૧૦. પુપ્ફવગ્ગો

૧. નદીસુત્તવણ્ણના

૯૩. પબ્બતેય્યાતિ પબ્બતતો આગતા. તતો એવ ઓહારિની. તેનસ્સા ચણ્ડસોતતં દસ્સેતિ. દૂરં ગચ્છતીતિ દૂરઙ્ગમા. તેનસ્સા મહોઘતં દસ્સેતિ.

સોતેતિ વટ્ટસોતે. ચતૂહિ ગાહેહીતિ ‘‘રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતી’’તિઆદિનયપ્પવત્તેહિ ચતૂહિ ગાહેહિ. પલુજ્જનત્તાતિ છિન્નત્તા. સોકાદિબ્યસનપ્પત્તીતિ સોકાદિઅનત્થુપ્પત્તિ.

નદીસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. પુપ્ફસુત્તવણ્ણના

૯૪. વિવદતીતિ વિવાદં કરોતિ. વદન્તોતિ અયથાસભાવેન વદન્તો. વિવદતિ ધમ્મતાય વિરુદ્ધં કત્વા વદતિ. લોકધમ્મોતિ લુજ્જનસભાવધમ્મો. કો પન સોતિ આહ ‘‘ખન્ધપઞ્ચક’’ન્તિ. તેનાહ ‘‘તં હી’’તિઆદિ. કથં કરોમીતિ કેન પકારેનાહં બાલં અજાનન્તં કરોમિ. તેનાહ ‘‘મય્હં હી’’તિઆદિ. તથા ચાહ ‘‘અક્ખાતો વો મયા મગ્ગો’’તિઆદિ (ધ. પ. ૨૭૫). ‘‘તયો લોકા કથિતા’’તિ વત્વા તં વિવરિતું ‘‘નાહં, ભિક્ખવે’’તિઆદિમાહ.

પુપ્ફસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. ફેણપિણ્ડૂપમસુત્તવણ્ણના

૯૫. કેનચિ કારણેન યુજ્ઝિત્વા ગહેતું ન સક્કાતિ અયુજ્ઝા નામ. નિવત્તનટ્ઠાનેતિ ઉદકપ્પવાહસ્સ નિવત્તિતટ્ઠાને.

અનુસોતાગમનેતિ અનુસોતં આગમનહેતુ, ‘‘અનુસોતાગમનેના’’તિ વા પાઠો. અનુપુબ્બેન પવડ્ઢિત્વાતિ તત્થ તત્થ ઉટ્ઠિતાનં ખુદ્દકમહન્તાનં ફેણપિણ્ડાનં સંસગ્ગેન પકારતો વુદ્ધિં પત્વા. આવહેય્યાતિ આનેત્વા વહેય્ય. કારણેન ઉપપરિક્ખેય્યાતિ ઞાણેન વીમંસેય્ય. ‘‘સારો નામ કિં ભવેય્યા’’તિ વત્વા સબ્બસો તદભાવં દસ્સેન્તો ‘‘વિલીયિત્વા વિદ્ધંસેય્યેવા’’તિ આહ. તેન રૂપમ્પિ નિસ્સારતાય ભિજ્જતેવાતિ દસ્સેતિ. યથા હિ અનિચ્ચતાય અસારતાસિદ્ધિ, એવં અસારતાયપિ અનિચ્ચતાસિદ્ધીતિ અનિચ્ચતાય એવ નિચ્ચસારં થિરભાવસારં ધુવસારં સામીનિવાસીકારકભૂતસ્સ અત્તનો વસે પવત્તનમ્પેત્થ નત્થીતિ આહ ‘‘રૂપમ્પિ…પે… નિસ્સારમેવા’’તિ. સોતિ ફેણપિણ્ડો. ગહિતોપિ ઉપાયેન તમત્થં ન સાધેતિ અનરહત્તા. અનેકસન્ધિઘટિતો તથા તથા ઘટિતો હુત્વા.

બ્યામમત્તમ્પિ એતરહિ મનુસ્સાનં વસેન. અવસ્સમેવ ભિજ્જતિ તરઙ્ગબ્ભાહતં હુત્વા.

