૩. ફેણપિણ્ડૂપમસુત્તવણ્ણના

૯૫. કેનચિ કારણેન યુજ્ઝિત્વા ગહેતું ન સક્કાતિ અયુજ્ઝા નામ. નિવત્તનટ્ઠાનેતિ ઉદકપ્પવાહસ્સ નિવત્તિતટ્ઠાને.

અનુસોતાગમનેતિ અનુસોતં આગમનહેતુ, ‘‘અનુસોતાગમનેના’’તિ વા પાઠો. અનુપુબ્બેન પવડ્ઢિત્વાતિ તત્થ તત્થ ઉટ્ઠિતાનં ખુદ્દકમહન્તાનં ફેણપિણ્ડાનં સંસગ્ગેન પકારતો વુદ્ધિં પત્વા. આવહેય્યાતિ આનેત્વા વહેય્ય. કારણેન ઉપપરિક્ખેય્યાતિ ઞાણેન વીમંસેય્ય. ‘‘સારો નામ કિં ભવેય્યા’’તિ વત્વા સબ્બસો તદભાવં દસ્સેન્તો ‘‘વિલીયિત્વા વિદ્ધંસેય્યેવા’’તિ આહ. તેન રૂપમ્પિ નિસ્સારતાય ભિજ્જતેવાતિ દસ્સેતિ. યથા હિ અનિચ્ચતાય અસારતાસિદ્ધિ, એવં અસારતાયપિ અનિચ્ચતાસિદ્ધીતિ અનિચ્ચતાય એવ નિચ્ચસારં થિરભાવસારં ધુવસારં સામીનિવાસીકારકભૂતસ્સ અત્તનો વસે પવત્તનમ્પેત્થ નત્થીતિ આહ ‘‘રૂપમ્પિ…પે… નિસ્સારમેવા’’તિ. સોતિ ફેણપિણ્ડો. ગહિતોપિ ઉપાયેન તમત્થં ન સાધેતિ અનરહત્તા. અનેકસન્ધિઘટિતો તથા તથા ઘટિતો હુત્વા.

બ્યામમત્તમ્પિ એતરહિ મનુસ્સાનં વસેન. અવસ્સમેવ ભિજ્જતિ તરઙ્ગબ્ભાહતં હુત્વા.

તસ્મિં તસ્મિં ઉદકબિન્દુમ્હિ પતિતે. ઉદકતલન્તિ ઉદકપિટ્ઠિં. અઞ્ઞતો પતન્તં ઉદકબિન્દું. ઉદકજલ્લન્તિ સન્તાનકં હુત્વા ઠિતં ઉદકમલં. તઞ્હિ સંકડ્ઢિત્વા તતો ઉદકં પુટં કરોતિ, તસ્મિં પુટે પુબ્બુળસમઞ્ઞા. વત્થુન્તિ ચક્ખાદિવત્થું. આરમ્મણન્તિ રૂપાદિઆરમ્મણં. કિલેસજલ્લન્તિ પુરિમસિદ્ધં, પટિલબ્ભમાનં વા કિલેસમલં. ફસ્સસઙ્ઘટ્ટનન્તિ ફસ્સસમોધાનં. પુબ્બુળસદિસા મુહુત્તરમણીયતાય. યસ્મા ઘમ્મકાલે સૂરિયાતપસન્તાપાભિનિબ્બત્તરસ્મિજાલનિપાતે તાદિસે ભૂમિપદેસે ઇતો ચિતો સમુગ્ગતવાતવેગસમુદ્ધટવિરુળ્હસઙ્ખાતેસુ પરિબ્ભમન્તેસુ અણુપરમાણુતજ્જારિપ્પકારેસુ ભૂતસઙ્ઘાતેસુ મરીચિસમઞ્ઞા, તસ્મા સબ્બસો સારવિરહિતાતિ વુત્તં ‘‘સઞ્ઞાપિ અસારકટ્ઠેન મરીચિસદિસા’’તિ. યસ્મા ચ પસ્સન્તાનં યેભુય્યેન ઉદકાકારેન ખાયતિ, તસ્મા ‘‘ગહેત્વા પિવિતું વા’’તિઆદિ વુત્તં. નીલાદિઅનુભવનત્થાયાતિ નીલાદિઆરમ્મણસ્સ અનુભવનત્થાય. ફન્દતીતિ ફન્દનાકારપ્પત્તા વિય હોતિ અપ્પહીનતણ્હસ્સ પુગ્ગલસ્સ. વિપ્પલમ્ભેતિ અપ્પહીનવિપલ્લાસં પુગ્ગલં. તેનાહ ‘‘ઇદં નીલક’’ન્તિઆદિ. સઞ્ઞાવિપલ્લાસતો હિ ચિત્તવિપલ્લાસો, તતો દિટ્ઠિવિપલ્લાસોતિ. વિપ્પલમ્ભનેનાતિ વિપ્પકારવસેનેવ આરમ્મણસ્સ લમ્ભનેન. વિપ્પકારવસેન હિ એતં લમ્ભનં, યદિદં અનુદકમેવ ઉદકં કત્વા દસ્સનં અનગરમેવ નગરં કત્વા ગન્ધબ્બનાટકાદિદસ્સનં.

