિ તેન યથાવુત્તફસ્સેન ફુટ્ઠં અસ્સ ચિત્તં. ન વિકમ્પતે ક્વચીતિ કિસ્મિઞ્ચિ ઇટ્ઠાનિટ્ઠારમ્મણે ન કમ્પતિ. પારગાતિ પારગામિનો ભવથ.

અદન્તઅગુત્તસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. માલુક્યપુત્તસુત્તવણ્ણના

૯૫. અપસાદેતીતિ તજ્જેતિ. ઉસ્સાદેતીતિ ઉક્કંસેતિ. અયં કિર થેરો માલુક્યપુત્તો. પમજ્જિત્વાતિ યોનિસોમનસિકારસ્સ અનનુયુજ્જનેન પમજ્જિત્વા.

યત્રાતિ પચ્ચત્તં વચનાલઙ્કારે. નામાતિ અસમ્ભાવને અપસાદનપક્ખે, ઉસ્સાદનપક્ખે પન સમ્ભાવને. કિં જાતન્તિ કિં તેન મહલ્લકભાવેન જાતન્તિ મહલ્લકભાવં તિણાયપિ અમઞ્ઞમાનો વદતિ. તેનાહ ‘‘યદિ…પે… અનુગ્ગણ્હન્તો’’તિ. અનુગ્ગણ્હન્તોતિ અચિન્તેન્તો. માદિસાનં ભગવતો ઓવાદો ઉપકારાવહોતિ એતરહિ ઓવાદઞ્ચ પસંસન્તો.

‘‘અદિટ્ઠા અદિટ્ઠપુબ્બા’’તિઆદિના પરિકપ્પવસેન વુત્તનિદસ્સનં ‘‘યથા એતેસુ છન્દાદયો ન હોન્તિ, એવમિતરેસુપિ પરિઞ્ઞાતેસૂ’’તિ નયપટિપજ્જનત્થં, તેસમ્પિ ઇમેહિ સમાનેતબ્બત્તા. તેન વુત્તં ‘‘સુપિનકૂપમા કામા’’તિ (મ. નિ. ૧.૨૩૪; ૨.૪૬; પાચિ. ૪૧૭; ચૂળવ. ૬૫).

ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન દિટ્ઠે દિટ્ઠમત્તન્તિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ રૂપાયતનં યત્તકો ગહણાકારો, તત્તકં. કિત્તકં પમાણન્તિ અત્તસંવેદિયં પરસ્સ ન દિસિતબ્બં, કપ્પનામત્તં રૂપં. તેનાહ ‘‘ચક્ખુવિઞ્ઞાણં હી’’તિઆદિ. રૂપેતિ રૂપાયતને. રૂપમત્તમેવાતિ નીલાદિભેદં રૂપાયતનમત્તં, ન નીલાદિ. વિસેસનિવત્તનત્થો હિ અયં મત્ત-સદ્દો. યદિ એવં, એવ-કારો કિમત્થિયો? ચક્ખુવિઞ્ઞાણઞ્હિ રૂપાયતને લબ્ભમાનમ્પિ નીલાદિવિસેસં ‘‘ઇદં નીલં નામ, ઇદં પીતં નામા’’તિ ન ગણ્હાતિ. કુતો નિચ્ચાનિચ્ચાદિસભાવત્થન્તિ સંહિતસ્સપિ નિવત્તનત્થં એવકારગ્ગહણં. તેનાહ ‘‘ન નિચ્ચાદિસભાવ’’ન્તિ. સેસવિઞ્ઞાણેહિપીતિ જવનવિઞ્ઞાણેહિપિ.