તસ્મિં તસ્મિં ઉદકબિન્દુમ્હિ પતિતે. ઉદકતલન્તિ ઉદકપિટ્ઠિં. અઞ્ઞતો પતન્તં ઉદકબિન્દું. ઉદકજલ્લન્તિ સન્તાનકં હુત્વા ઠિતં ઉદકમલં. તઞ્હિ સંકડ્ઢિત્વા તતો ઉદકં પુટં કરોતિ, તસ્મિં પુટે પુબ્બુળસમઞ્ઞા. વત્થુન્તિ ચક્ખાદિવત્થું. આરમ્મણન્તિ રૂપાદિઆરમ્મણં. કિલેસજલ્લન્તિ પુરિમસિદ્ધં, પટિલબ્ભમાનં વા કિલેસમલં. ફસ્સસઙ્ઘટ્ટનન્તિ ફસ્સસમોધાનં. પુબ્બુળસદિસા મુહુત્તરમણીયતાય. યસ્મા ઘમ્મકાલે સૂરિયાતપસન્તાપાભિનિબ્બત્તરસ્મિજાલનિપાતે તાદિસે ભૂમિપદેસે ઇતો ચિતો સમુગ્ગતવાતવેગસમુદ્ધટવિરુળ્હસઙ્ખાતેસુ પરિબ્ભમન્તેસુ અણુપરમાણુતજ્જારિપ્પકારેસુ ભૂતસઙ્ઘાતેસુ મરીચિસમઞ્ઞા, તસ્મા સબ્બસો સારવિરહિતાતિ વુત્તં ‘‘સઞ્ઞાપિ અસારકટ્ઠેન મરીચિસદિસા’’તિ. યસ્મા ચ પસ્સન્તાનં યેભુય્યેન ઉદકાકારેન ખાયતિ, તસ્મા ‘‘ગહેત્વા પિવિતું વા’’તિઆદિ વુત્તં. નીલાદિઅનુભવનત્થાયાતિ નીલાદિઆરમ્મણસ્સ અનુભવનત્થાય. ફન્દતીતિ ફન્દનાકારપ્પત્તા વિય હોતિ અપ્પહીનતણ્હસ્સ પુગ્ગલસ્સ. વિપ્પલમ્ભેતિ અપ્પહીનવિપલ્લાસં પુગ્ગલં. તેનાહ ‘‘ઇદં નીલક’’ન્તિઆદિ. સઞ્ઞાવિપલ્લાસતો હિ ચિત્તવિપલ્લાસો, તતો દિટ્ઠિવિપલ્લાસોતિ. વિપ્પલમ્ભનેનાતિ વિપ્પકારવસેનેવ આરમ્મણસ્સ લમ્ભનેન. વિપ્પકારવસેન હિ એતં લમ્ભનં, યદિદં અનુદકમેવ ઉદકં કત્વા દસ્સનં અનગરમેવ નગરં કત્વા ગન્ધબ્બનાટકાદિદસ્સનં.

કુક્કુકં વુચ્ચતિ કદલિક્ખન્ધસ્સ સબ્બપત્તવટ્ટીનં અબ્ભન્તરે દણ્ડકન્તિ આહ ‘‘અકુક્કુકજાતન્તિ અન્તો અસઞ્જાતઘનદણ્ડક’’ન્તિ. ન તથા હોતીતિ યદત્થાય ઉપનીતં, તદત્થાય ન હોતિ. નાનાલક્ખણોતિ નાનાસભાવો. સઙ્ખારક્ખન્ધોવાતિ એકો સઙ્ખારક્ખન્ધોત્વેવ વુચ્ચતિ.