કુક્કુકં વુચ્ચતિ કદલિક્ખન્ધસ્સ સબ્બપત્તવટ્ટીનં અબ્ભન્તરે દણ્ડકન્તિ આહ ‘‘અકુક્કુકજાતન્તિ અન્તો અસઞ્જાતઘનદણ્ડક’’ન્તિ. ન તથા હોતીતિ યદત્થાય ઉપનીતં, તદત્થાય ન હોતિ. નાનાલક્ખણોતિ નાનાસભાવો. સઙ્ખારક્ખન્ધોવાતિ એકો સઙ્ખારક્ખન્ધોત્વેવ વુચ્ચતિ.

અસ્સાતિ પુરિસસ્સ. અપગતપટલપિળકન્તિ અપગતપટલદોસઞ્ચેવ અપગતપિળકદોસઞ્ચ. અસારભાવદસ્સનસમત્થન્તિ અસારસ્સ અસારભાવદસ્સનસમત્થં. ઇત્તરાતિ પરિત્તકાલા, ન ચિરટ્ઠિતિકા. તેનાહ ‘‘લહુપચ્ચુપટ્ઠાના’’તિ. અઞ્ઞદેવ ચ આગમનકાલે ચિત્તન્તિ ઇદઞ્ચ ઓળારિકવસેનેવ વુત્તં. તથા હિ એકચ્છરક્ખણે અનેકકોટિસતસહસ્સસઙ્ખાનિ ચિત્તાનિ ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝન્તિ. માયાય દસ્સિતં રૂપં માયાતિ વુત્તં. યંકિઞ્ચિદેવ કપાલિટ્ઠકપાસાણવાલિકાદિં. વઞ્ચેતીતિ અસુવણ્ણમેવ સુવણ્ણન્તિ, અમુત્તમેવ મુત્તાતિઆદિના વઞ્ચેતિ. નનુ ચ સઞ્ઞાપિ મરીચિ વિય વિપ્પલમ્ભેતિ વઞ્ચેતિ, ઇદમ્પિ વિઞ્ઞાણં માયા વિય વઞ્ચેતીતિ કો ઇમેસં વિસેસોતિ? વચનત્થો નેસં સાધારણો. તથાપિ સઞ્ઞા અનુદકંયેવ ઉદકં કત્વા ગાહાપેન્તી, અપુરિસઞ્ઞેવ પુરિસં કત્વા ગાહાપેન્તી વિપ્પલમ્ભનવસેન અપ્પવિસયા, વિઞ્ઞાણં પન યં કિઞ્ચિ અતંસભાવં તં કત્વા દસ્સેન્તી માયા વિય મહાવિસયા. તેનાહ ‘‘યંકિઞ્ચિદેવા’’તિઆદિ. એવમ્પીતિ અતિવિય લહુપરિવત્તિભાવેનપિ માયાસદિસન્તિ.

દેસિતાતિ એવં દેસિતા ફેણપિણ્ડાદિઉપમાહિ.

ભૂરિ વુચ્ચતિ પથવી, સણ્હટ્ઠેન વિપુલટ્ઠેન ચ ભૂરિસદિસપઞ્ઞતાય ભૂરિપઞ્ઞો. તેનાહ ‘‘સણ્હપઞ્ઞેન ચેવા’’તિઆદિ. કિમિગણાદીનન્તિ આદિ-સદ્દેન અનેકગિજ્ઝાદિકે સઙ્ગણ્હાતિ. પવેણીતિ ધમ્મપબન્ધો. બાલલાપિની ‘‘અહં મમા’’તિઆદિના. સેસધાતુયો ગહેત્વાવ ભિજ્જતિ એકુપ્પાદેકનિરોધત્તા, વત્થુરૂપનિસ્સયપચ્ચયત્તા ‘‘અય’’ન્તિ ન વિસું ગહિતં. વધભાવતોતિ વધસ્સ મરણસ્સ અત્થિભાવતો. સરણન્તિ પટિસરણં.

ફેણપિણ્ડૂપમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.