દિટ્ઠં નામ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં રૂપાયતનસ્સ દસ્સનન્તિ કત્વા. તેનાહ ‘‘રૂપે રૂપવિજાનન’’ન્તિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણમત્તમેવાતિ યત્તકં ચક્ખુવિઞ્ઞાણં રૂપાયતને ગહણમત્તં, તંમત્તમેવ મે સબ્બં ચિત્તં ભવિસ્સતીતિ અત્થો. ‘‘રાગાદિરહેના’’તિ વા પાઠો. દિટ્ઠં નામ પદત્થતો ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન દિટ્ઠં રૂપં. તત્થેવાતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણેન દિટ્ઠમત્તે રૂપે. ચિત્તત્તયં દિટ્ઠમત્તં નામ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં વિય રાગાદિવિરહેન પવત્તનતો. તેનાહ ‘‘યથા ત’’ન્તિ આદિ.

મનોદ્વારાવજ્જનેન વિઞ્ઞાતારમ્મણં વિઞ્ઞાતન્તિ અધિપ્પેતં રાગાદિવિરહેન વિઞ્ઞેય્યતો. તેનાહ ‘‘યથા આવજ્જનેના’’તિઆદિ.

તદાતિ તસ્મિં કાલે, ન તતો પટ્ઠાયાતિ અયમેત્થ અત્થોતિ દસ્સેતિ. ‘‘દિટ્ઠમત્ત’’ન્તિઆદિના યેસં રાગાદીનં નિવત્તનં અધિપ્પેતં, તે ‘‘તેના’’તિ એત્થ ત-સદ્દેન પચ્ચામસીયન્તીતિ ‘‘તેન રાગેન વા રત્તો’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થાતિ વિસયે ભુમ્મં, વિસયભાવો ચ વિસયિના સમ્બન્ધવસેન ઇચ્છિતબ્બોતિ વુત્તં ‘‘પટિબદ્ધો’’તિઆદિ.

સતીતિ રૂપસ્સ યથાસભાવસલ્લક્ખણા સતિ મુટ્ઠા પિયનિમિત્તમનસિકારેન અનુપ્પજ્જનતો ન દિસ્સતિ નપ્પવત્તતિ. અજ્ઝોસાતિ અજ્ઝોસાય. ગિલિત્વા પરિનિટ્ઠપેત્વા અત્તનિયકરણેન.

અભિજ્ઝા ચ વિહેસા ચાતિ કરણત્થે પચ્ચત્તવચનન્તિ આહ – ‘‘અભિજ્ઝાય ચ વિહેસાય ચા’’તિ. અત્થવસેન વિભત્તિપરિણામોતિ આહ – ‘‘અભિજ્ઝાવિહેસાહી’’તિ. આચિનન્તસ્સાતિ વડ્ઢેન્તસ્સ. પટિસ્સતોતિ પતિસ્સતો સબ્બત્થ સતિયા યુત્તો. સેવતો ચાપીતિ એત્થ ચ-સદ્દો અપિ-સદ્દો ચ નિપાતમત્તન્તિ ‘‘સેવન્તસ્સ’’ઇચ્ચેવ અત્થો વુત્તો.

માલુક્યપુત્તસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. પરિહાનસુત્તવણ્ણના

૯૬. પરિહાનસભાવન્તિ અનવજ્જધમ્મેહિ પરિહાયનસભાવં. અભિભવિતાનીતિ અભિભૂતાનિ નિબ્બિસેવનભાવાકારેન. સરસઙ્કપ્પાતિ તસ્મિં તસ્મિં વિસયે અનવટ્ઠિતભાવેન સઙ્કપ્પા. સંયોજનિયાતિ સંયોજેતબ્બા. સંયોજનાનઞ્હિ પુનપ્પુનં ઉપ્પત્તિયા ઓકાસં દેન્તો કિલેસજાતં અધિવાસેતિ નામ. કિલેસો એવ કિલેસજાતં. આરમ્મણં પન ચિત્તે કરોન્તો અધિવાસેતિ નામ. છન્દરાગપ્પહાનેન ન પજહતિ આરમ્મણં, કિલેસં પન અનુપ્પત્તિધમ્મતાપાદનેન એવ. અભિભવિતં આયતનન્તિ કથિતં અધિવાસનાદિના. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પરિહાનધમ્મો હોતી’’તિ ધમ્મં પુચ્છિત્વા તં વિભજન્તેન ભગવતા ‘‘તઞ્ચે ભિક્ખુ અધિવાસેતી’’તિઆદિના પુગ્ગલેન પુગ્ગલાધિટ્ઠાનેન ધમ્મો દસ્સિતો.

પરિહાનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. પમાદવિહારીસુત્તવણ્ણના

૯૭. ન પિદહિત્વા ચક્ખુન્દ્રિયં ન પિદહિત્વા સઞ્છાદિત્વા ઠિતસ્સ. બ્યાસિઞ્ચતીતિ કિલેસેહિ વિસેસેન આસિઞ્ચતિ. કિલેસતિન્તન્તિ કિલેસેહિ અવસ્સુતં. દુબ્બલપીતિ તરુણા ન બલપ્પત્તા. બલવપીતિ ઉબ્બેગા ફરણપ્પત્તા ચ પીતિ. દરથપ્પસ્સદ્ધીતિ કાયચિત્તદરથવૂપસમલક્ખણા પસ્સદ્ધિ. ન ઉપ્પજ્જન્તિ પચ્ચયપરમ્પરાય અસિદ્ધત્તા. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પમાદવિહારી હોતી’’તિઆદિના પુગ્ગલં પુચ્છિત્વા ‘‘પામોજ્જં ન હોતિ, પામોજ્જં જાયતી’’તિઆદિના ચ, ધમ્મેન ‘‘પમાદવિહારી અપ્પમાદવિહારી’’તિ ચ પુગ્ગલો દસ્સિતો.

પમાદવિહારીસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. સંવરસુત્તવણ્ણના

૯૮. ઇદન્તિ ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસંવરો’’તિ? ઇદં વચનં. પહાતબ્બધમ્મક્ખાનવસેનાતિ પહાતબ્બધમ્મસ્સેવ કથનં વુત્તં. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસંવરો હોતી’’તિ ધમ્મં પુચ્છિત્વા ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા’’તિઆદિના ધમ્મોવ વિભત્તો.

સંવરસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. સમાધિસુત્તવણ્ણના

૯૯. ચિત્તેકગ્ગતાયાતિ સમથવસેન ચિત્તેકગ્ગતાય. પરિહાયમાનેતિ તસ્સ અલાભેન પરિહાયમાને. કમ્મટ્ઠાનન્તિ વિપસ્સનાકમ્મટ્ઠાનં, સમથમેવ વા.

૭. પટિસલ્લાનસુત્તવણ્ણના

૧૦૦. કમ્મટ્ઠાનન્તિ સમથવિપસ્સનાકમ્મટ્ઠાનં.

૮-૯. પઠમનતુમ્હાકંસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૧-૧૦૨. ઉપમં પરિવારેત્વાતિ ઉપમં પરિહરિત્વા. સુદ્ધિકવસેનાતિ ઉપમાય વિના કેવલમેવ.

૧૦. ઉદકસુત્તવણ્ણના

૧૦૩. ઉદકોતિ તસ્સ નામં. વેદં ઞાણં. સબ્બં જિતવાતિ સબ્બજિ. અવખતન્તિ નિખતં. ઉચ્છાદનધમ્મોતિ ઉચ્છાદેતબ્બસભાવો. પરિમદ્દનધમ્મોતિ પરિમદ્દિતબ્બસભાવો. પરિહતોતિ પરિહરિતો. ઓદનકુમ્માસૂપચયુચ્છાદનપરિમદ્દનપદેહીતિ વત્તબ્બં. ઉચ્છાદનં વા પરિમદ્દનમત્તમેવાતિ કત્વા ન ગહિતં.

ઉદકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સળવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

દુતિયો પણ્ણાસકો.