અસ્સાતિ પુરિસસ્સ. અપગતપટલપિળકન્તિ અપગતપટલદોસઞ્ચેવ અપગતપિળકદોસઞ્ચ. અસારભાવદસ્સનસમત્થન્તિ અસારસ્સ અસારભાવદસ્સનસમત્થં. ઇત્તરાતિ પરિત્તકાલા, ન ચિરટ્ઠિતિકા. તેનાહ ‘‘લહુપચ્ચુપટ્ઠાના’’તિ. અઞ્ઞદેવ ચ આગમનકાલે ચિત્તન્તિ ઇદઞ્ચ ઓળારિકવસેનેવ વુત્તં. તથા હિ એકચ્છરક્ખણે અનેકકોટિસતસહસ્સસઙ્ખાનિ ચિત્તાનિ ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝન્તિ. માયાય દસ્સિતં રૂપં માયાતિ વુત્તં. યંકિઞ્ચિદેવ કપાલિટ્ઠકપાસાણવાલિકાદિં. વઞ્ચેતીતિ અસુવણ્ણમેવ સુવણ્ણન્તિ, અમુત્તમેવ મુત્તાતિઆદિના વઞ્ચેતિ. નનુ ચ સઞ્ઞાપિ મરીચિ વિય વિપ્પલમ્ભેતિ વઞ્ચેતિ, ઇદમ્પિ વિઞ્ઞાણં માયા વિય વઞ્ચેતીતિ કો ઇમેસં વિસેસોતિ? વચનત્થો નેસં સાધારણો. તથાપિ સઞ્ઞા અનુદકંયેવ ઉદકં કત્વા ગાહાપેન્તી, અપુરિસઞ્ઞેવ પુરિસં કત્વા ગાહાપેન્તી વિપ્પલમ્ભનવસેન અપ્પવિસયા, વિઞ્ઞાણં પન યં કિઞ્ચિ અતંસભાવં તં કત્વા દસ્સેન્તી માયા વિય મહાવિસયા. તેનાહ ‘‘યંકિઞ્ચિદેવા’’તિઆદિ. એવમ્પીતિ અતિવિય લહુપરિવત્તિભાવેનપિ માયાસદિસન્તિ.

દેસિતાતિ એવં દેસિતા ફેણપિણ્ડાદિઉપમાહિ.

ભૂરિ વુચ્ચતિ પથવી, સણ્હટ્ઠેન વિપુલટ્ઠેન ચ ભૂરિસદિસપઞ્ઞતાય ભૂરિપઞ્ઞો. તેનાહ ‘‘સણ્હપઞ્ઞેન ચેવા’’તિઆદિ. કિમિગણાદીનન્તિ આદિ-સદ્દેન અનેકગિજ્ઝાદિકે સઙ્ગણ્હાતિ. પવેણીતિ ધમ્મપબન્ધો. બાલલાપિની ‘‘અહં મમા’’તિઆદિના. સેસધાતુયો ગહેત્વાવ ભિજ્જતિ એકુપ્પાદેકનિરોધત્તા, વત્થુરૂપનિસ્સયપચ્ચયત્તા ‘‘અય’’ન્તિ ન વિસું ગહિતં. વધભાવતોતિ વધસ્સ મરણસ્સ અત્થિભાવતો. સરણન્તિ પટિસરણં.

ફેણપિણ્ડૂપમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪-૬. ગોમયપિણ્ડસુત્તાદિવણ્ણના

૯૬-૯૮. સસ્સતં સબ્બકાલં યાવ કપ્પવુટ્ઠાના હોન્તીતિ સસ્સતિયો, સિનેરુઆદયો. તાહિ સમં સમકાલં. અનેનાતિ ભગવતા. નયિદન્તિ એત્થ ય-કારો પદસન્ધિકરો, ઇદન્તિ નિપાતપદં. તં પન યેન યેન સમ્બન્ધીયતિ, તં તિલિઙ્ગોવ હોતીતિ ‘‘અયં મગ્ગબ્રહ્મચરિયવાસો’’તિ વુત્તં. ‘‘ન પઞ્ઞાયેય્યા’’તિ વત્વા તમત્થં વિવરિતું ‘‘મગ્ગો હી’’તિઆદિ વુત્તં. વિવટ્ટેન્તોતિ વિનિવટ્ટેન્તો અપ્પવત્તિં કરોન્તો.

રાજધાનીતિ રઞ્ઞો નિવાસનગરં. સુત્તમયન્તિ ચિત્તવણ્ણવટ્ટિકામયં.

ગોમયપિણ્ડસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. ગદ્દુલબદ્ધસુત્તવણ્ણના

૯૯. યં મહાસમુદ્દોતિ એત્થ યન્તિ સમયસ્સ પચ્ચામસનં. ભુમ્મત્થે ચેતં પચ્ચત્તવચનન્તિ આહ ‘‘યસ્મિં સમયે’’તિ. સો ચ સમયો અયન્તિ દસ્સેન્તો ‘‘પઞ્ચમે સૂરિયે ઉટ્ઠિતે’’તિ આહ. પરિચ્છેદં ન વદામિ પરિચ્છેદકારિકાય અગ્ગમગ્ગવિજ્જાય અનધિગતત્તા. સુનખો વિય વટ્ટનિસ્સિતો બાલો અસવસભાવતો. ગદ્દુલો વિય દિટ્ઠિબન્ધો. સક્કાયો તસ્સ અસવસભાવતો. પુથુજ્જનસ્સ સક્કાયાનુપરિવત્તનન્તિ ‘‘સન્તાને સત્તવોહારો’’તિ તં તતો અઞ્ઞં કત્વા ભેદેન નિદ્દેસો.

ગદ્દુલબદ્ધસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. દુતિયગદ્દુલબદ્ધસુત્તવણ્ણના

૧૦૦. દિટ્ઠિગદ્દુલનિસ્સિતાયાતિ સહજાતાદિપચ્ચયવસેન દિટ્ઠિગદ્દુલનિસ્સિતાય નિસ્સાયેવ પવત્તતિ તતો અત્તાનં વિવેચેતું અસક્કુણેય્યત્તા. ચિત્તસંકિલેસેનેવાતિ દસવિધકિલેસવત્થુવસેન ચિત્તસ્સ સંકિલિટ્ઠભાવેન. અરિયમગ્ગાધિગમનેન ચિત્તસ્સ વોદાનત્તા વોદાયન્તિ વિસુજ્ઝન્તિ.

વિચરણચિત્તન્તિ ગહેત્વા વિચરણવસેન વિચરણચિત્તં. સઙ્ખાનામાતિ એવંનામકા. બ્રાહ્મણપાસણ્ડિકાતિ જાતિયા બ્રાહ્મણા, છન્નવુતિયા પાસણ્ડેસુ તં સઙ્ખાસઞ્ઞિતં પાસણ્ડં પગ્ગય્હ વિચરણકા. પટકોટ્ઠકન્તિ દુસ્સાપણકં. દસ્સેન્તાતિ યથાગતિકમ્મવિપાકચિત્તતં દસ્સેન્તા. તં ચિત્તન્તિ તં પટકોટ્ઠકચિત્તં ગહેત્વા વિચરન્તિ. ચિન્તેત્વા કતત્તાતિ ‘‘ઇમસ્સ રૂપસ્સ એવં હત્થપાદા, એવં મુખં લિખિતબ્બં, એવં આકારવત્થગ્ગહણાનિ, એવં કિરિયાવિસેસા, એવં કિરિયાવિભાગં, સત્તવિસેસાનં વિભાગં કાતબ્બ’’ન્તિ તસ્સ ઉબ્બત્તનખિપનપવત્તનાદિપયોજનઞ્ચાતિ સબ્બમેતં તથા ચિન્તેત્વા કતત્તા ચિત્તેન મનસા ચિન્તિતં નામ. ઉપાયપરિયેસનચિત્તન્તિ ‘‘હત્થપાદા એવં લિખિતબ્બા’’તિઆદિના યથાવુત્તઉપાયસ્સ ચેવ પુબ્બે પવત્તસ્સ ભૂમિપરિકમ્મવણ્ણધાતુસમ્માયોજનુપાયસ્સ ચ વસેન પવત્તં ચિત્તં. તતોપિ ચિત્તતરન્તિ તતો ચિત્તકમ્મતોપિ ચિત્તતરં ચિત્તકારેન ચિન્તિતપ્પકારાનં સબ્બેસંયેવ ચિત્તકમ્મે અનિપ્ફજ્જનતો. કમ્મચિત્તેનાતિ કમ્મવિઞ્ઞાણેન. કમ્મચિત્તેનાતિ વા કમ્મસ્સ ચિત્તભાવેન. સો કમ્મસ્સ વિચિત્તભાવો તણ્હાવસેન જાયતીતિ વેદિતબ્બો. સ્વાયમત્થો અટ્ઠસાલિનીટીકાયં વિભાવિતો. એવં ચિત્તાતિ એવં ચિત્તરૂપવિસેસા. યોનિં ઉપનેતીતિ તં તં અણ્ડજાદિભેદં યોનિવિસેસં પાપેતિ વણ્ણવિસેસો વિય ફલિકમણિકં. ન હિ વિસેસા હિતવિચિત્તસામત્થિયકમ્મં યોનિં ઉપનેતિ, તસ્સ તસ્સ વિપાકુપ્પત્તિયા પચ્ચયો હોતિ. યોનિમૂલકો તેસં ચિત્તભાવોતિ યં યં યોનિં કમ્મં સત્તે ઉપનેતિ, તંતંયોનિમૂલકો તેસં સત્તાનં ચિત્તવિચિત્તભાવો. તેનાહ ‘‘યોનિઉપગતા’’તિઆદિ. સદિસચિત્તાવ સદિસચિત્તભાવા એવ. ઇતીતિઆદિ વુત્તસ્સેવ અત્થસ્સ ઉપ્પટિપાટિયા નિગમનં.

તિરચ્છાનગતચિત્તભાવતો ચિત્તસ્સેવ સવિસેસં ચિત્તભાવકરણં દસ્સેતું ‘‘અપિચા’’તિઆદિ વુત્તં. તત્થ ચિત્તં નામેતં ચિત્તતરમેવ વેદિતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. સહજાતધમ્મચિત્તતાયાતિ રાગાદિસદ્ધાદિધમ્મવિચિત્તભાવેન. ભૂમિચિત્તતાયાતિ અધિટ્ઠાનચિત્તતાય. કમ્મનાનત્તં મૂલં કારણં એતેસન્તિ કમ્મનાનત્તમૂલકા, તેસં. લિઙ્ગનાનત્તં ઇત્થિલિઙ્ગાદિનાનત્તવસેન ચેવ તંતંસણ્ઠાનનાનત્તવસેન ચ વેદિતબ્બં. સઞ્ઞાનાનત્તં ઇત્થિપુરિસદેવમનુસ્સાદિસઞ્ઞાનાનત્તવસેન. વોહારનાનત્તં તિસ્સોતિઆદિવોહારનાનત્તવસેન. ચિત્તાનં વિચિત્તાનં. તંતંવોહારનાનત્તમ્પિ ચિત્તેનેવ પઞ્ઞપીયતિ. રઙ્ગજાતરૂપસમુટ્ઠાપનાદિના વત્થં રઞ્જયતીતિ રજકો, વણ્ણકારો. પુથુજ્જનસ્સ અત્તભાવસઞ્ઞિતરૂપસમુટ્ઠાપનતા નિયતા એકન્તિકાતિ પુથુજ્જનગ્ગહણં. ‘‘અભિરૂપં રૂપં સમુટ્ઠાપેતી’’તિ આનેત્વા સમ્બન્ધો.

દુતિયગદ્દુલબદ્ધસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. વાસિજટસુત્તવણ્ણના

૧૦૧. અત્થસ્સાતિ હિતસ્સ. અસાધિકા ‘‘ભાવનાનુયોગં અનનુયુત્તસ્સા’’તિ અનનુયુત્તસ્સ વુત્તત્તા. ઇતરાતિ સુક્કપક્ખઉપમા. સાધિકા ભાવનાયોગસ્સ અનુયુત્તત્તા. તઞ્હિ તસ્સ સાધિકા વેદિતબ્બા. સમ્ભાવનત્થેતિ પરમત્થસમ્ભાવને. એવઞ્હિ કણ્હપક્ખેપિ અપિસદ્દગ્ગહણં સમત્થિતં હોતિ. સમ્ભાવનત્થેતિ વા પરિકપ્પનત્થેતિ અત્થો. સઙ્ખાતબ્બે અત્થે અનિયમતો વુચ્ચમાને સઙ્ખાતો અનિયમત્થો વાસદ્દો વત્તબ્બોતિ ‘‘અટ્ઠ વા’’તિઆદિ વુત્તં. ઊનાધિકાનીતિ ઊનાનિપિ અધિકાનિપિ કિઞ્ચાપિ હોન્તિ, એકંસો પન ગહેતબ્બોતિ ‘‘અટ્ઠ વા દસ વા દ્વાદસ વા’’તિ વુત્તં. એવં વચનં સન્ધાય ‘‘વચનસિલિટ્ઠતાયા’’તિઆદિ વુત્તં. પાદનખસિખાહિ અકોપનવસેન સમ્મા અધિસયિતાનિ. ઉતુન્તિ ઉણ્હઉતું કાયુસ્માવસેન. તેનાહ ‘‘ઉસ્મીકતાની’’તિ. ભાવિતાનીતિ કુક્કુટવાસનાય વાસિતાનિ. સમ્માઅધિસયનાદિતિવિધકિરિયાકરણેન ઇમં અપ્પમાદં કત્વા. સોત્થિના અભિનિબ્ભિજ્જિતુન્તિ અનન્તરાયેન તતો નિક્ખમિતું. ઇદાનિ તમત્થં વિવરન્તો ‘‘તે હી’’તિઆદિમાહ. સયમ્પીતિ અણ્ડાનિ. પરિણામન્તિ પરિપક્કં બહિનિક્ખમનયોગ્ગતં.

તન્તિ ઓપમ્મસમ્પટિપાદનં. એવન્તિ ઇદાનિ વુચ્ચમાનાકારેન. અત્થેનાતિ ઉપમેય્યત્થેન. સંસન્દિત્વા સમ્મા યોજેત્વા. સમ્પયુત્તધમ્મવસેન ઞાણસ્સ તિક્ખાદિભાવો વેદિતબ્બો. ઞાણસ્સ હિ સભાવતો સતિનેપક્કતો ચ તિક્ખભાવો, સમાધિવસેન સૂરભાવો, સદ્ધાવસેન વિપ્પસન્નભાવો, વીરિયવસેન પરિણામભાવો. પરિણામકાલોતિ બલવવિપસ્સનાકાલો. વડ્ઢિતકાલોતિ વુટ્ઠાનગામિનિવિપસ્સનાકાલો. અનુલોમટ્ઠાનસ્સ હિ વિપસ્સના ગહિતગબ્ભા નામ તદા મગ્ગગબ્ભસ્સ ગહિતત્તા. તજ્જાતિકન્તિ તસ્સ વિપસ્સનાનુયોગસ્સ અનુરૂપં. સત્થાપિ ગાથાય અવિજ્જણ્ડકોસં પહરતિ ભિન્દાપેતિ.

ઓલમ્બકસઙ્ખાતન્તિ ઓલમ્બકસુત્તસઙ્ખાતં. પલન્તિ તસ્સ સુત્તસ્સ નામં. ધારેત્વાતિ દારૂનં હેય્યાદિજાનનત્થં ઉપનેત્વા. દારૂનં ગણ્ડં હરતીતિ પલગણ્ડોતિ એતેન પલેન ગણ્ડહારો ‘‘પલગણ્ડો’’તિ પચ્છિમપદે ઉત્તરપદલોપેન નિદ્દેસોતિ દસ્સેતિ. ગહણટ્ઠાનેતિ હત્થેન ગહેતબ્બટ્ઠાને. સમ્મદેવ ખેપીયન્તિ એતેન કાયદુચ્ચરિતાદીનીતિ સઙ્ખેપો, તેન. વિપસ્સનં અનુયુઞ્જન્તસ્સ પુગ્ગલસ્સેવ દિવસે દિવસે આસવાનં પરિક્ખયો ઇધ ‘‘વિપસ્સનાયાનિસંસો’’તિ અધિપ્પેતો. હેમન્તિકેન કરણભૂતેન. ભુમ્મત્થે વા એતં કરણવચનં, હેમન્તિકેતિ અત્થો. પટિપ્પસ્સમ્ભન્તીતિ પટિપ્પસ્સદ્ધફલાનિ હોન્તિ. તેનાહ ‘‘પૂતિકાનિ ભવન્તી’’તિ.

મહાસમુદ્દો વિય સાસનં સભાવગમ્ભીરભાવતો. નાવા વિય યોગાવચરો મહોઘુત્તરણતો. પરિયાદાનં વિયાતિ પરિતો અપરિપૂરણં વિય. ખજ્જમાનાનન્તિ સઙ્ખાદન્તેન વિય ઉદકેન ખેપિયમાનાનં બન્ધનાનં. તનુભાવોતિ પરિયુટ્ઠાનુપ્પત્તિયા અસમત્થતાય દુબ્બલભાવો. વિપસ્સનાઞાણપીતિપામોજ્જેહીતિ વિપસ્સનાઞાણસમુટ્ઠિતેહિ પીતિપામોજ્જેહિ. ઓક્ખાયમાને પક્ખાયમાનેતિ વિવિધપટિપત્તિયા ઉક્ખાયમાને પટિસઙ્ખાનુપસ્સનાય પક્ખાયમાને. દુબ્બલતા દીપિતા ‘‘અપ્પકસિરેનેવ સંયોજનાનિ પટિપ્પસ્સમ્ભન્તિ, પૂતિકાનિ ભવન્તી’’તિ વુત્તત્તા.

વાસિજટસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. અનિચ્ચસઞ્ઞાસુત્તવણ્ણના

૧૦૨. ભાવેન્તસ્સાતિ વિપસ્સનાય મગ્ગં ભાવેન્તસ્સ ઉપ્પન્નસઞ્ઞા. તેનાહ – ‘‘સબ્બં કામરાગં પરિયાદિયતી’’તિઆદિ. સન્તાનેત્વાતિ કસનટ્ઠાનં સબ્બસો વિતનેત્વા પત્થરિત્વા. કિલેસાતિ ઉપક્કિલેસપ્પભેદા કિલેસા. અનિચ્ચસઞ્ઞાઞાણેનાતિ અનિચ્ચસઞ્ઞાસહગતેન ઞાણેન.

લાયનન્તિ લાયનં વિય નયનં વિય નિચ્છોટનં વિય ચ અનિચ્ચસઞ્ઞાઞાણં. ઇમિના અત્થેનાતિ ઇમિના યથાવુત્તેન પાળિયા અત્થેન, ઉપમા સંસન્દેતબ્બાતિ એત્થ પબ્બજલાયકો વિય યોગાવચરો. લાયનાદિના તસ્સ તત્થ કતકિચ્ચતાય પરિતુટ્ઠિ વિય ઇમસ્સ કિલેસે સબ્બસો છિન્દિત્વા ફલસમાપત્તિસુખેન કાલસ્સ વીતિનામના.

કૂટં ગચ્છન્તીતિ પારિમન્તેન કૂટં ગચ્છન્તિ. કૂટં પવિસનભાવેનાતિ કૂટચ્છિદ્દં અગ્ગેન પવિસનવસેન. સમોસરિત્વાતિ છિદ્દે અનુપવિસનવસેન ચ આહચ્ચ અવટ્ઠાનેન ચ સમોસરિત્વા ઠિતા. કૂટં વિય અનિચ્ચસઞ્ઞા અનિચ્ચાનુપસ્સનાવસેન અવટ્ઠાનસ્સ મૂલભાવતો. ગોપાનસિયો વિય ચતુભૂમકકુસલા ધમ્મા અનિચ્ચસઞ્ઞામૂલકત્તા. કૂટં અગ્ગં સબ્બગોપાનસીનં તથાઅધિટ્ઠાનસ્સ પધાનકારણત્તા. અનિચ્ચસઞ્ઞા અગ્ગાતિ એત્થાપિ એસેવ નયો. અનિચ્ચસઞ્ઞા લોકિયાતિ ઇદં અનિચ્ચસઞ્ઞાનુપસ્સનં સન્ધાય વુત્તં. અનિચ્ચાનુપસ્સનામુખેન અધિગતઅરિયમગ્ગે ઉપ્પન્નસઞ્ઞા અનિચ્ચસઞ્ઞાતિ વત્તબ્બતં લભતીતિ ‘‘અનિચ્ચસઞ્ઞા, ભિક્ખવે, ભાવિતા બહુલીકતા સબ્બં કામરાગં પરિયાદિયતી’’તિઆદિ વુત્તં. તથા હિ ધમ્મસઙ્ગહે (ધ. સ. ૩૫૭, ૩૬૦) ‘‘યસ્મિં સમયે લોકુત્તરં સઞ્ઞં ભાવેતી’’તિઆદિના સઞ્ઞાપિ ઉદ્ધટા. સબ્બાસુ ઉપમાસૂતિ મૂલસન્તાનઉપમાદીસુ પઞ્ચસુ ઉપમાસુ. પુરિમાહીતિ કસ્સકપબ્બજલાયનઅમ્બપિણ્ડિઉપમાહિ અનિચ્ચસઞ્ઞાય કિચ્ચં વુત્તં મૂલસન્તાનકપદાલનપબ્બજલાયનવણ્ટચ્છેદનપદેસેન અનિચ્ચસઞ્ઞાય પટિપક્ખપચ્છેદનસ્સ દસ્સિતત્તા. પચ્છિમાહિ બલં દસ્સિતં પટિપક્ખાતિભાવસ્સ જોતિતત્તા.

અનિચ્ચસઞ્ઞાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

પુપ્ફવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

મજ્ઝિમપણ્ણાસકો સમત્તો.